C-691/21

WYROK TRYBUNAŁU (dziesiąta izba) z dnia 24 listopada 2022 r. ( *1 ) Odesłanie prejudycjalne – Dyrektywa 85/374/EWG – Artykuł 3 – Odpowiedzialność za produkty wadliwe – Pojęcie „producenta” – Operator systemu dystrybucji energii elektrycznej zmieniający poziom napięcia energii elektrycznej w celu jej dystrybucji W sprawie C‑691/21 mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Cour de cassation (sąd kasacyjny, Francja) postanowieniem z dnia 10 listopada 2021 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 18 listopada 2021 r., w postępowaniu: Cafpi SA, Aviva assurances SA przeciwko Enedis SA, TRYBUNAŁ (dziesiąta izba), w składzie: D. Gratsias, prezes izby, I. Jarukaitis i Z. Csehi (sprawozdawca), sędziowie, rzecznik generalny: T. Ćapeta, sekretarz: A. Calot Escobar, uwzględniając pisemny etap postępowania, rozważywszy uwagi, które przedstawili: – w imieniu Enedis SA – G. Thouvenin, avocat, – w imieniu rządu francuskiego – A.‑L. Desjonquères i W. Zemamta, w charakterze pełnomocników, – w imieniu Komisji Europejskiej – G. Gattinara i K. Talabér-Ritz, w charakterze pełnomocników, podjąwszy, po wysłuchaniu rzecznika generalnego, decyzję o rozstrzygnięciu sprawy bez opinii, wydaje następujący Wyrok Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 2 i art. 3 ust. 1 dyrektywy Rady 85/374/EWG z dnia 25 lipca 1985 r. w sprawie zbliżenia przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych państw członkowskich dotyczących odpowiedzialności za produkty wadliwe (Dz.U. 1985, L 210, s. 29), zmienionej dyrektywą 1999/34/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 10 maja 1999 r. (Dz.U. 1999, L 141, s. 20). Wniosek ten został złożony w ramach sporu pomiędzy Cafpi SA i jej ubezpieczycielem, Aviva assurances SA, a Enedis SA, operatorem systemu dystrybucji energii elektrycznej, w przedmiocie naprawienia szkód spowodowanych przepięciem elektrycznym. Ramy prawne Prawo Unii Motywy czwarty i piąty dyrektywy 85/374 mają następujące brzmienie: „[O]chrona konsumenta wymaga, żeby wszyscy producenci zaangażowani w proces produkcji ponosili odpowiedzialność w zakresie, w jakim ich produkt gotowy, część składowa lub jakikolwiek surowiec dostarczone przez nich były wadliwe; z tego samego powodu odpowiedzialność powinna obejmować importerów produktu do Wspólnoty oraz osoby, które przedstawiają się jako producenci przez umieszczenie nazwy, znaku handlowego [towarowego] lub innej wyróżniającej cechy na produkcie, lub osoby dostarczające produkt, którego producenta nie można ustalić; w sytuacjach gdy kilka osób jest odpowiedzialnych za tę samą szkodę, ochrona konsumenta wymaga, aby osoba pokrzywdzona mogła dochodzić pełnej kompensaty za wyrządzone szkody od którejkolwiek z tych osób”. Artykuł 1 tej dyrektywy stanowi: „Producent jest odpowiedzialny za szkodę wyrządzoną przez wadę w jego produkcie”. Artykuł 2 dyrektywy stanowi: „Do celów niniejszej dyrektywy produkt oznacza każdą rzecz ruchomą, nawet będącą częścią składową innej rzeczy ruchomej lub nieruchomej. »Produktem« jest również elektryczność”. Zgodnie z art. 3 tej dyrektywy: „1.   »Producent« oznacza producenta [wytwórcę] produktu gotowego, producenta każdego surowca lub producenta [wytwórcę] części składowej i każdą osobę, która przedstawia się jako producent, umieszczając swą nazwę, znak handlowy [towarowy] lub inną wyróżniającą cechę na produkcie. 