C-646/23

WYROK TRYBUNAŁU (czwarta izba) z dnia 3 lipca 2025 r. ( *1 ) [Tekst sprostowany postanowieniem z dnia 11 września 2025 r.] Odesłanie prejudycjalne – Państwo prawne – Niezależność sądownictwa – Artykuł 19 ust. 1 akapit drugi TUE – Skuteczna ochrona prawna w dziedzinach objętych prawem Unii – Zasada nieusuwalności sędziów – Sędzia sądu wojskowego uznany za niezdolnego do zawodowej służby wojskowej – Uregulowania krajowe przewidujące wcześniejsze przeniesienie tego sędziego w stan spoczynku W sprawach połączonych C‑646/23 [Lita] i C‑661/23 [Jeszek] ( i ) mających za przedmiot wnioski o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożone przez Wojskowy Sąd Okręgowy w Warszawie (Polska) postanowieniami z dni 25 października 2023 r. i 9 listopada 2023 r., które wpłynęły do Trybunału, odpowiednio, w dniach 27 października 2023 r. i 9 listopada 2023 r., w postępowaniach karnych przeciwko: P.B. (C‑646/23), R.S. (C‑661/23), przy udziale: Prokuratury Rejonowej w Lublinie (C‑646/23), Prokuratury Rejonowej Warszawa-Ursynów w Warszawie (C‑661/23), TRYBUNAŁ (czwarta izba), w składzie: I. Jarukaitis (sprawozdawca), prezes izby, N. Jääskinen, A. Arabadjiev, M. Condinanzi i R. Frendo, sędziowie, rzecznik generalny: T. Ćapeta, sekretarz: A. Calot Escobar, uwzględniając pisemny etap postępowania, rozważywszy uwagi, które przedstawili: – w imieniu rządu polskiego – B. Majczyna i S. Żyrek, w charakterze pełnomocników, – w imieniu Komisji Europejskiej – K. Herrmann, P. Stancanelli i P.J.O. Van Nuffel, w charakterze pełnomocników, podjąwszy, po wysłuchaniu rzeczniczki generalnej, decyzję o rozstrzygnięciu sprawy bez opinii, wydaje następujący Wyrok Wnioski o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczą wykładni art. 2, art. 4 ust. 2 i 3 oraz art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE w związku z dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/343 z dnia 9 marca 2016 r. w sprawie wzmocnienia niektórych aspektów domniemania niewinności i prawa do obecności na rozprawie w postępowaniu karnym (Dz.U. 2016, L 65, s. 1), art. 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (zwanej dalej „Kartą”), art. 267 TFUE, a także zasad pierwszeństwa i skuteczności prawa Unii oraz podziału władzy. Wnioski te zostały przedstawione w ramach postępowań karnych wszczętych przeciwko P.B. w związku z kradzieżą oleju napędowego (sprawa C‑646/23) oraz przeciwko R.S. w związku z uchybieniem obowiązkowi pozostawania w macierzystej jednostce wojskowej (sprawa C‑661/23). Prawo krajowe Konstytucja Artykuł 175 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (zwanej dalej „Konstytucją”) przewiduje: „Wymiar sprawiedliwości w Rzeczypospolitej Polskiej sprawują Sąd Najwyższy, sądy powszechne, sądy administracyjne oraz sądy wojskowe. […]”. Zgodnie z art. 176 ust. 2 Konstytucji: „Ustrój i właściwość sądów oraz postępowanie przed sądami określają ustawy”. Artykuł 179 Konstytucji stanowi: „Sędziowie są powoływani przez Prezydenta Rzeczypospolitej, na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa [zwanej dalej »KRS«], na czas nieoznaczony”. Artykuł 180 Konstytucji stanowi: „1.   Sędziowie są nieusuwalni. 2.   Złożenie sędziego z urzędu, zawieszenie w urzędowaniu, przeniesienie do innej siedziby lub na inne stanowisko wbrew jego woli może nastąpić jedynie na mocy orzeczenia sądu i tylko w przypadkach określonych w ustawie. 3.   Sędzia może być przeniesiony w stan spoczynku na skutek uniemożliwiających mu sprawowanie jego urzędu choroby lub utraty sił. Tryb postępowania oraz sposób odwołania się do sądu określa ustawa. […]”. Prawo o ustroju sądów powszechnych Artykuł 70 §§ 1 i 2 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz.U. z 2001 r., nr 98, poz. 1070), w brzmieniu mającym zastosowanie do spraw w postępowaniach głównych (zwanej dalej „p.u.s.p.”), stanowi: „§ 1.   Sędziego przenosi się w stan spoczynku na jego wniosek albo na wniosek właściwego kolegium sądu, jeżeli z powodu choroby lub utraty sił uznany został […] za trwale niezdolnego do pełnienia obowiązków sędziego. § 2.   Z żądaniem przeniesienia w stan spoczynku oraz zbadania niezdolności do pełnienia obowiązków przez sędziego i wydania orzeczenia, może wystąpić zainteresowany sędzia lub właściwe kolegium sądu. […]”. Artykuł 71 §§ 2 i 3 p.u.s.p. stanowi: „§ 2.   Sędzia może być przeniesiony w stan spoczynku, jeżeli bez uzasadnionej przyczyny nie poddał się badaniu, o którym mowa w art. 70 § 2, jeżeli z żądaniem badania wystąpiło kolegium sądu albo Minister Sprawiedliwości. § 3.   Sędzia może być również przeniesiony w stan spoczynku, na wniosek Ministra Sprawiedliwości, w razie zmiany ustroju sądów lub zmiany granic okręgów sądowych, jeżeli nie został przeniesiony do innego sądu”. Zgodnie z art. 73 §§ 1–3 p.u.s.p.: „§ 1.   W sprawach przeniesienia sędziego w stan spoczynku, o których mowa w art. 70 i 71, podejmuje decyzję [KRS], na wniosek sędziego, kolegium właściwego sądu albo Ministra Sprawiedliwości. § 2.   Od decyzji [KRS] w sprawach, o których mowa w art. 70 i 71, przysługuje odwołanie do Sądu Najwyższego. § 3.   Odwołanie wnosi się za pośrednictwem [KRS] […]. Odwołanie przysługuje sędziemu, prezesowi właściwego sądu oraz Ministrowi Sprawiedliwości […]”. Prawo o ustroju sądów wojskowych Artykuł 22 § 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. – Prawo o ustroju sądów wojskowych (Dz.U. z 2001 r., nr 117, poz. 753), w brzmieniu mającym zastosowanie do spraw w postępowaniach głównych (zwanej dalej „p.u.s.w.”), stanowi: „Sędzią sądu wojskowego […] może być oficer pełniący zawodową służbę wojskową […]”. Zgodnie z art. 23 § 1 p.u.s.w.: „Sędzią sądu wojskowego jest osoba powołana na to stanowisko przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, która złożyła ślubowanie wobec Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej. […]”. Artykuł 35 §§ 1 i 4 p.u.s.w. przewiduje: „§ 1.   Sędziego nie można zwolnić z zawodowej służby wojskowej przed rozwiązaniem stosunku służbowego z mocy prawa lub przed utratą przez niego stanowiska albo przeniesieniem w stan spoczynku. […] § 4.   W przypadku uznania sędziego orzeczeniem wojskowej komisji lekarskiej za trwale niezdolnego do zawodowej służby wojskowej [KRS], z inicjatywy zainteresowanego, przedstawia Prezydentowi Rzeczypospolitej Polskiej – bez zasięgania opinii właściwego zgromadzenia sędziów – wniosek o powołanie sędziego sądu wojskowego na urząd sędziego sądu powszechnego”. Artykuł 70 §§ 1 i 2 p.u.s.w. stanowi: „§ 1.   Do sądów wojskowych […] stosuje się odpowiednio przepisy […] art. 70, 71 [i] 73 […] [p.u.s.p.] […]. § 2.   W sprawach nieuregulowanych w ustawie prawa i obowiązki sędziów sądów wojskowych określają przepisy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych”. Ustawa o obronie Ojczyzny Zgodnie z art. 226 pkt 3 ustawy z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny (Dz.U. z 2022 r., poz. 655), w brzmieniu obowiązującym od dnia 23 marca 2022 r. (zwanej dalej „ustawą o obronie Ojczyzny”): „Żołnierza zawodowego zwalnia się z zawodowej służby wojskowej wskutek: […] ustalenia przez wojskową komisję lekarską niezdolności do służby; […]”. Artykuł 229 ust. 2 tej ustawy przewiduje: „Zwolnienie z zawodowej służby wojskowej w przypadkach, o których mowa w art. 226 [pkt 3], następuje z mocy prawa z dniem uprawomocnienia się odpowiedniego orzeczenia lub z dniem, w którym decyzja stała się ostateczna, albo z dniem zaistnienia okoliczności stanowiącej podstawę zwolnienia żołnierza zawodowego ze służby, z zastrzeżeniem art. 233. […]”. Zgodnie z art. 233 tej ustawy: „W przypadku zwolnienia sędziego sądu wojskowego lub prokuratora do spraw wojskowych będącego żołnierzem zawodowym, z zawodowej służby wojskowej, pozostaje on na stanowisku sędziego lub prokuratora w danej jednostce organizacyjnej sądu lub prokuratury niezależnie od liczby stanowisk w tych jednostkach. […]”. Ustawa zmieniająca W art. 10 ustawy z dnia 28 lipca 2023 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2023 r., poz. 1615) (zwanej dalej „ustawą zmieniającą”) wprowadzono następującą zmianę do art. 233 ustawy