C-635/23

WYROK TRYBUNAŁU (druga izba) z dnia 10 lipca 2025 r. ( *1 ) Odesłanie prejudycjalne – Współpraca wymiarów sprawiedliwości w sprawach karnych – Europejski nakaz dochodzeniowy – Dyrektywa 2014/41/UE – Artykuł 2 lit. c) ppkt (ii) – Pojęcie „innego właściwego organu wypełniającego swoją funkcję organu dochodzeniowego w postępowaniu karnym” – Właściwość do nakazania gromadzenia materiału dowodowego zgodnie z prawem krajowym – Czynności przeszukania wymagające zatwierdzenia przez sędziego śledczego – Artykuł 6 ust. 1 i 2 – Warunki wydania europejskiego nakazu dochodzeniowego W sprawie C‑635/23 mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Kammergericht (wyższy sąd krajowy w Berlinie, Niemcy) postanowieniem z dnia 20 października 2023 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 23 października 2023 r., w postępowaniu w sprawie uznania i wykonania europejskiego nakazu dochodzeniowego dotyczącego WBS GmbH, przy udziale: Generalstaatsanwaltschaft Berlin, TRYBUNAŁ (druga izba), w składzie: K. Jürimäe (sprawozdawczyni), prezeska izby, K. Lenaerts, prezes Trybunału, pełniący obowiązki sędziego drugiej izby, M. Gavalec, Z. Csehi i F. Schalin, sędziowie, rzecznik generalny: A. Rantos, sekretarz: M. Krausenböck, administratorka, uwzględniając pisemny etap postępowania i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 13 listopada 2024 r., rozważywszy uwagi, które przedstawili: – w imieniu WBS GmbH – K. Schaefer, Rechtsanwalt, – w imieniu la Generalstaatsanwaltschaft Berlin – J. Scherf, – w imieniu rządu niemieckiego – J. Möller, M. Hellmann, A. Sahner oraz J. Simon, w charakterze pełnomocników, – w imieniu rządu estońskiego – M. Kriisa, w charakterze pełnomocnika, – w imieniu rządu łotewskiego – J. Davidoviča, K. Pommere oraz S. Zābele, w charakterze pełnomocników, – w imieniu rządu polskiego – B. Majczyna oraz J. Sawicka, w charakterze pełnomocników, – w imieniu rządu portugalskiego – J.I. Barbosa de Pinho, P. Barros da Costa oraz J. Ramos, w charakterze pełnomocników, – w imieniu rządu szwedzkiego – H. Eklinder, w charakterze pełnomocnika, – w imieniu Komisji Europejskiej – H. Leupold oraz J. Vondung, w charakterze pełnomocników, po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 13 lutego 2025 r., wydaje następujący Wyrok Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 2 lit. c) ppkt (ii) dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady nr 2014/41/UE z dnia 3 kwietnia 2014 r. w sprawie europejskiego nakazu dochodzeniowego w sprawach karnych (Dz.U. 2014, L 130, s. 1). Wniosek ten został złożony w związku z wnioskiem o wykonanie w Niemczech europejskiego nakazu dochodzeniowego wydanego przez Korupcijas novēršanas un apkarošanas birojs (urząd ds. zapobiegania i zwalczania korupcji, Łotwa) (zwany dalej „KNAB”) i dotyczącego czynności dochodzeniowych wobec WBS GmbH. Ramy prawne Prawo Unii Motywy 5–8, 10 i 11 dyrektywy 2014/41 mają następujące brzmienie: „(5) Od czasu przyjęcia decyzji ramowych [Rady 2003/577/WSiSW z dnia 22 lipca 2003 r. w sprawie wykonania w Unii Europejskiej postanowień o zabezpieczeniu mienia i środków dowodowych (Dz.U. 2003, L 196, s. 45)] oraz [Rady 2008/978/WSiSW z dnia 18 grudnia 2008 r. w sprawie europejskiego nakazu dowodowego dotyczącego przedmiotów, dokumentów i danych, które mają zostać wykorzystane w postępowaniach w sprawach karnych (Dz.U. 2008, L 350, s. 72)] stało się jasne, że istniejące przepisy o gromadzeniu materiału dowodowego są zbyt rozdrobnione i zbyt skomplikowane. Dlatego konieczne jest nowe podejście. (6) W programie sztokholmskim, przyjętym przez Radę Europejską w dniach 10–11 grudnia 2009 r., Rada Europejska uznała, że w dalszym ciągu należy dążyć do utworzenia kompleksowego systemu pozyskiwania dowodów w sprawach o charakterze transgranicznym, opartego na zasadzie wzajemnego uznawania. Rada Europejska zwróciła uwagę, że instrumenty obowiązujące obecnie w tej dziedzinie tworzą rozdrobniony system i że potrzebne jest nowe podejście – oparte na zasadzie wzajemnego uznawania, ale uwzględniające także elastyczność tradycyjnego systemu wzajemnej pomocy prawnej. Dlatego Rada Europejska zaapelowała o to, by zastąpić wszystkie istniejące instrumenty w tej dziedzinie – w tym decyzję ramową [2008/978] – kompleksowym systemem, który w jak najszerszym zakresie objąłby wszystkie rodzaje dowodów, przewidywałby terminy wykonania i w maksymalnym możliwym zakresie ograniczał podstawy odmowy. (7) To nowe podejście opiera się na jednym instrumencie zwanym europejskim nakazem dochodzeniowym (END). END ma być wydawany w celu wezwania do przeprowadzenia w państwie wykonującym END (zwanym