C-65/09

OPINIA RZECZNIKA GENERALNEGO JÁNA MAZÁKA przedstawiona w dniu 18 maja 2010 r.(1) Sprawa C‑65/09 Gebr. Weber GmbH przeciwko Jürgenowi Wittmerowi [wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Bundesgerichtshof (Niemcy)] Ochrona konsumentów – Sprzedaż towarów konsumpcyjnych – Artykuł 3 ust. 2 i 3 dyrektywy 1999/44/WE – Towary konsumpcyjne niezgodne z umową zamontowane przez konsumenta – Prawo do wymiany towarów niezgodnych z umową – Zakres – Brak odpowiedzialności sprzedawcy za koszty poniesione na demontaż wadliwych towarów – Nadmiernie wysokie koszty dla sprzedawcy I –    Wprowadzenie 1.        Postanowieniem z dnia 14 stycznia 2009 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 16 lutego 2009 r., Bundesgerichtshof (Niemcy) zwrócił się do Trybunału o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym na podstawie art. 234 WE w przedmiocie wykładni art. 3 dyrektywy 1999/44/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 25 maja 1999 r. w sprawie niektórych aspektów sprzedaży towarów konsumpcyjnych i związanych z tym gwarancji (zwanej dalej „dyrektywą 1999/44”)(2). 2.        Wniosek ten został złożony w ramach postępowania pomiędzy Gebr. Weber GmbH (zwanej dalej „Weber”), spółką działającą w branży materiałów budowlanych, oraz jednym z klientów Weber, Jürgenem Wittmerem, któremu spółka dostarczyła wadliwe płytki podłogowe. 3.        Stawiając pytania prejudycjalne, sąd krajowy w istocie dąży do ustalenia, czy na mocy dyrektywy 1999/44 sprzedawca wadliwych towarów może odmówić usunięcia niezgodności w sposób żądany przez konsumenta, taki jak wymiana wadliwego towaru, w razie gdy usunięcie niezgodności w ten sposób pociągałoby nieproporcjonalnie wysokie koszty dla sprzedawcy tak jak w niniejszym przypadku, i w razie odpowiedzi przeczącej, czy sprzedawca musi ponieść koszty usunięcia wadliwego towaru z rzeczy, z którą konsument go połączył. 4.        Kwestie podniesione w niniejszej sprawie są bardzo podobne do tych, które podniesiono w sprawie C‑87/09(3), w której także przedstawiam swoją opinię w dniu dzisiejszym. II – Ramy prawne A –    Prawo wspólnotowe 5.        Dyrektywa 1999/44 została przyjęta na podstawie art. 95 WE. Jej motyw pierwszy przypomina, że zgodnie z art. 153 ust. 1 i 3 WE Wspólnota Europejska powinna przyczyniać się do osiągnięcia wysokiego poziomu ochrony konsumentów poprzez środki, które podejmuje na podstawie art. 95 WE. 6.        Motyw 10 dyrektywy 1999/44 stanowi, że „w przypadku braku zgodności towaru z umową konsumenci powinni być uprawnieni do uzyskania bezpłatnie przywrócenia zgodności towaru z umową, wybierając naprawę lub zastąpienie [poprzez wybranie naprawy lub wymiany] lub, jeśli to nie wystarczy, do obniżenia ceny lub wymówienia [odstąpienia od] umowy”. 7.        Motyw 11 dyrektywy 1999/44 brzmi następująco: „Po pierwsze, konsument może żądać od sprzedawcy naprawy towaru lub jego wymiany, chyba że te sposoby naprawienia szkody [środki zaradcze] byłyby niemożliwe lub nieproporcjonalne; to, czy sposób naprawienia szkody [środek zaradczy] jest nieproporcjonalny, powinno być ustalone obiektywnie; sposób naprawienia szkody [środek zaradczy] byłby nieproporcjonalny, gdyby jego zastosowanie, w porównaniu z innym środkiem, wiązało się z nadmiernymi kosztami; w celu ustalenia, czy koszty są nadmierne, koszty jednego ze sposobów naprawienia szkody [środków zaradczych] powinny być znacząco wyższe niż koszty innego naprawienia szkody [środka zaradczego]”. 8.        Artykuł 3 dyrektywy 1999/44, zatytułowany „Prawa konsumenta”, stanowi: „1.      Sprzedawca odpowiada przed konsumentem za każdy brak zgodności, który istnieje w momencie dostawy towarów. 2.      W przypadku braku zgodności konsument jest upoważniony do wolnego od opłat przywrócenia zgodności poprzez naprawę lub zastąpienie [wymianę], zgodnie z ust. 3, lub do uzyskania stosownej obniżki ceny lub do unieważnienia [odstąpienia od] umowy w odniesieniu do tych towarów, zgodnie z ust. 5 i 6. 3.      Po pierwsze, konsument może żądać, aby sprzedawca naprawił towary albo może żądać od sprzedawcy ich zastąpienia [wymiany], w obu przypadkach jest to wolne od opłat, chyba że byłoby to niemożliwe lub nieproporcjonalne. Sposób naprawienia szkody [środek zaradczy] uznaje się za nieproporcjonalny, jeśli nakłada on na sprzedawcę koszty, które w porównaniu z alternatywnym sposobem naprawienia szkody [środkiem zaradczym] są nadmiernie wysokie […]. Każda naprawa lub zastąpienie [wymiana] powinna być dokonana w rozsądnym czasie i bez istotnej niedogodności dla konsumenta, z uwzględnieniem charakteru towarów i celów, dla których konsument ich potrzebuje. 4.      Sformułowanie »wolny od opłat« w ust. 2 i 3 odnosi się do niezbędnych kosztów związanych z przywróceniem towarom zgodności, w szczególności do kosztów wysyłki, robocizny i materiałów. 5.      Konsument może domagać się stosownej obniżki ceny lub unieważnienia [odstąpienia od] umowy: –        jeżeli konsumentowi nie przysługuje ani naprawa, ani zastąpienie [wymiana], lub –        jeżeli sprzedawca nie dokonał naprawienia szkody [nie zrealizował środka zaradczego] w rozsądnym czasie, lub –        jeżeli sprzedawca nie dokonał naprawienia szkody [nie zrealizował środka zaradczego] bez istotnych niedogodności dla konsumenta. […]”. 9.        Artykuł 8 dyrektywy 1999/44, zatytułowany „Prawo krajowe i minimalna ochrona”, stanowi: „1. Prawa wynikające z niniejszej dyrektywy są wykonywane bez uszczerbku dla innych praw, na które konsumenci mogą powołać się na podstawie przepisów krajowych, regulujących odpowiedzialność umowną lub deliktową [pozaumowną]. 2. Państwa członkowskie mogą, dla zapewnienia wyższego poziomu ochrony konsumentów, przyjąć bądź utrzymać w mocy surowsze przepisy, zgodne z traktatem w dziedzinie objętej niniejszą dyrektywą”. B –    Prawo krajowe 10.      