C-68/26

POSTANOWIENIE TRYBUNAŁU (piąta izba) z dnia 27 marca 2026 r. ( *1 ) Odesłanie prejudycjalne – Pilny tryb prejudycjalny – Przestrzeń wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości – Artykuł 99 regulaminu postępowania przed Trybunałem – Współpraca wymiarów sprawiedliwości w sprawach karnych – Dyrektywa (UE) 2016/343 – Artykuł 8 ust. 1 i 2 – Prawo do obecności na rozprawie – Zrzeczenie się w sposób wyraźny lub dorozumiany, lecz jednoznaczny – Uregulowania krajowe interpretowane w ten sposób, że zezwalają na pozostawienie w areszcie osoby, wobec której toczy się postępowanie karne, w celu zapewnienia poszanowania jej prawa do obecności na rozprawie W sprawie C‑68/26 PPU [Kilyanov] ( i ) mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Sofiyski gradski sad (sąd dla miasta Sofii, Bułgaria) postanowieniem z dnia 9 lutego 2026 r., które wpłynęło do Trybunału w tym samym dniu, w postępowaniu karnym przeciwko: DK, przy udziale: Sofiyska gradska prokuratura, TRYBUNAŁ (piąta izba), w składzie: M.L. Arastey Sahún, prezeska izby, J. Passer, E. Regan (sprawozdawca), D. Gratsias i B. Smulders, sędziowie, rzecznik generalny: A. Rantos, sekretarz: A. Calot Escobar, zważywszy na wniosek sądu odsyłającego z dnia 9 lutego 2026 r., który wpłynął do Trybunału w tym samym dniu, o rozpoznanie odesłania prejudycjalnego w trybie pilnym na podstawie art. 107 regulaminu postępowania przed Trybunałem, zważywszy na decyzję piątej izby z dnia 2 marca 2026 r. o uwzględnieniu tego wniosku, wydaje następujące Postanowienie Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 8 ust. 1 i 2 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/343 z dnia 9 marca 2016 r. w sprawie wzmocnienia niektórych aspektów domniemania niewinności i prawa do obecności na rozprawie w postępowaniu karnym (Dz.U. 2016, L 65, s. 1), art. 6 i art. 47 akapit drugi Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (zwanej dalej „Kartą”), a także zasady proporcjonalności. Wniosek ten został złożony w ramach postępowania karnego wszczętego przeciwko DK w kontekście pozostawienia go w areszcie w celu zapewnienia jego stawiennictwa na rozprawie. Ramy prawne Prawo Unii Motywy 1, 33, 35 i 48 dyrektywy 2016/343 mają następujące brzmienie: „(1) Domniemanie niewinności i prawo do rzetelnego procesu sądowego ujęte są w art. 47 i 48 [Karty], w art. 6 europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności [podpisanej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (zwanej dalej »EKPC«)], w art. 14 Międzynarodowego paktu praw obywatelskich i politycznych (MPPOiP) i w art. 11 Powszechnej deklaracji praw człowieka. […] (33) Prawo do rzetelnego procesu sądowego stanowi jedną z podstawowych zasad społeczeństwa demokratycznego. Prawo podejrzanych i oskarżonych do obecności na rozprawie wywodzi się z tego prawa i powinno być zapewnione w całej Unii. […] (35) Prawo podejrzanych lub oskarżonych do obecności na rozprawie nie jest prawem bezwzględnym. W pewnych okolicznościach podejrzani lub oskarżeni powinni mieć możliwość zrzeczenia się tego prawa, w sposób wyraźny lub dorozumiany, lecz jednoznaczny. […] (48) Ponieważ w niniejszej dyrektywie ustanawia się normy minimalne, państwa członkowskie powinny mieć możliwość rozszerzenia zakresu praw określonych w niniejszej dyrektywie w celu zapewnienia wyższego poziomu ochrony. Poziom ochrony zapewnianej przez państwa członkowskie nigdy nie powinien być niższy niż poziom wynikający z norm określonych w Karcie lub EKPC, zgodnie z ich wykładnią dokonaną przez Trybunał Sprawiedliwości i Europejski Trybunał Praw Człowieka”. Artykuł 1 tej dyrektywy, zatytułowany „Przedmiot”, przewiduje: „W niniejszej dyrektywie ustanawia się wspólne normy minimalne dotyczące: a) niektórych aspektów domniemania niewinności w postępowaniu karnym; b) prawa do obecności na rozprawie w postępowaniu karnym”. Artykuł 7 tej dyrektywy, zatytułowany „Prawo do nieskładania wyjaśnień i prawo do nieobciążania samego siebie”, przewiduje w ust. 1: „Państwa członkowskie zapewniają podejrzanym i oskarżonym prawo do nieskładania wyjaśnień w związku z czynem zabronionym, o którego popełnienie są podejrzani lub oskarżeni”. Artykuł 8 tej dyrektywy, zatytułowany „Prawo do obecności na rozprawie”, przewiduje w ust. 1 i 2: „1.   Państwa członkowskie zapewniają podejrzanym lub oskarżonym prawo do obecności na rozprawie. 2.   