dalej »państwem wykonującym«) jednej lub więcej określonych czynności dochodzeniowych służących gromadzeniu materiału dowodowego. Obejmuje to również pozyskanie materiału dowodowego, którym organ wykonujący już dysponuje. (8) END powinien mieć wymiar horyzontalny i dlatego powinien dotyczyć wszystkich czynności dochodzeniowych mających na celu gromadzenie materiału dowodowego. Niemniej utworzenie wspólnego zespołu dochodzeniowo-śledczego i gromadzenie materiału dowodowego w ramach takiego zespołu podlega specjalnym przepisom, które lepiej jest określić osobno. Bez uszczerbku dla stosowania niniejszej dyrektywy obowiązujące instrumenty powinny zatem być nadal stosowane w odniesieniu do tego rodzaju czynności dochodzeniowych. […] (10) END powinien się koncentrować na żądanej czynności dochodzeniowej. Organ wydający najlepiej potrafi ocenić, na bazie swojej wiedzy o szczegółach danego dochodzenia, jaką czynność dochodzeniową należy wykonać. Jednak gdy tylko jest to możliwe, organ wykonujący powinien wykonać inny rodzaj czynności dochodzeniowej, jeżeli wskazana czynność nie istnieje w jego prawie krajowym lub nie byłaby dopuszczalna w podobnej sprawie krajowej. Dopuszczalność powinna oznaczać, że wskazana czynność dochodzeniowa istnieje w prawie państwa wykonującego, ale jest prawnie dopuszczalna tylko w pewnych sytuacjach, np. gdy czynność tę można wykonać wyłącznie w związku z przestępstwami o określonym ciężarze, wobec osób, co do których istnieje już pewien stopień podejrzenia, lub za zgodą danej osoby. Organ wykonujący może też zastosować innego rodzaju czynność dochodzeniową, jeżeli doprowadzi ona do takiego samego rezultatu jak czynność dochodzeniowa wskazana w END, ale w mniejszym stopniu ingeruje w prawa podstawowe danej osoby. (11) END powinien zostać wybrany, jeśli wykonanie czynności dochodzeniowej wydaje się proporcjonalne, odpowiednie i mające zastosowanie do danej sprawy. Organ wydający powinien zatem ocenić, czy żądany materiał dowodowy jest konieczny i proporcjonalny do celów postępowania, czy wybrana czynność dochodzeniowa jest konieczna i proporcjonalna do gromadzenia tego materiału dowodowego oraz czy poprzez wydanie END należy zaangażować w gromadzenie tego materiału dowodowego inne państwo członkowskie. Taką samą ocenę należy przeprowadzić w ramach procedury zatwierdzania, gdy zatwierdzenie END jest wymagane na mocy niniejszej dyrektywy. Wykonania END nie należy odmawiać, powołując się na podstawę inną niż wymieniona w niniejszej dyrektywie. Organ wykonujący powinien jednak mieć prawo wyboru mniej inwazyjnej czynności dochodzeniowej niż czynność wskazana w danym END, jeśli umożliwia ona osiągnięcie podobnego skutku”. Zgodnie z art. 2 lit. c) wspomnianej dyrektywy: „Na użytek niniejszej dyrektywy stosuje się następujące definicje: […] c) »organ wydający« oznacza: (i) sędziego, sąd, sędziego śledczego lub prokuratora właściwego w danej sprawie; lub (ii) każdy inny właściwy organ określony przez państwo wydające i w danym przypadku wypełniający swoją funkcję organu dochodzeniowego w postępowaniu karnym, który jest w danej sprawie właściwy, by nakazać gromadzenie materiału dowodowego zgodnie z prawem krajowym. Dodatkowo zanim END zostanie przekazany organowi wykonującemu END, jest on zatwierdzany, po przeanalizowaniu jego zgodności z warunkami wydawania END zgodnie z niniejszą dyrektywą, w szczególności z warunkami określonymi w art. 6 ust. 1, przez sędziego, sąd, sędziego śledczego lub prokuratora w państwie wydającym. Jeżeli END został zatwierdzony przez organ wymiaru sprawiedliwości, organ ten może także być uznany za organ wydający do celów przekazania END”. Artykuł 6 tej dyrektywy, zatytułowany „Warunki wydawania i przekazywania END”, stanowi: „1.   Organ wydający może wydać END jedynie wówczas, gdy spełnione są następujące warunki: a) wydanie END jest konieczne i proporcjonalne do celów postępowania, o którym mowa w art. 4, przy uwzględnieniu praw przysługujących podejrzanemu lub oskarżonemu; oraz b) w podobnej sprawie krajowej zarządzenie przeprowadzenia czynności dochodzeniowej(-ych) wskazanej(-ych) w END jest dopuszczalne na tych samych warunkach. 2.   Każdorazowej oceny spełnienia warunków, o których mowa w ust. 1, dokonuje organ wydający. 3.   Gdy organ wykonujący ma powody sądzić, że warunki, o których mowa w ust. 1, nie zostały spełnione, może przeprowadzić konsultacje z organem wydającym w sprawie celowości wykonania END. Po takich konsultacjach organ wydający może podjąć decyzję o wycofaniu END”. Artykuł 10 ust. 3 i 4 tej dyrektywy przewiduje: „3.   