W razie wady rzeczy zgodnie z § 437 Bürgerliches Gesetzbuch (niemieckiego kodeksu cywilnego, zwanego dalej „BGB”) kupującemu przysługują następujące prawa: „Jeżeli rzecz jest wadliwa, kupujący może, o ile spełnione są warunki określone w poniższych przepisach i o ile inne przepisy nie stanowią inaczej: 1.      żądać wykonania następczego zgodnie z § 439; 2.      odstąpić od umowy […] lub żądać obniżenia ceny sprzedaży zgodnie z § 441; 3.      żądać odszkodowania […] lub zwrotu poniesionych kosztów […]”. 11.      Paragraf 439 BGB, zatytułowany „Wykonanie następcze”, poprzez który art. 3 dyrektywy 1999/44 został transponowany do prawa niemieckiego, stanowi: „1) W ramach wykonania następczego kupujący może żądać, wedle swojego wyboru, usunięcia wady albo dostarczenia rzeczy wolnej od wad. 2) Sprzedawca musi ponieść wydatki niezbędne do wykonania następczego, w szczególności koszty transportu, wysyłki, robocizny i materiałów. 3) Bez uszczerbku dla § 275 ust. 2 i 3 sprzedawca może odmówić zgody na sposób wykonania następczego wybrany przez kupującego jedynie, jeśli pociąga on za sobą nadmierne koszty. W tym względzie należy w szczególności wziąć pod uwagę wartość, jaką miałaby rzecz wolna od wad, znaczenie wady oraz kwestię, czy można zastosować inny sposób wykonania następczego bez większych niedogodności dla kupującego. W takim przypadku prawo kupującego ogranicza się do innego sposobu wykonania następczego bez uszczerbku dla prawa sprzedawcy do odmowy zastosowania również tego sposobu na warunkach określonych w zdaniu pierwszym. 4) Jeśli w celu wykonania następczego sprzedawca dostarcza rzecz wolną od wad, może on żądać od kupującego zwrotu wadliwej rzeczy zgodnie z §§ 346–348”. III – Stan faktyczny, przebieg postępowania i przedłożone pytania 12.      W styczniu 2005 r. J. Wittmer nabył od Weber 45,36 m2 polerowanych płytek podłogowych włoskiej produkcji za cenę 1382,27 EUR, z których 33 m2 ułożył w swoim domu. 13.      Następnie na powierzchni płytek pojawiły się widoczne gołym okiem smugi. We wszczętym przez J. Wittmera samodzielnym postępowaniu mającym na celu zabezpieczenie dowodów biegły doszedł do wniosku, że rozpatrywane smugi stanowiły drobne ślady mikroszlifowania, których nie można usunąć, zatem jedynym środkiem zaradczym była całkowita wymiana płytek. Koszty tej operacji biegły oszacował na 5830,57 EUR. 14.      Po bezowocnym żądaniu spełnienia świadczenia wraz z wyznaczeniem terminu J. Wittmer wniósł powództwo przeciwko Weber przed Landgericht Kassel z żądaniem dostawy płytek wolnych od wad oraz zapłaty 5830,57 EUR wraz z odsetkami. Przyznając tylko obniżenie ceny, sąd ten zasądził od Weber zapłatę 273,10 EUR wraz z odsetkami oraz oddalił powództwo w pozostałym zakresie. 15.      W wyniku apelacji wniesionej przez J. Wittmera Oberlandesgericht Frankfurt am Main, częściowo zmieniając wyrok Landgericht, orzekł wyrokiem z dnia 14 lutego 2008 r., że Weber ma dokonać dostawy 45,36 m2 płytek wolnych od wad oraz uiścić kwotę 2122,37 EUR wraz z odsetkami, która stanowiła koszt usunięcia wadliwych płytek. 16.      W ramach postępowania przed sądem krajowym Bundesgerichtshof rozpoznaje rewizję wniesioną od tego wyroku, w której Weber podważa zasądzenie kwoty 2122,37 EUR wraz z odsetkami. Według tego sądu rozstrzygnięcie rewizji zależy od tego, czy Oberlandesgericht słusznie przyjął, że J. Wittmer może żądać od Weber zwrotu kosztów usunięcia płytek. 17.      Sąd odsyłający wskazuje w istocie, że – wbrew stanowisku Oberlandesgericht – zgodnie z prawem niemieckim J. Wittmer nie jest uprawniony do żądania od Weber zwrotu kosztów usunięcia wadliwych płytek. Weber mogła słusznie odmówić na podstawie § 439 ust. 3 BGB wykonania następczego w formie dostawy płytek wolnych od wad oraz w rezultacie także usunięcia wadliwych płytek. 18.      Wyjaśnia, że zgodnie z tym przepisem sprzedawca może odmówić realizacji wybranego przez kupującego rodzaju wykonania następczego, jeśli jest ono możliwe tylko przy nieproporcjonalnych kosztach. Dotyczy to nie tylko sytuacji, w której wybrany przez kupującego rodzaj wykonania następczego powoduje nieproporcjonalne koszty w porównaniu do drugiego rodzaju wykonania następczego („nieproporcjonalność względna”), lecz także w sytuacji, w której wybrany albo jedyny możliwy rodzaj wykonania następczego sam w sobie powoduje nieproporcjonalne koszty („nieproporcjonalność absolutna”). 19.      Jako że według sądu krajowego w niniejszej sprawie ustalone jest, iż jeden z rodzajów wykonania następczego, czyli naprawa wadliwych towarów, jest niemożliwy, prawo odmowy drugiego rodzaju wykonania może powstać tylko w razie nieproporcjonalności absolutnej, co trzeba przyjąć w niniejszym przypadku. Oprócz rzeczywistych kosztów dostarczenia płytek wolnych od wad w wysokości około 1200 EUR włącznie z transportem sprzedawca poniósłby koszty usunięcia wadliwych płytek w wysokości około 2100 EUR, a zatem łącznie koszty w wysokości około 3300 EUR, co stanowi znacznie więcej niż 150% wartości płytek wolnych od wad. 20.      Jednakże to, że prawo niemieckie przewiduje w § 439 ust. 3 BGB prawo sprzedawcy do odmowy wykonania następczego nie tylko z powodu nieproporcjonalności kosztów wybranego rodzaju wykonania następczego w porównaniu z drugim rodzajem wykonania następczego (nieproporcjonalność względna), ale także w razie gdy koszty same w sobie są nieproporcjonalne (nieproporcjonalność absolutna), może być sprzeczne z art. 3 ust. 3 dyrektywy 1999/44, która wydaje się zgodnie z jej brzmieniem przewidywać tylko nieproporcjonalność względną. 21.      Wreszcie zdaniem sądu krajowego w zakresie, w jakim zgodnie z dyrektywą 1999/44 sprzedawca może nie być uprawniony do odmowy danego rodzaju wykonania następczego ze względu na nieproporcjonalność absolutną, powstaje kwestia w niniejszej sprawie, czy na podstawie art. 3 dyrektywy 1999/44 sprzedawca może być zobowiązany z tytułu wymiany do usunięcia wadliwego towaru z innej rzeczy, do której został on przyłączony zgodnie z przeznaczeniem, oraz odpowiednio do zwrotu wynikłych z tego kosztów. Stosowne przepisy prawa niemieckiego nie nakładają co do zasady na sprzedawcę takiego obowiązku. 