Państwa członkowskie mogą postanowić, że rozprawa, której wynikiem może być orzeczenie w przedmiocie winy lub niewinności podejrzanego lub oskarżonego, może odbyć się pod jego nieobecność, pod warunkiem że: a) podejrzanego lub oskarżonego powiadomiono we właściwym czasie o rozprawie i o konsekwencjach niestawiennictwa; lub b) podejrzany lub oskarżony, którego powiadomiono o rozprawie, jest reprezentowany przez umocowanego obrońcę, wybranego przez tego podejrzanego lub oskarżonego lub wyznaczonego z urzędu”. Zgodnie z art. 9 dyrektywy 2016/343, zatytułowanym „Prawo do wznowienia postępowania”: „Państwa członkowskie zapewniają, aby w sytuacji gdy podejrzani lub oskarżeni nie byli obecni na swojej rozprawie, a warunki określone w art. 8 ust. 2 nie zostały spełnione, osoby te miały prawo do wznowienia postępowania lub innego środka prawnego, który umożliwia ponowne rozpoznanie sprawy co do jej istoty, w tym ocenę nowych dowodów, i który może prowadzić do uchylenia pierwotnego orzeczenia. W związku z tym państwa członkowskie zapewniają takim podejrzanym i oskarżonym prawo do obecności i skutecznego udziału, zgodnie z procedurami określonymi w prawie krajowym, oraz do korzystania z prawa do obrony”. Prawo bułgarskie Artykuł 55 Nakazatelno-protsesualen kodeks (kodeksu postępowania karnego) (DV nr 86 z dnia 28 października 2005 r.), w brzmieniu mającym zastosowanie w postępowaniu głównym (zwanego dalej „NPK”), zatytułowany „Prawa oskarżonego”, stanowi w ust. 1: „Oskarżony korzysta z następujących praw: […] do składania lub odmowy składania wyjaśnień w sprawie; do zaznajomienia się z aktami […] przedstawiania dowodów; do udziału w postępowaniu karnym; do zgłaszania wniosków, uwag i zastrzeżeń; do ostatniego słowa […]”. Artykuł 57 NPK, zatytułowany „Cel środków zapobiegawczych”, stanowi: „Środki zapobiegawcze stosuje się, by zapobiec ucieczce oskarżonego […]”. Artykuł 58 NPK, zatytułowany „Rodzaje środków zapobiegawczych”, stanowi: „[…] 4. tymczasowe aresztowanie”. Artykuł 66 NPK, zatytułowany „Skutki nieprzestrzegania obowiązków związanych ze środkami zapobiegawczymi”, przewiduje w ust. 1: „Jeżeli oskarżony nie stawi się przed właściwym organem bez ważnego powodu, jeżeli zmieni miejsce zamieszkania, nie informując o tym tego organu, lub naruszy zastosowany środek, stosuje się wobec niego środek zapobiegawczy lub zastosowany wcześniej środek zastępuje się środkiem surowszym zgodnie z procedurą przewidzianą w niniejszym kodeksie”. Artykuł 247c NPK, zatytułowany „Doręczenia związane z rozprawą wstępną”, stanowi w ust. 1: „Na podstawie zarządzenia sędziego sprawozdawcy oskarżonemu doręcza się odpis aktu oskarżenia. Przy doręczeniu aktu oskarżenia oskarżonego powiadamia się o wyznaczonej dacie rozprawy wstępnej […], o przysługującym mu prawie do stawienia się w obecności obrońcy […], a także o tym, że sprawa może zostać rozpoznana i osądzona pod jego nieobecność, zgodnie z art. 269. […]”. Zgodnie z art. 269 NPK, zatytułowanym „Obecność oskarżonego na rozprawie”: „(1)   Obecność oskarżonego na rozprawie jest obowiązkowa, w przypadku gdy jest on oskarżony o popełnienie zbrodni. […] (3)   W przypadku gdy nie stoi to na przeszkodzie ustaleniu prawdy materialnej, sprawa może zostać rozpoznana pod nieobecność oskarżonego, jeżeli: […] 3. został on prawidłowo wezwany, nie wskazał uzasadnionych przyczyn swojego niestawiennictwa i spełniono wymogi procedury określonej w art. 247c ust. 1; […]”. Postępowanie główne i pytania prejudycjalne W dniu 28 sierpnia 2020 r. Sofiyska gradska prokuratura (prokuratura sądu miejskiego w Sofii, Bułgaria) wszczęła przed Sofiyski gradski sad (sądem dla miasta Sofii, Bułgaria), który jest sądem odsyłającym, postępowanie karne przeciwko kilku osobom, w tym DK, o kierowanie w okresie od czerwca 2017 r. do sierpnia 2019 r. działalnością zorganizowanej grupy przestępczej mającej na celu popełnianie przestępstw związanych z wprowadzaniem do obrotu środków odurzających, uprawą roślin odurzających i posiadaniem broni palnej lub o udział w takiej działalności. DK jest również oskarżony o to, że w dniu 15 stycznia 2019 r., wykonując decyzję tej grupy przestępczej, wprowadził do obrotu znaczną ilość środków odurzających. Tymczasem podczas akcji policyjnej przeprowadzonej w sierpniu 2019 r. w celu zatrzymania podejrzanych nie udało się odnaleźć DK, w związku z czym postępowanie przygotowawcze toczyło się pod jego nieobecność. Wyznaczono mu obrońcę z urzędu, jednak również jemu nie udało się nawiązać kontaktu z DK. W związku z tym postępowanie sądowe przed sądem odsyłającym zostało rozpoczęte pod nieobecność DK. Był on reprezentowany przez tego obrońcę z urzędu na piętnastu posiedzeniach, które odbyły się w okresie od 28 sierpnia 2020 r. do 