o obronie Ojczyzny: „W przypadku zwolnienia prokuratora do spraw wojskowych, będącego żołnierzem zawodowym, z zawodowej służby wojskowej, pozostaje on na stanowisku prokuratora w danej jednostce organizacyjnej prokuratury niezależnie od liczby stanowisk prokuratorskich w tej jednostce”. Zgodnie z art. 13 tej ustawy: „Sędzia sądu wojskowego zwolniony z zawodowej służby wojskowej, który pozostaje na stanowisku sędziego w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy, przechodzi z tym dniem w stan spoczynku”. Na podstawie art. 14 wspomnianej ustawy jej art. 10 i 13 weszły w życie w dniu 15 listopada 2023 r. Postępowania główne i pytania prejudycjalne Przeciwko P.B. i R.S., którzy są żołnierzami zawodowymi, w postępowaniach głównych toczy się postępowanie karne w związku z popełnieniem przestępstw – w przypadku pierwszego z nich – kradzieży oleju napędowego oraz – w przypadku drugiego z nich – uchybienia obowiązkowi pozostawania w macierzystej jednostce wojskowej. Dwoma odrębnymi wyrokami Wojskowy Sąd Garnizonowy w Warszawie (Polska) uznał P.B. i R.S. za winnych popełnienia tych przestępstw. Pierwszy z nich został skazany na zapłatę stawek dziennych grzywny, podczas gdy drugi skorzystał z warunkowego umorzenia postępowania karnego na okres próby wynoszący jeden rok. P.B. i R.S. zaskarżyli te wyroki do Wojskowego Sądu Okręgowego w Warszawie (Polska), który jest sądem odsyłającym w niniejszych sprawach. Obie sprawy zostały przydzielone jednoosobowemu składowi orzekającemu tego sądu, w którego skład wchodził sędzia P.R., który w dniu 25 października 2023 r. przeprowadził rozprawę w sprawie dotyczącej P.B., zaś w dniu 9 listopada 2023 r. – w sprawie dotyczącej R.S. We wnioskach o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym sąd odsyłający wskazuje, że sędzia P.R., powołany na stanowisko sędziego w tym sądzie w dniu 29 stycznia 2013 r., został w lipcu 2017 r., ze względu na swój stan zdrowia, uznany za niezdolnego do zawodowej służby wojskowej, ale zdolnego do wykonywania służby sędziego. W związku z tym, zgodnie z art. 35 § 4 p.u.s.w., wystąpił on z wnioskiem o przeniesienie go na równorzędne stanowisko sędziowskie w sądzie powszechnym. W dniu 25 lipca 2017 r. KRS wystąpiła do Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej o uwzględnienie tego wniosku. Jednakże w dniu 27 grudnia 2021 r., czyli ponad cztery lata później, Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej odmówił powołania sędziego P.R. na wnioskowane stanowisko. Ponadto w grudniu 2019 r. Minister Sprawiedliwości wystąpił do KRS o przeniesienie sędziego P.R. w stan spoczynku. KRS odmówiła uwzględnienia tego wniosku ze względu na to, że sędzia P.R. nie został uznany za niezdolnego do pełnienia służby sędziego. W związku z tym, że podobny wniosek został złożony przez Ministra Obrony Narodowej w styczniu 2022 r., KRS w dniu 12 czerwca 2023 r. odmówiła tej czynności z uwagi na wejście w życie z dniem 24 kwietnia 2022 r. art. 233 ustawy o obronie Ojczyzny, który zezwalał sędziemu wojskowemu, który został zwolniony z zawodowej służby wojskowej, na dalsze zajmowanie stanowiska sędziego. Z tego samego powodu Prezes Wojskowego Sądu Okręgowego w Warszawie zwolnił sędziego P.R. z zawodowej służby wojskowej i pozostawił go na stanowisku sędziego w sądzie odsyłającym, gdzie od marca 2023 r. powrócił do orzekania. Jednakże w drodze ustawy zmieniającej Sejm Rzeczypospolitej Polskiej, po pierwsze, zmienił art. 233 ustawy o obronie Ojczyzny w ten sposób, że możliwość pozostania na stanowisku po zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej ma zastosowanie wyłącznie do prokuratorów do spraw wojskowych, a po drugie, przewidział, że sędzia zwolniony z zawodowej służby wojskowej, który pozostaje na stanowisku sędziego w dniu wejścia w życie ustawy zmieniającej, przechodzi z tym dniem z mocy ustawy w stan spoczynku. Sąd odsyłający powziął wątpliwość, czy z powodu tej zmiany ustawodawczej nadal spełnia kryteria „niezawisłego i bezstronnego sądu ustanowionego uprzednio na mocy ustawy” w rozumieniu prawa Unii. W tym względzie wskazuje on, że przepis, który zniósł możliwość pozostania przez sędziego sądu wojskowego na stanowisku po zwolnieniu go z zawodowej służby wojskowej, przy jednoczesnym utrzymaniu takiej możliwości dla prokuratorów do spraw wojskowych znajdujących się w podobnej sytuacji, został przyjęty bez żadnego nadrzędnego interesu publicznego i bez żadnego uzasadnienia wbrew art. 180 ust. 3 Konstytucji, który przewiduje, że sędzia może być wcześniej przeniesiony w stan spoczynku jedynie na skutek uniemożliwiających mu sprawowanie jego urzędu choroby lub utraty sił. Ten zastosowany wobec sędziego P.R. na mocy ustawy zmieniającej środek polegający na wcześniejszym przeniesieniu w stan spoczynku ma wpływ na niezawisłość i bezstronność sądu odsyłającego, a tym samym na zgodność z prawem postępowania karnego wszczętego przeciwko P.B. i R.S., a także na poszanowanie zasady domniemania niewinności, które ma zagwarantować dyrektywa 2016/343. Sąd odsyłający wskazuje ponadto, że przepisy art. 10 i 13 ustawy zmieniającej nie mają związku z tym, co stanowiło pierwotny przedmiot tej ustawy, który nie dotyczył ustroju sądów. Dodaje on, że ze względu na obecny skład i dotychczasowe orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego (Polska) nie można przeprowadzić żadnej kontroli zgodności tych przepisów z Konstytucją, a ponadto dotyczący sędziego P.R. środek w postaci przeniesienia z mocy prawa w stan spoczynku nie podlega kontroli sądu. Wreszcie sąd odsyłający wyjaśnia, że art. 10 i 13 ustawy zmieniającej są w rzeczywistości przepisami ad hominem, skierowanymi wyłącznie do sędziego P.R. Wprowadzenie tych przepisów wynika z dążenia przez rząd polski do usunięcia tego sędziego w związku z jego publicznymi wystąpieniami w obronie państwa prawnego i jego wcześniejszą działalnością jako wiceprzewodniczącego KRS w poprzednim składzie. Sędziego P.R. miały zatem spotykać szykany zarówno ze strony organów władzy, jak i mediów sprzyjających temu rządowi. Według informacji podanych przez sąd odsyłający doszło do rozpowszechniania nieprawdziwych informacji dotyczących życia prywatnego P.R. i do bezpodstawnego wszczęcia przeciwko niemu postępowania karnego. Ponadto zgodnie z wnioskami o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym P.R. został bez powodu odwołany ze stanowiska Prezesa Wojskowego Sądu Garnizonowego w Warszawie i kilkakrotnie próbowano przenieść go wcześniej w stan spoczynku. W tym kontekście sąd odsyłający zastanawia się w pierwszej kolejności, czy prawo Unii stoi na przeszkodzie środkowi w postaci przeniesienia w stan spoczynku przewidzianemu w ustawie zmieniającej, jeżeli przede wszystkim środek ten dotyczy tylko jednego sędziego i nie dotyczy prokuratorów do spraw wojskowych, znajdujących się jednak w sytuacji analogicznej do sytuacji tego sędziego, a dotyczący go przepis został zawarty w ustawie, która nie odnosi się do ustroju sądów. Następnie zdaniem tego sądu wspomniany środek nie jest uzasadniony żadnym interesem publicznym, a przeciwnie, ma charakter represyjny wobec odnośnego sędziego, który ze względu na swoją działalność mającą na celu ochronę niezawisłości sędziowskiej został narażony na odwetowe zachowania władzy wykonawczej. Wreszcie zgodnie z informacjami przedstawionymi przez sąd odsyłający sędziemu temu nie przysługuje żaden środek zaskarżenia w celu zakwestionowania jego wcześniejszego przeniesienia w stan spoczynku. W drugiej kolejności sąd odsyłający zmierza do ustalenia, czy prawo Unii zezwala mu na tymczasowe zawieszenie stosowania art. 10 i 13 ustawy zmieniającej do czasu udzielenia przez Trybunał odpowiedzi na jego pytania prejudycjalne. W tym względzie wspomniany sąd, który wyjaśnia, że prawo polskie nie przewiduje mechanizmu umożliwiającego zawieszenie stosowania tych przepisów, uważa, że taki środek, który pozwoliłby sędziemu P.R. na dalsze wykonywanie czynności orzeczniczych w oczekiwaniu na wyrok Trybunału, jest jedynym, który może zapewnić pełną skuteczność prawa Unii. Wreszcie w trzeciej kolejności