22.      W tej sytuacji Bundesgerichtshof postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału Sprawiedliwości z następującymi pytaniami prejudycjalnymi: „1.      Czy przepisy art. 3 ust. 3 akapity pierwszy i drugi dyrektywy 1999/44/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 25 maja 1999 r. w sprawie niektórych aspektów sprzedaży towarów konsumpcyjnych i związanych z tym gwarancji należy interpretować w ten sposób, że sprzeciwiają się one krajowemu przepisowi ustawowemu, zgodnie z którym sprzedawca w przypadku niezgodności z umową dostarczonego towaru może odmówić usunięcia tej niezgodności w sposób zaproponowany przez konsumenta, jeśli wiązałoby się to dla sprzedawcy z kosztami, które w porównaniu z wartością, jaką miałyby towary, gdyby nie występowała niezgodność, i biorąc pod uwagę znaczenie niezgodności, byłyby nadmiernie wysokie (całkowicie nieproporcjonalne)? 2.      W przypadku odpowiedzi twierdzącej na pytanie pierwsze: czy przepisy art. 3 ust. 2 i art. 3 ust. 3 akapit trzeci wymienionej dyrektywy należy interpretować w taki sposób, że sprzedawca w przypadku przywrócenia zgodności z umową poprzez zastąpienie musi ponieść koszty demontażu towaru niezgodnego z umową z rzeczy, do której konsument go wmontował zgodnie z jego charakterem i przeznaczeniem?”. IV – Ocena prawna A –    Uwagi wstępne 23.      Problem prawny, o którego rozstrzygnięcie zwrócono się do Trybunału w niniejszej sprawie, stanowi klasyczne zagadnienie prawa umów bądź, konkretniej, prawa sprzedaży towarów od czasu, gdy prawnicy rzymscy tacy jak Julian czy Ulpian rozpatrywali skutki prawne sprzedaży „wadliwego” bydła na rynkach starożytnego świata, mianowicie problem zakresu odpowiedzialności sprzedawcy za dostawę wadliwych towarów bądź – z punktu widzenia ochrony kupującego – zagadnienie, jakie środki ochrony prawnej powinny przysługiwać kupującemu, w razie gdy dostarczono mu towary niezgodne z umową sprzedaży. 24.      Jak to wynika nie tylko z uwag stron niniejszego postępowania, w tej dziedzinie różne krajowe przepisy prawne państw członkowskich – choć w wielu wypadkach w swoim praktycznym zastosowaniu prowadzą do podobnych rezultatów i porównywalnego poziomu ochrony prawnej – w rzeczywistości różnią się znacznie między sobą, w każdym razie w swoim tradycyjnym ujęciu poprzedzającym harmonizację(4). Rozbieżności te dotyczą nie tylko szczegółów użytych pojęć, przesłanek i definicji prawnych, ale także na ogólniejszym poziomie systemów środków ochrony prawnej jako takich, a zatem zarówno form środków dostępnych w razie naruszenia umowy, jak i stosunku między tymi środkami i ich hierarchii, roli odszkodowania w tych systemach albo w związku z nimi oraz rozgraniczenia między roszczeniami umownymi i pozaumownymi, które mogą powstać po dostawie towarów niezgodnych z umową. 25.      Ponadto jak wskazują informacje przedstawione w niniejszej sprawie przez Bundesgerichtshof, gdy chodzi o szczególne problemy dotyczące niezgodności z umową i jej skutki, takie jak kwestia odpowiedzialności sprzedawcy za koszty usunięcia towarów niezgodnych z umową, w doktrynie w ramach poszczególnych porządków prawnych istnieją wahania i rozbieżności co do rzeczywistych uprawnień kupującego i ich podstawy prawnej. 26.      Mając powyższe na uwadze, na poziomie prawa Unii Europejskiej rozważę kwestię kosztów usunięcia wadliwych towarów poprzez szczególny pryzmat ochrony przyznanej konsumentom na podstawie dyrektywy 1999/44. 27.      W tym względzie warto zauważyć z jednej strony, że jak stanowi motyw 1 dyrektywy 1999/44 i jak Trybunał słusznie podkreślił w wyroku w sprawie Quelle, dyrektywa ta ma na celu zapewnienie wysokiego poziomu ochrony konsumentów(5). 28.      Z drugiej strony należy przypomnieć, że dyrektywa 1999/44 stanowi środek minimalnej harmonizacji – nie wszystkich, ale tylko niektórych aspektów sprzedaży towarów konsumpcyjnych. Zatem dyrektywa 1999/44, jak wynika z jej motywu 6, dokonuje zbliżenia ustawodawstwa krajowego regulującego sprzedaż towarów konsumpcyjnych pod względem niezgodności towarów z umową, jednakże bez naruszania przepisów i zasad prawa krajowego odnoszących się do odpowiedzialności umownej i pozaumownej. 29.      W tym kontekście oraz w świetle braku wyraźnych przepisów dyrektywy 1999/44 w tym przedmiocie wydaje się, że uzasadnione jest jedynie postawienie pytania, czy odpowiedzialność sprzedawcy wobec konsumenta z tytułu „niezgodności z umową”, którą reguluje dyrektywa 1999/44, należy rozumieć jako obejmującą odpowiedzialność z tytułu kosztów, takich jak koszty usunięcia wadliwych towarów, które zostały zamontowane po dostawie przez konsumenta, tak że konsument może, z tytułu środka zaradczego w postaci „wymiany” lub na podstawie któregokolwiek innego przepisu dyrektywy 1999/44, żądać od sprzedawcy poniesienia tych kosztów – kosztów, które przynajmniej w kilku krajowych systemach prawnych traktowane byłyby, jak podniosły niektóre strony, raczej jako zagadnienie szkody „wynikowej” raczej niż jako czyste zagadnienie nienależytego wykonania. 30.      W świetle celu dyrektywy 1999/44, jakim jest wzmocnienie ochrony konsumenta, właściwe wydawać może się udzielenie odpowiedzi twierdzącej na tak sformułowane pytanie, jednakże nie jest to takie proste. Podobnie jak w przypadku każdego rozwiniętego systemu prawnego regulującego prawa i obowiązki kupującego i sprzedawcy wynikające z nienależytego wykonania umowy, system środków zaradczych przewidzianych dyrektywą 1999/44 może nie faworyzować w prosty sposób czy to konsumenta, czy też sprzedawcy, natomiast musi dążyć do zachowania właściwej równowagi przy uwzględnianiu ich odpowiednich interesów(6). 