Organ wykonujący może także zastosować czynność dochodzeniową inną niż wskazana w END, gdy czynność dochodzeniowa wybrana przez organ wykonujący będzie miała taki sam rezultat jak czynność dochodzeniowa wskazana w END przy użyciu mniej inwazyjnych środków. 4.   Jeżeli organ wykonujący postanowi skorzystać z możliwości określonej w ust. 1 i 3, informuje o tym najpierw organ wydający, który może zdecydować o wycofaniu lub uzupełnieniu END”. Wydając END, organ wydający jest zobowiązany do wypełnienia i podpisania formularza, którego wzór znajduje się w załączniku A do dyrektywy 2014/41. Część wprowadzająca tego wzoru formularza jest zredagowana następująco: „Niniejszy END został wydany przez właściwy organ. Organ wydający go poświadcza, że wydanie niniejszego nakazu jest konieczne i proporcjonalne do celów określonego w nim postępowania oraz że uwzględnia ono prawa podejrzanego lub oskarżonego, a wskazane w nim czynności dochodzeniowe mogłyby zostać zarządzone na takich samych warunkach w podobnej sprawie krajowej. Proszę o przeprowadzenie wskazanej(-ych) poniżej czynności dochodzeniowej(-ych) przy należytym uwzględnieniu poufności dochodzenia oraz o przekazanie materiału dowodowego uzyskanego wskutek wykonania nakazu”. Prawo niemieckie Paragraf 91d ust. 1 Gesetz über die internationale Rechtshilfe in Strafsachen (ustawy o międzynarodowej pomocy prawnej w sprawach karnych) z dnia 23 grudnia 1982 r. (BGBl. 1982 I, s. 2071) ma następujące brzmienie: „Udzielenie pomocy prawnej jest dopuszczalne jedynie wtedy, gdy wydające państwo członkowskie skorzystało dla swojego wniosku z formularza zawartego w załączniku A lub załączniku C dyrektywy [2014/41] w każdorazowo obowiązującym brzmieniu, wydanego: 1) przez organ wymiaru sprawiedliwości w rozumieniu art. 2 lit. c) ppkt (i) tej dyrektywy lub 2) przez inny organ niż ten wskazany w pkt 1 powyżej, określony jako właściwy przez wydające państwo członkowskie i potwierdzony przez organ zgodny z pkt 1 sekcji L formularza z załącznika A rzeczonej dyrektywy”. Prawo łotewskie Zgodnie z art. 8871 ust. 1 Kriminālprocesa likums (kodeksu postępowania karnego, Latvijas Vēstnesis 2005, nr 74) w razie konieczności przeprowadzenia czynności w postępowaniu karnym na terytorium innego państwa członkowskiego Unii Europejskiej przed wszczęciem sądowego etapu tego postępowania organ prowadzący postępowanie, wystawiając END, ocenia proporcjonalność tego nakazu i jego konieczność w odniesieniu do czynu zabronionego będącego przedmiotem dochodzenia, a następnie prokurator nadzorujący dochodzenie ocenia również zgodność czynności procesowej objętej wnioskiem kierowanym do państwa członkowskiego z wymogami prawa oraz ocenia jej konieczność i proporcjonalność w odniesieniu do czynu zabronionego będącego przedmiotem dochodzenia. Przed sporządzeniem END organ prowadzący postępowanie podejmuje wszelkie środki, które byłyby niezbędne, gdyby czynność procesowa była dokonywana w Łotwie. Przeszukania są uregulowane w art. 179–185 kodeksu postępowania karnego. Jego art. 179 ust. 1 definiuje przeszukanie jako czynność dochodzeniową, której przedmiotem jest przymusowe sprawdzenie pomieszczeń, terenu, pojazdu lub osoby w celu znalezienia i zajęcia poszukiwanego przedmiotu, jeżeli istnieją uzasadnione podstawy do przypuszczenia, że przedmiot ten znajduje się w miejscu przeszukania. Artykuł 180 ust. 1 tego samego kodeksu stanowi, że podstawą prowadzenia przeszukania jest orzeczenie sędziego śledczego lub sądu. Sędzia śledczy wydaje orzeczenie na podstawie wniosku przedłożonego przez organ prowadzący postępowanie i załączonych do niego materiałów. Postępowanie główne i pytanie prejudycjalne W dniu 5 kwietnia 2019 r. KNAB wszczął postępowanie karne przeciwko pewnej liczbie pracowników fundacji mającej siedzibę w Rydze (Łotwa) ze względu na podejrzenie oszustwa na dużą skalę, bezprawnego marnotrawstwa cudzych rzeczy na dużą skalę oraz fałszowania dokumentów i posługiwania się sfałszowanymi dokumentami. W ramach dochodzenia KNAB uznał za konieczne wydanie END w celu przeprowadzenia przeszukania pomieszczeń przedsiębiorstw FF GmbH i WBS, mających siedzibę w Berlinie (Niemcy). W tym celu KNAB wniósł do sędziego śledczego Rīgas pilsētas Vidzemes priekšpilsētas tiesa (sądu dla przedmieścia Vidzeme miasta Ryga, Łotwa) o zezwolenie na przeprowadzenie tej czynności dochodzeniowej zgodnie z art. 179 i 180 łotewskiego kodeksu postępowania karnego. Dwoma postanowieniami z dnia 24 kwietnia 2019 r. sędzia śledczy uwzględnił wniosek KNAB ze względu na to, po pierwsze, że można było domniemywać, iż w pomieszczeniach tych znajdują się istotne dla postępowania dokumenty, nośniki informacji oraz przedmioty, a po drugie, że