2.   Bez uszczerbku dla odpowiedzialności producenta każda osoba, która przywozi produkt do Wspólnoty w celu sprzedaży, najmu, leasingu albo jakiejkolwiek formy dystrybucji w toku swej działalności gospodarczej, uważana jest w rozumieniu niniejszej dyrektywy za producenta i odpowiada jak producent. 3.   W przypadku gdy producenta produktu nie można zidentyfikować, każdy dostawca produktu będzie traktowany jak jego producent, chyba że poinformuje osobę poszkodowaną w rozsądnym terminie o tożsamości producenta lub osoby, która dostarczyła mu produkt. To samo stosuje się w przypadku produktu przywożonego, jeżeli brak na nim wskazania tożsamości importera, określonego w ust. 2, nawet jeżeli nazwa producenta jest wskazana”. Artykuł 5 dyrektywy 85/374 stanowi: „W przypadku gdy w rezultacie stosowania przepisów niniejszej dyrektywy dwie lub więcej osoby odpowiadają za tę samą szkodę, ich odpowiedzialność jest solidarna, bez uszczerbku dla przepisów prawa krajowego dotyczących odszkodowań lub roszczeń regresowych”. Artykuł 9 tej dyrektywy stanowi: „Do celów art. 1 »szkoda« oznacza: […] b) uszkodzenie lub zniszczenie każdej rzeczy innej niż produkt wadliwy o wartości powyżej 500 EUR, pod warunkiem, że rzecz ta: (i) jest zwykle przeznaczona do prywatnego użytku lub konsumpcji; i (ii) była używana przez osobę poszkodowaną głównie dla jej prywatnego użytku lub konsumpcji. […]”. Artykuł 11 wspomnianej dyrektywy ma następujące brzmienie: „Państwa członkowskie zagwarantują w swoim ustawodawstwie, że prawa przyznane osobie poszkodowanej zgodnie z przepisami niniejszej dyrektywy, wygasają po upływie okresu 10 lat od daty wprowadzenia przez producenta do obrotu produktu, który spowodował szkodę, chyba że osoba poszkodowana wszczęła przed upływem tego terminu postępowanie przeciwko producentowi”. Prawo francuskie Dyrektywa 85/374 została transponowana do francuskiego porządku prawnego przez loi no 98‑389, du 19 mai 1998, relative à la responsabilité du fait des produits défectueux (ustawę nr 98‑389 z dnia 19 maja 1998 r. w sprawie odpowiedzialności za produkty wadliwe, JORF z dnia 21 maja 1998 r., s. 7744), która wprowadziła do code civil (kodeksu cywilnego) art. od 1386‑1 do 1386‑18, obecnie art. od 1245 do 1245‑17 tego kodeksu. Artykuł 1386‑1 kodeksu cywilnego, obecnie art. 1245 tego kodeksu, stanowi: „Producent jest odpowiedzialny za szkodę wyrządzoną przez wadę w jego produkcie, niezależnie od tego, czy jest on związany z poszkodowanym umową”. Artykuł 1386‑2 kodeksu cywilnego, obecnie art. 1245-1 tego kodeksu, stanowi: „Przepisy niniejszego tytułu znajdują zastosowanie do naprawienia szkody na osobie. Przepisy te znajdują zastosowanie również do naprawienia szkody na mieniu innym niż sam produkt wadliwy, której wartość przekracza kwotę określoną w dekrecie”. Artykuł 1386‑3 kodeksu cywilnego, obecnie art. 1245-2 tego kodeksu, stanowi: „Produktem jest każda rzecz ruchoma, nawet jeśli jest włączona do nieruchomości, włącznie z produktami ziemi, hodowli, łowiectwa i rybołówstwa. Energia elektryczna jest uważana za produkt”. Artykuł 1386‑6 akapit pierwszy kodeksu cywilnego, obecnie art. 1245‑5 akapit pierwszy tego kodeksu, brzmi, jak następuje: „Producentem, w ramach działalności zawodowej, jest wytwórca produktu gotowego, producent surowca, wytwórca części składowej”. Artykuł 1386‑7 kodeksu cywilnego, obecnie