19 maja 2021 r. i podczas których przesłuchano licznych świadków. W dniu 19 maja 2021 r. DK został zatrzymany. Na posiedzeniu, które odbyło się w tym samym dniu w celu rozpatrzenia wniosku prokuratora o zastosowanie wobec niego tymczasowego aresztowania, sąd odsyłający uznał, że nie ma dowodów wskazujących na to, że mógłby on rozmyślnie zbiec. W konsekwencji ów sąd oddalił ten wniosek i zarządził zwolnienie DK. Sąd ten jednak wyraźnie poinformował go o postawionych mu zarzutach oraz o tym, że w przypadku późniejszego niestawiennictwa sprawa może zostać osądzona pod jego nieobecność, przy czym nie będzie on z tego powodu mógł powoływać się na prawo do wznowienia postępowania. W dniu 1 czerwca 2021 r. DK stawił się na rozprawie przed sądem odsyłającym, wspierany przez swojego obrońcę. Sąd ten musiał ustalić, czy DK domagał się ponownego przesłuchania świadków, którzy zeznawali pod jego nieobecność. Jednakże z uwagi na jego zachowanie, które pozwalało przypuszczać, że cierpi on na zaburzenia psychiczne, sąd odroczył swoją decyzję w tej kwestii oraz zarządził zasięgnięcie opinii psychologicznej i psychiatrycznej w celu oceny jego stanu. DK nie stawił się ani na potrzeby sporządzenia tej opinii, ani na późniejszych posiedzeniach w dniach 27 września 2021 r. i 3 listopada 2021 r. Na tym ostatnim posiedzeniu wspomniany sąd postanowił o umieszczeniu DK w areszcie tymczasowym w celu umożliwienia przeprowadzenia badania psychiatrycznego. Środek ten nie mógł jednak zostać wykonany, ponieważ DK zbiegł i pozostawał nieuchwytny. W dniu 9 lutego 2022 r. DK został ponownie zatrzymany. Na posiedzeniu, które odbyło się w dniu 14 lutego 2022 r., aresztowanie DK zostało przedłużone, aby umożliwić sporządzenie opinii mającej na celu ocenę jego rozeznania. Z opinii sporządzonej w dniu 23 marca 2022 r. wynika, że nie jest on pozbawiony rozeznania, w związku z czym może zostać pociągnięty do odpowiedzialności karnej, oraz że symuluje zaburzenia psychiczne. Wszczęte przeciwko niemu postępowanie karne było zatem kontynuowane. W dniu 24 marca 2022 r. sąd odsyłający zapytał DK, czy życzy sobie ponownego przesłuchania świadków, którzy zeznawali pod jego nieobecność. Po skonsultowaniu się ze swoim obrońcą DK wyraźnie oświadczył, że nie życzy sobie takiego przesłuchania w jego obecności. Został on zwolniony. Na kolejnych sześciu posiedzeniach DK stawiał się regularnie, a następnie nieregularnie, zaś od dnia 30 marca 2023 r. całkowicie zaprzestał stawiennictwa. Na posiedzeniu w dniu 25 stycznia 2024 r. sąd odsyłający stwierdził, że DK ostatecznie zerwał wszelki kontakt ze swoim adwokatem i że wezwanie go bezpośrednio nie jest możliwe, ponieważ nie mieszka on pod podanymi przez siebie adresami i nie odbiera połączeń pod podanym numerem telefonu. Uznawszy, że poprzez swoją ucieczkę DK postawił ten sąd w sytuacji, w której ów sąd nie mógł zagwarantować mu wykonywania przysługującego mu prawa do osobistego udziału w rozprawie, przewidzianego w art. 55 NPK, sąd ten zastosował tymczasowe aresztowanie wyłącznie w celu zapewnienia skutecznego wykonywania tego prawa, tak aby DK mógł zostać poinformowany o dowodach zebranych pod jego nieobecność i wskazać, czy życzy sobie ponownego przesłuchania przesłuchanych już świadków. Sąd ten wyjaśnił również, że gdy DK zostanie zatrzymany, wysłucha go i dokona ponownej oceny konieczności dalszego aresztowania. Kolejne posiedzenia odbyły się jednak pod nieobecność DK, który był wówczas poszukiwany przez organy w celu osadzenia go w areszcie. W dniu 21 lipca 2025 r. DK został ponownie zatrzymany i osadzony w areszcie. Na posiedzeniu w dniu 20 listopada 2025 r. sąd odsyłający podniósł z urzędu kwestię przedłużenia tymczasowego aresztowania DK. Kwestia ta nie została jednak rozstrzygnięta, ponieważ DK znowu zachowywał się w sposób charakterystyczny dla osoby cierpiącej na zaburzenia psychiczne. Z opinii sporządzonej w dniu 30 stycznia 2026 r. wynika jednak, że DK nie cierpi na takie zaburzenia i że nie jest pozbawiony rozeznania, w związku z czym może zostać pociągnięty do odpowiedzialności karnej. Na rozprawie w dniu 5 lutego 2026 r. DK, po skonsultowaniu się ze swoim obrońcą, oświadczył, że zapoznał się z protokołami posiedzeń, które odbyły się pod jego nieobecność, i nie ma żadnych pytań do świadków i biegłych, którzy zostali przesłuchani. Po ponownym zbadaniu kwestii dalszego stosowania tymczasowego aresztowania sąd odsyłający uznał, że wcześniejsze zachowanie DK wskazuje na rzeczywiste ryzyko ucieczki w przypadku zwolnienia. Tymczasem w przypadku ucieczki sąd