31.      Mając powyższe na uwadze, oba pytania w przedmiocie wykładni art. 3 dyrektywy 1999/44, poprzez które sąd krajowy zmierza do ustalenia, czy J. Wittmer może mieć jako konsument prawo żądania od sprzedawcy poniesienia kosztów usunięcia wadliwych płytek, które są przedmiotem postępowania przed sądem krajowym, mają w istocie na celu określenie, po pierwsze, czy na mocy dyrektywy 1999/44 sprzedawca może odmówić, nawet w razie gdy naprawa wadliwych towarów jest niemożliwa, wymiany tych towarów na tej podstawie, że jest to nieproporcjonalne, a po drugie, czy uprawnienia przysługujące konsumentowi na podstawie art. 3 dyrektywy 1999/44 obejmują roszczenie o zwrot kosztów usunięcia wadliwych towarów. 32.      Logiczniejsze wydaje się mi rozpatrzenie tych dwóch pytań, które są w rzeczywistości ściśle ze sobą związane, w odwrotnej kolejności, to znaczy najpierw rozpatrzenie, czy prawa konsumenta na podstawie art. 3 dyrektywy 1999/44 w razie niezgodności z umową obejmują roszczenie takie, jakie jest przedmiotem niniejszej sprawy, a jeśli tak, to następnie, czy roszczenie to może podlegać wymogowi proporcjonalności, takiemu jak opisany przez sąd krajowy(7). B –    W przedmiocie możliwości żądania przez konsumenta od sprzedawcy poniesienia kosztów usunięcia towarów niezgodnych z umową (pytanie drugie) 33.      Stawiając drugie pytanie, sąd krajowy dąży do ustalenia, czy przepisy art. 3 ust. 2 i 3 dyrektywy 1999/44 należy interpretować w taki sposób, że w przypadku przywrócenia zgodności z umową poprzez wymianę konsument może żądać od sprzedawcy poniesienia kosztów usunięcia towarów niezgodnych z umową z rzeczy, do której konsument przyłączył je zgodnie z ich charakterem i przeznaczeniem. 1.      Główne argumenty stron 34.      W niniejszym postępowaniu uwagi przedłożone zostały przez Weber, Komisję, rządy austriacki, belgijski, niemiecki, polski i hiszpański. Weber, Komisja i rządy austriacki i niemiecki były również reprezentowane na rozprawie, która odbyła się w dniu 25 lutego 2010 r. 35.      Weber, rządy austriacki, belgijski i niemiecki twierdzą, że na pytanie drugie należy udzielić odpowiedzi przeczącej. 36.      Weber i rząd niemiecki podnoszą w istocie, że w przypadku takim jak niniejszy sprzedawca odpowiada za dostawę towarów zgodnych z umową sprzedaży. Zatem w razie niezgodności z umową, co podlega ocenie w chwili dostawy, sprzedawca jest zgodnie z art. 3 ust. 2 i 3 dyrektywy 1999/44 zobowiązany do doprowadzenia wadliwych towarów do stanu zgodności z umową, to znaczy w przypadku wymiany do dostawy towarów zgodnych z umową. Jego obowiązków nie można ponad to poszerzyć, tak aby objąć nimi – jak to zasugerowano w niniejszej sprawie – usunięcie wadliwych towarów, które po dostawie zostały użyte przez konsumenta zgodnie z jego wolą. W tym względzie sprzedawcy trudno jest przewidzieć użytek, jaki konsument może czynić z dostarczonych towarów – nawet jeśli jest zgodny z ich charakterem i przeznaczeniem – tak że koszty usunięcia tego samego towaru mogą różnić się w zależności od konkretnego przypadku. 37.      Ponadto ich zdaniem taki obowiązek usunięcia wadliwych towarów bądź poniesienia odnośnych kosztów nie wynika ani z brzmienia art. 3 ust. 2 i 3 dyrektywy 1999/44, który odnosi się do wymiany towarów wadliwych, ani z okoliczności, że zgodnie z art. 3 ust. 3 i 4 dyrektywy 1999/44 taka wymiana musi być „wolna od opłat” oraz „bez istotnych niedogodności dla konsumenta”. Powyższe przesłanki odnoszą się jedynie do obowiązku sprzedawcy ponownego dostarczenia towarów wolnych od wad i nie można ich interpretować jako nakładających na niego jakikolwiek dodatkowy obowiązek w zakresie ponoszenia kosztów usunięcia. 38.      Wreszcie strony te podkreślają, że szkoda spowodowana w wyniku użycia – lub usunięcia – rozpatrywanych wadliwych towarów może powodować powstanie roszczenia na rzecz konsumenta na podstawie przepisów krajowych o odpowiedzialności umownej lub pozaumownej. 39.      Rządy austriacki i belgijski przyłączają się w istocie do tych argumentów. Jednakże rząd belgijski stwierdza, że sprzedawca zobowiązany jest do pokrycia kosztów transportu wadliwych towarów. 40.      Natomiast Komisja oraz rządy polski i hiszpański utrzymują, że w przypadku wymiany towarów niezgodnych z umową sprzedawca musi ponieść również koszty usunięcia tych towarów, i w związku z tym sugerują, że na pytanie drugie należy udzielić odpowiedzi twierdzącej. 41.      W szczególności zdaniem Komisji naprawa lub wymiana, do której uprawniony jest konsument na podstawie art. 3 ust. 3 dyrektywy 1999/44, nieuchronnie odnosi się do towarów niezgodnych z umową w stanie i otoczeniu, w jakim znajdują się w chwili wystąpienia niezgodności. Wynika z tego, że jeśli towary niezgodne z umową zostały w sposób zgodny z ich charakterem i przeznaczeniem włączone do innej rzeczy, towary niezgodne z umową stanowią w tym stanie przedmiot naprawy lub wymiany. Zatem konsument ma poprzez wymianę towarów znaleźć się w sytuacji, w której znalazłby się, gdyby zostały mu dostarczone towary wolne od wad, co oznacza, że w razie konieczności należy usunąć towary niezgodne z umową oraz zamontować towary wolne od wad. Za powyższą interpretacją przemawia również zastosowanie słowa „wymiana” w art. 3 ust. 2 i 3 dyrektywy 1999/44. Komisja przyznała jednak w toku rozprawy, że okoliczność, iż wymiana ma zgodnie z przepisami art. 3 ust. 3 i 4 dyrektywy 1999/44 nastąpić w sposób wolny od opłat i bez istotnych niedogodności dla konsumenta, nie ma znaczenia w odniesieniu do określenia obowiązków, które powstają w związku z prawem do wymiany. 42.      Natomiast, opierając się na tych wymienionych na końcu przepisach, rządy polski i hiszpański podzielają pogląd Komisji. 2.      Ocena 43.      