C-631/23
WyrokTSUE2025-11-20CELEX: 62023CJ0631ECLI:EU:C:2025:906
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy podpozycja CN 90189084 Nomenklatury Scalonej, obejmująca przyrządy i urządzenia medyczne, powinna być interpretowana w ten sposób, że obejmuje opaski uciskowe w postaci elastycznych pasków z zapięciem i klamrą, przeznaczone do celów medycznych, czy też ich prosta konstrukcja wyklucza taką klasyfikację?Ratio decidendi
Trybunał stwierdził, że klasyfikacja taryfowa towarów w CN musi opierać się na ich obiektywnych cechach i właściwościach. Pozycja CN 9018, obejmująca „przyrządy i urządzenia stosowane w medycynie”, wymaga, aby produkty charakteryzowały się wysokim stopniem wykończenia i precyzją, co wynika z kontekstu działu 90 CN oraz not wyjaśniających do HS. Opaski uciskowe, będące elastycznymi paskami z zapięciem, mają prostą konstrukcję i sposób działania, co nie odpowiada wymogom wysokiego stopnia wykończenia i precyzji. Sam fakt, że są używane do celów medycznych, nie jest wystarczający do zaklasyfikowania ich do tej pozycji, zwłaszcza że stawka celna 0% dla tej pozycji wymaga ścisłej wykładni.Stan faktyczny
Servoprax GmbH, przedsiębiorstwo sprzedające wyroby medyczne, zwróciło się o wydanie wiążącej informacji taryfowej (WIT) dla opasek uciskowych. Urząd celny w Hanowerze zaklasyfikował je do podpozycji CN 63079098 (stawka 6,3%), a nie do żądanej przez Servoprax podpozycji CN 90189084 (stawka 0%). Servoprax dokonywała zgłoszeń celnych w latach 2017-2019 zgodnie z WIT, a następnie wniosła o zwrot należności celnych, argumentując, że opaski powinny być klasyfikowane do podpozycji 90189084. Sprawa trafiła do Finanzgericht Düsseldorf, który powziął wątpliwości co do interpretacji CN i ważności art. 252 rozporządzenia delegowanego 2015/2446.Rozstrzygnięcie
Podpozycję 90189084 Nomenklatury scalonej zawartej w załączniku I do rozporządzenia Rady (EWG) nr 2658/87 z dnia 23 lipca 1987 r. w sprawie nomenklatury taryfowej i statystycznej oraz w sprawie Wspólnej taryfy celnej, zmienionego rozporządzeniem Rady (WE) nr 254/2000 z dnia 31 stycznia 2000 r., w brzmieniu wynikającym kolejno z rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) 2016/1821 z dnia 6 października 2016 r., rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) 2017/1925 z dnia 12 października 2017 r. i rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) 2018/1602 z dnia 11 października 2018 r., należy interpretować w ten sposób, że nie obejmuje ona opasek uciskowych w postaci elastycznych pasków z zapięciem na zatrzask i przesuwaną klamrą, przeznaczonych do zakładania na ramię pacjenta w celu uciśnięcia jego żył, aby zablokować przepływ krwi.Pełny tekst orzeczenia
WYROK TRYBUNAŁU (szósta izba)
z dnia 20 listopada 2025 r. (
*1
)
Odesłanie prejudycjalne – Unia celna – Rozporządzenie (EWG) 2658/87 – Klasyfikacja taryfowa – Wspólna taryfa celna – Nomenklatura scalona – Klasyfikacja do podpozycji 90189084 – Opaski uciskowe – Rozporządzenie (UE) nr 952/2013 – Rozporządzenie delegowane (UE) 2015/2446 – Artykuł 252 zdanie drugie – Ważność
W sprawie C‑631/23
mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Finanzgericht Düsseldorf (sąd ds. finansowych w Düsseldorfie, Niemcy) postanowieniem z dnia 4 października 2023 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 18 października 2023 r., w postępowaniu:
Servoprax GmbH
przeciwko
Hauptzollamt Duisburg,
TRYBUNAŁ (szósta izba),
w składzie: I. Ziemele prezeska izby, A. Kumin (sprawozdawca) i S. Gervasoni, sędziowie,
rzecznik generalny: J. Richard de la Tour,
sekretarz: A. Calot Escobar,
uwzględniając pisemny etap postępowania,
rozważywszy uwagi, które przedstawili:
–
w imieniu Servoprax GmbH – H. Bleier, Rechtsanwalt,
–
w imieniu Komisji Europejskiej – B. Eggers oraz M. Salyková, w charakterze pełnomocników,
podjąwszy, po wysłuchaniu rzecznika generalnego, decyzję o rozstrzygnięciu sprawy bez opinii,
wydaje następujący
Wyrok
Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy, po pierwsze, wykładni pozycji 9018 Nomenklatury scalonej zawartej w załączniku I do rozporządzenia Rady (EWG) nr 2658/87 z dnia 23 lipca 1987 r. w sprawie nomenklatury taryfowej i statystycznej oraz w sprawie Wspólnej taryfy celnej (Dz.U. 1987, L 256, s. 1), zmienionego rozporządzeniem Rady (WE) nr 254/2000 z dnia 31 stycznia 2000 r. (Dz.U. 2000, L 28, s. 16) (zwanym dalej „rozporządzeniem nr 2658/87”), w brzmieniu wynikającym kolejno z rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) 2016/1821 z dnia 6 października 2016 r. (Dz.U. 2016, L 294, s. 1), rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) 2017/1925 z dnia 12 października 2017 r. (Dz.U. 2017, L 282, s. 1) oraz rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) 2018/1602 z dnia 11 października 2018 r. (Dz.U. 2018, L 273, s. 1) (zwanej dalej „CN”), jak również, po drugie, ważności art. 252 zdanie drugie rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) 2015/2446 z dnia 28 lipca 2015 r. uzupełniającego rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 952/2013 w odniesieniu do szczegółowych zasad dotyczących niektórych przepisów Unijnego kodeksu celnego (Dz.U. 2015, L 343, s. 1).