przeszukanie, którego celem jest znalezienie i zajęcie tych dokumentów, nośników informacji i przedmiotów, jest konieczne i proporcjonalne. W dniu 25 kwietnia 2019 r. KNAB wydał END (zwany dalej „przedmiotowym END”), w którym zwrócił się do organów niemieckich o przesłuchanie dwóch świadków oraz o wykonanie nakazów przeszukania, o których mowa w poprzednim punkcie. Latvijas Republikas Ģenerālprokuratūra (prokuratura generalna Republiki Łotewskiej) zatwierdziła przedmiotowy END i przesłała go do Staatsanwaltschaft Berlin (prokuratury w Berlinie, Niemcy). Amtsgericht Berlin-Tiergarten (sąd rejonowy dla okręgu Tiergarten w Berlinie, Niemcy) zarządził na wniosek prokuratury w Berlinie przeszukania pomieszczeń przedsiębiorstw FF i WBS. Przeszukania te odbyły się w dniu 13 maja 2019 r. i doprowadziły do zatrzymania licznych dowodów. Przedsiębiorstwo WBS zwróciło się do Kammergericht (wyższego sądu krajowego w Berlinie, Niemcy), który jest sądem odsyłającym, o stwierdzenie przez ten sąd, że przekazanie Republice Łotewskiej dowodów zgromadzonych w ramach wykonania w Niemczech przedmiotowego END jest niedopuszczalne. Na poparcie swego żądania WBS powołało się na wyrok z dnia 16 grudnia 2021 r., Spetsializirana prokuratura (Dane o ruchu i o lokalizacji) (C‑724/19, zwany dalej „wyrokiem Spetsializirana prokuratura”, EU:C:2021:1020), z którego zdaniem WBS wynika, że END dotyczący czynności dochodzeniowej, która zgodnie z prawem państwa wydającego jest zastrzeżona dla sądu, skutecznie może wydać jedynie organ posiadający taki status. W tym przypadku, jak twierdzi WBS, po pierwsze, KNAB nie jest sądem, a po drugie, na podstawie prawa łotewskiego jedynie organ posiadający ten status jest właściwy do zarządzenia takiego przeszukania. Prokuratura w Berlinie zwróciła się do prokuratury generalnej Republiki Łotewskiej z pytaniem, czy przedmiotowy END mógłby ewentualnie zostać wydany ponownie, lecz tym razem przez sąd. Prokuratura generalna Republiki Łotewskiej odpowiedziała, że nie jest to możliwe, gdyż sprzeciwia się temu prawo łotewskie. W tym kontekście sąd odsyłający zastanawia się, czy w zawisłej przed nim sprawie należy stosować zasady wynikające z wyroku Spetsializirana prokuratura. W takim przypadku powinien on stwierdzić, że przekazanie dowodów uzyskanych w wyniku wykonania przedmiotowego END nie jest dopuszczalne. W pierwszej kolejności sąd odsyłający zauważa, że w sprawie, w której zapadł ten wyrok, organem wydającym END był „organ wydający” w rozumieniu art. 2 lit. c) ppkt (i) dyrektywy 2014/41, podczas gdy w niniejszej sprawie organem wydającym jest „inny właściwy organ określony przez państwo wydające” w rozumieniu art. 2 lit. c) ppkt (ii) tej dyrektywy. Sąd odsyłający zastanawia się zatem, czy odpowiedź, jakiej Trybunał udzielił we wspomnianym wyroku, ma również zastosowanie w sytuacji, gdy END został wydany przez organ objęty tym drugim przepisem. Zdaniem sądu odsyłającego pkt 29 i 30 wyroku Spetsializirana prokuratura można rozumieć w ten sposób, że „inny właściwy organ” w rozumieniu art. 2 lit. c) ppkt (ii) rzeczonej dyrektywy może działać jako właściwy organ wydający END, nawet jeżeli na podstawie prawa krajowego daną czynność dochodzeniową może zarządzić wyłącznie sąd – pod warunkiem jednak, że taki sąd wkracza do postępowania na innym jego etapie. W drugiej kolejności sąd ten zauważa, że niniejsza sprawa różni się od tej, w której zapadł wyrok Spetsializirana prokuratura, tym, że czynność dochodzeniowa objęta przedmiotowym END, chociaż zgodnie z prawem łotewskim mogła być zarządzona wyłącznie przez sąd, została przed wydaniem END zatwierdzona przez łotewskiego sędziego śledczego, który uznał ją za konieczną i proporcjonalną. Okoliczność ta skutkowałaby zdaniem sądu odsyłającego tym, że względy, jakie Trybunał przyjął w pkt 32–38 tego wyroku na poparcie swojej wykładni art. 2 lit. c) ppkt (i), byłyby pozbawione znaczenia w sprawie w postępowaniu głównym. I tak, po pierwsze, Trybunał z jednej strony uznał, że jedynie organ właściwy do zarządzenia czynności dochodzeniowej na podstawie prawa krajowego może ocenić i uzasadnić daną czynność, a z drugiej strony – że organ wydający może wydać END jedynie pod warunkiem, że czynność dochodzeniowa wskazana w tym END mogłaby zostać zarządzona na takich samych warunkach w podobnej sprawie krajowej. Tymczasem w sprawie zawisłej przed sądem odsyłającym sąd ten uważa, że organ właściwy zgodnie z prawem krajowym do zarządzenia czynności dochodzeniowej spełnia obowiązki przewidziane w art. 6 ust. 1 lit. a) dyrektywy 2014/41 dotyczące oceny i uzasadnienia tej czynności, skoro właściwy łotewski sędzia śledczy uznał, że