C-731/23

OPINIA RZECZNIKA GENERALNEGO NICHOLASA EMILIOU przedstawiona w dniu 12 czerwca 2025 r. ( ) Sprawa C‑731/23 P Nicoventures Trading Ltd, British American Tobacco (Germany) GmbH, British American Tobacco Italia SpA (BAT Italia), British American Tobacco Polska Trading sp. z o.o., British American Tobacco España SA, P.J. Carroll & Company Ltd przeciwko Komisji Europejskiej Odwołanie – Zdrowie publiczne – Dyrektywa 2014/40/EU – Dyrektywa delegowana (UE) 2022/2100 – Podgrzewane wyroby tytoniowe – Artykuł 263 TFUE – Czynna legitymacja procesowa – Indywidualne oddziaływanie – Orzecznictwo oparte na formule Plaumanna – Systematyzacja i ponowna ocena orzecznictwa – Kryterium zamkniętej grupy I. Wprowadzenie 1. „Przed prawem stoi strażnik. Do strażnika zgłasza się człowiek ze wsi i prosi o pozwolenie wejścia do środka. Ale strażnik powiada, że nie może mu pozwolić na wejście. Człowiek zastanawia się, a potem pyta, czy wobec tego będzie mu wolno wejść później. »To możliwe – mówi strażnik – ale teraz nie« […]. Człowiek ze wsi nie spodziewał się takich trudności; prawo powinno przecież być dostępne dla wszystkich i zawsze, myśli sobie […]”. 2. Ten fragment opowiadania „Przed prawem” Franza Kafki ( ) wydaje mi się całkiem odpowiedni, aby odzwierciedlić trudności, na jakie napotykają skarżący, próbując najpierw zrozumieć, czy akt Unii w rozumieniu art. 263 TFUE „dotyczy ich indywidualnie”, a następnie ustalić to przed sądami Unii. 3. Podstawowe kryterium dotyczące przesłanki indywidualnego oddziaływania zostało, jak powszechnie wiadomo, po raz pierwszy opracowane w 1963 r. w sprawie Plaumann: podmioty niebędące adresatami aktu mogą powołać się na okoliczność, że akt dotyczy ich indywidualnie w rozumieniu art. 263 akapit czwarty TFUE tylko wtedy, gdy ma on wpływ na ich sytuację ze względu na szczególne dla nich cechy charakterystyczne lub na sytuację faktyczną, która odróżnia je od wszelkich innych osób i w związku z tym indywidualizuje w sposób podobny jak adresata (tak zwana „formuła Plaumanna”) ( ). 4. W późniejszym orzecznictwie (zwanym dalej „orzecznictwem opartym na formule Plaumanna”) formuła ta była nie tylko stale potwierdzana, ale również stosowana przez Trybunał w dość rygorystyczny sposób. Trybunał postępował tak pomimo pewnych propozycji zmian zgłaszanych wewnątrz instytucji oraz (czasami dość ostrej) krytyki wyrażanej w doktrynie. Chociaż głównym zarzutem wobec orzecznictwa opartego na formule Plaumanna jest jego zbytnia restrykcyjność, obserwatorzy ubolewają również nad jego niejasnością i złożonością, a także pewnymi niespójnościami w jego stosowaniu na przestrzeni lat. 5. Niniejsza sprawa daje Trybunałowi możliwość ponownego rozważenia tego orzecznictwa. Wnoszące odwołanie wnoszą o uchylenie postanowienia z dnia 20 września 2023 r., Nicoventures Trading i in./Komisja ( ), w którym Sąd uznał skargę o stwierdzenie nieważności skierowaną przeciwko dyrektywie delegowanej Komisji (UE) 2022/2100 ( ) za niedopuszczalną na tej podstawie, że dotyczyła ona wnoszących odwołanie bezpośrednio, ale nie indywidualnie. 6. Moja analiza pokaże, że ścisłe i formalistyczne podążanie za orzecznictwem opartym na formule Plaumanna prowadziłoby do uznania, że zaskarżony akt nie dotyczy indywidualnie wnoszących odwołanie w niniejszej sprawie, podczas gdy bardziej elastyczne i realistyczne podążanie za tym orzecznictwem prowadziłoby do uznania, że dotyczy. W rzeczywistości uważam, że sprawiedliwym rozstrzygnięciem sprawy byłoby właśnie to, że wnoszące odwołanie w niniejszej sprawie powinny mieć możliwość zakwestionowania zaskarżonego aktu przed sądami Unii. Uznanie, że akt ten nie „dotyczy ich indywidualnie” może być zgodne z niektórymi precedensami sądów Unii, ale moim zdaniem byłoby niezgodne z prawidłową interpretacją art. 263 akapit czwarty TFUE, zwłaszcza w systemie prawnym Unii po wejściu w życie traktatu z Lizbony. 