Wniosek ten został złożony w ramach sporu pomiędzy Servoprax GmbH a Hauptzollamt Duisburg (głównym urzędem celnym w Duisburgu, Niemcy) w przedmiocie klasyfikacji taryfowej opasek uciskowych (Venenstauer) pochodzących z Chin ze względu na stwierdzenie przez Finanzgericht Düsseldorf (sąd ds. finansowych w Düsseldorfie, Niemcy), że opaski te są objęte podpozycją CN 90189084, a nie podpozycją CN 63079098.
Ramy prawne
Prawo międzynarodowe
Zharmonizowany system
Zharmonizowany system oznaczania i kodowania towarów (zwany dalej „HS”) został opracowany przez Radę Współpracy Celnej, obecnie Światową Organizację Celną (WCO), ustanowioną na mocy Konwencji o utworzeniu Rady Współpracy Celnej, sporządzonej w Brukseli w dniu 15 grudnia 1950 r. HS został ustanowiony na mocy Międzynarodowej konwencji w sprawie zharmonizowanego systemu oznaczania i kodowania towarów, sporządzonej w Brukseli w dniu 14 czerwca 1983 r. [Recueil des traités des Nations unies, vol. 1503, s. 4, nr 25910 (1988)] i zatwierdzonej, wraz z protokołem zmian do niej z dnia 24 czerwca 1986 r., w imieniu Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej decyzją Rady 87/369/EWG z dnia 7 kwietnia 1987 r. (Dz.U. 1987, L 198, s. 1) (zwaną dalej „konwencją w sprawie HS”).
WCO zatwierdza, na warunkach określonych w art. 8 konwencji w sprawie HS, noty wyjaśniające i opinie klasyfikacyjne przygotowane przez Komitet HS, utworzony na mocy art. 6 tej konwencji.
Zgodnie z art. 3 ust. 1 lit. a) konwencji w sprawie HS każda z umawiających się stron zobowiązuje się do tego, że jej taryfa celna i nomenklatury statystyczne będą zgodne z HS, po pierwsze, poprzez stosowanie wszystkich pozycji i podpozycji HS bez dodatków lub modyfikacji, wraz z ich odpowiednimi kodami cyfrowymi, po drugie, poprzez stosowanie ogólnych reguł interpretacji HS, a także wszystkich uwag dotyczących sekcji, działów i podpozycji, bez modyfikowania ich zakresu, oraz po trzecie, poprzez przestrzeganie kolejności numerycznej HS.
Noty wyjaśniające HS do pozycji HS 9018
W chwili złożenia zgłoszeń przywozowych, o których mowa w postępowaniu głównym, nota wyjaśniająca do HS dotycząca pozycji 9018 była zredagowana w następujący sposób:
„[…]
Niniejszą pozycją objęty jest szeroki zakres przyrządów i urządzeń, które w zdecydowanej większości przypadków są stosowane tylko w praktyce zawodowej (np. przez lekarzy, chirurgów, stomatologów, weterynarzy, położne) do celów diagnostycznych, do zapobiegania lub leczenia schorzeń, do operacji itp. […] Przyrządy objęte niniejszym działem mogą być wykonane z dowolnego materiału (włączając metal szlachetny) […]
[…]
Należy podkreślić, że liczne przyrządy stosowane w medycynie ogólnej i chirurgii (zarówno człowieka, jak i zwierząt) są w istocie rzeczy narzędziami (np. młotki, młotki miękkie, piły, dłuta, dłuta wyżłobione, pincety, szczypce, łopatki itp.). Wyroby takie zalicza się do niniejszej pozycji tylko wtedy, gdy są wyraźnie rozpoznawalne jako przeznaczone do użytku medycznego lub chirurgicznego ze względu na ich specyficzny kształt, łatwość demontażu w celu wykonania ich sterylizacji, wyższą jakość wykonania, rodzaj metalu, z którego są wykonane, lub ze względu na opakowanie (zazwyczaj są zapakowane w futerałach lub pudełkach zawierających zestaw przyrządów do określonych zastosowań: położnictwo, sekcja zwłok, ginekologia, chirurgia oczu lub uszu, zestawy weterynaryjne do odbierania porodów itp.)”.
Prawo Unii
Nomenklatura scalona
Klasyfikacja celna towarów przywożonych do Unii Europejskiej jest uregulowana w CN. CN jest oparta na HS. W CN powtórzono pozycje i sześciocyfrowe podpozycje HS, a jedynie cyfry siódma i ósma tworzą podpozycje występujące tylko w CN.
Artykuł 2 rozporządzenia nr 2658/87 stanowi:
„Komisja [Europejska] ustanawia Zintegrowaną taryfę Wspólnot Europejskich, zwaną dalej »TARIC«, która spełnia wymogi Wspólnej taryfy celnej, statystyk w dziedzinie handlu zewnętrznego, polityki handlowej, rolnej i innych polityk wspólnotowych dotyczących przywozu lub wywozu towarów.
Taryfa ta opiera się na [CN] i obejmuje:
[…]
d)
stawki celne i inne opłaty przywozowe i wywozowe, włączając zwolnienia celne i preferencyjne stawki celne dla konkretnych towarów w przywozie lub wywozie;
[…]”.
Zgodnie z art. 12 ust. 1 rozporządzenia nr 2658/87 Komisja Europejska przyjmuje każdego roku rozporządzenie przedstawiające pełną wersję CN, wraz ze stawkami celnymi, jako wynik środków przyjętych przez Radę Unii Europejskiej lub przez Komisję. Rozporządzenie to stosuje się od dnia 1 stycznia następnego roku kalendarzowego.
Różnymi wersjami CN mającymi zastosowanie do okoliczności faktycznych będących przedmiotem postępowania głównego, które miały miejsce w latach 2017–2019, są w odniesieniu do 2017 r. wersja wynikająca z rozporządzenia wykonawczego 2016/1821, w odniesieniu do 2018 r. wersja wynikająca z rozporządzenia wykonawczego 2017/1925, a w odniesieniu do 2019 r. wersja wynikająca z rozporządzenia wykonawczego 2018/1602.
Brzmienie ogólnych reguł interpretacji CN, zawartych w części pierwszej sekcja I pkt A CN (zwanych dalej „ogólnymi regułami interpretacji CN”), podobnie jak nagłówki sekcji XI części drugiej CN i działu 60 CN, sekcji XVIII części drugiej CN i jej działu 90, a także pozycje i podpozycje taryfowe CN 6037, 60379098, 9018 i 90189084, do których odnosi się pierwsze pytanie prejudycjalne, nie różnią się między sobą w tych różnych wersjach.