przedmiotowe przeszukania są konieczne i proporcjonalne. Poza tym organ wydający wydał przedmiotowy END w tych samych okolicznościach, w których zarządzenie przeprowadzenia czynności dochodzeniowej mogłoby mieć miejsce w podobnym postępowaniu krajowym, ponieważ przed wydaniem tego END sędzia śledczy zatwierdził przeszukanie. Po drugie, w wyroku Spetsializirana prokuratura Trybunał uznał, że na podstawie prawa krajowego organ wydający END powinien być organem właściwym do zarządzenia czynności dochodzeniowej będącej przedmiotem tego END, ponieważ w przeciwnym wypadku konsekwencją byłoby skomplikowanie i stworzenie zagrożenia dla uproszczonego i skutecznego systemu współpracy w ramach pomocy prawnej, ustanowionego dyrektywą 2014/41. Tymczasem z jednej strony sąd ten ma wątpliwość co do znaczenia takiego względu w niniejszej sprawie, ponieważ to właśnie tego rodzaju wymóg może skomplikować procedurę wzajemnej pomocy prawnej. W niektórych państwach członkowskich, jak w Niemczech, sąd do spraw postępowania przygotowawczego nie zajmuje bowiem centralnej pozycji w dochodzeniu i uczestniczy w nim jedynie incydentalnie, między innymi w celu zatwierdzenia określonych czynności dochodzeniowych wnioskowanych przez prokuraturę. W takich okolicznościach, gdyby należało przyjąć, że jedynie ten sąd można uznać za „organ wydający” w rozumieniu dyrektywy 2014/41, podczas gdy w rzeczywistości to prokuratura jest odpowiedzialna za dochodzenie, prowadziłoby to do opóźnień we wzajemnej pomocy prawnej, w szczególności w sytuacji, gdyby organ wykonujący postanowił zwrócić się z pytaniem do organu wydającego na podstawie art. 6 ust. 3 zdanie pierwsze dyrektywy 2014/41. Skomplikowanie procedury wzajemnej pomocy mogłoby również wynikać z faktu, że w niektórych państwach członkowskich pewne czynności dochodzeniowe mogą nie należeć do wyłącznej właściwości sądów krajowych, lecz mogą je zarządzać inne organy. W takiej sytuacji nie można zatem wykluczyć, że do organu wykonującego mogą wpłynąć dwa END wydane przez dwa różne organy kontaktowe. Z drugiej strony zdaniem sądu odsyłającego należałoby się odnieść przez analogię do wyroku z dnia 27 maja 2019 r., PF (Prokurator generalny Litwy) (C‑509/18, EU:C:2019:457), dotyczącego europejskiego nakazu aresztowania, z którego to wyroku wynika, że organ wydający europejski nakaz aresztowania może być organem innym niż wydający krajowy nakaz aresztowania. W tych okolicznościach Kammergericht (wyższy sąd krajowy w Berlinie) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującym pytaniem prejudycjalnym: „Czy [END] dotyczący zgodnie z prawem państwa wydającego czynności zastrzeżonej dla sądów może zostać wydany we współdziałaniu z organem zatwierdzającym niebędącym sądem przez inny właściwy organ w rozumieniu art. 2 lit. c) ppkt (ii) dyrektywy nr [2014/41], gdy sąd państwa wydającego uprzednio zatwierdził czynność dochodzeniową, spełniając w związku z tym przewidziany w [tej] dyrektywie […] obowiązek oceny i uzasadnienia?”. W przedmiocie pytania prejudycjalnego Poprzez swoje pytanie prejudycjalne sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 2 lit. c) ppkt (ii) dyrektywy 2014/41 należy interpretować w ten sposób, że jako „organ wydający” w rozumieniu tego przepisu można zakwalifikować organ administracyjny określony przez państwo wydające, który w danym przypadku wypełnia swoją funkcję organu dochodzeniowego w postępowaniu karnym, a jego czynności dochodzeniowe wiążące się z ingerencją w prawa podstawowe danej osoby wymagają, zgodnie z prawem krajowym, uprzedniego zatwierdzenia przez organ wymiaru sprawiedliwości. Artykuł 2 lit. c) dyrektywy 2014/41 definiuje, odpowiednio w ppkt (i) i (ii), pojęcie „organu wydającego” jako bądź „sędziego, sąd, sędziego śledczego lub prokuratora właściwego w danej sprawie”, bądź „każdy inny właściwy organ określony przez państwo wydające i w danym przypadku wypełniający swoją funkcję organu dochodzeniowego w postępowaniu karnym, który jest w danej sprawie właściwy, by nakazać gromadzenie materiału dowodowego zgodnie z prawem krajowym”. Z art. 2 lit. c) ppkt (ii) tej dyrektywy wynika zatem, że „organem wydającym” w rozumieniu tego przepisu jest organ krajowy spełniający trzy poniższe kumulatywne przesłanki. Po pierwsze, z użycia wyrazu „inny” wynika, że taki organ nie jest jednym z organów wymiaru sprawiedliwości wskazanych w art. 2 lit. c) ppkt (i) dyrektywy 2014/41, mianowicie sędzią, sądem, sędzią śledczym lub prokuratorem, lecz jest organem takim jak organ administracyjny, który został wyznaczony przez wydające państwo członkowskie jako właściwy do wydania END. Po drugie, organem tym powinien