ten nie byłby w stanie poinformować go o zgromadzonych nowych dowodach ani umożliwić mu złożenia wniosków dowodowych, przedstawienia stanowiska co do istoty sprawy oraz wygłoszenia ostatniego słowa. Taka ucieczka doprowadziłaby zatem do naruszenia jego prawa do osobistego udziału w postępowaniu. W tych okolicznościach, biorąc pod uwagę dowiedzione ryzyko ucieczki DK i fakt, że symulował on zaburzenia psychiczne, wspomniany sąd uznał za konieczne przedłużenie jego aresztowania na czas nieokreślony w celu zagwarantowania mu skutecznego wykonywania prawa do osobistego udziału w rozprawie, zgodnie z art. 55 NPK. Sąd odsyłający podkreśla w swoim postanowieniu, że jedynym powodem pozostawienia DK w areszcie jest zagwarantowanie mu tego prawa podstawowego i zapewnienie mu w ten sposób poziomu ochrony wyższego niż poziom przewidziany w art. 269 ust. 3 pkt 3 NPK, który ma na celu transpozycję do prawa krajowego art. 8 ust. 2 dyrektywy 2016/343. Inne powody mogące uzasadniać to aresztowanie, takie jak konieczność ustalenia prawdy obiektywnej poprzez przeprowadzenie czynności dochodzeniowych z udziałem DK lub istnienie ryzyka popełnienia nowych przestępstw lub utrudniania wykonania wyroku skazującego, nie znajdują zastosowania. Ponieważ DK dwukrotnie zbiegł, aresztowanie go jest jedynym skutecznym sposobem zapewnienia jego osobistego stawiennictwa, a tym samym – skutecznego skorzystania przez niego z prawa do udziału w rozprawie. Sąd odsyłający przypomina, że prawo do obecności na rozprawie, zapisane w art. 8 ust. 1 dyrektywy 2016/343, należy rozumieć, zgodnie z wyrokiem z dnia 8 grudnia 2022 r., HYA i in. (Brak możliwości zadania pytań świadkom oskarżenia) (C‑348/21, EU:C:2022:965, pkt 44), jako prawo do czynnego udziału, faktycznie umożliwiające danej osobie zadawanie pytań świadkom i biegłym, składanie wniosków do właściwego sądu i podejmowanie innych działań w celu obrony stanowiska, które osoba ta przyjęła w kontekście rozprawy. Jednakże Trybunał podkreślił w wyroku z dnia 15 września 2022 r., HN (Proces oskarżonego wydalonego z terytorium) (C‑420/20, EU:C:2022:679, pkt 42), że przepis ten określa prawo, a nie obowiązek. Zgodnie z art. 8 ust. 2 tej dyrektywy i z jej motywem 35 zainteresowana osoba powinna zatem mieć możliwość zrzeczenia się skorzystania z tego prawa. Aby to zrzeczenie się było ważne, powinno być wystarczająco jasne i jednoznaczne. Niemniej jednak ów art. 8 ust. 2 nie nakłada na państwa członkowskie obowiązku zapewnienia możliwości przeprowadzenia rozprawy po zrzeczeniu się przez daną osobę prawa do obecności na niej. Przepis ten nie przyznaje zatem zainteresowanym osobom prawa podmiotowego do niestawiennictwa. W konsekwencji sąd ten uważa, że art. 8 dyrektywy 2016/343 pozwala państwom członkowskim przewidzieć, iż rozprawa powinna odbyć się w obecności danej osoby w celu zagwarantowania jej prawa do osobistego udziału w tej rozprawie. W takim przypadku, ponieważ brak stawiennictwa danej osoby na rozprawie uniemożliwiłby przeprowadzenie tej rozprawy, prawo krajowe powinno przewidywać zastosowanie odpowiednich środków przymusu w celu zapewnienia fizycznej obecności tej osoby na rozprawie, aby w szczególności zapobiec jej ucieczce w celu utrudnienia postępowania karnego i wykonania wyroku skazującego. Z tych względów wspomniany sąd uważa, że ów art. 8 nie stoi na przeszkodzie temu, by uregulowania krajowe były interpretowane i stosowane w ten sposób, że zezwalają one na tymczasowe aresztowanie danej osoby w celu zagwarantowania jej prawa do udziału w rozprawie. Ze względu na minimalny charakter harmonizacji dokonanej przez wspomnianą dyrektywę kwestia ta podlega prawu krajowemu. Należy jednak zbadać, czy prawo Unii ogranicza możliwość ustanowienia przez państwa członkowskie takiego środka przymusu. W tym względzie sąd odsyłający zauważa w pierwszej kolejności, że zgodnie z motywem 48 dyrektywy 2016/343 dyrektywa ta, w zakresie, w jakim ustanawia normy minimalne, pozwala państwom członkowskim na zapewnienie na poziomie krajowym wyższego poziomu ochrony. W związku z tym państwa członkowskie mogą nie tylko nie transponować art. 8 ust. 2 wspomnianej dyrektywy, ale również, w przypadku transpozycji tego przepisu, przewidzieć jego bardziej rygorystyczne stosowanie. Osobisty udział w rozprawie stanowi bowiem wyższy poziom ochrony prawa zapisanego w art. 8 ust. 1 tej dyrektywy niż zrzeczenie się obecności na rozprawie, niezależnie od okoliczności, w jakich to zrzeczenie się nastąpiło. W tym przypadku poprzez przyjęcie art. 269 ust. 3 pkt 3 NPK ustawodawca krajowy