Zgodnie z ogólnymi regułami interpretacji CN:
„Klasyfikacja towarów w [CN] podlega następującym regułom:
1. Tytuły sekcji, działów i poddziałów mają znaczenie wyłącznie orientacyjne; do celów prawnych klasyfikację towarów należy ustalać zgodnie z brzmieniem pozycji i uwag do sekcji lub działów oraz, o ile nie są one sprzeczne z treścią powyższych pozycji i uwag, zgodnie z następującymi regułami:
2.
a)
Wszelkie informacje o wyrobie zawarte w treści pozycji dotyczą wyrobu niekompletnego lub niegotowego, pod warunkiem że posiada on zasadniczy charakter wyrobu kompletnego lub gotowego. Informacje te dotyczą także wyrobu kompletnego lub gotowego (oraz wyrobu uważanego za taki w myśl postanowień niniejszej reguły), znajdującego się w stanie niezmontowanym lub rozmontowanym.
b)
Wszelkie informacje zawarte w treści pozycji o materiale lub substancji odnoszą się do tego materiału lub substancji bądź w stanie czystym, bądź w mieszaninie lub w połączeniu z innymi materiałami lub substancjami. Również każda informacja o wyrobach z określonego materiału lub substancji odnosi się także do wyrobów wykonanych w całości lub w części z tego materiału lub substancji. Klasyfikowanie wyrobów stanowiących mieszaniny lub składających się z różnych materiałów lub substancji należy ustalać według zasad określonych w regule 3.
3. Jeżeli stosując regułę 2 b) lub z innego powodu, towary na pierwszy rzut oka są klasyfikowalne do dwóch lub więcej pozycji, klasyfikacji należy dokonać w następujący sposób:
a)
pozycja określająca towar w sposób najbardziej szczegółowy ma pierwszeństwo przed pozycjami określającymi towar w sposób bardziej ogólny. Jednak, gdy dwie lub więcej pozycji odnosi się tylko do części materiałów lub substancji zawartych w mieszaninie lub w wyrobie złożonym lub tylko do części artykułów w zestawie pakowanym do sprzedaży detalicznej, pozycje te należy uważać za jednakowo właściwe w odniesieniu do tych towarów, nawet gdy jedna z nich daje bardziej pełne lub bardziej dokładne określenie tego towaru;
b)
mieszaniny, wyroby złożone składające się z różnych materiałów lub wytworzone z różnych składników oraz wyroby pakowane w zestawy do sprzedaży detalicznej, które nie mogą być klasyfikowane przez powołanie się na regułę 3 a), należy klasyfikować tak, jak gdyby składały się one z materiału lub składnika, który nadaje im ich zasadniczy charakter, o ile takie kryterium jest możliwe do zastosowania;
c)
jeżeli towary nie mogą być klasyfikowane przez powołanie się na regułę 3a lub [3]b, należy klasyfikować [je] do pozycji pojawiającej się w kolejności numerycznej jako ostatnia z tych, które jednakowo zasługują na uwzględnienie.
[…]”.
Część druga CN zawiera sekcję XI, zatytułowaną „Materiały i artykuły włókiennicze”, która obejmuje dział CN 63, zatytułowany „Pozostałe gotowe artykuły włókiennicze; zestawy; odzież używana i używane artykuły włókiennicze; szmaty”.
Pozycja taryfowa CN 6307 zawarta w jej dziale 63 ma następujące brzmienie:
„[…]
Kod CN
Wyszczególnienie
Stawka celna konwencyjna (%)
[…]
[…]
[…]
Pozostałe artykuły gotowe, włącznie z wykrojami odzieży
[…]
[…]
[…]
6307 90 98
– – – – Pozostałe
6,3
[…]
[…]
[…]
[…]”.
Część druga CN zawiera ponadto sekcję XVIII, zatytułowaną „Przyrządy i aparatura, optyczne, fotograficzne, kinematograficzne, pomiarowe, kontrolne, precyzyjne, medyczne lub chirurgiczne; zegary i zegarki; instrumenty muzyczne; ich części i akcesoria”, która obejmuje dział 90, zatytułowany „Przyrządy i aparatura, optyczne, fotograficzne, kinematograficzne, pomiarowe, kontrolne, precyzyjne, medyczne lub chirurgiczne; ich części i akcesoria”.
Pozycja taryfowa CN 9018 zawarta w jej dziale 90 ma następujące brzmienie:
„[…]
Kod CN
Wyszczególnienie
Stawka celna konwencyjna (%)
[…]
[…]
[…]
Przyrządy i urządzenia stosowane w medycynie, chirurgii, stomatologii lub weterynarii, włączając aparaturę scyntygraficzną, inną aparaturę elektromedyczną oraz przyrządy do badania wzroku:
– Aparatura elektrodiagnostyczna (włącznie z aparaturą do badań funkcjonalnych lub do kontroli parametrów fizjologicznych):
[…]
[…]
[…]
9018 90 84
– – Pozostałe
bez cła
[…]”.
Noty wyjaśniające do Nomenklatury scalonej Unii Europejskiej
Noty wyjaśniające do Nomenklatury scalonej Unii Europejskiej (Dz.U. 2019, C 119, s. 1) mają następujące brzmienie:
„[…]
9018 90 84
[…]
Niniejsza podpozycja nie obejmuje tak zwanych »opasek uciskowych«. Zazwyczaj składają się one z taśmy i klamry zaciskającej. Używane są do kontrolowania krążenia krwi w kończynie przez krótki czas, poprzez zaciśnięcie taśmy. Inne rodzaje opasek uciskowych mogą mieć, na przykład, pręt do zaciskania. Ze względu na prostą konstrukcję oraz użyte materiały nie są one podobne do przyrządów i urządzeń objętych niniejszą podpozycją, chociaż mają zastosowanie do celów medycznych (zazwyczaj, klasyfikowane według materiału składowego taśmy). Zobacz w szczególności Notę wyjaśniającą do HS do pozycji 9018, akapit czwarty.
[…]”.