Na wstępie należy zauważyć, że dosłowna wykładnia art. 3 ust. 2 i 3 dyrektywy 1999/44 nie ma charakteru rozstrzygającego, czy prawo konsumenta do „wymiany” towarów niezgodnych z umową obejmuje prawo do żądania od sprzedawcy usunięcia towarów bądź poniesienia odnośnych kosztów. 44.      Choć w niektórych wersjach językowych dyrektywy 1999/44 takich jak angielska („replacement”) i francuska („remplacement”) odpowiednie wyrażenia w niej zastosowane można co do zasady rozumieć jako sugerujące również usunięcie wadliwych towarów, inne wersje, w tym wersja niemiecka („Ersatzlieferung”) oraz wersja słowacka („sa […] nahradí”) wydają się przemawiać za nieco węższą definicją odnoszącą się raczej do dostarczenia zastępczego lub do dostarczenia towarów zastępczych, a nie do całego procesu, który może w aspekcie technicznym skutkować wymianą wadliwych towarów. 45.      Niemniej jednak kontekstowa lub systemowa wykładnia art. 3 dyrektywy 1999/44 moim zdaniem raczej przemawia za rozumieniem odpowiedzialności sprzedawcy jako nieobejmującej kosztów usunięcia towarów niezgodnych z umową. 46.      W tym względzie art. 3 ust. 2 dyrektywy 1999/44 wymienia enumeratywnie środki, które przysługują konsumentowi wobec sprzedawcy w przypadku braku zgodności, a mianowicie naprawę, wymianę, obniżkę ceny lub odstąpienie od umowy. 47.      W aspekcie bardziej szczegółowym, zgodnie z systemem środków przewidzianych dyrektywą 1999/44 w pierwszej kolejności konsument ma prawo żądać doprowadzenia towaru do stanu zgodnego z umową za pomocą środków mających na celu wykonanie zobowiązania w postaci naprawy lub wymiany. W ten sposób zostaje przywrócona pierwotna synallagma na mocy umowy sprzedaży, a konsument uzyskuje świadczenie, dla którego zawarł umowę. Z uwagi na to, że służy ono głównemu interesowi stron umowy, temu rozwiązaniu dyrektywa 1999/44 przyznaje pierwszeństwo nad obniżką ceny lub odstąpieniem od umowy(8). 48.      Te pozostałe, uzupełniające środki charakteryzuje natomiast wzajemne zrzeczenie się korzyści. W związku z tym zostaje przywrócona równowaga odpowiednich interesów konsumenta i sprzedawcy, która zakłócona została przez wadliwą dostawę ze strony sprzedawcy, bądź to przez odpowiednie zmniejszenie obowiązków konsumenta – obniżenie ceny – bądź też przez zwolnienie obu stron z obowiązków wynikających z umowy poprzez odstąpienie od niej. 49.      W każdym razie można zauważyć, że w obu przypadkach prawa konsumenta pozostają, jak to postrzegam, w zasadzie ograniczone przez zobowiązania zaciągnięte na podstawie umowy sprzedaży. 50.      Pogląd ten znajduje potwierdzenie przy uwzględnieniu szerszego kontekstu art. 3 dyrektywy 1999/44. 51.      Wyżej wymienione uprawnienia konsumenta ustanowione w tym przepisie określają zakres odpowiedzialności sprzedawcy wobec konsumenta – lub stanowią jej konsekwencję – którą zgodnie z art. 3 ust. 1 dyrektywy 1999/44 należy przyjąć w każdym przypadku braku zgodności z umową istniejącego w chwili dostawy towarów. 52.      Ta definicja odpowiedzialności z kolei w sposób oczywisty odzwierciedla, zawarte w art. 2 ust. 1 dyrektywy 1999/44, określenie podstawowego obowiązku ciążącego na sprzedawcy wynikającego z konsumenckiej umowy sprzedaży jako dostarczenie konsumentowi towarów zgodnych z umową sprzedaży. 53.      Z wyżej wymienionych przepisów wynika, że prawa konsumenta ustanowione w art. 3 dyrektywy 1999/44 zasadzają się w pojęciu zgodności z umową, a zatem należy je interpretować poprzez odniesienie do praw i obowiązków ustanowionych w pierwotnej umowie sprzedaży. 54.      Innymi słowy, uprawnienia przyznane konsumentom na podstawie art. 3 dyrektywy 1999/44 mają na celu usunięcie niezgodności przez porównanie z tym, co pierwotnie należne było konsumentowi na podstawie umowy sprzedaży, a mianowicie przekazanie konsumentowi w posiadanie towarów wolnych od wad. 55.      Moim zdaniem należy odróżnić odpowiedzialność sprzedawcy z tytułu nienależytego wykonania umowy, a bardziej szczegółowo rzecz ujmując, z tytułu wad samych towarów, do których odnoszą się środki przyznane konsumentom przez dyrektywę 1999/44 zobowiązujące sprzedawcę do doprowadzenia (poniewczasie), poprzez naprawę lub wymianę wolną od opłat, do sytuacji, w której konsument powinien się pierwotnie znaleźć, od ewentualnej odpowiedzialności – jak zasugerowano w niniejszej sprawie – z tytułu dodatkowej pracy, która ma zostać wykonana, lub odnośnych kosztów, które zostały poniesione w związku z towarami niezgodnymi z umową, ale już po chwili dostawy – do czego odnosi się art. 3 ust. 1 dyrektywy 1999/44 – oraz po wykorzystaniu tych towarów przez konsumenta. 56.      Ta druga, szersza forma odpowiedzialności wymagałaby od sprzedawcy, zgodnie z propozycją wysuniętą przez Komisję, postawienia konsumenta w sytuacji, w której znalazłby się w pewnym czasie po dostawie, gdyby zostały mu dostarczone towary wolne od wad, a zatem w niniejszej sprawie w sytuacji, w której wadliwe płytki, ułożone przez konsumenta, zostałyby usunięte z podłogi i ostatecznie ułożone nowe płytki wolne od wad. Odpowiedzialność ta rozciągałaby się zatem, jak zauważyło kilka stron, na okoliczności faktyczne powstałe po przejściu ryzyka na konsumenta, które są w związku z powyższym zależne od jego woli, a w szczególności od sposobu wykorzystania przez niego danych towarów. 57.      To, że sprzedawca może ponosić odpowiedzialność również z tytułu tego rodzaju bardziej pośrednich następstw nienależytego wykonania umowy lub z tytułu szkód z niego wynikających, można sobie oczywiście wyobrazić i najwyraźniej tak rzeczywiście jest, z zastrzeżeniem różnych przesłanek, na gruncie krajowych systemów prawnych, jak również przykładowo na podstawie art. 45 Konwencji Narodów Zjednoczonych o umowach międzynarodowej sprzedaży towarów (zwanej dalej „CISG”)(9). 58.      Zatem, jak podniósł rząd niemiecki, koszty ponoszone przez konsumenta w związku z usunięciem wadliwych towarów mogą zostać odzyskane zgodnie z przepisami prawa niemieckiego dotyczącymi odszkodowań, jednakże z zastrzeżeniem znajdujących zastosowanie przesłanek, co obejmuję winę. 59.      