sąd odsyłający dąży do ustalenia, czy w przypadku gdyby Trybunał uznał, że art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE stoi na przeszkodzie stosowaniu art. 13 ustawy zmieniającej, byłby on zobowiązany do odstąpienia od stosowania tego przepisu i czy w konsekwencji oznaczałoby to, że sędzia P.R. nie zostałby przeniesiony w stan spoczynku. W tych okolicznościach Wojskowy Sąd Okręgowy w Warszawie postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi w sprawie C‑646/23: „1) Czy art. 19 ust. 1 akapit drugi [TUE] oraz art. 47 [Karty] w związku z przepisami [dyrektywy 2016/343] należy interpretować w ten sposób, że sprzeciwiają się one przepisowi krajowemu takiemu [jak] art. 13, a także art. 10 [ustawy zmieniającej], który przewiduje przejście z mocy prawa w stan spoczynku sędziego rozpoznającego apelację w sprawie podlegającej przepisom dyrektywy [2016/343], w sytuacji, w której (I) przepis ten został tak skonstruowany, że dotyczy tylko jednego spośród wszystkich czynnych sędziów, (II) przepis ten nie obejmuje znajdujących się w analogicznej sytuacji prokuratorów, mimo że w dotychczasowym stanie prawnym prokuratorzy i sędziowie znajdujący się analogicznej do sędziego rozpoznającego apelację sytuacji traktowani byli tak samo, (III) ustawa, w której przepis ten zawarto, nie dotyczy ustroju sądów, lecz zupełnie innej materii, a jej uzasadnienie nie wyjaśnia w żaden sposób przyczyn wprowadzenia tego przepisu, nie wskazuje na żaden ważny interes publiczny, któremu jego wprowadzenie miałoby służyć, ani nie uzasadnia przyczyn, dla których jego wprowadzenie jest proporcjonalne do tych celów, oraz (IV) ani przepis ten, ani żaden inny przepis prawa krajowego nie przewiduje możliwości rozpoznania przez sąd ani żaden inny organ odwołania ani żadnego innego środka prawnego sędziego, którego przepis ten dotyczy, w celu weryfikacji zasadności jego przeniesienia w stan spoczynku ani zgodności tego przepisu z przepisami krajowymi wyższego rzędu lub przepisami prawa unijnego lub międzynarodowego? 2) Czy dla odpowiedzi na pytanie [pierwsze] ma znaczenie okoliczność, iż sędzia, którego dotyczy [art. 13 ustawy zmieniającej], był wcześniej, z uwagi na swoją działalność służącą ochronie niezależności sądów i niezawisłości sędziów, poddawany represjom ze strony władzy wykonawczej, która podejmowała próby jego przeniesienia w stan spoczynku na podstawie obowiązujących wcześniej przepisów, a wspomniany przepis prawa krajowego został uchwalony wobec niepowodzenia tych prób? Czy dla odpowiedzi tej ma znaczenie okoliczność, iż w ocenie sądu odsyłającego przepis ten nie służy realizacji żadnego ważnego interesu publicznego, lecz ma charakter represyjny? 3) Czy art. 19 ust. 1 zdanie drugie TUE, art. 47 Karty, art. 2 i art. 4 ust. 3 TUE oraz zasady pierwszeństwa prawa Unii i skutecznej kontroli sądowej należy, w świetle wyroku TSUE z dnia 13 marca 2007 r. [Unibet, C 432/05, EU:C:2007:163], interpretować w ten sposób, że sąd, w którego skład wchodzi sędzia, o którym mowa w pytaniach [pierwszym] i [drugim], jest uprawniony do zawieszenia z urzędu stosowania przewidującego jego przejście w stan spoczynku przepisu prawa krajowego, o którym mowa w pytaniu [pierwszym] i do dalszego orzekania w tej i innych sprawach do czasu uzyskania odpowiedzi od TSUE, o ile uznaje, że jest to niezbędne, aby zawisła przed tym sądem sprawa została rozstrzygnięta zgodnie z mającymi zastosowanie przepisami prawa Unii? 4) Czy przepisy i zasady, o których mowa w pytaniu [trzecim], należy interpretować w ten sposób, że w razie udzielenia przez TSUE, przy uwzględnieniu okoliczności wskazanych w pytaniu [drugim], pozytywnej odpowiedzi na pytanie [pierwsze], przewidujący przejście przez sędziego w stan spoczynku przepis prawa krajowego, o którym mowa w tym ostatnim pytaniu, nie może być stosowany, a sędzia nie przechodzi w stan spoczynku, chyba że istnieje po temu inna podstawa prawna?”. W sprawie C‑661/23 sąd ten również postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi: „1) Czy prawo Unii – w tym art. 2 [TUE] i wyrażoną w nim wartość państwa prawnego oraz art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE w związku z art. 47 [Karty] – należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie przepisom krajowym, takim jak: a) artykuł 233 [ustawy o obronie Ojczyzny], w brzmieniu nadanym [ustawą zmieniającą], zgodnie z którym zniesiono uprawnienie sędziego krajowego sądu wojskowego do pozostawania na stanowisku sędziego w danym sądzie po zwolnieniu tego sędziego z zawodowej służby wojskowej (w tym ze względu na uznanie go za trwale niezdolnego do pełnienia zawodowej służby wojskowej), co obejmuje także uprawnienie do zasiadania tego sędziego w składach orzekających tego sądu w sprawach przydzielonych mu przed wejściem w życie tych przepisów; b) artykuł 13 [ustawy zmieniającej], zgodnie z którym z dniem wejścia w życie przepisów, o których mowa w lit. a), sędzia krajowego sądu wojskowego, zwolniony z zawodowej służby wojskowej w opisanych wyżej okolicznościach, przechodzi z mocy ustawy w stan spoczynku? Czy znaczenie dla odpowiedzi na to pytanie ma fakt, że adresatem przepisu, o którym mowa w pytaniu [pierwszym lit.] b) jest i będzie wyłącznie jeden sędzia zasiadający w składzie sądu odsyłającego (tzw. prawo ad hominem), oraz że jednocześnie utrzymano analogiczne uprawnienie przyznane prokuratorom, zgodnie z którym mogą oni pozostać na stanowisku prokuratora do spraw wojskowych pomimo zwolnienia z zawodowej służby wojskowej? 2) Czy prawo Unii – w tym przepisy wskazane w pytaniu [pierwszym] – należy interpretować w ten sposób, że przeniesienie sędziego krajowego sądu wojskowego w stan spoczynku z mocy ustawy, w okolicznościach, o których mowa w pytaniu [pierwszym], jest bezskuteczne – w rezultacie czego sędzia ten może dalej zasiadać w składzie sądu odsyłającego, a wszelkie organy państwa, w tym organy sądu, mają obowiązek umożliwić mu dalsze zasiadanie w tym składzie na dotychczasowych zasadach? 3) Czy prawo Unii – w tym, z jednej strony, art. 2 TUE i wyrażoną w nim wartość państwa prawnego, art. 4 ust. 3 TUE i wyrażoną w nim zasadę lojalnej współpracy, art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE, art. 267 TFUE oraz zasady skuteczności i pierwszeństwa, a z drugiej art. 2 TUE i wyrażoną w nim wartość demokracji, art. 4 ust. 2 TUE oraz zasadę podziału władz – należy interpretować w ten sposób, że uprawnienie, względnie obowiązek, sądu krajowego do zawieszenia stosowania przepisów krajowych będących przedmiotem odesłania prejudycjalnego, w tym przepisów rangi ustawowej, wynika bezpośrednio z prawa Unii? Czy znaczenie dla odpowiedzi na to pytanie ma fakt, że prawo krajowe nie przewiduje możliwości zawieszenia stosowania przepisów krajowych przez sąd, który wystąpił z odesłaniem prejudycjalnym, oraz że orzeczenie takiego zawieszenia do czasu uwzględnienia przez sąd odsyłający elementów wykładni prawa Unii zawartych w odpowiedzi na to odesłanie jest konieczne w okolicznościach sprawy w postępowaniu głównym?”