Kodeks celny
W niniejszej sprawie wiążąca informacja taryfowa (zwana dalej „WIT”) została wydana zgodnie z art. 12 rozporządzenia Rady (EWG) nr 2913/92 z dnia 12 października 1992 r. ustanawiającego Wspólnotowy kodeks celny (Dz.U. 1992, L 302, s. 1), w brzmieniu mającym zastosowanie do sporu w postępowaniu głównym, który przewidywał:
„1. Organy celne wydają, na pisemny wniosek i w sposób określony zgodnie z procedurą Komitetu [Kodeksu Celnego], wiążące informacje taryfowe lub wiążące informacje dotyczące pochodzenia.
2. [WIT] lub wiążąca informacja dotycząca pochodzenia zobowiązuje organy celne wobec osoby, na którą wystawiono informację, jedynie w zakresie, odpowiednio, klasyfikacji taryfowej lub określenia pochodzenia towaru.
[WIT] lub wiążąca informacja dotycząca pochodzenia zobowiązują organy celne jedynie w odniesieniu do towarów, dla których formalności celne zostały dokonane po dniu, w którym informacja została przez nie wydana.
[…]”.
Rozporządzenie nr 2913/92 zostało uchylone rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 952/2013 z dnia 9 października 2013 r. ustanawiającym unijny kodeks celny (Dz.U. 2013, L 269, s. 1; sprostowanie: Dz.U. 2013, L 287, s. 90) (zwanym dalej „kodeksem celnym”). Na mocy art. 286 ust. 2 i art. 288 ust. 2 kodeksu celnego art. 12 rozporządzenia nr 2913/92 został uchylony ze skutkiem od dnia 1 maja 2016 r.
Artykuł 36 kodeksu celnego, który dotyczy uprawnienia Komisji do przyjmowania aktów delegowanych, stanowi:
„Komisja jest uprawniona do przyjęcia aktów delegowanych, zgodnie z art. 284, w celu określenia:
a)
szczególnych przypadków, o których mowa w art. 34 ust. 7 lit. b) i art. 34 ust. 8 lit. b), gdy decyzja WIT i decyzja [w sprawie wiążącej informacji o pochodzeniu (WIP)] są cofane;
b)
przypadków, o których mowa w art. 35, gdy decyzje dotyczące wiążących informacji wydaje się w odniesieniu do innych elementów, na podstawie których stosowane są należności celne przywozowe lub wywozowe i inne środki dotyczące wymiany towarowej”.
Artykuł 284 kodeksu celnego przewiduje:
„1. Powierzenie Komisji uprawnień do przyjęcia aktów delegowanych podlega warunkom określonym w niniejszym artykule.
2. Uprawnienia do przyjmowania aktów delegowanych, o których mowa w [art.] 36, powierza się Komisji na okres pięciu lat od dnia 30 października 2013 r. Komisja sporządza sprawozdanie dotyczące przekazania uprawnień nie później niż dziewięć miesięcy przed końcem okresu pięciu lat. Przekazanie uprawnień zostaje automatycznie przedłużone na takie same okresy, chyba że Parlament Europejski lub Rada sprzeciwią się takiemu przedłużeniu nie później niż trzy miesiące przed końcem każdego okresu.
[…]”.
Rozporządzenie delegowane 2015/2446
Artykuł 252 rozporządzenia delegowanego 2015/2446 ma następujące brzmienie:
„Decyzje w sprawie wiążących informacji już obowiązujące w dniu 1 maja 2016 r. pozostają ważne przez okres określony w tych decyzjach. Decyzje takie od dnia 1 maja 2016 r. są wiążące zarówno dla organów celnych, jak i dla posiadacza decyzji”.
Prawo niemieckie
Sąd odsyłający podkreśla, że w celu wydania orzeczenia w przedmiocie drugiego pytania prejudycjalnego znaczenie mają dwa przepisy Abgabenordnung (ordynacji podatkowej) w brzmieniu mającym zastosowanie do sporu w postępowaniu głównym (BGBl. 2002 I, s. 3866 i BGBl. 2022 I, s. 2730) (zwanej dalej „AO”), a mianowicie § 347 ust. 1 akapit pierwszy pkt 1 i § 355 ust. 1 akapit pierwszy. Te dwa przepisy dotyczą, odpowiednio, dopuszczalności sprzeciwu wobec WIT i terminu, w jakim należy wnieść ten sprzeciw.
Paragraf 347 ust. 1 akapit pierwszy pkt 1 AO przewiduje sprzeciw (Einspruch) od decyzji administracyjnych (Verwaltungsakte) w sprawach dotyczących składek. Sprzeciw ten należy wnieść w terminie jednego miesiąca zgodnie z § 355 AO.
Postępowanie główne i pytania prejudycjalne
W dniu 11 marca 2016 r. skarżąca w postępowaniu głównym, przedsiębiorstwo, które sprzedaje wyroby medyczne, zwróciła się do Hauptzollamt Hannover (głównego urzędu celnego w Hanowerze, Niemcy) (zwanego dalej „urzędem celnym w Hanowerze”) o wydanie jej WIT w odniesieniu do opasek uciskowych w postaci elastycznych pasków z zapięciem na zatrzask i przesuwaną klamrą, przeznaczonych do zakładania na ramię pacjenta w celu uciśnięcia jego żył, aby zablokować przepływ krwi.
W WIT z dnia 15 kwietnia 2016 r. (zwanej dalej „WIT będącą przedmiotem postępowania głównego”) urząd celny w Hanowerze nie zaklasyfikował tych opasek uciskowych do podpozycji CN 90189084, podlegającej stawce celnej 0 %, wbrew żądaniu skarżącej w postępowaniu głównym, lecz do podpozycji CN 63079098, objętej stawką celną w wysokości 6,3 %.
W okresie od sierpnia 2017 r. do grudnia 2019 r. skarżąca w postępowaniu głównym dokonała zgłoszenia w celu dopuszczenia do swobodnego obrotu opasek uciskowych przywiezionych z Chin w ramach podpozycji CN 63079098. Główny urząd celny w Duisburgu pobrał od skarżącej w postępowaniu głównym należności celne na podstawie dokonanych w ten sposób przez nią zgłoszeń, stosując stawkę 6,3 %.