zamierzał transponować art. 8 ust. 2 dyrektywy 2016/343, odchodząc jednak od niego w dwóch aspektach. Po pierwsze, przewidział on dodatkowy powód świadomego zrzeczenia się, oparty na tym, że zdaniem właściwego sądu nieobecność danej osoby nie stoi na przeszkodzie ustaleniu prawdy obiektywnej. Po drugie, właściwy sąd może zarządzić aresztowanie tej osoby na podstawie art. 66 ust. 1 NPK, jeżeli nie stawi się ona na rozprawie, w tym gdy świadomie zrzeknie się stawiennictwa. Wynika z tego, że prawo danej osoby do udziału w rozprawie, ustanowione w art. 8 ust. 1 tej dyrektywy, jest zagwarantowane na poziomie krajowym z wyższym poziomem ochrony niż ten przewidziany we wspomnianej dyrektywie. W drugiej kolejności sąd ten zauważa, że aresztowanie danej osoby może naruszać prawo do wolności zagwarantowane w art. 6 Karty, która ma zastosowanie, ponieważ niniejsza sprawa dotyczy wykładni art. 8 ust. 1 i 2 dyrektywy 2016/343. Należałoby zatem ocenić, czy spełnione są przesłanki, od których art. 52 ust. 1 Karty uzależnia ograniczenia prawa do wolności. W szczególności w świetle tych przesłanek powstaje pytanie o proporcjonalność takiego środka przymusu w świetle zamierzonych celów, a mianowicie prawa zainteresowanej osoby do udziału w rozprawie i ustalenia prawdy obiektywnej. W trzeciej kolejności wspomniany sąd podkreśla, że dana osoba ma prawo do rzetelnego procesu w rozumieniu art. 47 akapit drugi Karty, w związku z czym należałoby zbadać, czy zatrzymanie danej osoby zarządzone w celu zagwarantowania jej prawa do udziału w rozprawie jest zgodne z prawem do rzetelnego procesu zapisanym w tym artykule, z uwzględnieniem orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. Pojęcie „rzetelnego procesu” w prawie Unii odpowiada bowiem pojęciu zawartemu w art. 6 ust. 1 EKPC. Prawdą jest, że sąd ten nie rozpatrywał jeszcze tej kwestii. Jednakże uznał on obecność oskarżonego na rozprawie za element o „kluczowym znaczeniu” dla rzetelności procesu. W czwartej i ostatniej kolejności sąd odsyłający powołuje się na prawo do nieskładania wyjaśnień, przewidziane w art. 7 ust. 1 dyrektywy 2016/343. Uważa on jednak, że z orzecznictwa Trybunału, w szczególności z wyroku z dnia 2 lutego 2021 r., Consob (C‑481/19, EU:C:2021:84, pkt 41), wynika, iż prawo to nie może uzasadniać całkowitego braku współpracy z właściwymi organami, na przykład w postaci odmowy stawienia się na przewidziane przez te organy przesłuchanie czy też podejmowania działań mających na celu opóźnienie owego przesłuchania. Prawo Unii nie stoi zatem na przeszkodzie nałożeniu sankcji w przypadku zwykłej odmowy stawiennictwa, gdy obowiązek stawiennictwa opiera się na obiektywnym uzasadnieniu dotyczącym w szczególności konieczności ustalenia prawdy obiektywnej. Tym bardziej możliwe jest zastosowanie środka przymusu w celu zagwarantowania tego stawiennictwa. W tych okolicznościach Sofiyski gradski sad (sąd dla miasta Sofii) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującym pytaniem prejudycjalnym: „Czy art. 8 ust. 1 i 2 oraz motyw 48 dyrektywy 2016/343, art. 6 i art. 47 akapit drugi Karty, a także zasada proporcjonalności stoją na przeszkodzie takiej wykładni i stosowaniu prawa krajowego, zgodnie z którymi oskarżony – po skorzystaniu z przewidzianej w prawie krajowym możliwości niestawiennictwa na rozprawach na podstawie świadomej decyzji w tym względzie (a mianowicie podjął tę decyzję po tym, gdy został poinformowany o stawianych mu zarzutach; o dacie i miejscu rozprawy sądowej; o niemożności zakwestionowania orzeczenia co do istoty sprawy z powodu jego nieobecności; przy czym jest on reprezentowany przez adwokata, któremu powierzył swoją obronę) – może zostać umieszczony w areszcie na czas nieokreślony, a jedynym celem tego aresztowania jest zagwarantowanie wyższego poziomu ochrony przysługującego mu prawa do obecności na rozprawie – a mianowicie w celu doprowadzania go z aresztu, aby zapewnić jego obecność na rozprawach?”