. Postępowanie przed Trybunałem W przedmiocie połączenia spraw Postanowieniem prezesa Trybunału Sprawiedliwości z dnia 6 grudnia 2023 r. sprawy C‑646/23 i C‑661/23 zostały połączone do celów pisemnego i ustnego etapu postępowania oraz wydania wyroku. W przedmiocie wniosku o zastosowanie przyspieszonego trybu prejudycjalnego Sąd odsyłający zwrócił się do Trybunału o rozpoznanie niniejszych odesłań prejudycjalnych w trybie przyspieszonym przewidzianym w art. 105 regulaminu postępowania przed Trybunałem. Na poparcie tych wniosków podniósł on zasadniczo, że pytania prejudycjalne dotyczą prawa podstawowego do skutecznej ochrony sądowej przed niezawisłym i bezstronnym sądem ustanowionym uprzednio na mocy ustawy oraz że tak istotne względy uzasadniają szybką odpowiedź Trybunału. Z art. 105 § 1 regulaminu postępowania wynika, że na wniosek sądu odsyłającego lub w wyjątkowych przypadkach z urzędu, jeżeli charakter sprawy wymaga niezwłocznego rozstrzygnięcia, prezes Trybunału może postanowić, po zapoznaniu się ze stanowiskiem sędziego sprawozdawcy i rzecznika generalnego, o rozpatrzeniu odesłania prejudycjalnego w trybie przyspieszonym, stanowiącym odstępstwo od przepisów tego regulaminu. Postanowieniem z dnia 30 stycznia 2024 r., Lita (C‑646/23 i C‑661/23, EU:C:2024:107), prezes Trybunału postanowił, po zapoznaniu się ze stanowiskiem sędziego sprawozdawcy i rzeczniczki generalnej, że wnioski o rozpoznanie niniejszych odesłań prejudycjalnych w trybie przyspieszonym należy oddalić ze względu na to, że po pierwsze, uregulowania krajowe przewidujące przeniesienie z mocy ustawy w stan spoczynku, w dniu 15 listopada 2023 r. sędziego sądu wojskowego uznanego za niezdolnego do zawodowej służby wojskowej dotyczyło tylko jednego sędziego sądu wojskowego, a nie znacznej liczby sędziów, w związku z czym stosowanie tych uregulowań nie mogło podważyć funkcjonowania polskiego wymiaru sprawiedliwości w sposób systemowy, a po drugie, zastosowanie trybu przyspieszonego nie pozwoliłoby Trybunałowi na wydanie orzeczenia w terminie, który umożliwiłby sądowi odsyłającemu rozstrzygnięcie sporów w postępowaniach głównych przed wejściem w życie wspomnianych uregulowań. W przedmiocie okoliczności, które wystąpiły po złożeniu wniosków o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym Pismem z dnia 19 kwietnia 2024 r. sąd odsyłający wskazał, że sędzia P.R. wniósł do Sądu Rejonowego dla Warszawy-Śródmieścia w Warszawie (Polska) powództwo o ustalenie stosunku służbowego oraz że w następstwie wydania przez ten sąd postanowienia o zabezpieczeniu powództwa sędzia ten został tymczasowo przywrócony do czynności orzeczniczych przez Prezesa Wojskowego Sądu Okręgowego w Warszawie. W odpowiedzi na wystosowany przez Trybunał wniosek o przedstawienie informacji sąd odsyłający wyjaśnił jednak, że w postępowaniu dotyczącym oceny istnienia stosunku służbowego sędziego P.R. Sąd Rejonowy dla Warszawy-Śródmieścia w Warszawie nie może ani orzekać w przedmiocie ważności art. 10 i 13 ustawy zmieniającej, ani kwestionować skutków, jakie przepisy te już wywołały. W dniu 29 stycznia 2025 r. sąd odsyłający przekazał Trybunałowi postanowienie z dnia 7 stycznia 2025 r., na mocy którego Sąd Rejonowy dla Warszawy-Śródmieścia w Warszawie zawiesił toczące się przed nim postępowanie do czasu wydania orzeczenia przez Trybunał. W przedmiocie właściwości Trybunału Na wstępie należy przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem do samego Trybunału należy, w celu ustalenia własnej właściwości lub dopuszczalności przedłożonego mu wniosku, zbadanie okoliczności, w jakich zwrócił się do niego sąd krajowy (wyrok z dnia 11 lipca 2024 r., Hann-Invest i in., C‑554/21, C‑622/21 i C‑727/21, EU:C:2024:594, pkt 29 i przytoczone tam orzecznictwo). Pytania prejudycjalne dotyczą wykładni art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE w związku z art. 2 i 4 TUE oraz z dyrektywą 2016/343, a także wykładni art. 47 Karty. Co się tyczy w pierwszej kolejności art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE, z materialnoprawnego punktu widzenia postanowienie to ma zastosowanie do każdego sędziego lub sądu, który może rozstrzygać kwestie dotyczące wykładni lub stosowania prawa Unii, a zatem wchodzące w zakres dziedzin objętych tym prawem w rozumieniu tego postanowienia (zob. podobnie wyroki: z dnia 27 lutego 2018 r., Associação Sindical dos Juízes Portugueses,C‑64/16, EU:C:2018:117, pkt 32–40; z dnia 26 marca 2020 r., Miasto Łowicz i Prokurator Generalny, C‑558/18 i C‑563/18, EU:C:2020:234, pkt 34; z dnia 25 lutego 2025 r., Sąd Rejonowy w Białymstoku i Adoreikė, C‑146/23 i C‑374/23, EU:C:2025:109, pkt 34 i przytoczone tam orzecznictwo). Tymczasem z informacji zawartych we wnioskach o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym, potwierdzonych wyjaśnieniami przedstawionymi przez rząd polski w uwagach na piśmie, wynika, że w niniejszych sprawach tak właśnie jest w przypadku sądu odsyłającego, który jako sąd wojskowy może orzekać w kwestiach związanych ze stosowaniem lub z wykładnią prawa Unii. Co się tyczy w drugiej kolejności art. 47 Karty, z utrwalonego orzecznictwa wynika, że w ramach odesłania prejudycjalnego na podstawie art. 267 TFUE Trybunał może dokonywać wykładni prawa Unii jedynie w granicach przyznanych mu kompetencji [wyrok z dnia 6 marca 2025 r., D.K. (Zwolnienie sędziego z obowiązku rozpoznania sprawy), C‑647/21 i C‑648/21, EU:C:2025:143, pkt 37 i przytoczone tam orzecznictwo]. Tymczasem art. 51 ust. 1 Karty przewiduje, że postanowienia Karty mają zastosowanie do państw członkowskich wyłącznie w zakresie, w jakim państwa te stosują prawo Unii, przy czym postanowienie to potwierdza utrwalone orzecznictwo Trybunału, zgodnie z którym gwarantowane w porządku prawnym Unii prawa podstawowe znajdują zastosowanie we wszystkich sytuacjach podlegających prawu Unii, jednak nie poza takimi sytuacjami [wyrok z dnia 14 listopada 2024 r., S. (Zmiana składu sądu),C‑197/23, EU:C:2024:956, pkt 37 i przytoczone tam orzecznictwo]. W niniejszym wypadku sąd odsyłający nie przedstawił żadnych informacji, które wskazywałyby na to, że sprawy w postępowaniach głównych dotyczą wykładni lub stosowania przepisu prawa Unii, który miałby być stosowany na poziomie krajowym. Nawet jeśli bowiem pytanie pierwsze w sprawie C‑646/23 nawiązuje do dyrektywy 2016/343, to nie zostało ono zadane w odniesieniu do przepisów tego aktu, a sąd odsyłający nie dostarcza żadnego wyjaśnienia co do związku, jaki istnieje między wskazaną dyrektywą a tą sprawą [zob. analogicznie wyrok z dnia 6 marca 2025 r., D.K. (Zwolnienie sędziego z obowiązku rozpoznania sprawy), C‑647/21 i C‑648/21, EU:C:2025:143, pkt 39]. W związku z tym, zgodnie z art. 51 ust. 1 Karty, jej art. 47 nie ma jako taki zastosowania w rzeczonych sprawach. Z uwagi jednak na to, że art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE nakłada na wszystkie państwa członkowskie obowiązek ustanowienia środków niezbędnych do zapewnienia, w dziedzinach objętych prawem Unii, skutecznej ochrony prawnej w rozumieniu w szczególności art. 47 Karty, to ostatnie postanowienie powinno być należycie uwzględnione przy dokonywaniu wykładni art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE [zob. podobnie wyroki: z dnia 2 marca 2021 r., A.B. i in. (Powołanie sędziów Sądu Najwyższego – Odwołanie), C‑824/18, EU:C:2021:153, pkt 143; z dnia 25 lutego 2025 r., Sąd Rejonowy w Białymstoku i Adoreikė, C‑146/23 i C‑374/23, EU:C:2025:109, pkt 43 i przytoczone tam orzecznictwo]. Wobec powyższego Trybunał jest właściwy w zakresie udzielenia odpowiedzi na pytania przedłożone przez sąd odsyłający. W przedmiocie pytań prejudycjalnych W przedmiocie dwóch pierwszych pytań w sprawie C‑646/23 i pytania pierwszego w sprawie C‑661/23 [Sprostowany postanowieniem z dnia 11 września 2025 r.] Poprzez dwa pierwsze pytania w sprawie C‑646/23 i pytanie pierwsze w sprawie C‑661/23, które należy rozpatrzyć łącznie, sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie uregulowaniom krajowym, które przewidują wcześniejsze przeniesienie w stan spoczynku z mocy ustawy, z chwilą wejścia w życie tych uregulowań, sędziego sądu wojskowego uznanego za niezdolnego do zawodowej służby wojskowej, w sytuacji gdy wspomniane uregulowania nie wyjaśniają powodów uzasadniających wprowadzenie tych przepisów ani nie wskazują na żaden interes publiczny, któremu przepisy te miałyby służyć, następnie, gdy te same uregulowania nie mają zastosowania do prokuratorów do spraw wojskowych uznanych za niezdolnych do zawodowej służby wojskowej, podczas gdy do tej pory sędziowie i prokuratorzy podlegali tym samym zasadom, i dotyczą w rzeczywistości tylko jednego sędziego, wpisując się w szereg podejmowanych wobec tego sędziego środków o charakterze sankcji, a wreszcie, gdy sędziemu temu nie przysługuje żaden środek ochrony prawnej przed sądem w celu zakwestionowania zastosowanego wobec niego środka polegającego na wcześniejszym przeniesieniu go z mocy ustawy w stan spoczynku. Aby udzielić odpowiedzi na te pytania, w pierwszej kolejności należy przypomnieć, że na podstawie art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE państwa