być organ, który w danym przypadku wypełnia swoją funkcję organu dochodzeniowego w postępowaniu karnym. Po trzecie, wspomniany organ powinien być właściwy, by nakazać gromadzenie materiału dowodowego zgodnie z prawem krajowym. Co się tyczy sporu w postępowaniu głównym, jest bezsporne, że KNAB spełnia pierwsze dwie z tych przesłanek. Z akt sprawy, którymi dysponuje Trybunał, wynika bowiem, że po pierwsze, KNAB, jako organ administracyjny, nie zalicza się do organów, o których mowa w art. 2 lit. c) ppkt (i) dyrektywy 2014/41. Po drugie, zgodnie z prawem krajowym KNAB wypełnia funkcję organu dochodzeniowego w sprawach z dziedziny zwalczania korupcji i organ ten został wskazany jako właściwy do wydawania END w tych sprawach. Sąd odsyłający zastanawia się jednak nad kwestią, czy rzeczony organ spełnia trzecią z tych przesłanek, wspomnianą w pkt 35 niniejszego wyroku, a mianowicie czy jest „właściwy, by nakazać gromadzenie materiału dowodowego zgodnie z prawem krajowym”. W tej kwestii sąd ten podkreśla, że spośród czynności dochodzeniowych będących przedmiotem przedmiotowego END jedynie czynności dotyczące przesłuchania świadków mogły zostać zarządzone bezpośrednio przez KNAB, bez konieczności uprzedniego zatwierdzenia przez sędziego śledczego. Natomiast czynności polegające na przeszukaniu pomieszczeń przedsiębiorstw w sprawie w postępowaniu głównym, w zakresie, w jakim wiążą się one z ingerencją w prawa podstawowe danej osoby, zgodnie z prawem łotewskim powinny były zostać zatwierdzone przez takiego sędziego po zwróceniu się do niego przez KNAB z wnioskiem o zatwierdzenie. W tych okolicznościach sąd odsyłający zmierza do ustalenia, czy okoliczność, że zgodnie z prawem łotewskim czynności przeszukania, o które zwrócił się KNAB, muszą zostać zatwierdzone przez sędziego śledczego, zanim będą mogły zostać wykonane, skutkuje tym, że organu tego nie można uznać za właściwy, by nakazać gromadzenie materiału dowodowego zgodnie z prawem krajowym w rozumieniu art. 2 lit. c) ppkt (ii) dyrektywy 2014/41. Ponieważ samo brzmienie art. 2 lit. c) ppkt (ii) tej dyrektywy nie pozwala na udzielenie odpowiedzi na to pytanie, zgodnie z utrwalonym orzecznictwem należy wziąć pod uwagę kontekst i cele regulacji, której część przepis ten stanowi [zob. podobnie wyroki: z dnia 17 listopada 1983 r., Merck, 292/82, EU:C:1983:335, pkt 12; z dnia 21 grudnia 2023 r., G.K. i in. (Prokuratura Europejska), C‑281/22, EU:C:2023:1018, pkt 46 i przytoczone tam orzecznictwo]. W pierwszej kolejności należy wziąć pod uwagę kontekst, w jaki wpisuje się ten przepis. Po pierwsze, art. 6 ust. 1 lit. a) wspomnianej dyrektywy w związku z art. 6 ust. 2 tej dyrektywy i załącznikiem A do niej oraz w świetle jej motywu 11 nakłada na organ wydający obowiązek dokonania oceny, czy czynność dochodzeniowa będąca przedmiotem END jest konieczna i proporcjonalna w świetle celów postępowania, w ramach którego nakaz ten został wydany, z uwzględnieniem praw podejrzanego lub oskarżonego (zob. podobnie wyrok Spetsializirana prokuratura, pkt 32). Ponadto, co się tyczy sytuacji, w której END pochodzi od „organu wydającego” w rozumieniu art. 2 lit. c) ppkt (ii) dyrektywy 2014/41, ze zdania drugiego tego przepisu wynika, że nakaz ten, przed przekazaniem go organowi wykonującemu, powinien zostać zatwierdzony po zbadaniu jego zgodności z warunkami wydania przewidzianymi w tej dyrektywie, w szczególności z warunkami określonymi w jej art. 6 ust. 1, „przez sędziego, sąd, sędziego śledczego lub prokuratora”. Wynika z tego, że – jak zauważył rzecznik generalny w pkt 45 opinii – wydanie europejskiego nakazu dochodzeniowego przez „inny właściwy organ określony przez państwo wydające” w rozumieniu art. 2 lit. c) ppkt (ii) dyrektywy 2014/41 wymaga kontroli konieczności i proporcjonalności tego END na dwóch poziomach postępowania w wydającym państwie członkowskim, a mianowicie, po pierwsze, w chwili jego przyjęcia w ramach krajowego postępowania przygotowawczego, a po drugie, w chwili jego zatwierdzenia przez organ wymiaru sprawiedliwości przed przekazaniem go organowi wykonującemu. W niniejszej sprawie wątpliwości sądu odsyłającego dotyczące statusu KNAB jako „organu wydającego” dotyczą pierwszego z tych dwóch poziomów kontroli. Jeśli chodzi bowiem o poziom drugi, bezsporne jest, że przedmiotowy END przed przekazaniem go organowi wykonującemu został zatwierdzony przez prokuratora, a mianowicie przez prokuraturę generalną Republiki Łotewskiej, która zbadała konieczność i proporcjonalność tego nakazu zgodnie z przepisami tej dyrektywy. W tej kwestii należy przypomnieć, że zgodnie z motywem 10 dyrektywy 2014/41 dyrektywa ta