W dniu 8 lipca 2020 r. skarżąca w postępowaniu głównym wniosła o zwrot tych należności celnych. Podnosi ona, że opaski uciskowe będące przedmiotem postępowania głównego powinny były zostać zaklasyfikowane do podpozycji CN 90189084, powołując się na postępowanie odwoławcze toczące się przed Finanzgericht Düsseldorf (sądem ds. finansowych w Düsseldorfie), w ramach którego domaga się ona zwrotu należności celnych ze względu na klasyfikację tego samego rodzaju opasek w odniesieniu do zgłoszeń celnych, które złożyła do września 2015 r. W tym postępowaniu odwoławczym Finanzgericht Düsseldorf (sąd ds. finansowych w Düsseldorfie) zaklasyfikował te opaski uciskowe do podpozycji CN 90189084 i nakazał urzędowi celnemu w Duisburgu, wyrokiem z dnia 11 marca 2022 r., zwrot należności celnych nałożonych na skarżącą w postępowaniu głównym.
Ponieważ ów urząd celny nie uwzględnił wniosku o zwrot należności celnych złożonego przez skarżącą w postępowaniu głównym w dniu 8 lipca 2020 r., ta ostatnia złożyła zażalenie i ostatecznie wniosła skargę, w której twierdziła w szczególności, że opaski uciskowe, których dotyczy postępowanie główne, powinny były zostać zaklasyfikowane do podpozycji CN 90189084 ze względu na to, że są one wykorzystywane przez lekarzy do stawiania diagnozy.
Skarżąca w postępowaniu głównym uważa, że WIT będąca przedmiotem postępowania głównego nie stoi na przeszkodzie zaklasyfikowaniu omawianych opasek uciskowych do tej podpozycji CN. Przyznając, że WIT wydane przed dniem 1 maja 2016 r. były wiążące również dla posiadacza pozwolenia zgodnie z art. 252 zdanie drugie rozporządzenia delegowanego 2015/2446, twierdzi ona, że Komisja nie była jednak uprawniona do przyjęcia przepisów o takim zakresie, z mocą wsteczną i wiążących, które w związku z tym były nieważne. Po otrzymaniu WIT rozpatrywanej w postępowaniu głównym skarżąca postanowiła jej nie kwestionować, ponieważ zgodnie z art. 12 rozporządzenia nr 2913/92 nie była ona dla niej wiążąca. Należy przyznać jej możliwość skorzystania z tego wcześniejszego stanu prawnego na podstawie zasady ochrony uzasadnionych oczekiwań.
Finanzgericht Düsseldorf (sąd ds. finansowych w Düsseldorfie), który jest sądem odsyłającym, mimo iż uznał, podobnie jak skarżąca w postępowaniu głównym, że opaski uciskowe będące przedmiotem postępowania głównego powinny były zostać zaklasyfikowane do pozycji CN 9018, gdyż jest bezsporne, że opaski te są przeznaczone do celów medycznych, powziął jednak wątpliwości co do interpretacji tej pozycji.
Ponadto sąd ten zastanawia się nad ważnością rozporządzenia delegowanego 2015/2446.
W tym względzie sąd ów przypomina, że w niniejszej sprawie WIT będąca przedmiotem postępowania głównego została wydana zgodnie z art. 12 rozporządzenia nr 2913/92, ponieważ zostało ono uchylone dopiero ze skutkiem od dnia 1 maja 2016 r. na podstawie art. 286 ust. 2 kodeksu celnego. Zgodnie z art. 12 ust. 2 akapit pierwszy rozporządzenia nr 2913/92 wiążące informacje taryfowe były wiążące jedynie dla organów celnych wobec osoby, której ich udzielono. Jednakże art. 252 zdanie drugie rozporządzenia delegowanego 2015/2446 stanowi następnie i w drodze odstępstwa, że WIT wydana przed dniem 1 maja 2016 r. była wiążąca nie tylko dla organów celnych, lecz również dla osoby, której udzielono informacji.
Sąd odsyłający ma wątpliwości, czy Komisja była uprawniona do przyjęcia tego ostatniego przepisu. Wymogi art. 290 ust. 1 akapit drugi TFUE oznaczają, że powierzenie uprawnienia delegowanego ma na celu przyjęcie przepisów, które wpisują się w ramy prawne określone w podstawowym akcie ustawodawczym. Sąd odsyłający nie dostrzega jednak, na jakiej normie kompetencyjnej Komisja może się oprzeć, przyjmując art. 252 zdanie drugie rozporządzenia delegowanego 2015/2446. W szczególności art. 36 kodeksu celnego nie zawiera żadnego przepisu przyznającego Komisji uprawnienie do ustanowienia, w drodze odstępstwa od art. 12 ust. 2 rozporządzenia nr 2913/92, że WIT wydana przed dniem 1 maja 2016 r. wiąże jednak również osobę, której udzielono informacji od dnia 1 maja 2016 r.
Sąd odsyłający uważa natomiast, że skarżąca w postępowaniu głównym nie mogła powoływać się na zasadę ochrony uzasadnionych oczekiwań, aby podnieść, iż decyzja urzędu celnego w Hanowerze nie była dla niej wiążąca.
W tych okolicznościach Finanzgericht Düsseldorf (sąd ds. finansowych w Düsseldorfie) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:
„1)
Czy [CN] należy interpretować w ten sposób, że opaski uciskowe, których rodzaj został bardziej szczegółowo opisany w [postanowieniu odsyłającym], należy zaklasyfikować do podpozycji [CN] 90189084?
2)
W razie udzielenia na pytanie pierwsze odpowiedzi twierdzącej: Czy art. 252 zdanie drugie rozporządzenia delegowanego [2015/2446] jest ważny?”.
W przedmiocie pytań prejudycjalnych
W przedmiocie pytania pierwszego
Poprzez pytanie pierwsze sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy podpozycję CN 90189084 należy interpretować w ten sposób, że obejmuje ona opaski uciskowe w postaci elastycznych pasków z zapięciem na zatrzask i przesuwaną klamrą, przeznaczone do zakładania na ramię pacjenta w celu uciśnięcia jego żył, aby zablokować przepływ krwi.