Jednakże, jeśli chodzi o dyrektywę 1999/44, należy zauważyć w tym kontekście, po pierwsze, że przewidziany przez nią system środków dostępnych z tytułu braku zgodności z umową nie obejmuje żadnego roszczenia odszkodowawczego w przeciwieństwie przykładowo do art. 45 ust. 1 lit. b) CISG lub art. 27 projektu Komisji dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie praw konsumentów(10). 60.      Po drugie, zauważyć można, że z samej tej przyczyny, iż nakłady pracy lub koszty, takie jak rozpatrywane w niniejszej sprawie, nie tylko stanowią następstwo braku zgodności towarów z umową, ale wynikają również z działania wchodzącego w zakres odpowiedzialności konsumenta, w tym przypadku przyłączenia wadliwych płytek do podłogi, odpowiedzialność sprzedawcy w zakresie takich kosztów zazwyczaj uzależniona jest od pewnych koncepcji związku przyczynowego, przewidywalności szkody lub ewentualnie winy i ustalana w odniesieniu do tych pojęć. 61.      Oczywiste jest, że dyrektywa 1999/44 nawet nie czyni aluzji do jakiegoś filtra lub instrumentu tego typu. 62.      Zapewne taką funkcję można przypisać przesłance „wykorzystania towarów zgodnie z ich charakterem i przeznaczeniem” zgodnie z sugestią sądu krajowego popartą przez Komisję. Jednakże pojęcie to jest w rzeczywistości, jak wskazali Weber i rząd niemiecki, dość luźne, a jego zdolność do określenia granic odpowiedzialności sprzedawcy oraz do uczynienia jego ryzyka wyliczalnym jest dość ograniczona. 63.      Podczas gdy zakres ewentualnych „zwykłych” zastosowań towarów wysoko wyspecjalizowanych i gotowych, takich jak przykładowo komputer lub stół, może być w pewnej mierze określony i przewidywalny, to im prostszy produkt, tym szerszy zakres jego ewentualnych „zwykłych” zastosowań. Zatem im bardziej towar zbliża się do materiału budowlanego lub surowca, tym liczniejsze i bardziej nieokreślone są jego ewentualne zastosowania, nadal zgodnie z jego charakterem. Zatem koszty usunięcia tego samego towaru mogą być znacznie zróżnicowane. 64.      W świetle powyższych rozważań nie uważam, by prawo konsumenta do uzyskania od sprzedawcy usunięcia wadliwego towaru z rzeczy, z którą konsument go połączył, lub do obciążenia sprzedawcy odpowiednimi kosztami można było wywodzić z uprawnienia na podstawie art. 3 ust. 2 i 3 dyrektywy 1999/44 do uzyskania przywrócenia zgodności z umową towaru wadliwego poprzez wymianę. 65.      Zgadzam się również, że powyższe ustalenie nie zostaje podważone przez wymóg – związany zgodnie z art. 3 ust. 2–4 dyrektywy z ciążącym na sprzedawcy obowiązkiem przywrócenia zgodności towarów poprzez wymianę – by nastąpiło to w sposób „wolny od opłat”. Wymóg ten określa warunki oferowania i dokonania przez sprzedawcę przywrócenia zgodności należnej konsumentowi, a mianowicie w sposób wolny od opłat, jednakże nie może zasadniczo rozszerzyć samego dostępnego środka. Podobnie przesłanka „bez istotnej niedogodności” zawarta w art. 3 ust. 3 akapit trzeci dyrektywy 1999/44 określa, w jaki sposób ma zostać dokonane przywrócenie zgodności, a nie, co obejmuje to co do istoty. 66.      W tym względzie należy wreszcie odróżnić niniejszą sprawę od wyroku w sprawie Quelle, w którym Trybunał orzekł, że wymóg nieodpłatności prowadzi do wykluczenia wszelkich roszczeń finansowych sprzedawcy w ramach wykonywania przez niego obowiązku doprowadzenia towaru do stanu zgodnego z umową(11). W związku z powyższym w oparciu o dalsze argumenty Trybunał doszedł do wniosku, że dyrektywa 1999/44 stoi na przeszkodzie stosowaniu przepisów krajowych pozwalających sprzedawcy wadliwego towaru na żądanie od konsumenta wynagrodzenia z tytułu używania towaru niezgodnego z umową do czasu jego wymiany. Natomiast niniejsza sprawa nie dotyczy roszczenia pieniężnego sprzedawcy wobec konsumenta w związku z wymianą, ale tego, czy konsument może w ramach przywrócenia zgodności wadliwych towarów z umową – oprócz nieodpłatnej dostawy towarów wolnych od wad – domagać się usunięcia wadliwych towarów lub żądać od sprzedawcy poniesienia odpowiednich kosztów. 67.      Z powyższych rozważań wynika, iż na drugie przedstawione pytanie należy udzielić odpowiedzi, że uprawnienia konsumenta przewidziane w art. 3 ust. 2 i 3 dyrektywy 1999/44 nie obejmują, w przypadku przywrócenia zgodności z umową poprzez wymianę, uprawnienia do żądania od sprzedawcy poniesienia kosztów usunięcia towarów niezgodnych z umową z rzeczy, do której konsument wmontował je zgodnie z ich charakterem i przeznaczeniem. C –    W przedmiocie wymogu proporcjonalności (pytanie pierwsze) 68.      Stawiając pytanie pierwsze, sąd krajowy w istocie dąży do ustalenia, czy art. 3 dyrektywy 1999/44 należy interpretować w ten sposób, że stoi na przeszkodzie przepisom krajowym, zgodnie z którymi sprzedawca, gdy sprzedał towary niezgodne z umową, może, w razie gdy naprawę wadliwych towarów należy uważać za niemożliwą, odmówić realizacji wybranego przez konsumenta alternatywnego środka polegającego na wymianie tych towarów, jeśli środek ten byłby nieproporcjonalny, ponieważ nakładałby na sprzedawcę koszty o nadmiernej wysokości w porównaniu do wartości towarów wolnych od wad oraz znaczenia niezgodności. 69.      Pytanie to nie powstaje w niniejszej sprawie, jeśli – jak zasugerowałem – konsument nie może w ramach swojego uprawnienia do uzyskania wymiany wadliwych towarów żądać od sprzedawcy poniesienia kosztów usunięcia wadliwych towarów takich jak rozpatrywane w niniejszym przypadku. Zajmę się jednak tym zagadnieniem całkowicie posiłkowo, w razie gdyby Trybunał doszedł do innego wniosku lub postanowił odpowiedzieć na pytania w kolejności zaproponowanej przez sąd krajowy. 1.      Główne argumenty stron 70.      