opisuje organ wydający jako ten, który najlepiej potrafi ocenić, na bazie swojej wiedzy o szczegółach danego dochodzenia, jaką czynność dochodzeniową należy wykonać (wyrok Spetsializirana prokuratura, pkt 37). Jak przypomniano w pkt34 niniejszego wyroku, aby można było uznać go za „organ wydający” w rozumieniu dyrektywy 2014/41, „innym organem”, o którym mowa w art. 2 lit. c) ppkt (ii) tej dyrektywy, powinien być ten, który w danym przypadku wypełnia swoją funkcję organu dochodzeniowego w postępowaniu karnym. Stanowisko to pozwala temu organowi, zważywszy na jego wiedzę na temat elementów wspomnianego dochodzenia, przeprowadzić, zgodnie z art. 6 ust. 1 lit. a) wspomnianej dyrektywy, kontrolę konieczności i proporcjonalności czynności dochodzeniowej, której przeprowadzenia w innym państwie członkowskim domaga się on w ramach END. Tymczasem sama okoliczność, że prawo wydającego państwa członkowskiego uzależnia podjęcie czynności dochodzeniowych, o które zwrócił się organ prowadzący dochodzenie, od warunku, by uprzednio zatwierdził je sędzia śledczy, jeżeli wiążą się one z ingerencją w prawa podstawowe danej osoby, nie stoi na przeszkodzie temu, by ów organ wypełniający funkcję organu dochodzeniowego został uznany za „właściwy, by nakazać gromadzenie materiału dowodowego zgodnie z prawem krajowym” w rozumieniu art. 2 lit. c) ppkt (ii) dyrektywy 2014/41, a w konsekwencji, by móc uznać go za „organ wydający” w rozumieniu tego przepisu. Taki wymóg pozwala bowiem zapewnić, by badanie konieczności i proporcjonalności wspomnianych czynności przeprowadzane przez organ wypełniający funkcję organu dochodzeniowego na pierwszym poziomie, o którym mowa w pkt 42 niniejszego wyroku, odbywało się pod kontrolą sądu, tak aby sąd ten potwierdził w szczególności, że planowane czynności są konieczne i nie naruszają w sposób nieproporcjonalny praw podstawowych podejrzanego lub oskarżonego. Po drugie, wykładnia przedstawiona w pkt 48 niniejszego wyroku znajduje potwierdzenie w art. 6 ust. 1 lit. b) dyrektywy 2014/41. Zgodnie bowiem z tym przepisem organ wydający może wydać END jedynie pod warunkiem, że w podobnej sprawie krajowej zarządzenie przeprowadzenia czynności dochodzeniowych wskazanych w tym nakazie jest dopuszczalne na tych samych warunkach. Przez zastosowanie zwrotów „na tych samych warunkach” i „w podobnej sprawie krajowej” art. 6 ust. 1 lit. b) tej dyrektywy uzależnia określenie szczegółowych warunków wydania END wyłącznie od prawa państwa wydającego. Przepis ten ma więc na celu zapobieganie obchodzeniu przepisów i gwarancji przewidzianych w prawie państwa wydającego [zob. podobnie wyrok z dnia 30 kwietnia 2024 r., M.N. (EncroChat), C‑670/22, EU:C:2024:372, pkt 92, 97]. Tymczasem, jak wynika z akt sprawy, którymi dysponuje Trybunał, wymóg, zgodnie z którym czynność dochodzeniowa planowana przez KNAB w ramach END, w sytuacji gdy wiąże się ona z ingerencją w prawa podstawowe danej osoby, musi zostać zatwierdzona przez sędziego śledczego, stanowi właśnie warunek przewidziany w prawie łotewskim, który powinna również spełniać równoważna czynność dochodzeniowa podlegająca wykonaniu wyłącznie na terytorium łotewskim. W tym względzie należy uściślić, że sytuacja rozpatrywana w postępowaniu głównym różni się od sytuacji, w której zapadł wyrok Spetsializirana prokuratura. Ta ostatnia sprawa dotyczyła bowiem wykładni nie art. 2 lit. c) ppkt (ii), lecz art. 2 lit. c) ppkt (i) dyrektywy 2014/41, w sytuacji gdy na etapie przygotowawczym postępowania karnego prokurator wydał END mający na celu uzyskanie dostępu do danych o ruchu i danych o lokalizacji dotyczących przekazów telekomunikacyjnych, podczas gdy w ramach podobnego postępowania krajowego zarządzenie czynności dochodzeniowej mającej na celu uzyskanie dostępu do takich danych należy do wyłącznej właściwości sądu. Po trzecie, wykładnia art. 2 lit. c) ppkt (ii) dyrektywy 2014/41 inna niż ta przyjęta w pkt 48 niniejszego wyroku byłaby sprzeczna z dokonanym przez prawodawcę Unii rozróżnieniem między organami objętymi, odpowiednio, art. 2 lit. c) ppkt (i) i art. 2 lit. c) ppkt (ii) tej dyrektywy. Poprzez to rozróżnienie prawodawca ten chciał dopuścić możliwość, by organy niebędące organami wymiaru sprawiedliwości, które zgodnie z prawem krajowym pełnią funkcję organu dochodzeniowego w ramach postępowania krajowego i są właściwe do zarządzenia czynności dochodzeniowych, mogły zostać uznane za „organ wydający” w rozumieniu tego art. 2 lit. c). Tymczasem uznanie, że udział organu wymiaru sprawiedliwości na pierwszym poziomie kontroli, o którym mowa w pkt 42 niniejszego wyroku, wymagany przez prawo krajowe w celu zatwierdzenia