art. 1245‑6 akapit pierwszy tego kodeksu, stanowi: „Jeżeli producenta nie można zidentyfikować, sprzedający, wynajmujący, z wyjątkiem leasingodawcy lub wynajmującego zrównanego z leasingodawcą, lub inny profesjonalny dostawca ponosi odpowiedzialność za brak bezpieczeństwa produktu na takich samych warunkach jak producent, chyba że w terminie trzech miesięcy od daty powiadomienia go o wniosku poszkodowanego wskaże własnego dostawcę lub producenta”. Postępowanie główne i pytanie prejudycjalne W dniu 28 lipca 2010 r. doszło do zakłóceń w urządzeniach elektrycznych stanowiących wyposażenie biura Cafpi. Zgodnie z nieformalną ekspertyzą zakłócenia te zostały spowodowane przepięciem spowodowanym przerwą w obwodzie neutralnym systemu dystrybucji energii elektrycznej zarządzanego przez spółkę Enedis. Spółka Cafpi otrzymała częściowe odszkodowanie od swojego ubezpieczyciela, spółki Aviva assurances. Na podstawie przepisu ogólnego dotyczącego odpowiedzialności umownej, a mianowicie dawnego art. 1147 kodeksu cywilnego spółki Cafpi i Aviva assurances pozwały spółkę Enedis o naprawienie poniesionej szkody. Spółka Enedis podniosła, że zastosowanie miały jedynie przepisy kodeksu cywilnego dotyczące odpowiedzialności za produkty wadliwe oraz że powództwo o odszkodowanie wniesione przez spółki Cafpi i Aviva assurances było przedawnione. Wyrokiem z dnia 6 lipca 2018 r. sąd rozpatrujący to powództwo wykluczył stosowanie tych ostatnich przepisów, natomiast oddalił żądania powodów co do istoty. Wyrokiem z dnia 6 lutego 2020 r. cour d’appel de Versailles (sąd apelacyjny w Wersalu, Francja) utrzymał w mocy wyrok wydany w pierwszej instancji. Sąd ten uznał, po pierwsze, że energia elektryczna wytwarzana przez Électricité de France SA nie jest produktem gotowym, ponieważ jest to energia o wysokim napięciu i w związku z tym nie nadaje się do wykorzystania, a po drugie, że spółka Enedis dokonywała przetwarzania energii elektrycznej w celu jej dystrybucji na rzecz konsumenta końcowego, w związku z czym była ona wytwórcą produktu gotowego przeznaczonego do dystrybucji na rzecz konsumenta, a zatem była producentem w rozumieniu przepisów dotyczących odpowiedzialności za produkty wadliwe. W konsekwencji sąd ów orzekł, że przepisy te mają zastosowanie i że powództwo spółek Cafpi i Aviva assurances było niedopuszczalne ze względu na przedawnienie. Od tego wyroku spółki Cafpi i Aviva assurances wniosły skargę kasacyjną do Cour de cassation (sądu kasacyjnego, Francja), będącego sądem odsyłającym. Sąd odsyłający zastanawia się, czy operatora systemu dystrybucyjnego energii elektrycznej, który zmienia poziom napięcia energii elektrycznej w celu jej dystrybucji do odbiorcy końcowego, należy uznać za „producenta” energii elektrycznej w rozumieniu dyrektywy 85/374/EWG. Przede wszystkim sąd ów podkreśla, że według jego rzecznika generalnego uznanie podmiotu gospodarczego takiego jak Enedis za producenta energii elektrycznej jest „sprzeczne z rzeczywistością stosunków umownych i gospodarczych między różnymi podmiotami działającymi w tym sektorze gospodarki”, zważywszy, po pierwsze, że operator systemu dystrybucji nie może produkować energii elektrycznej z surowca, którego nie nabył, a po drugie, że operator nie sprzedaje energii, ponieważ konsument kupuje ją od dostawcy. Następnie rzeczony sąd wskazuje, że w podobnym przypadku Bundesgerichtshof (federalny trybunał sprawiedliwości, Niemcy) w wyroku z dnia 25 lutego 2014 r. orzekł, że operator systemu dystrybucji energii elektrycznej powinien zostać uznany za producenta, ponieważ w sposób znaczący zmienia energię elektryczną, przekształcając jej poziom napięcia w celu jej wykorzystania przez końcowego konsumenta. Wreszcie sąd odsyłający wyraża wątpliwości co do takiej oceny ze względu na to, że może ona nie być zgodna z dyrektywami dotyczącymi rynku wewnętrznego energii elektrycznej, a mianowicie dyrektywą 96/92/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 19 grudnia 1996 r. dotyczącą wspólnych zasad rynku wewnętrznego energii elektrycznej (Dz.U. 1997, L 27, s. 20), dyrektywą 2003/54/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 26 czerwca 2003 r. dotyczącą wspólnych zasad rynku wewnętrznego energii elektrycznej i uchylającą dyrektywę 96/92/WE (Dz.U. 2003, L 176, s. 37) oraz dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/72/WE z dnia 13 lipca 2009 r. dotyczącą wspólnego rynku energii elektrycznej i uchylającą dyrektywę 2003/54/WE (Dz.U. 2009, L 211, s. 55), które wprowadziły niezależność operatorów systemów przesyłu i dystrybucji energii elektrycznej od działalności związanej z produkcją lub dostawą energii elektrycznej, która to działalność jest otwarta na konkurencję. W tej sytuacji sąd odsyłający postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującym pytaniem prejudycjalnym: „Czy art. 2 i art. 3 ust. 1 dyrektywy [85/374] należy interpretować w ten sposób, że operatora sieci dystrybucji energii elektrycznej można uznać za »producenta«, jeżeli zmienia on poziom napięcia energii elektrycznej dostawcy w celu jej dystrybucji do odbiorcy końcowego?”. W przedmiocie pytania prejudycjalnego W przedmiocie dopuszczalności Komisja Europejska, nie podnosząc formalnie zarzutu niedopuszczalności, wskazuje możliwość, że przedstawione pytanie jest niedopuszczalne, ponieważ nie ma ono znaczenia dla rozstrzygnięcia sporu w postępowaniu głównym, zważywszy, że szkodę, której naprawienia żąda Cafpi, stanowi uszkodzenie urządzeń elektrycznych wykorzystywanych w ramach działalności zawodowej tej spółki, podczas gdy dyrektywa 85/374 reguluje wyłącznie, na mocy art. 9, odpowiedzialność podmiotu gospodarczego za wadliwe produkty względem konsumenta. W tym względzie należy zauważyć, że prawdą jest, iż z art. 9 lit. b) dyrektywy 85/374 wynika, że ma ona zastosowanie do uszkodzenia lub zniszczenia rzeczy, pod warunkiem, że rzecz ta jest zwykle przeznaczona do prywatnego użytku lub konsumpcji i była używana przez osobę poszkodowaną głównie dla jej prywatnego użytku lub konsumpcji. Jednakże zgodnie z orzecznictwem Trybunału, jako że harmonizacja przeprowadzona w drodze dyrektywy 85/374 nie obejmuje naprawienia szkody na rzeczach przeznaczonych do użytku profesjonalnego i używanych zgodnie z przeznaczeniem, dyrektywa ta nie stoi na przeszkodzie ustanowieniu w tym względzie przez państwo członkowskie takiego systemu odpowiedzialności, który odpowiada systemowi wprowadzonemu przez dyrektywę (wyrok z dnia 4 czerwca 2009 r., Moteurs Leroy Somer, C‑285/08, EU:C:2009:351, pkt 31). W niniejszej zaś sprawie, jak wskazał sąd odsyłający w odpowiedzi na skierowane przez Trybunał wezwanie do udzielenia wyjaśnień, z art. 1386‑2 kodeksu cywilnego, obecnie art. 1245‑1 tego kodeksu, wynika, że dokonując