Weber – która ponadto podniosła, że pytanie pierwsze jest niedopuszczalne – oraz rządy niemiecki i austriacki są zdania, że zgodnie z art. 3 dyrektywy 1999/44 sprzedawca towarów niezgodnych z umową może – nawet w przypadku takim jak niniejszy, gdy środek alternatywny uważa się za niemożliwy – odmówić realizacji środka żądanego przez konsumenta, jeśli środek ten jest nieproporcjonalny, ponieważ nakłada na sprzedawcę koszty o nadmiernej wysokości w porównaniu do wartości towarów zgodnych z umową, i w związku z tym na pierwsze pytanie należy udzielić odpowiedzi przeczącej. 71.      Na podstawie niewiele różniących się argumentów strony te uważają, że za interpretacją tą przemawiają brzmienie, systematyka, a w szczególności cel dyrektywy 1999/44, która dąży do zachowania równowagi pomiędzy interesem konsumenta i interesem sprzedawcy. Przyłączając się w istocie do koncepcji względnej proporcjonalności, do której odniósł się sąd krajowy, utrzymują, że obowiązki sprzedawcy wynikające z art. 3 dyrektywy 1999/44 zawsze – nawet w razie gdy jeden ze środków zaradczych przewidzianych w art. 3 ust. 3 dyrektywy 1999/44 jest niemożliwy – podlegają przesłance proporcjonalności, tak że nie można żądać od sprzedawcy wymiany wadliwych towarów, jeśli nakładałoby to na niego koszty o całkowicie nadmiernej wysokości. 72.      W tym względzie Weber oraz rządy niemiecki i austriacki zgadzają się w istocie, że chociaż art. 3 ust. 3 akapit drugi dyrektywy 1999/44 – oraz jej motyw 11 – wydaje się odnosić tylko do środka zaradczego, który jest nieproporcjonalny w porównaniu do drugiego środka, kryteria ustanowione w tym przepisie należy rozumieć jako mające zakres ogólny i regulujące także przypadek taki jak niniejszy, w którym tylko jeden środek uważany jest za możliwy. Weber uściśla w tym kontekście, że pojęcie niemożliwości na podstawie art. 3 ust. 3 akapit pierwszy dyrektywy 1999/44 może być interpretowane jako obejmujące także przypadki (absolutnej) nieproporcjonalności. Zdaniem rządu austriackiego w okolicznościach niniejszej sprawy wymiana może być uważana za niemożliwą w rozumieniu tego przepisu ze względu na to, że płytek nie można usunąć i zwrócić, nie niszcząc ich. 73.      Ponadto według tych stron w przypadku takim jak niniejszy, w którym środki zaradcze przewidziane w art. 3 ust. 3 dyrektywy 1999/44 byłyby niemożliwie lub nieproporcjonalne, konsument cieszy się wystarczającą ochroną na podstawie dyrektywy, jako że na mocy art. 3 ust. 5 tej dyrektywy może domagać się stosownej obniżki ceny lub odstąpienia od umowy. 74.      Wreszcie podkreślają, że prawa i obowiązki wynikające z dyrektywy 1999/44 w każdym razie – jak określono w jej motywie 6 – nie naruszają przepisów i zasad prawa krajowego odnoszących się do odpowiedzialności umownej i pozaumownej, na podstawie których to rodzajów odpowiedzialności konsument ma zatem możliwość domagania się odszkodowania. 75.      Komisja i rządy belgijski, polski i hiszpański utrzymują natomiast w istocie, że przesłanka proporcjonalności ma zastosowanie wyłącznie do wyboru pomiędzy dwoma środkami przewidzianymi w art. 3 ust. 3 dyrektywy 1999/44 i nie może zatem prowadzić do obniżki ceny lub odstąpienia od umowy jako uzupełniających środków przewidzianych w art. 3 ust. 3 tejże dyrektywy. Strony te sugerują zatem, że na pytanie pierwsze należy odpowiedzieć twierdząco. 76.      W aspekcie bardziej szczegółowym dla Komisji takie rozstrzygnięcie wynika przede wszystkim z brzmienia art. 3 ust. 3 akapit drugi dyrektywy 1999/44 i jej motywu 11. W dodatku zgodnie z systematyką art. 3 dyrektywy 1999/44 wykonaniu umowy przysługuje pierwszeństwo nad obniżką ceny lub odstąpieniem od umowy, tak że odniesienie do proporcjonalności w tym przepisie należy interpretować zawężająco. Komisja nie neguje jednakże, że w skrajnych przypadkach, w których wyłącznie możliwy i żądany środek zaradczy byłby znacząco nieproporcjonalny w stosunku do interesu konsumenta polegającego na realizacji tego sposobu, mogłyby dojść do niemożliwości w rozumieniu art. 3 ust. 3 akapit pierwszy dyrektywy 1999/44. 77.      Rządy belgijski, polski i hiszpański przyłączają się w istocie do argumentów Komisji, uważając, że byłoby sprzeczne z prawami i wysokim poziomem ochrony, do których zapewnienia konsumentom dąży dyrektywa 1999/44, gdyby sprzedawca mógł odmówić realizacji jedynego możliwego środka na tej podstawie, że może ponieść nadmierne koszty. 2.      Ocena 78.      Jak wskazałem powyżej(12) dyrektywa 1999/44 wprowadza hierarchię w systemie przewidzianych przez nią środków w ten sposób, że daje pierwszeństwo naprawie i wymianie – środkom, poprzez które konsument uzyskuje świadczenie, dla którego zawarł umowę – nad obniżką ceny i odstąpieniem od umowy – środkami, poprzez które pierwotnie określone umownie prawa i obowiązki zostają zmienione w zależności od występującej niezgodności lub całkowicie zniesione. 79.      W rezultacie zgodnie z art. 3 ust. 3 akapit pierwszy dyrektywy 1999/44, konsument może „po pierwsze” żądać od sprzedawcy przywrócenia zgodności towarów poprzez naprawę lub wymianę. Następnie, jak wynika z art. 3 ust. 5 dyrektywy 1999/44 konsument dysponuje środkami w postaci obniżki ceny lub odstąpienia od umowy, jeżeli „nie przysługuje [mu] ani naprawa, ani zastąpienie [wymiana]” lub jeżeli sprzedawca nie zrealizował takiego środka zaradczego w rozsądnym czasie bądź bez istotnych niedogodności dla konsumenta. 80.      W tym względzie, jak wynika to jasno z art. 3 ust. 3 akapit pierwszy dyrektywy 1999/44, konsumentowi przysługują środki mające na celu wykonanie zobowiązania w postaci naprawy lub wymiany, „chyba że byłoby to niemożliwe lub nieproporcjonalne”. 81.      Moim zdaniem z tego przepisu w jasny sposób wynika, że to zastrzeżenie ma zastosowanie do każdego środka „na poziomie podstawowym”, tak że bez względu na to, czy konsument wybierze naprawę czy wymianę, w obu wypadkach środek musi być zarówno możliwy, jak i proporcjonalny, a w przeciwnym razie sprzedawca może odmówić realizacji podstawowych środków, a wybór konsumenta zostaje ograniczony do obniżki ceny lub odstąpienia od umowy. 