zarządzenia niektórych z tych czynności, oznaczałby nieuchronnie, iż jedynie ten organ wymiaru sprawiedliwości mógłby zostać uznany za „organ wydający”, prowadziłoby do tego, że jedynie organy wymiaru sprawiedliwości, o których mowa w art. 2 lit. c) ppkt (i) tej dyrektywy, byłyby właściwe do wydania END, nawet jeśli te organy wymiaru sprawiedliwości wkraczałyby jedynie incydentalnie w ramach krajowego postępowania przygotowawczego. Taka wykładnia pozbawiałaby zatem art. 2 lit. c) ppkt (ii) wspomnianej dyrektywy jego skuteczności (effet utile), ponieważ biorąc pod uwagę fakt, że organy, o których mowa w tym przepisie, nie muszą mieć statusu „organów wymiaru sprawiedliwości”, jest uzasadnione, aby państwa członkowskie obwarowały podejmowanie czynności dochodzeniowych przez te organy gwarancjami proceduralnymi, przewidując w szczególności, jak w niniejszym przypadku, że czynności dochodzeniowe, które wiążą się z ingerencją w prawa podstawowe zainteresowanych osób, są uprzednio zatwierdzane przez organ wymiaru sprawiedliwości. W drugiej kolejności, jeżeli chodzi o cele dyrektywy 2014/41, zmierza ona, jak wynika z jej motywów 5–8, do zastąpienia rozdrobnionych i skomplikowanych przepisów o gromadzeniu materiału dowodowego w sprawach karnych o charakterze transgranicznym i – poprzez ustanowienie uproszczonego i bardziej wydajnego systemu opartego na jednym instrumencie, mianowicie END – do uproszczenia i przyspieszenia współpracy sądowej, co ma przyczynić się do realizacji wyznaczonego Unii celu, jakim jest ustanowienie przestrzeni wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości, opierającej się na wysokim stopniu zaufania między państwami członkowskimi (wyrok Spetsializirana prokuratura, pkt 36 i przytoczone tam orzecznictwo). Jak przypomniano w pkt 46 niniejszego wyroku, wspomniana dyrektywa opisuje organ wydający jako potrafiący najlepiej ocenić, na bazie swojej wiedzy o szczegółach danego dochodzenia, jaką czynność dochodzeniową należy wykonać. W związku z tym, w świetle tego stwierdzenia, a także w świetle celów uproszczenia i skuteczności postępowania, które leżą u podstaw dyrektywy 2014/41, wydaje się uzasadnione, aby organ krajowy, który jest rzeczywiście odpowiedzialny za dochodzenie, mógł zostać uznany za „organ wydający” w rozumieniu art. 2 lit. c) ppkt (ii) tej dyrektywy, nawet jeśli niektóre czynności dochodzeniowe, których przeprowadzenie uważa za pożądane, powinny zgodnie z prawem krajowym zostać uprzednio zatwierdzone przez organ wymiaru sprawiedliwości, jeżeli wiążą się one z ingerencją w prawa podstawowe danej osoby. Taka wykładnia art. 2 lit. c) ppkt (ii) wspomnianej dyrektywy pozwala zagwarantować, że w przypadku gdy taki organ rozważa kilka czynności dochodzeniowych w ramach tego samego postępowania karnego, z których część wymaga zgody sędziego śledczego, a inne nie wymagają takiej zgody, organ ten wyda jeden i ten sam END w odniesieniu do wszystkich tych czynności dochodzeniowych w charakterze „organu wydającego” w rozumieniu tego przepisu. Wykładnia ta umożliwia również ułatwienie ewentualnej wymiany informacji między organem wydającym a organem wykonującym END na podstawie art. 6 ust. 3 tej dyrektywy lub jej art. 10 ust. 4. W świetle ogółu powyższych rozważań na przedłożone pytanie należy udzielić następującej odpowiedzi: art. 2 lit. c) ppkt (ii) dyrektywy 2014/41 należy interpretować w ten sposób, że jako „organ wydający” w rozumieniu tego przepisu można zakwalifikować organ administracyjny określony przez państwo wydające, który w danym przypadku wypełnia swoją funkcję organu dochodzeniowego w postępowaniu karnym i którego czynności dochodzeniowe wiążące się z ingerencją w prawa podstawowe danej osoby wymagają, zgodnie z prawem krajowym, uprzedniego zatwierdzenia przez organ wymiaru sprawiedliwości. W przedmiocie kosztów Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.   Z powyższych względów Trybunał (druga izba) orzeka, co następuje:   Artykuł 2 lit. c) ppkt (ii) dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/41/UE z dnia 3 kwietnia 2014 r. w sprawie europejskiego nakazu dochodzeniowego w sprawach karnych   należy interpretować w ten sposób, że:   jako „organ wydający” w rozumieniu tego przepisu można zakwalifikować organ administracyjny określony przez państwo wydające, który w danym przypadku wypełnia swoją funkcję organu dochodzeniowego w postępowaniu karnym i którego czynności dochodzeniowe wiążące się z ingerencją w prawa podstawowe danej osoby wymagają, zgodnie z prawem krajowym, uprzedniego zatwierdzenia przez organ wymiaru sprawiedliwości.   Podpisy ( *1 ) Język postępowania: niemiecki.