transpozycji dyrektywy 85/374 do francuskiego porządku prawnego, ustawodawca krajowy nie ograniczył zakresu stosowania systemu odpowiedzialności za produkty wadliwe do naprawienia uszkodzenia mienia przeznaczonego do prywatnego użytku lub konsumpcji i używanemu w tym celu. Z utrwalonego orzecznictwa wynika, że Trybunał jest właściwy do orzekania w przedmiocie wniosków o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczących przepisów prawa Unii w sytuacjach, w których – nawet jeżeli stan faktyczny sprawy w postępowaniu głównym nie mieścił się bezpośrednio w zakresie stosowania tego prawa – przepisy tego prawa znalazły zastosowanie do sprawy za pośrednictwem prawa krajowego ze względu na zawarte w prawie krajowym odesłanie do ich treści (wyrok z dnia 7 listopada 2018 r., K i B, C‑380/17, EU:C:2018:877, pkt 34 i przytoczone tam orzecznictwo). W takich sytuacjach istnieje bowiem określony interes Unii Europejskiej w tym, by celem uniknięcia przyszłych rozbieżności w wykładni przepisy przejęte z prawa Unii były interpretowane w sposób jednolity (wyrok z dnia 7 listopada 2018 r., K i B, C‑380/17, EU:C:2018:877, pkt 35 i przytoczone tam orzecznictwo). Tak więc wykładnia przepisów prawa Unii dokonana przez Trybunał w sytuacjach nieobjętych zakresem stosowania tego prawa jest uzasadniona, gdy przepisy te znalazły zastosowanie do takich sytuacji poprzez prawo krajowe w sposób bezpośredni i bezwarunkowy w celu zapewnienia identycznego traktowania tych sytuacji i sytuacji objętych zakresem stosowania rzeczonych przepisów (wyrok z dnia 7 listopada 2018 r., K i B, C‑380/17, EU:C:2018:877, pkt 36 i przytoczone tam orzecznictwo). Ponieważ, jak wskazano w pkt 29 niniejszego wyroku, dokonując transpozycji dyrektywy 85/374 do francuskiego porządku prawnego, ustawodawca francuski postanowił zastosować system odpowiedzialności z tytułu wadliwych produktów ustanowiony przez tę dyrektywę również do uszkodzeń mienia, które nie jest przeznaczone do prywatnego użytku lub konsumpcji i wykorzystywane w tym celu, w świetle orzecznictwa przytoczonego w pkt 30–32 niniejszego wyroku należy stwierdzić, że istnieje określony interes Unii w wydaniu przez Trybunał orzeczenia w przedmiocie pytania prejudycjalnego, wobec czego pytanie to należy uznać za dopuszczalne. Co do istoty Tytułem wstępu, w zakresie, w jakim sąd odsyłający odnosi się w swoim pytaniu do art. 2 dyrektywy 85/374, należy zauważyć, że artykuł ten zawiera definicję terminu „produkt” i w tym kontekście wyraźnie stanowi, iż energię elektryczną należy uznać za produkt w rozumieniu tej dyrektywy. Krąg podmiotów ponoszących odpowiedzialność, przeciw którym osoba poszkodowana ma prawo wnieść powództwo na podstawie przewidzianego dyrektywą 85/374 reżimu odpowiedzialności, został określony w art. 1 i 3 tej dyrektywy. Zważywszy, że owa dyrektywa przeprowadza w dziedzinach, które reguluje, całkowitą harmonizację, określenie kręgu podmiotów ponoszących odpowiedzialność dokonane we wspomnianych artykułach winno być traktowane jako wyczerpujące i nie może być uzależnione od ustalenia dodatkowych kryteriów, które nie wynikają z brzmienia tych artykułów (wyroki: z dnia 10 stycznia 2006 r., Skov i Bilka, C‑402/03, EU:C:2006:6, pkt 32, 33; a także z dnia 7 lipca 2022 r., Keskinäinen Vakuutusyhtiö Fennia, C‑264/21, EU:C:2022:536, pkt 29). W tych okolicznościach postawione pytanie trzeba rozumieć jako dotyczące kwestii, czy art. 3 ust. 1 dyrektywy 85/374 należy interpretować w ten sposób, że operator systemu dystrybucji energii elektrycznej powinien zostać uznany za „producenta” w rozumieniu tego przepisu, jeżeli zmienia poziom napięcia energii elektrycznej w celu jej dystrybucji do odbiorcy końcowego. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem przy dokonywaniu wykładni przepisu prawa Unii należy uwzględniać nie tylko jego brzmienie, lecz także jego kontekst oraz cele regulacji, której część ten przepis stanowi [wyrok z dnia 17 grudnia 2020 r., CLCV i in. (Urządzenie ograniczające skuteczność działania w silniku Diesla), C‑693/18, EU:C:2020:1040, pkt 94 i przytoczone tam orzecznictwo]. W pierwszej kolejności, zgodnie z samym brzmieniem art. 3 ust. 1 dyrektywy 85/374, „»producent« oznacza producenta [wytwórcę] produktu gotowego, producenta każdego surowca lub producenta [wytwórcę] części składowej i każdą osobę, która przedstawia się jako producent, umieszczając swą nazwę, znak handlowy [towarowy] lub inną wyróżniającą cechę na produkcie”. W drugiej kolejności, co się tyczy kontekstu, w jaki wpisuje się ten przepis, należy zauważyć, że z art. 5 dyrektywy 85/374 w związku z jej motywem czwartym wynika, iż kilka osób może być uznanych za „producenta”, w rozumieniu art. 3 ust. 1 tej dyrektywy, tego samego produktu i z tego tytułu każda z nich jest solidarnie odpowiedzialna za szkodę wyrządzoną przez ten produkt. W odniesieniu do roli poszczególnych podmiotów gospodarczych uczestniczących w łańcuchu wytwarzania i sprzedaży produktu Trybunał wyjaśnił, że podjęto decyzję o oparciu przyjętego w dyrektywie reżimu odpowiedzialności za szkody wyrządzone przez produkty wadliwe na – co do zasady – odpowiedzialności producenta, zważywszy, iż w znacznej większości przypadków dostawca ogranicza się do odsprzedaży produktu, który zakupił, i że tylko producent ma sposobność oddziaływania na jego jakość (zob. podobnie wyrok z dnia 10 stycznia 2006 r., Skov i Bilka, C‑402/03, EU:C:2006:6, pkt 28, 29). W tym względzie, co się tyczy rozróżnienia pomiędzy procesem wytwarzania a procesem sprzedaży produktu, należy również przypomnieć, że z orzecznictwa Trybunału wynika, iż produkt należy uznać za wprowadzony do obrotu w rozumieniu art. 11 dyrektywy 85/374 wówczas, gdy opuścił on proces wytwarzania rozpoczęty przez producenta i wszedł do procesu sprzedaży, w którym jest on oferowany odbiorcom w celu użycia lub konsumpcji (zob. podobnie wyrok z dnia 9 lutego 2006 r., O’Byrne, C‑127/04, EU:C:2006:93, pkt 27). W trzeciej kolejności, co się tyczy celu realizowanego przez dyrektywę 85/374, jej motyw czwarty wskazuje, że ochrona konsumenta wymaga, żeby wszyscy producenci zaangażowani w proces produkcji ponosili odpowiedzialność w zakresie, w jakim ich produkt gotowy, część składowa lub jakikolwiek surowiec dostarczone przez nich są wadliwe. Pojęcie „producenta” w rozumieniu art. 3 ust. 1 dyrektywy 85/374, które jest autonomicznym pojęciem prawa Unii, odpowiada zatem celowi polegającemu na ochronie konsumenta, który to cel wymaga, po pierwsze, aby kilka osób mogło zostać uznanych za producentów, a po drugie, aby konsument mógł wytoczyć powództwo przeciwko którejkolwiek z nich, tak aby poszukiwanie tylko jednej osoby odpowiedzialnej, „najbardziej odpowiedniej”, od której konsument powinien dochodzić swoich