Na wstępie należy przypomnieć, że zadanie Trybunału związane ze skierowanym do niego pytaniem prejudycjalnym w zakresie klasyfikacji taryfowej polega przede wszystkim na wyjaśnieniu sądowi odsyłającemu kryteriów, których zastosowanie pozwoli temu sądowi na prawidłowe zaklasyfikowanie spornych produktów w ramach CN, a nie na dokonaniu tej klasyfikacji we własnym zakresie. Owa kwalifikacja wynika bowiem z ustalenia czysto faktycznego, które nie jest zadaniem Trybunału w ramach odesłania prejudycjalnego (wyrok z dnia 12 grudnia 2024 r., Golden Omega, C‑388/23, EU:C:2024:1022, pkt 25 i przytoczone tam orzecznictwo).
Sąd odsyłający będzie więc musiał dokonać klasyfikacji rozpatrywanych towarów w świetle odpowiedzi udzielonych przez Trybunał na przedłożone mu pytania (wyrok z dnia 12 grudnia 2024 r., Golden Omega, C‑388/23, EU:C:2024:1022, pkt 26 i przytoczone tam orzecznictwo).
Jednakże w celu udzielenia sądowi odsyłającemu użytecznej odpowiedzi Trybunał może, w duchu współpracy z sądami krajowymi, dostarczyć temu sądowi wszelkich wskazówek, które uzna za niezbędne (wyrok z dnia 16 listopada 2023 r., Viterra Hungary, C‑366/22, EU:C:2023:876, pkt 31 i przytoczone tam orzecznictwo).
Ponadto zgodnie z ogólną regułą 1 interpretacji CN klasyfikację taryfową towarów w CN należy ustalać zgodnie z brzmieniem pozycji i uwag do sekcji lub działów, natomiast brzmienie tytułów sekcji, działów lub poddziałów ma znaczenie wyłącznie orientacyjne. W interesie pewności prawa i ułatwienia kontroli decydującego kryterium dla klasyfikacji taryfowej towarów należy poszukiwać zasadniczo w ich obiektywnych cechach i właściwościach, takich jak określone w brzmieniu pozycji CN oraz uwag do sekcji lub działów (wyrok z dnia 12 grudnia 2024 r., Golden Omega, C‑388/23, EU:C:2024:1022, pkt 31 i przytoczone tam orzecznictwo).
Ponadto noty wyjaśniające opracowywane przez Komisję odnośnie do CN oraz noty wyjaśniające przyjmowane przez WCO odnośnie do HS przyczyniają się w istotny sposób do interpretacji zakresu poszczególnych pozycji taryfowych, jednak nie mają wiążącej mocy prawnej. Noty wyjaśniające do CN nie zastępują not wyjaśniających do HS, lecz powinny być traktowane jako ich uzupełnienie i używane w połączeniu z nimi (wyrok z dnia 25 maja 2023 r., Danish Fluid System Technologies, C‑368/22, EU:C:2023:427, pkt 35 i przytoczone tam orzecznictwo).
Zgodnie z brzmieniem pozycji CN 9018 obejmuje ona „przyrządy i urządzenia stosowane w medycynie, chirurgii, stomatologii lub weterynarii, włączając aparaturę scyntygraficzną, inną aparaturę elektromedyczną oraz przyrządy do badania wzroku”. W szczególności podpozycja CN 90189084 ma brzmienie „– – Pozostałe”.
W tym względzie należy stwierdzić, że ani CN, ani uwagi wyjaśniające do niej nie zawierają definicji pojęcia „przyrządów i urządzeń”, ani nie odsyłają w tym zakresie do prawa krajowego.
Z utrwalonego orzecznictwa wynika, że ustalenie znaczenia i zakresu pojęć, których definicji prawo Unii nie zawiera i nie odsyła do prawa państw członkowskich, powinno być dokonywane zgodnie z ich zwyczajowym znaczeniem w języku potocznym, z uwzględnieniem kontekstu, w którym są użyte, i celów uregulowania, którego są częścią (wyrok z dnia 12 grudnia 2024 r., Golden Omega,C‑388/23, EU:C:2024:1022, pkt 34 i przytoczone tam orzecznictwo).
Co się tyczy zwyczajowego znaczenia w języku potocznym wyrażenia „przyrządy i urządzenia”, należy zauważyć w pierwszej kolejności, że pojęcie „urządzenia” zgodnie ze zwyczajowym znaczeniem terminu użytego w różnych wersjach językowych jest rozumiane jako połączenie części, które mają funkcjonować razem, lub zespół elementów technicznych zorganizowany w bardziej rozbudowany zespół niż narzędzie, które posiada jedną funkcję (zob. podobnie wyrok z dnia 5 września 2024 r., BIOR, C‑344/23, EU:C:2024:696, pkt 41). Tymczasem w świetle tego, co wynika z postanowienia odsyłającego, nie można uznać, że sporne w postępowaniu głównym opaski uciskowe stanowią tego rodzaju połączenie części lub zespół elementów technicznych, w związku z czym nie mogą one wchodzić w zakres tego pojęcia.
W drugiej kolejności pojęcie „przyrządu” oznacza zgodnie ze zwykłym znaczeniem tego terminu użytego w kilku wersjach językowych, na przykład w wersjach angielskiej i francuskiej, wyprodukowane narzędzie lub przedmiot umożliwiające wykonanie czynności lub pracy (wyrok z dnia 5 września 2024 r., BIOR, C‑344/23, EU:C:2024:696, pkt 42). Znaczenie to wydaje się wystarczająco szerokie, aby mogło obejmować sporne w postępowaniu głównym opaski uciskowe, które zgodnie z informacjami dostarczonymi przez sąd odsyłający są paskami składającymi się głównie z elastycznego materiału włókienniczego z zapięciem na zatrzask i przesuwaną klamrą, przeznaczonymi do zakładania na ramię pacjenta w celu uciśnięcia jego żył, aby zablokować przepływ krwi.
Jednakże zwykłe znaczenie terminu użytego w innych wersjach językowych jest węższe. Na przykład w języku niemieckim termin „Instrument” (przyrząd) jest zdefiniowany w słownikach, do których odwołuje się Komisja w swoich uwagach na piśmie, jako „urządzenie, zwykle precyzyjnie obrobione, często o złożonej konstrukcji; narzędzie do pracy naukowej lub technicznej”. Tymczasem takie znaczenie nie obejmuje na pierwszy rzut oka obiektów o tak prostej konstrukcji jak opaski uciskowe.