członkowskie ustanawiają środki niezbędne do zapewnienia jednostkom poszanowania ich prawa do skutecznej ochrony prawnej w dziedzinach objętych prawem Unii. Zasada skutecznej ochrony prawnej, do której odnosi się ten artykuł, stanowi zasadę ogólną prawa Unii, wyrażoną w szczególności w art. 6 ust. 1 europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, podpisanej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (zwanej dalej „EKPC”), któremu odpowiada art. 47 akapit drugi Karty. Ponadto w zakresie, w jakim Karta zawiera prawa, które odpowiadają prawom zagwarantowanym w EKPC, art. 52 ust. 3 Karty ma na celu zapewnienie koniecznej spójności między wyrażonymi w niej prawami a odpowiadającymi im prawami gwarantowanymi przez EKPC w sposób nienaruszający autonomii prawa Unii. Zgodnie z wyjaśnieniami dotyczącymi Karty (Dz.U. 2007, C 303, s. 17) art. 47 akapit drugi Karty odpowiada art. 6 ust. 1 EKPC. Trybunał musi zatem dbać o to, aby dokonana przez niego wykładnia w niniejszych sprawach zapewniała poziom ochrony, który nie narusza poziomu ochrony gwarantowanego przez art. 6 ust. 1 EKPC, zgodnie z jego wykładnią dokonaną przez Europejski Trybunał Praw Człowieka [zob. analogicznie wyroki: z dnia 15 lutego 2016 r., N.,C‑601/15 PPU, EU:C:2016:84, pkt 47, 77; z dnia 11 lipca 2024 r., Hann-Invest i in., C‑554/21, C‑622/21 i C‑727/21, EU:C:2024:594, pkt 46; a także z dnia 6 marca 2025 r., D.K. (Zwolnienie sędziego z obowiązku rozpoznania sprawy), C‑647/21 i C‑648/21, EU:C:2025:143, pkt 64 i przytoczone tam orzecznictwo]. W drugiej kolejności, jak wynika z utrwalonego orzecznictwa, w celu zagwarantowania, by sąd, który może orzekać o kwestiach związanych ze stosowaniem lub z wykładnią prawa Unii, mógł sam zapewniać taką skuteczną ochronę prawną wymaganą na podstawie art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE, kluczowe jest zachowanie niezależności takiego sądu, co potwierdza art. 47 akapit drugi Karty, w którym wśród wymogów związanych z prawem podstawowym do skutecznego środka prawnego wymieniono dostęp do „niezawisłego” sądu (zob. podobnie wyroki: z dnia 27 lutego 2018 r., Associação Sindical dos Juízes Portugueses,C‑64/16, EU:C:2018:117, pkt 41; z dnia 7 września 2023 r., Asociaţia Forumul Judecătorilor din România,C‑216/21, EU:C:2023:628, pkt 61 i przytoczone tam orzecznictwo). Ów wymóg niezawisłości sędziowskiej, stanowiącej integralny element sądzenia, wchodzi w zakres istoty prawa do skutecznej ochrony sądowej oraz prawa podstawowego do rzetelnego procesu sądowego, które mają fundamentalne znaczenie jako gwarancje ochrony wszystkich praw, jakie jednostki wywodzą z prawa Unii, oraz zachowania wartości wspólnych państwom członkowskim określonych w art. 2 TUE, w szczególności wartości państwa prawnego [zob. podobnie wyroki: z dnia 25 lipca 2018 r., Minister for Justice and Equality (Nieprawidłowości w systemie sądownictwa),C‑216/18 PPU, EU:C:2018:586, pkt 48, 63; a także z dnia 6 marca 2025 r., D.K. (Zwolnienie sędziego z obowiązku rozpoznania sprawy), C‑647/21 i C‑648/21, EU:C:2025:143, pkt 66 i przytoczone tam orzecznictwo]. Trybunał orzekł zatem, że te gwarancje niezawisłości i bezstronności wymagają istnienia zasad, w szczególności co do składu organu, powoływania jego członków, okresu trwania ich kadencji oraz powodów ich wyłączania i odwołania, pozwalających wykluczyć w przekonaniu jednostek wszelką uzasadnioną wątpliwość co do niepodatności tego organu na czynniki zewnętrzne oraz co do jego neutralności względem ścierających się przed nim interesów [wyroki: z dnia 25 lipca 2018 r., Minister for Justice and Equality (Nieprawidłowości w systemie sądownictwa),C‑216/18 PPU, EU:C:2018:586, pkt 66; z dnia 13 stycznia 2022 r., Minister Sprawiedliwości, C‑55/20, EU:C:2022:6, pkt 65 i przytoczone tam orzecznictwo]. Ponadto, jak wynika z utrwalonego orzecznictwa, konieczna wolność sędziów od wszelkiego rodzaju ingerencji lub nacisków z zewnątrz wymaga określonych gwarancji, takich jak nieusuwalność, chroniących osoby, którym powierzono zadanie sprawowania wymiaru sprawiedliwości [wyroki: z dnia 25 lipca 2018 r., Minister for Justice and Equality (Nieprawidłowości w systemie sądownictwa),C‑216/18 PPU, EU:C:2018:586, pkt 64; z dnia 13 stycznia 2022 r., Minister Sprawiedliwości, C‑55/20, EU:C:2022:6, pkt 66 i przytoczone tam orzecznictwo]. Zasada nieusuwalności, której podstawowe znaczenie Trybunał wielokrotnie podkreślał, wymaga w szczególności, by sędziowie mogli sprawować urząd do momentu ukończenia obowiązkowego wieku przejścia w stan spoczynku lub upływu kadencji sprawowania danej funkcji, jeżeli ma ona charakter czasowy. Mimo że zasada ta nie ma charakteru absolutnego, wyjątki od niej mogą – przy zachowaniu zasady proporcjonalności – występować wyłącznie pod warunkiem, że uzasadniają je nadrzędne i prawnie uzasadnione względy. Jest zatem powszechnie przyjęte, że sędziowie mogą zostać odwołani, z poszanowaniem właściwych procedur, jeżeli nie są w stanie dalej sprawować swoich funkcji z powodu niezdolności lub rażącego uchybienia [wyroki: z dnia 24 czerwca 2019 r., Komisja/Polska (Niezależność Sądu Najwyższego),C‑619/18, EU:C:2019:531, pkt 76; z dnia 5 listopada 2019 r., Komisja/Polska (Niezależność sądów powszechnych),C‑192/18, EU:C:2019:924, pkt 113; z dnia 7 maja 2024 r., NADA i in., C‑115/22, EU:C:2024:384, pkt 43 i przytoczone tam orzecznictwo]. Gwarancja nieusuwalności członków danego sądu wymaga zatem, aby przypadki odwołania jego członków były oparte na wyraźnych i szczególnych przepisach ustawowych, ustanawiających gwarancje wykraczające poza gwarancje przewidziane w ogólnych przepisach prawa administracyjnego i prawa pracy, mające zastosowanie w sytuacji nielegalnego odwołania (zob. podobnie wyrok z dnia 17 maja 2024 r., NADA i in., C‑115/22, EU:C:2024:384, pkt 44 i przytoczone tam orzecznictwo). W trzeciej kolejności z orzecznictwa wynika, że państwo członkowskie nie może zmienić swego ustawodawstwa w sposób prowadzący do osłabienia ochrony wartości państwa prawnego, której konkretny wyraz daje w szczególności art. 19 TUE. Tym samym państwa członkowskie są zobowiązane do zapewnienia, aby nie dopuścić do jakiegokolwiek regresu ich prawa w zakresie organizacji wymiaru sprawiedliwości, poprzez powstrzymanie się od przyjmowania przepisów, które naruszałyby niezależność sądownictwa (zob. podobnie wyroki: z dnia 20 kwietnia 2021 r., Repubblika,C‑896/19, EU:C:2021:311, pkt 63, 64; a także z dnia 7 września 2023 r., Asociaţia Forumul Judecătorilor din România,C‑216/21, EU:C:2023:628, pkt 69 i przytoczone tam orzecznictwo). W tym kontekście Trybunał orzekł już w istocie, że art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie przepisom krajowym dotyczącym organizacji wymiaru sprawiedliwości, które mogą stanowić osłabienie w danym państwie członkowskim ochrony wartości państwa prawnego, w szczególności zaś gwarancji niezawisłości sędziowskiej (wyrok z dnia 20 kwietnia 2021 r., Repubblika,C‑896/19, EU:C:2021:311, pkt 65 i przytoczone tam orzecznictwo). W niniejszych sprawach z informacji dostarczonych przez sąd odsyłający wynika, że rozpatrywane w postępowaniach głównych przepisy krajowe, które regulują sytuację sędziego sądu wojskowego uznanego za niezdolnego do zawodowej służby wojskowej, zostały poddane kilku kolejnym nowelizacjom. Pierwotnie, pod rządami art. 35 § 4 p.u.s.w., sędzia sądu wojskowego znajdujący się w takiej sytuacji mógł wystąpić do KRS o zwrócenie się do Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z wnioskiem o powołanie go na równorzędne stanowisko w sądzie powszechnym, a Prezydent dysponował wówczas uprawnieniami dyskrecjonalnymi do dokonania takiego powołania. Następnie polski ustawodawca wprowadził w art. 233 ustawy o obronie Ojczyzny, która weszła w życie w dniu 23 marca 2022 r., zasadę, zgodnie z którą sędzia sądu wojskowego lub prokurator do spraw wojskowych zwolniony z zawodowej służby wojskowej pozostawał z mocy ustawy na stanowisku. Wreszcie powyższa zasada dalszego zajmowania stanowiska została zniesiona w odniesieniu do sędziów sądu wojskowego w drodze zmiany art. 233 