. W przedmiocie wniosku o zastosowanie pilnego trybu prejudycjalnego Sąd odsyłający wniósł o rozpoznanie niniejszego odesłania prejudycjalnego w pilnym trybie prejudycjalnym przewidzianym w art. 23a akapit pierwszy statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej i w art. 107 § 1 regulaminu postępowania przed Trybunałem. Na poparcie tego wniosku sąd ten podniósł, że DK jest obecnie pozbawiony wolności i że pozostawienie go w areszcie zależy bezpośrednio od odpowiedzi Trybunału na pytanie prejudycjalne. Wyjaśnia on w szczególności, że w przypadku udzielenia przez Trybunał odpowiedzi przeczącej na to pytanie aresztowanie DK uległoby natychmiastowemu zakończeniu i że zostałby on zwolniony. Natomiast w przypadku odpowiedzi twierdzącej aresztowanie DK zostałoby utrzymane do czasu zaistnienia, w danym wypadku, nowych okoliczności. W tym względzie należy przypomnieć w pierwszej kolejności, że obecne odesłanie prejudycjalne dotyczy między innymi wykładni art. 8 ust. 1 i 2 dyrektywy 2016/343, przyjętej na podstawie art. 82 ust. 2 TFUE, który jest objęty zakresem tytułu V części trzeciej traktatu FUE, dotyczącego przestrzeni wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości. Odesłanie to może w konsekwencji podlegać rozpoznaniu w pilnym trybie prejudycjalnym. Co się tyczy w drugiej kolejności przesłanki dotyczącej pilnego charakteru, z utrwalonego orzecznictwa wynika, że przesłanka ta jest spełniona, gdy na dzień złożenia wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym osoba, której dotyczy spór w postępowaniu głównym, jest pozbawiona wolności, a jej pozostawanie w areszcie zależy od rozstrzygnięcia tego sporu, przy czym oceny sytuacji danej osoby należy dokonać według stanu na dzień rozpatrywania wniosku dotyczącego rozpoznania odesłania prejudycjalnego w trybie pilnym (zob. w szczególności wyrok z dnia 12 lutego 2026 r., Rastoshev, C‑712/25 PPU, EU:C:2026:101, pkt 24 i przytoczone tam orzecznictwo). W niniejszej sprawie z informacji przekazanych przez sąd odsyłający wynika, że DK jest faktycznie pozbawiony wolności od dnia 21 lipca 2025 r. i że znajduje się w tej sytuacji w dniu rozpatrywania wniosku o rozpoznanie odesłania prejudycjalnego w trybie pilnym. Ponadto pytanie zadane przez ten sąd zmierza w istocie do ustalenia, czy przepisy prawa Unii, do których się on odnosi, należy interpretować w ten sposób, że nie stoją one na przeszkodzie uregulowaniom krajowym, które zgodnie z wykładnią przyjętą przez wspomniany sąd zezwalają na pozostawienie w areszcie danej osoby wyłącznie w celu zagwarantowania jej prawa do obecności na rozprawie. Odpowiedź Trybunału na to pytanie może zatem co do zasady wpłynąć na wynik postępowania głównego, od którego zależy zresztą pozostawienie DK w areszcie. W tych okolicznościach na podstawie art. 108 § 1 regulaminu postępowania należy uwzględnić wniosek sądu odsyłającego o rozpoznanie niniejszego odesłania prejudycjalnego w pilnym trybie prejudycjalnym. W przedmiocie pytania prejudycjalnego Zgodnie z art. 99 regulaminu postępowania przed Trybunałem, jeżeli odpowiedź na pytanie prejudycjalne można wywieść w sposób jednoznaczny z orzecznictwa lub jeżeli odpowiedź na pytanie prejudycjalne nie pozostawia żadnych uzasadnionych wątpliwości, Trybunał może w każdej chwili, na wniosek sędziego sprawozdawcy i po zapoznaniu się ze stanowiskiem rzecznika generalnego, orzec w formie postanowienia z uzasadnieniem. Przepis ten należy zastosować w ramach niniejszego odesłania prejudycjalnego. Poprzez swoje pytanie sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 8 ust. 1 i 2 dyrektywy 2016/343 w świetle art. 6, art. 47 akapit drugi i art. 52 ust. 1 Karty należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie uregulowaniom krajowym, na mocy których – zgodnie z wykładnią przyjętą przez ten sąd – osobę, wobec której toczy się postępowanie karne, można, po skorzystaniu przez nią z przewidzianej w tych uregulowaniach możliwości niestawiennictwa na posiedzeniach, pozostawić w areszcie wyłącznie do celów zapewnienia skutecznego wykonywania przysługującego jej prawa do obecności na rozprawie. Należy przypomnieć, że dyrektywa 2016/343 ma na celu, zgodnie z jej art. 1, ustanowienie norm minimalnych dotyczących niektórych elementów postępowania karnego, a mianowicie niektórych „aspektów domniemania niewinności”, uregulowanych w art. 3–7 tej dyrektywy, a także „prawa do obecności na rozprawie”, będącego przedmiotem art. 8 i 9 wspomnianej dyrektywy, w celu wzmocnienia prawa do rzetelnego procesu w tych postępowaniach, tak aby zwiększyć zaufanie państw członkowskich do systemu wymiaru sprawiedliwości w sprawach karnych innych państw członkowskich, a tym samym ułatwić wzajemne uznawanie orzeczeń w sprawach karnych [zob. podobnie wyrok z dnia 16 stycznia 2025 r., VB II (Informacja o prawie do wznowienia postępowania), C‑400/23, EU:C:2025:14, pkt 52 i przytoczone tam orzecznictwo]. Jak wynika z motywu 1 dyrektywy 2016/343, jej celem jest zapewnienie poszanowania praw podstawowych ujętych w art. 47 i 48 Karty. Co się tyczy prawa do obecności na rozprawie, które jest przedmiotem niniejszego pytania prejudycjalnego, należy