W konsekwencji samo brzmienie pozycji CN 9018 nie pozwala na stwierdzenie lub wykluczenie, że opaski uciskowe, których dotyczy spór w postępowaniu głównym, są objęte tą pozycją.
Co się tyczy kontekstu podpozycji CN 90189084, należy przypomnieć, że jest ona objęta pozycją CN 9018, zatytułowaną „Przyrządy i urządzenia stosowane w medycynie, chirurgii, stomatologii lub weterynarii, włączając aparaturę scyntygraficzną, inną aparaturę elektromedyczną oraz przyrządy do badania wzroku”, która stanowi część działu CN 90, zatytułowanego „Przyrządy i aparatura, optyczne, fotograficzne, kinematograficzne, pomiarowe, kontrolne, precyzyjne, medyczne lub chirurgiczne; ich części i akcesoria”, przy czym dział 90 jest zawarty w części drugiej CN sekcja XVIII, zatytułowanej „Przyrządy i aparatura, optyczne, fotograficzne, kinematograficzne, pomiarowe, kontrolne, precyzyjne, medyczne lub chirurgiczne; zegary i zegarki; instrumenty muzyczne; ich części i akcesoria”.
Z krótkiej analizy artykułów objętych działem CN 90 wynika, że stanowią one w całości przyrządy lub urządzenia wysoce wyrafinowane i precyzyjne lub urządzenia, które różnią się od zwykłych przedmiotów użytkowych. Noty wyjaśniające do HS dotyczące części ogólnej działu 90 potwierdzają ten zakres stosowania, ponieważ precyzują, że dział ten obejmuje „szeroki zakres przyrządów i aparatów, które z reguły charakteryzują się wysokim stopniem wykończenia i precyzją. Większość z nich jest stosowana głównie do celów naukowych (badania laboratoryjne, analizy, astronomia itp.), do specjalnych celów technicznych lub przemysłowych (pomiary lub kontrola, obserwacje itp.) lub do celów medycznych”.
Wynika z tego, że nie wszystkie przyrządy i aparatura stosowane w dziedzinie medycyny są objęte działem CN 90. Aby mogły zostać tam zaklasyfikowane, muszą posiadać specyficzne cechy charakterystyczne polegające na wysokim stopniu wykończenia i dużej precyzji, co zostało również potwierdzone w orzecznictwie Trybunału (zob. wyrok z dnia 7 listopada 2002 r., Lohmann i Medi Bayreuth, od C‑260/00 do C‑263/00, EU:C:2002:637, pkt 37, 39). Wymóg wysokiego stopnia wykończenia i dużej precyzji ma zatem zasadnicze znaczenie dla tego rodzaju przyrządów lub urządzeń.
Stwierdzenie to znajduje potwierdzenie w notach wyjaśniających do HS dotyczących pozycji 9018, które precyzują, że „należy podkreślić, że liczne przyrządy stosowane w medycynie ogólnej i chirurgii (zarówno człowieka, jak i zwierząt) są w istocie rzeczy narzędziami (np. młotki, młotki miękkie, piły, dłuta, dłuta wyżłobione, pincety, szczypce, łopatki itp.). Wyroby takie zalicza się do niniejszej pozycji tylko wtedy, gdy są wyraźnie rozpoznawalne jako przeznaczone do użytku medycznego lub chirurgicznego ze względu na ich specyficzny kształt, łatwość demontażu w celu wykonania ich sterylizacji, wyższą jakość wykonania, rodzaj metalu, z którego są wykonane, lub ze względu na opakowanie (zazwyczaj są zapakowane w futerałach lub pudełkach zawierających zestaw przyrządów do określonych zastosowań: położnictwo, sekcja zwłok, ginekologia, chirurgia oczu lub uszu, zestawy weterynaryjne do odbierania porodów itp.)”.
Nawet jeśli – jak wskazuje sąd odsyłający – spornych w postępowaniu głównym opasek uciskowych nie można uznać za zwykłe narzędzia, to jednak noty wyjaśniające do HS dotyczące pozycji 9018 podkreślają „wyższą jakość wykonania” towarów objętych tą pozycją.
Z kolei sąd odsyłający w istocie stwierdził, że opaski uciskowe będące przedmiotem postępowania głównego były używane wyłącznie przez personel medyczny i do celów medycznych. Niemniej jednak, nawet gdyby tak było, nie wystarczy to do automatycznego zaklasyfikowania rzeczonego produktu do tej pozycji CN.
Sąd ten i skarżąca w postępowaniu głównym opierają się na wyroku z dnia 4 marca 2015 r., Oliver Medical (C‑547/13, EU:C:2015:139, pkt 50). Prawdą jest, że w wyroku tym Trybunał wskazał, iż rozpatrywane towary były wykorzystywane do celów medycznych. Jednakże w sprawie, w której zapadł ten wyrok, kwalifikacja rozpatrywanych towarów jako „przyrządów lub urządzeń” nie budziła żadnych wątpliwości. Sąd odsyłający nie uwzględnia zatem zakresu wspomnianego wyroku, uznając, że do zaklasyfikowania towaru do podpozycji CN 90189084 wystarczy, aby towar był przeznaczony do celów medycznych i używany przynajmniej co do zasady, a nawet wyłącznie przez personel medyczny. Jak stwierdzono w pkt 53 i 54 niniejszego wyroku, produkty objęte działem CN 90 muszą charakteryzować się przede wszystkim wysokim stopniem wykończenia i dużą precyzją. Tymczasem nie ma to miejsca w przypadku spornych w postępowaniu głównym opasek uciskowych, które są bardzo proste, ponieważ stanowią elastyczne paski z zapięciem na zatrzask i przesuwaną klamrą, przeznaczone do zakładania na ramię pacjenta w celu uciśnięcia jego żył, aby zablokować przepływ krwi.