82.      Co prawda, brzmienie art. 3 ust. 3 akapit drugi dyrektywy 1999/44, zgodnie z którym proporcjonalność środka należy określić w odniesieniu do „alternatywnego sposobu”, wydaje się wskazywać, że wymóg proporcjonalności reguluje wyłącznie wybór pomiędzy dwoma podstawowymi środkami, a nie wybór pomiędzy tymi środkami a obniżką ceny lub odstąpieniem od umowy. 83.      Ta interpretacja jest jednakże nieprzekonująca i należy ją odrzucić nie tylko w świetle wyżej wspomnianych przepisów art. 3 ust. 3 akapit pierwszy dyrektywy 1999/44. 84.      Gdyby dyrektywę 1999/44 należało bowiem zgodnie z tą interpretacją rozumieć w ten sposób, że konsument może wybrać, w razie gdy – tak jak w okolicznościach postępowania przed sądem krajowym – jeden z dwóch podstawowych środków, o których mowa w art. 3 ust. 3 dyrektywy 1999/44 jest niemożliwy – drugi środek bez względu na to, czy jest proporcjonalny, czy nie, stosowanie uzupełniających środków w postaci obniżki ceny i odstąpienia od umowy zgodnie z art. 3 ust. 5 tiret pierwsze dyrektywy 1999/44 byłoby oczywiście bardzo ograniczone, mianowicie do przypadków, w których zarówno naprawa, jak i wymiana są niemożliwe. 85.      Moim zdaniem taka interpretacja nie uwzględniałaby interesów sprzedawcy i z tego względu nie zachowywałaby właściwej równowagi między interesami konsumenta i sprzedawcy(13). Podnosząc, że może dojść do wyjątków w krańcowych przypadkach znacznej nieproporcjonalności, Komisja musiała pośrednio uznać to, że interpretacja ta nie może ostać się, nie pociągając za sobą przypadków niedogodności dla sprzedawcy, których nie można zaakceptować. 86.      Należy ponadto zauważyć, że Trybunał uznał, iż na mocy dyrektywy 1999/44 interesy finansowe sprzedawcy są między innymi chronione właśnie dzięki danej mu w art. 3 ust. 3 dyrektywy 1999/44 możliwości odmowy wymiany towaru, jeśli ten środek zaradczy okazuje się nieproporcjonalny, jako wiążący się z nałożeniem na niego nadmiernie wysokich kosztów(14). 87.      Należy wreszcie zauważyć, że co się tyczy stwierdzenia, czy środek powoduje nałożenie nadmiernie wysokich kosztów i czy z tego względu powinien zostać uznany za nieproporcjonalny, czynniki, które należy wziąć pod uwagę w ramach pojęcia (absolutnej) nieproporcjonalności, opisanej przez sąd krajowy, odzwierciedlają w istocie kryteria wymienione w art. 3 ust. 3 akapit drugi dyrektywy 1999/44. 88.      W świetle powyższych uwag na pierwsze pytanie postawione przez Bundesgerichtshof należy odpowiedzieć, iż art. 3 ust. 3 akapity pierwszy i drugi nie należy interpretować w ten sposób, że stoi na przeszkodzie przepisom krajowym, zgodnie z którymi sprzedawca, gdy sprzedał towary niezgodne z umową, może, w razie gdy naprawa wadliwych towarów jest niemożliwa, odmówić realizacji wybranego przez konsumenta alternatywnego środka polegającego na wymianie tych towarów, jeśli środek ten byłby nieproporcjonalny, ponieważ nakładałby na sprzedawcę koszty o nadmiernej wysokości w porównaniu do wartości towarów wolnych od wad oraz znaczenia niezgodności. V –    Wnioski 89.      Uważam zatem, że Trybunał powinien na przedłożone pytania udzielić następującej odpowiedzi: –      Uprawnienia konsumenta przewidziane w art. 3 ust. 2 i 3 dyrektywy 1999/44/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 25 maja 1999 r. w sprawie niektórych aspektów sprzedaży towarów konsumpcyjnych i związanych z tym gwarancji nie obejmują, w przypadku przywrócenia zgodności z umową poprzez wymianę, uprawnienia do żądania od sprzedawcy poniesienia kosztów usunięcia towarów niezgodnych z umową z rzeczy, do której konsument wmontował je zgodnie z ich charakterem i przeznaczeniem. –        Artykuł 3 ust. 3 akapity pierwszy i drugi dyrektywy 1999/44 należy interpretować w ten sposób, że nie stoją na przeszkodzie przepisom krajowym, zgodnie z którymi sprzedawca, gdy sprzedał towary niezgodne z umową, może, w razie gdy naprawa wadliwych towarów jest niemożliwa, odmówić realizacji wybranego przez konsumenta alternatywnego środka polegającego na wymianie tych towarów, jeśli środek ten byłby nieproporcjonalny, ponieważ nakładałby na sprzedawcę koszty o nadmiernej wysokości w porównaniu do wartości towarów wolnych od wad oraz znaczenia niezgodności. 1 – Język oryginału: angielski.  – Dz.U. L 171, s. 12. 3 – W sprawie Ingrid Putz, w toku. 4 – Zobacz w tym kontekście także wniosek dotyczący dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie sprzedaży towarów konsumpcyjnych i związanych z tym gwarancji [COM(95)520 wersja ostateczna – COD 96/0161, Dz.U. C 307, s. 8], tytuł I A pkt 4 uzasadnienia. 5 – Zobacz w tym względzie wyrok z dnia 17 kwietnia 2008 r. w sprawie C‑404/06, Zb.Orz. s. I‑2685, pkt 30, 36. 6 – Zobacz w odniesieniu do ochrony przyznanej również interesom finansowym sprzedawcy na podstawie dyrektywy 1999/44 ww. w przypisie 5 wyrok w sprawie Quelle, pkt 42. 7 – Współdziałanie tych dwóch aspektów prowadzi w zasadzie do kilku opcji w odniesieniu do ewentualnego obowiązku zapłaty przez sprzedawcę za usunięcie wadliwych towarów. 8 – To, że dyrektywa 1999/44 wprowadza taką hierarchię, wynika wyraźnie z brzmienia art. 3 ust. 3 tej dyrektywy w związku z jej motywem 11. Zobacz także ww. w przypisie 5 wyrok w sprawie Quelle, pkt 27. 9 – Konwencja Narodów Zjednoczonych o umowach międzynarodowej sprzedaży towarów została przyjęta w dniu 11 kwietnia 1980 r., a weszła w życie w dniu 1 stycznia 1988 r. 10 – COM(2008) 614 wersja ostateczna – COD 2008/0196. 11 – Wyżej wymieniony w przypisie 5 wyrok w sprawie Quelle, pkt 34. 12 – Zobacz pkt 47 powyżej. 13 – Zobacz także w tym względzie moją uwagą w pkt 30. 14 – Zobacz podobnie ww. w przypisie 5 wyrok w sprawie Quelle, pkt 42.