ustawy o obronie Ojczyzny na mocy art. 10 ustawy zmieniającej. Z wyjaśnień przedstawionych przez rząd polski w uwagach na piśmie wynika, że zmiana ta doprowadziła do przywrócenia stanu prawnego sprzed wejścia w życie ustawy o obronie Ojczyzny, w związku z czym sędziowie sądów wojskowych zwolnieni z zawodowej służby wojskowej mogą co do zasady ponownie ubiegać się o powołanie przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, na wniosek KRS, na równorzędne stanowisko w sądzie powszechnym na podstawie art. 35 § 4 p.u.s.w. Niemniej jednak na mocy art. 13 ustawy zmieniającej wprowadzono wyjątek od tej zasady w przypadku sędziów sądów wojskowych, którzy zostali zwolnieni z zawodowej służby wojskowej przed dniem wejścia w życie tej ustawy, czyli przed dniem 15 listopada 2023 r., ale pozostali na stanowisku sędziego sądu wojskowego zgodnie z art. 233 ustawy o obronie Ojczyzny. Na podstawie tego art. 13 tacy sędziowie zostali z mocy ustawy przeniesieni w stan spoczynku z dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej. Do sądu odsyłającego będzie należało dokonanie oceny, czy to uregulowanie krajowe, które ustanowiło, w okolicznościach przypomnianych w poprzednim punkcie, środek polegający na wcześniejszym przeniesieniu w stan spoczynku sędziów sądów wojskowych zwolnionych z zawodowej służby wojskowej, narusza wymogi wynikające z zasady niezawisłości sędziowskiej, tak jak została ona określona w art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE. Należy bowiem przypomnieć, że art. 267 TFUE nie upoważnia Trybunału do stosowania przepisów prawa Unii w określonej sprawie, lecz wyłącznie do orzekania w kwestii wykładni traktatów oraz aktów przyjętych przez instytucje Unii. Jednakże – zgodnie z utrwalonym orzecznictwem – w ramach współpracy sądowej ustanowionej w tym art. 267 TFUE Trybunał może, na podstawie informacji zawartych w aktach sprawy, którymi dysponuje, dostarczyć sądowi krajowemu elementów wykładni prawa Unii, które mogą być dla niego przydatne przy dokonywaniu oceny skutków wywieranych przez dany przepis tego prawa (wyrok z dnia 17 października 2024 r., NFŠ,C‑28/23, EU:C:2024:893, pkt 39 i przytoczone tam orzecznictwo). Po pierwsze, z wniosków o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym i uwag rządu polskiego wynika, że nie można dopatrzyć się, w szczególności w pracach przygotowawczych do ustawy zmieniającej, żadnego powodu, który uzasadniałby uregulowania krajowe przewidujące wcześniejsze przeniesienie z mocy ustawy w stan spoczynku z dniem 15 listopada 2023 r. sędziów sądów wojskowych, którzy mimo że zostali zwolnieni z zawodowej służby wojskowej, pozostali na stanowisku sędziego sądu wojskowego. Ponadto wygląda na to, że ustawa ta ma zastosowanie wyłącznie do sędziów sądów wojskowych, a nie do prokuratorów do spraw wojskowych, podczas gdy te dwie kategorie pracowników wymiaru sprawiedliwości podlegały wcześniej tym samym zasadom pozostania na stanowisku po zwolnieniu ich z zawodowej służby wojskowej. Powyższe pisma wskazują także, że to odmienne traktowanie nie zostało uzasadnione przez polskiego ustawodawcę istnieniem obiektywnej różnicy między sytuacją sędziów i prokuratorów z punktu widzenia przedmiotu wspomnianej regulacji. W tych okolicznościach, z zastrzeżeniem ustaleń, których powinien dokonać sąd krajowy, wydaje się, że uregulowania krajowe takie jak rozpatrywane w postępowaniach głównych naruszają przypomniany w pkt 64 niniejszego wyroku wymóg, zgodnie z którym wyjątki od zasady nieusuwalności sędziów muszą mieć za podstawę nadrzędne i uzasadnione powody. Po drugie, zgodnie z informacjami zawartymi we wnioskach o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym i potwierdzonymi przez rząd polski w uwagach na piśmie z jednej strony ustawa zmieniająca wynika z poprawki parlamentarnej, przy czym nie można ustalić żadnego związku między tą poprawką dotyczącą sądów wojskowych a przedmiotem pierwotnego projektu ustawy. Z drugiej strony art. 13 tej ustawy w rzeczywistości dotyczył jedynie sędziego P.R. Tylko ten ostatni znajdował się bowiem w sytuacji sędziego sądu wojskowego, który w dniu 15 listopada 2023 r. pozostawał na stanowisku w sądzie wojskowym po zwolnieniu go z zawodowej służby wojskowej. Otóż w takiej sytuacji wspomnianą regulację, mimo że przybiera formę przepisu o charakterze generalnym, należy postrzegać jako środek indywidualny. W tym względzie Europejski Trybunał Praw Człowieka, zgodnie ze swoim utrwalonym orzecznictwem, podkreślił, w szczególności w pkt 59 i 115–117 wyroku z dnia 23 czerwca 2016 r. w sprawie Baka przeciwko Węgrom (CE:ECHR:2016:0623JUD002026112), że ingerencja w wykonywanie prawa powinna co do zasady opierać się na akcie o charakterze generalnym. Po trzecie, zarówno z wniosków o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym, jak i z uwag na piśmie rządu polskiego wynika, że środek polegający na wcześniejszym przeniesieniu sędziego P.R. w stan spoczynku został przyjęty nie ze względu na to, że ten sędzia nie jest w stanie dalej sprawować swoich funkcji z powodu niezdolności lub rażącego uchybienia jego obowiązkom, lecz ze względu na publicznie wyrażaną przez tego sędziego krytykę reformy sądownictwa w Polsce. Jak podnosi Komisja w uwagach na piśmie, przebieg kariery zawodowej i zmiany w statusie tego sędziego, przedstawione zwięźle w pkt 22–26 niniejszego wyroku, potwierdzają zresztą istnienie związku przyczynowego między z jednej strony korzystaniem przez niego z wolności wypowiedzi w kwestiach związanych z reformami polskiego systemu sądownictwa a z drugiej strony środkiem w postaci wcześniejszego przeniesienia w stan spoczynku, któremu został on poddany na podstawie art. 13 ustawy zmieniającej. W rezultacie z zastrzeżeniem ustaleń, których powinien dokonać sąd odsyłający, środek ten wydaje się wpisywać w szereg podejmowanych wobec tego sędziego działań mających charakter sankcji. Po czwarte, z informacji zawartych we wnioskach o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym wynika, że o ile art. 73 §§ 2 i 3 p.u.s.p. przewiduje, iż sędzia może wnieść odwołanie od orzeczenia o wcześniejszym przeniesieniu w stan spoczynku ze względu na niezdolność do pełnienia obowiązków sędziego, o tyle w ustawie zmieniającej nie przewidziano żadnej możliwości wniesienia odwołania dla sędziego, wobec którego zastosowano środek polegający na wcześniejszym przeniesieniu w stan spoczynku na podstawie art. 13 tej ustawy, uzasadniony nie niezdolnością do pełnienia obowiązków sędziego, lecz niezdolnością do zawodowej służby wojskowej. Z zastrzeżeniem ustaleń, których powinien dokonać sąd odsyłający, ocenie tej nie wydaje się przeczyć fakt, że sędzia P.R. mógł wnieść do Sądu Rejonowego dla Warszawy-Śródmieścia w Warszawie powództwo o ustalenie istnienia stosunku służbowego. Jak wynika bowiem z pkt 44 niniejszego wyroku, w odpowiedzi na skierowany do niego przez Trybunał wniosek o przekazanie informacji sąd odsyłający wyjaśnił, że orzeczenie stwierdzające brak ustania stosunku pracy sędziego P.R. ma ograniczony zakres, ponieważ nie pociąga ono za sobą ani uchylenia z mocą wsteczną skutków środka polegającego na wcześniejszym przeniesieniu w stan spoczynku na podstawie art. 13 ustawy zmieniającej, ani przywrócenia tego sędziego do pełnienia urzędu sędziego w sądzie, w którym sprawował on urząd. Tymczasem z orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka wynika, że pracownicy wymiaru sprawiedliwości mają prawo do ochrony przed arbitralnością i tylko kontrola zgodności z prawem decyzji o złożeniu z urzędu przeprowadzona przez niezależny organ sądowy może uczynić to prawo skutecznym (zob. podobnie wyrok ETPC z dnia 24 października 2023 r. w sprawie Pająk i in. przeciwko Polsce, CE:ECHR:2023:1024JUD002522618, § 194 i przytoczone tam orzecznictwo). Po piąte, poprzez zniesienie prawa sędziego sądu wojskowego, który został zwolniony z zawodowej służby wojskowej, do pozostania na stanowisku w sądzie wojskowym, na które został powołany, oraz poprzez przewidzenie wcześniejszego przeniesienia z dniem 15 listopada 2023 r. w stan spoczynku sędziego