Wykładnia ta znajduje potwierdzenie w orzecznictwie Trybunału, w którym Trybunał wyjaśnił w odniesieniu do produktów prostych, że dla objęcia ich pozycją CN 9018 nie wystarczy, by produkty te były przeznaczone do celów medycznych. I tak w sprawie, w której zapadł wyrok z dnia 16 czerwca 2011 r., Unomedical (C‑152/10, EU:C:2011:402, pkt 36–39), Trybunał odmówił klasyfikacji worków drenażowych na mocz przeznaczonych do cewników i worków drenażowych przeznaczonych do dializatorów do tej pozycji 9018 [„część” lub „akcesorium” cewnika (podpozycja 90183900) lub dializatora (sztuczna nerka) (podpozycja 90189030)]. Trybunał uznał bowiem, że żaden z tych dwóch produktów nie jest niezbędny do funkcjonowania cewników lub dializatorów. Wynika z tego, że nie wszystkie artykuły używane do celów medycznych mogą być automatycznie klasyfikowane do rzeczonej pozycji taryfowej 9018.
W związku z tym sporne w postępowaniu głównym opaski uciskowe, które mają postać opisaną w pkt 37 niniejszego wyroku, nie mogą, zgodnie z pkt 1 lit. b) not wyjaśniających dotyczących działu CN 90 zostać zaklasyfikowane do tego działu, lecz są raczej objęte sekcją XI w części drugiej CN, zatytułowaną „Materiały i artykuły włókiennicze”. Należy przypomnieć w tym względzie, że wyłączenie pasów podtrzymujących i innych artykułów podtrzymujących z działu CN 90 jest uzasadnione faktem, iż są to bardzo proste produkty, które działają również w sposób bardzo prosty i nieprecyzyjny, i to wyłącznie ze względu na elastyczność. Produkty te nie są zatem porównywalne z innymi produktami objętymi tym działem 90, które charakteryzują się wysokim stopniem wykończenia i dużą precyzją. Dlatego też pkt 1 lit. b) not wyjaśniających dotyczących działu CN 90 wiąże je z sekcją XI w części drugiej CN, zatytułowaną „Materiały i artykuły włókiennicze”.
Ponadto, jak zauważa Komisja w swoich uwagach na piśmie, sporne w postępowaniu głównym opaski uciskowe są, podobnie jak owe pasy podtrzymujące, bardzo prostymi produktami posiadającymi bardzo prosty sposób działania, który nie jest zbyt precyzyjny. Pasy podtrzymujące działają w sposób elastyczny, natomiast opaski uciskowe wywierają presję na ramię. W konsekwencji, mutatis mutandis, wskazane opaski uciskowe również nie powinny zostać zaklasyfikowane do działu CN 90, powinny natomiast być objęte sekcją XI w części drugiej CN, o ile zgodnie z pkt 3 lit. b) ogólnych reguł interpretacji CN ich zawartość włókiennicza jest składnikiem, który nadaje tym opaskom uciskowym ich zasadniczy charakter.
Z powyższego wynika, że kontekst CN oraz noty wyjaśniające do HS dotyczące pozycji HS 9018 stoją na przeszkodzie szerokiej wykładni tej pozycji, wedle której dozwolone byłoby zaklasyfikowanie do niej opasek uciskowych z tego tylko powodu, że są one używane do celów medycznych.
Wniosek ten potwierdza fakt, że stawka celna została ustalona na poziomie 0 % dla produktów objętych pozycją CN 9018. Z orzecznictwa wynika, że przepisy przewidujące zwolnienie z należności celnych stanowią wyjątek od zasady, zgodnie z którą towary przywożone do Unii podlegają zwykle należnościom celnym, a zatem powinny, jako przepisy stanowiące odstępstwo, podlegać ścisłej wykładni (wyroki: z dnia 17 lutego 2011 r., Marishipping and Transport, C‑11/10, EU:C:2011:91, pkt 16; a także z dnia 12 grudnia 2024 r., Malmö Motorrenovering, C‑781/23, EU:C:2024:1014, pkt 21).
Nawet jeśli okoliczność, że dany produkt został zaklasyfikowany do działu 90 CN, nie stanowi zwolnienia z należności celnych sensu stricto, ustalenie stawki celnej na poziomie 0 % stanowi jednak wyjątek systemowy i sprzeciwia się zatem szerokiej wykładni tego działu, co znajduje potwierdzenie w orzecznictwie przytoczonym w pkt 52 i 57 niniejszego wyroku.
Mając na względzie całość powyższych rozważań, na pytanie pierwsze należy odpowiedzieć, że podpozycję CN 90189084 należy interpretować w ten sposób, że nie obejmuje ona opasek uciskowych w postaci elastycznych pasków z zapięciem na zatrzask i przesuwaną klamrą, przeznaczonych do zakładania na ramię pacjenta w celu uciśnięcia jego żył, aby zablokować przepływ krwi.
W przedmiocie pytania drugiego
Zważywszy na odpowiedź udzieloną na pierwsze pytanie prejudycjalne, nie ma potrzeby udzielania odpowiedzi na pytanie drugie.
W przedmiocie kosztów
Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.
Z powyższych względów Trybunał (szósta izba) orzeka, co następuje:
Podpozycję 90189084 Nomenklatury scalonej zawartej w załączniku I do rozporządzenia Rady (EWG) nr 2658/87 z dnia 23 lipca 1987 r. w sprawie nomenklatury taryfowej i statystycznej oraz w sprawie Wspólnej taryfy celnej, zmienionego rozporządzeniem Rady (WE) nr 254/2000 z dnia 31 stycznia 2000 r., w brzmieniu wynikającym kolejno z rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) 2016/1821 z dnia 6 października 2016 r., rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) 2017/1925 z dnia 12 października 2017 r. i rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) 2018/1602 z dnia 11 października 2018 r.,
należy interpretować w ten sposób, że:
nie obejmuje ona opasek uciskowych w postaci elastycznych pasków z zapięciem na zatrzask i przesuwaną klamrą, przeznaczonych do zakładania na ramię pacjenta w celu uciśnięcia jego żył, aby zablokować przepływ krwi.
Podpisy
(
*1
) Język postępowania: niemiecki.
© Unia Europejska, źródło: EUR-Lex (eur-lex.europa.eu), pozyskano 14.07.2026. Autentyczne są wyłącznie wersje opublikowane w Dz. Urz. UE. · Źródło