zauważyć, że art. 8 ust. 1 dyrektywy 2016/343 przewiduje, iż państwa członkowskie zapewniają, aby podejrzanym i oskarżonym przysługiwało to prawo. Prawo do obecności na rozprawie stanowi bowiem istotny element prawa do obrony, a w bardziej ogólnym ujęciu – ma fundamentalne znaczenie dla poszanowania prawa podstawowego do rzetelnego procesu karnego, zapisanego w art. 47 i 48 Karty [wyrok z dnia 23 marca 2023 r., Minister for Justice and Equality (Uchylenie warunkowego zawieszenia wykonania kary), C‑514/21 i C‑515/21, EU:C:2023:235, pkt 60 i przytoczone tam orzecznictwo], którego, jak wynika z motywu 33 tej dyrektywy, stanowi ono integralną część (wyrok z dnia 20 maja 2025 r., Kachev, C‑135/25 PPU, EU:C:2025:366, pkt 31 i przytoczone tam orzecznictwo). Z brzmienia tego art. 8 ust. 1 jasno zatem wynika, że państwa członkowskie powinny umożliwić podejrzanym i oskarżonym obecność na rozprawie. Przepis ten nie określa jednak, czy państwa członkowskie mogą przewidzieć, że taka obecność jest obowiązkowa [wyrok z dnia 15 września 2022 r., HN (Proces oskarżonego wydalonego z terytorium), C‑420/20, EU:C:2022:679, pkt 32, 33]. Ponadto art. 8 ust. 2 dyrektywy 2016/343 stanowi, że państwa członkowskie mogą postanowić, że rozprawa, której wynikiem może być orzeczenie w przedmiocie winy lub niewinności podejrzanego lub oskarżonego, może odbyć się pod jego nieobecność, jeżeli zostaną spełnione określone przesłanki. Skoro bowiem prawo oskarżonego do stawienia się osobiście na rozprawie nie ma charakteru bezwzględnego, zainteresowany może z własnej woli zrzec się go – w sposób wyraźny lub dorozumiany – pod warunkiem, że zrzeczenie się będzie wykazane w sposób jednoznaczny [zob. podobnie w szczególności wyroki: z dnia 26 lutego 2013 r., Melloni, C‑399/11, EU:C:2013:107, pkt 49; z dnia 19 maja 2022 r., Spetsializirana prokuratura (Proces zbiegłego oskarżonego), C‑569/20, EU:C:2022:401, pkt 35]. Z brzmienia tego art. 8 ust. 2, w szczególności z użycia czasownika „mogą”, wynika jednak równie jasno, że przepis ten nie nakłada na państwa członkowskie obowiązku wprowadzenia w ich prawie krajowym możliwości przeprowadzenia rozprawy pod nieobecność danej osoby, lecz przyznaje im w tym względzie zwykłą możliwość [zob. podobnie wyrok z dnia 15 września 2022 r., HN (Proces oskarżonego wydalonego z terytorium), C‑420/20, EU:C:2022:679, pkt 34, 37]. Z powyższych rozważań wynika zatem, że art. 8 ust. 1 i 2 dyrektywy 2016/343 ogranicza się do ustanowienia i zakreślenia ram prawa podejrzanych i oskarżonych do obecności na rozprawie, a także wyjątków od tego prawa, nie zmuszając jednak państw członkowskich ani nie zakazując im wprowadzenia obowiązku obecności każdego podejrzanego lub oskarżonego na rozprawie [wyrok z dnia 15 września 2022 r., HN (Proces oskarżonego wydalonego z terytorium), C‑420/20, EU:C:2022:679, pkt 40]. Tym samym Trybunał orzekł już, że dyrektywa ta nie reguluje kwestii, czy państwa członkowskie mogą wymagać stawiennictwa podejrzanego lub oskarżonego na rozprawie, w związku z czym, z uwagi na ograniczony zakres harmonizacji dokonanej przez wspomnianą dyrektywę, taka kwestia podlega wyłącznie prawu krajowemu [zob. podobnie wyrok z dnia 15 września 2022 r., HN (Proces oskarżonego wydalonego z terytorium), C‑420/20, EU:C:2022:679, pkt 42). Dotyczy to tym bardziej zasad, poprzez które państwo członkowskie zamierza, tak jak w niniejszej sprawie, nałożyć w pewnych okolicznościach obowiązek osobistego stawiennictwa danej osoby, w szczególności poprzez zastosowanie środka przymusu, takiego jak osadzenie tej osoby w areszcie przed rozprawą i w jej trakcie. W tym względzie należy podkreślić, że dyrektywa 2016/343 nie ma na celu określenia przesłanek umożliwiających pozbawienie osób, wobec których toczy się postępowanie karne, prawa do wolności zapisanego w art. 6 Karty, lecz jej jedynym celem, jak wynika z pkt 46 i 48 niniejszego postanowienia, jest ustanowienie wspólnych norm minimalnych gwarantujących tym osobom poszanowanie praw podstawowych zapisanych w art. 47 i 48 Karty, w szczególności prawa do rzetelnego procesu sądowego. Wynika stąd, że przesłanki osadzenia w areszcie osoby, wobec której toczy się postępowanie karne, przed rozprawą i w jej trakcie, są regulowane wyłącznie przez prawo krajowe, a nie przez art. 8 ust. 1 i 2 dyrektywy 2016/343, do którego odnosi się sąd odsyłający w pytaniu prejudycjalnym, lub przez inny przepis tej dyrektywy. Ponadto, co się tyczy art. 6, art. 47 akapit drugi i art. 52 ust. 1 Karty, dotyczących, odpowiednio, prawa do wolności, prawa do rzetelnego