praw, nie miało znaczenia (zob. podobnie wyrok z dnia 7 lipca 2022 r., Keskinäinen Vakuutusyhtiö Fennia, C‑264/21, EU:C:2022:536, pkt 35). W niniejszej sprawie przedstawione pytanie dotyczy przypadku operatora systemu dystrybucji energii elektrycznej, który zmienia poziom napięcia energii elektrycznej w celu jej dystrybucji do odbiorcy końcowego, przy czym w braku wszelkiego działania tego operatora konsument nie mógłby korzystać z energii elektrycznej wysokiego napięcia produkowanej przez Électricité de France. W konsekwencji operator działający w ten sposób nie ogranicza się do dostarczenia produktu, w niniejszym przypadku energii elektrycznej, lecz uczestniczy w procesie jego produkcji, zmieniając jedną z jego cech, a mianowicie napięcie, aby doprowadzić go do stanu umożliwiającego udostępnienie go odbiorcom w celu wykorzystania lub konsumpcji. Wbrew temu, co twierdzi rząd francuski, poziom napięcia elektrycznego jest cechą tego produktu, niezależnie od tego, czy przepięcie elektryczne stanowi zagrożenie, którego ogół społeczeństwa zasadnie powinien się spodziewać. W tym względzie należy zauważyć, że cecha produktu może zostać zmieniona, pomimo że przed daną zmianą lub po niej nie jest on wadliwy. Z powyższego wynika, że operator systemu dystrybucji energii elektrycznej, który zmienia poziom napięcia energii elektrycznej, powinien być uznany za „producenta” w rozumieniu art. 3 ust. 1 dyrektywy 85/374. Wbrew temu, co stwierdził sąd odsyłający, taka wykładnia pojęcia „producenta” nie jest sprzeczna z przepisami dyrektyw, o których mowa w pkt 24 niniejszego wyroku, w szczególności z przepisami, które wymagają oddzielenia zadań związanych z produkcją i zadań związanych z dystrybucją energii elektrycznej. Jak bowiem wynika z orzecznictwa przytoczonego w pkt 35 tego wyroku, określenie kręgu podmiotów ponoszących odpowiedzialność, przeciwko którym poszkodowany ma prawo wnieść powództwo z tytułu reżimu odpowiedzialności przewidzianego w dyrektywie 85/374, musi zostać dokonane w oparciu o same art. 1 i 3 tej dyrektywy, bez możliwości ustalenia dodatkowych kryteriów, nieprzewidzianych w tych artykułach. Jeśli chodzi o dyrektywy, o których mowa w pkt 24 niniejszego wyroku, realizują one różne cele. W świetle powyższych rozważań na pytanie prejudycjalne trzeba odpowiedzieć, iż art. 3 ust. 1 dyrektywy 85/374 należy interpretować w ten sposób, że operator systemu dystrybucji energii elektrycznej powinien zostać uznany za „producenta” w rozumieniu tego przepisu, jeżeli zmienia on poziom napięcia energii elektrycznej w celu jej dystrybucji do odbiorcy końcowego. W przedmiocie kosztów Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.   Z powyższych względów Trybunał (dziesiąta izba) orzeka, co następuje:   Artykuł 3 ust. 1 dyrektywy Rady 85/374/EWG z dnia 25 lipca 1985 r. w sprawie zbliżenia przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych państw członkowskich dotyczących odpowiedzialności za produkty wadliwe, zmienionej dyrektywą 1999/34/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 10 maja 1999 r.,   należy interpretować w ten sposób, że   operator systemu dystrybucji energii elektrycznej powinien zostać uznany za „producenta” w rozumieniu tego przepisu, jeżeli zmienia poziom napięcia energii elektrycznej w celu jej dystrybucji do odbiorcy końcowego.   Podpisy ( *1 ) Język postępowania: francuski.