sądu wojskowego, który pozostawał na stanowisku zgodnie z ustawą, przepisy art. 10 i 13 ustawy zmieniającej mogą, z zastrzeżeniem ustaleń, których powinien dokonać sąd odsyłający, prowadzić do pogorszenia polskiego ustawodawstwa w dziedzinie organizacji wymiaru sprawiedliwości, z naruszeniem zasady nieobniżania poziomu ochrony, przypomnianej w pkt 66 i 67 niniejszego wyroku. [Sprostowany postanowieniem z dnia 11 września 2025 r.] W świetle całości powyższych rozważań odpowiedź na dwa pierwsze pytania w sprawie C‑646/23 i pytanie pierwsze w sprawie C‑661/23 winna brzmieć: art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie uregulowaniom krajowym, które przewidują wcześniejsze przeniesienie w stan spoczynku z mocy ustawy, z chwilą wejścia w życie tych uregulowań, sędziego sądu wojskowego uznanego za niezdolnego do zawodowej służby wojskowej, w sytuacji gdy wspomniane uregulowania nie wyjaśniają powodów uzasadniających wprowadzenie tych przepisów ani nie wskazują na żaden interes publiczny, któremu przepisy te miałyby służyć, następnie, gdy te same uregulowania nie mają zastosowania do prokuratorów do spraw wojskowych uznanych za niezdolnych do zawodowej służby wojskowej, podczas gdy do tej pory sędziowie i prokuratorzy podlegali tym samym zasadom, i dotyczą w rzeczywistości tylko jednego sędziego, wpisując się w szereg podejmowanych wobec tego sędziego środków o charakterze sankcji, a wreszcie, gdy sędziemu temu nie przysługuje żaden środek ochrony prawnej przed sądem w celu zakwestionowania zastosowanego wobec niego środka polegającego na wcześniejszym przeniesieniu go z mocy ustawy w stan spoczynku. W przedmiocie pytania drugiego w sprawie C‑661/23 i pytania czwartego w sprawie C‑646/23 Poprzez pytanie drugie w sprawie C‑661/23 i pytanie czwarte w sprawie C‑646/23 sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE i zasadę pierwszeństwa prawa Unii należy interpretować w ten sposób, że nakładają one na sąd krajowy i każdy inny organ danego państwa członkowskiego obowiązek odstąpienia od stosowania uregulowań krajowych, które przewidują wcześniejsze przeniesienie sędziego w stan spoczynku, jeżeli uregulowania te zostały przyjęte z naruszeniem art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE, i czy wynika z tego, że sędzia, który został przeniesiony w stan spoczynku na podstawie tych uregulowań, powinien zostać przywrócony do pełnienia urzędu. W celu udzielenia odpowiedzi na te pytania należy przypomnieć, że w myśl utrwalonego orzecznictwa zasada pierwszeństwa prawa Unii ustanawia prymat prawa Unii nad prawem państw członkowskich. Zasada ta nakłada zatem na wszystkie organy państw członkowskich obowiązek zapewnienia pełnej skuteczności poszczególnym normom prawa Unii, a prawo państw członkowskich nie może mieć wpływu na skuteczność przyznaną tym różnym normom w obrębie terytorium tych państw [wyroki: z dnia 19 listopada 2019 r., A.K. i in. (Niezależność Izby Dyscyplinarnej Sądu Najwyższego), C‑585/18, C‑624/18 i C‑625/18, EU:C:2019:982, pkt 157, 158; z dnia 6 marca 2025 r., D.K. (Zwolnienie sędziego z obowiązku rozpoznania sprawy), C‑647/21 i C‑648/21, EU:C:2025:143, pkt 88 i przytoczone tam orzecznictwo]. Wspomniana zasada wymaga zatem między innymi, aby sąd krajowy, którego zadaniem jest stosowanie, w ramach swojej właściwości, przepisów prawa Unii, zapewnił pełną skuteczność wymogów tego prawa w zawisłym przed nim sporze, odstępując w razie potrzeby od stosowania, z mocy własnych uprawnień, wszelkich uregulowań lub praktyk krajowych, które są sprzeczne z bezpośrednio skutecznym przepisem prawa Unii, bez konieczności żądania uprzedniego zniesienia tych uregulowań lub praktyk w drodze ustawodawczej lub w jakimkolwiek innym trybie konstytucyjnym ani bez konieczności oczekiwania na takie zniesienie [wyroki: z dnia 9 marca 1978 r., Simmenthal,106/77, EU:C:1978:49, pkt 24; z dnia 24 czerwca 2019 r., Popławski,C‑573/17, EU:C:2019:530, pkt 58; z dnia 6 marca 2025 r., D.K. (Zwolnienie sędziego z obowiązku rozpoznania sprawy), C‑647/21 i C‑648/21, EU:C:2025:143, pkt 89 i przytoczone tam orzecznictwo]. Otóż art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE, interpretowany w świetle art. 47 Karty, który nakłada na państwa członkowskie jasny i precyzyjny obowiązek osiągnięcia rezultatu, który jest bezwarunkowy, jeśli chodzi o niezawisłość i bezstronność sądów, do których należy dokonywanie wykładni i stosowanie prawa Unii, oraz o wymóg, ażeby sądy te były uprzednio ustanowione na mocy ustawy, wywołuje skutek bezpośredni, który wiąże się z odstąpieniem od stosowania wszelkich obowiązujących w prawie krajowym przepisów, orzecznictwa lub praktyki sprzecznych z tymi postanowieniami prawa Unii, zgodnie z ich wykładnią dokonaną przez Trybunał [wyrok z dnia 6 marca 2025 r., D.K. (Zwolnienie sędziego z obowiązku rozpoznania sprawy), C‑647/21 i C‑648/21, EU:C:2025:143, pkt 90 i przytoczone tam orzecznictwo]. Trybunał orzekł, w kontekście środka polegającego na zawieszeniu sędziego w czynnościach służbowych, orzeczonego przez organ dyscyplinarny z naruszeniem art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE, że w celu wywiązania się z obowiązków przypomnianych w pkt 82–84 niniejszego wyroku sąd krajowy powinien – jeżeli z punktu widzenia danej sytuacji procesowej jest to nieodzowne dla zagwarantowania pierwszeństwa prawa Unii – odstąpić od zastosowania takiego środka [zob. podobnie wyrok z dnia 13 lipca 2023 r., YP i in. (Uchylenie immunitetu sędziowskiego i zawieszenie sędziego w czynnościach służbowych), C‑615/20 i C‑671/20, EU:C:2023:562, pkt 65 i przytoczone tam orzecznictwo]. Wykładnia ta ma zastosowanie również w porównywalnym kontekście spraw rozpatrywanych w postępowaniach głównych, charakteryzującym się przyjęciem regulacji przewidującej wcześniejsze przeniesienie sędziego w stan spoczynku z naruszeniem art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE. Ponieważ ostateczna ocena okoliczności faktycznych oraz zastosowanie i dokonanie wykładni prawa krajowego należy w ramach postępowania, o którym mowa w art. 267 TFUE, wyłącznie do sądu odsyłającego, w gestii tego sądu będzie pozostawało ustalenie konkretnych konsekwencji wynikających w postępowaniach głównych z zasady przypomnianej w poprzednim punkcie. Jednakże, jak przypomniano w pkt 72 niniejszego wyroku, Trybunał może, na podstawie informacji zawartych w aktach sprawy, którymi dysponuje, dostarczyć temu sądowi elementów wykładni prawa Unii, które mogą być dla niego przydatne w tym celu. W tym względzie z odpowiedzi na dwa pierwsze pytania w sprawie C‑646/23 i na pytanie pierwsze w sprawie C‑661/23 wynika, że pierwszeństwo i bezpośrednia skuteczność art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE wymagają, by sąd odsyłający odstąpił od stosowania uregulowań krajowych, które z naruszeniem tego postanowienia przewidują wcześniejsze przeniesienie w stan spoczynku sędziego, który jednoosobowo zasiada w jego składzie. Sąd ten powinien również mieć możliwość dalszego prowadzenia w tym samym składzie postępowań toczących się przed nim w dniu przeniesienia w stan spoczynku tego sędziego, który powinien w związku z tym zostać przywrócony do pełnienia urzędu, przy czym organy sądowe mające kompetencje w zakresie wyznaczania i zmiany składów orzekających sądu krajowego są zobowiązane do zapewnienia tego przywrócenia [zob. analogicznie wyroki: z dnia 13 lipca 2023 r., YP i in. (Uchylenie immunitetu sędziowskiego i zawieszenie sędziego w czynnościach służbowych), C‑615/20 i C‑671/20, EU:C:2023:562, pkt 72; z dnia 6 marca 2025 r., D.K. (Zwolnienie sędziego z obowiązku rozpoznania sprawy), C‑647/21 i C‑648/21, EU:C:2025:143, pkt 95 i przytoczone tam orzecznictwo]. Odpowiedź na pytanie drugie w sprawie C‑661/23 i na pytanie czwarte w sprawie C‑646/23 winna zatem brzmieć: art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE i zasadę pierwszeństwa prawa Unii należy interpretować w ten sposób, że nakładają one na sąd krajowy i każdy inny organ danego państwa członkowskiego obowiązek odstąpienia od stosowania uregulowań krajowych, które przewidują