procesu oraz zasady proporcjonalności, również wskazanych przez sąd odsyłający w pytaniu prejudycjalnym, należy przypomnieć, że zakres stosowania Karty został określony w jej art. 51 ust. 1, zgodnie z którym jej postanowienia mają zastosowanie do państw członkowskich wyłącznie w zakresie, w jakim stosują one prawo Unii. W tym względzie należy wskazać, iż pojęcie „stosowania prawa Unii” w rozumieniu tego postanowienia wymaga istnienia związku między aktem prawa Unii a rozpatrywanym środkiem krajowym, wykraczającego poza bliskość danych dziedzin lub pośredni wpływ jednej dziedziny na drugą (wyroki: z dnia 10 lipca 2014 r., Julián Hernández i in., C‑198/13, EU:C:2014:2055, pkt 34; a także z dnia 12 czerwca 2025 r., Tallinna linn, C‑219/24, EU:C:2025:442, pkt 50 i przytoczone tam orzecznictwo). Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem wynika z tego, że prawa podstawowe chronione w porządku prawnym Unii znajdują zastosowanie we wszystkich sytuacjach podlegających prawu Unii, ale nie poza takimi sytuacjami (wyroki: z dnia 26 lutego 2013 r., Åkerberg Fransson, C‑617/10, EU:C:2013:105 pkt 19; a także z dnia 12 czerwca 2025 r., Tallinna linn, C‑219/24, EU:C:2025:442, pkt 51 i przytoczone tam orzecznictwo). I tak, Trybunał w szczególności stwierdził brak możliwości stosowania praw podstawowych Unii względem uregulowań krajowych ze względu na okoliczność, że przepisy prawa Unii w danej dziedzinie nie nakładały na państwa członkowskie żadnych konkretnych zobowiązań w odniesieniu do danej sytuacji (wyroki: z dnia 10 lipca 2014 r., Julián Hernández i in., C‑198/13, EU:C:2014:2055, pkt 35; a także z dnia 12 czerwca 2025 r., Tallinna linn, C‑219/24, EU:C:2025:442, pkt 52 i przytoczone tam orzecznictwo). W takim przypadku uregulowania krajowe, które państwo członkowskie ustanawia w odniesieniu do takiej sytuacji, sytuują się poza zakresem stosowania Karty, a zatem sytuacji tej nie można oceniać w świetle jej postanowień (zob. podobnie wyrok z dnia 12 czerwca 2025 r., Tallinna linn, C‑219/24, EU:C:2025:442, pkt 53 i przytoczone tam orzecznictwo). Tymczasem z pkt 46–57 niniejszego postanowienia wynika, że uregulowania krajowe regulujące aresztowanie osoby, wobec której toczy się postępowanie karne przed rozprawą i w jej trakcie, nie są objęte zakresem stosowania dyrektywy 2016/343. Takie uregulowania krajowe nie stanowią zatem „stosowania” prawa Unii w rozumieniu art. 51 ust. 1 Karty. Wynika z tego, że w braku wskazania w postanowieniu odsyłającym innego związku z prawem Unii uregulowania krajowe takie jak rozpatrywane w postępowaniu głównym, które zgodnie z wykładnią przyjętą przez sąd odsyłający pozwalają na pozostawienie w areszcie osoby, wobec której toczy się postępowanie karne, w celu zagwarantowania jej stawiennictwa na rozprawie, znajdują się poza zakresem stosowania Karty i w związku z tym nie można ich oceniać w świetle jej postanowień. W konsekwencji na pytanie przedłożone przez sąd odsyłający należy udzielić następującej odpowiedzi: art. 8 ust. 1 i 2 dyrektywy 2016/343 należy interpretować w ten sposób, że nie ma on zastosowania do uregulowań krajowych, na mocy których – zgodnie z wykładnią przyjętą przez ten sąd – osobę, wobec której toczy się postępowanie karne, można, po skorzystaniu przez nią z przewidzianej w tych uregulowaniach możliwości niestawiennictwa na posiedzeniach, pozostawić w areszcie wyłącznie w celu zapewnienia skutecznego wykonywania przysługującego jej prawa do obecności na rozprawie. W przedmiocie kosztów Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach.   Z powyższych względów Trybunał (piąta izba) postanawia, co następuje:   Artykuł 8 ust. 1 i 2 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/343 z dnia 9 marca 2016 r. w sprawie wzmocnienia niektórych aspektów domniemania niewinności i prawa do obecności na rozprawie w postępowaniu karnym   należy interpretować w ten sposób, że:   nie ma on zastosowania do uregulowań krajowych, na mocy których – zgodnie z wykładnią przyjętą przez Sofiyski gradski sad (sąd dla miasta Sofii, Bułgaria) – osobę, wobec której toczy się postępowanie karne, można, po skorzystaniu przez nią z przewidzianej w tych uregulowaniach możliwości niestawiennictwa na posiedzeniach, pozostawić w areszcie wyłącznie w celu zapewnienia skutecznego wykonywania przysługującego jej prawa do obecności na rozprawie.   Podpisy ( *1 ) Język postępowania: bułgarski. ( i ) Niniejszej sprawie została nadana fikcyjna nazwa. Nie odpowiada ona rzeczywistej nazwie ani rzeczywistemu nazwisku żadnej ze stron postępowania.