wcześniejsze przeniesienie sędziego w stan spoczynku, jeżeli uregulowania te zostały przyjęte z naruszeniem art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE, co oznacza, że sędzia przeniesiony w stan spoczynku na mocy wspomnianych uregulowań powinien zostać przywrócony do pełnienia urzędu. Organy sądowe mające kompetencje w zakresie wyznaczania i zmiany składów orzekających są zobowiązane zapewnić to przywrócenie do pełnienia urzędu. W przedmiocie pytania trzeciego w sprawie C‑646/23 i w sprawie C‑661/23 Poprzez pytanie trzecie w sprawie C‑646/23 i w sprawie C‑661/23 sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE należy interpretować w ten sposób, że sąd krajowy, który postanawia zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z pytaniami prejudycjalnymi, ma prawo tymczasowo zawiesić, do czasu wydania orzeczenia w następstwie odpowiedzi udzielonej przez Trybunał, stosowanie uregulowań krajowych przewidujących wcześniejsze przeniesienie z mocy ustawy w stan spoczynku sędziego zasiadającego jednoosobowo w jego składzie, nawet jeśli na mocy prawa krajowego nie jest on uprawniony do zarządzenia takiego zawieszenia. Sąd odsyłający zmierza również do ustalenia, czy w danym wypadku takie zawieszenie oznacza, że wspomniany sąd powinien być uprawniony do dalszego rozpoznania innych spraw zawisłych przed nim w dniu, w którym stał się skuteczny zastosowany wobec niego środek polegający na wcześniejszym przeniesieniu go z mocy ustawy w stan spoczynku. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem pełna skuteczność prawa Unii wymaga, by sędzia rozpoznający spór, który podlega temu prawu, mógł zarządzić środki tymczasowe w celu zapewnienia całkowitej skuteczności przyszłemu orzeczeniu. Gdyby bowiem sąd krajowy, który zawiesił postępowanie do czasu otrzymania odpowiedzi Trybunału na zadane pytanie prejudycjalne, nie mógł zarządzić środków tymczasowych do czasu wydania orzeczenia opartego na odpowiedzi Trybunału, skuteczność (effet utile) systemu ustanowionego w art. 267 TFUE zostałaby ograniczona. Skuteczność tego systemu byłaby również zagrożona, gdyby moc wiążąca takich środków tymczasowych mogła nie być przestrzegana w szczególności przez organ władzy publicznej państwa członkowskiego, w którym owe środki zostały zarządzone [wyrok z dnia 6 października 2021 r., W.Ż. (Izba Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych Sądu Najwyższego – Powołanie), C‑487/19, EU:C:2021:798, pkt 142 i przytoczone tam orzecznictwo]. Trybunał wyjaśnił ponadto, że w razie potrzeby sąd krajowy powinien odstąpić od stosowania przepisów prawa krajowego, które stanowiłyby przeszkodę dla tego uprawnienia do zarządzenia środków tymczasowych (zob. podobnie wyrok z dnia 19 czerwca 1990 r., Factortame i in., C‑213/89, EU:C:1990:257, pkt 21; postanowienie prezesa Trybunału z dnia 25 lutego 2021 r., Sea Watch,C‑14/21 i C‑15/21, EU:C:2021:149, pkt 32 i przytoczone tam orzecznictwo). Wynika z tego, że sąd odsyłający powinien mieć możliwość zawieszenia stosowania przepisów ustawy zmieniającej, których skutkiem jest przeniesienie sędziego zasiadającego jednoosobowo w jego składzie z mocy ustawy w stan spoczynku, do czasu wydania orzeczenia w sprawach karnych w postępowaniach głównych w następstwie odpowiedzi udzielonej przez Trybunał. To tymczasowe zawieszenie stosowania tych uregulowań i w rezultacie środka polegającego na wcześniejszym przeniesieniu w stan spoczynku sędziego zasiadającego jednoosobowo w składzie sądu odsyłającego oznacza również, że sąd ten nie może, z powodów związanych z zastosowaniem tego środka, zostać pozbawiony właściwości w pozostałych sprawach, w których prowadził postępowanie w dniu, w którym omawiany środek stał się skuteczny, w związku z czym sąd ten powinien mieć możliwość dalszego rozpoznania tych spraw, przynajmniej w okresie objętym wspomnianym tymczasowym zawieszeniem. W świetle powyższych rozważań odpowiedź na pytanie trzecie w sprawie C‑646/23 i w sprawie C‑661/23 winna brzmieć: art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE należy interpretować w ten sposób, że sąd krajowy, który postanawia zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z pytaniami prejudycjalnymi, ma prawo tymczasowo zawiesić, do czasu wydania orzeczenia w następstwie odpowiedzi udzielonej przez Trybunał, stosowanie uregulowań krajowych przewidujących wcześniejsze przeniesienie z mocy ustawy w stan spoczynku sędziego zasiadającego jednoosobowo w jego składzie, nawet jeśli na mocy prawa krajowego nie jest on uprawniony do zarządzenia takiego zawieszenia. To tymczasowe zawieszenie oznacza, że sędzia, którego dotyczy środek w postaci przeniesienia z mocy ustawy w stan spoczynku, powinien mieć możliwość dalszego rozpoznania innych spraw zawisłych przed nim w dniu, w którym środek ten stał się skuteczny. W przedmiocie kosztów Dla stron w postępowaniach głównych niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniach głównych, nie podlegają zwrotowi.   Z powyższych względów Trybunał (czwarta izba) orzeka, co następuje:   1) [Sprostowany postanowieniem z dnia 11 września 2025 r.] Artykuł 19 ust. 1 akapit drugi TUE należy interpretować w ten sposób, że: stoi on na przeszkodzie uregulowaniom krajowym, które przewidują wcześniejsze przeniesienie w stan spoczynku z mocy ustawy, z chwilą wejścia w życie tych uregulowań, sędziego sądu wojskowego uznanego za niezdolnego do zawodowej służby wojskowej, w sytuacji gdy wspomniane uregulowania nie wyjaśniają powodów uzasadniających wprowadzenie tych przepisów ani nie wskazują na żaden interes publiczny, któremu przepisy te miałyby służyć, następnie, gdy te same uregulowania nie mają zastosowania do prokuratorów do spraw wojskowych uznanych za niezdolnych do zawodowej służby wojskowej, podczas gdy do tej pory sędziowie i prokuratorzy podlegali tym samym zasadom, i dotyczą w rzeczywistości tylko jednego sędziego, wpisując się w szereg podejmowanych wobec tego sędziego środków o charakterze sankcji, a wreszcie, gdy sędziemu temu nie przysługuje żaden środek ochrony prawnej przed sądem w celu zakwestionowania zastosowanego wobec niego środka polegającego na wcześniejszym przeniesieniu go z mocy ustawy w stan spoczynku.   2) Artykuł 19 ust. 1 akapit drugi TUE i zasadę pierwszeństwa prawa Unii należy interpretować w ten sposób, że: nakładają one na sąd krajowy i każdy inny organ danego państwa członkowskiego obowiązek odstąpienia od stosowania uregulowań krajowych, które przewidują wcześniejsze przeniesienie sędziego w stan spoczynku, jeżeli uregulowania te zostały przyjęte z naruszeniem art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE, co oznacza, że sędzia przeniesiony w stan spoczynku na mocy wspomnianych uregulowań powinien zostać przywrócony do pełnienia urzędu. Organy sądowe mające kompetencje w zakresie wyznaczania i zmiany składów orzekających są zobowiązane zapewnić to przywrócenie do pełnienia urzędu.   3) Artykuł 19 ust. 1 akapit drugi TUE należy interpretować w ten sposób, że: sąd krajowy, który postanawia zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z pytaniami prejudycjalnymi, ma prawo tymczasowo zawiesić, do czasu wydania orzeczenia w następstwie odpowiedzi udzielonej przez Trybunał, stosowanie uregulowań krajowych przewidujących wcześniejsze przeniesienie z mocy ustawy w stan spoczynku sędziego zasiadającego jednoosobowo w jego składzie, nawet jeśli na mocy prawa krajowego nie jest on uprawniony do zarządzenia takiego zawieszenia. To tymczasowe zawieszenie oznacza, że sędzia, którego dotyczy środek w postaci przeniesienia z mocy ustawy w stan spoczynku, powinien mieć możliwość dalszego rozpoznania innych spraw zawisłych przed nim w dniu, w którym środek ten stał się skuteczny.   Jarukaitis Jääskinen Arabadjiev Condinanzi Frendo Wyrok ogłoszono na posiedzeniu jawnym w Luksemburgu w dniu 3 lipca 2025 r. Sekretarz A. Calot Escobar Prezes izby I. Jarukaitis ( *1 ) Język postępowania: polski. ( i ) Niniejszym sprawom zostały nadane fikcyjne nazwy. Nie odpowiadają one rzeczywistym nazwom ani rzeczywistym nazwiskom żadnej ze stron postępowania.