7. W tym kontekście niniejsza opinia ma przede wszystkim na celu zaproponowanie Trybunałowi, aby ponad sześćdziesiąt lat po wydaniu wyroku w sprawie Plaumann rozważył, czy i w jakim zakresie strażnik powinien otworzyć drzwi prawa. II. Okoliczności faktyczne i ramy prawne sporu 8. Okoliczności sporu zostały przedstawione w pkt 2–6 zaskarżonego postanowienia. Na potrzeby niniejszego postępowania można je podsumować w następujący sposób. 9. Nicoventures Trading Limited, British American Tobacco (Niemcy) GmbH, British American Tobacco Italia SpA (BAT Italia), British American Tobacco Polska Trading sp. z o.o., British American Tobacco España SA i P.J. Carroll & Company Limited (zwane dalej „wnoszącymi odwołanie”) należą do grupy British American Tobacco (zwanej dalej „grupą BAT”), która produkuje i wprowadza do obrotu wyroby tytoniowe. Wnoszące odwołanie zajmują się opracowywaniem i sprzedażą produktów niepalnych, w tym podgrzewanych wyrobów tytoniowych, w Unii Europejskiej. 10. Dyrektywa 2014/40/UE ( ) reguluje wprowadzanie do obrotu wyrobów tytoniowych. W związku z tym dąży do zbliżenia przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych państw członkowskich dotyczących między innymi składników, etykietowania i opakowań wyrobów tytoniowych. 11. Artykuł 7 ust. 1 i 7 dyrektywy 2014/40 stanowi, że państwa członkowskie zakazują wprowadzania do obrotu wyrobów tytoniowych o charakterystycznym aromacie oraz zawierających środki aromatyzujące w jakichkolwiek ich komponentach. Artykuł 7 ust. 12 tej dyrektywy, zanim został zmieniony spornym aktem, wyłączał wyroby tytoniowe inne niż papierosy i tytoń do samodzielnego skręcania papierosów z zakazów określonych w ust. 1 i 7 tego przepisu. Podobnie art. 11 ust. 1 akapit pierwszy dyrektywy 2014/40, zanim został zmieniony spornym aktem, stanowił, że państwa członkowskie mogą zwolnić wyroby tytoniowe do palenia inne niż papierosy, tytoń do samodzielnego skręcania papierosów i tytoń do fajki wodnej z obowiązków w zakresie etykietowania wyrobów tytoniowych oraz obowiązkowego umieszczania na opakowaniach niektórych ostrzeżeń, informacji i połączonych ostrzeżeń zdrowotnych. Ponadto art. 7 ust. 12 i art. 11 ust. 6 tej dyrektywy stanowią, że Komisja Europejska przyjmuje akty delegowane w celu zniesienia zwolnień, o których mowa w art. 7, lub możliwości przyznawania zwolnień, o których mowa w art. 11, dotyczących danej kategorii wyrobów, jeżeli nastąpi istotna zmiana okoliczności stwierdzona w sprawozdaniu Komisji. 12. W dniu 15 czerwca 2022 r. Komisja, zgodnie z dyrektywą 2014/40, opublikowała sprawozdanie stwierdzające istotną zmianę okoliczności dotyczącą podgrzewanych wyrobów tytoniowych. W związku z tym sprawozdaniem Komisja przyjęła sporny akt w dniu 29 czerwca 2022 r. Artykuł 1 spornego aktu zmienił art. 7 ust. 12 i art. 11 ust. 1 dyrektywy 2014/40. Od dnia 23 października 2023 r. – terminu, w którym środki przewidziane w spornym akcie musiały zostać transponowane – podgrzewane wyroby tytoniowe nie podlegały już zwolnieniom określonym w art. 7 i 11 dyrektywy 2014/40. III. Postępowanie przed Sądem i zaskarżone postanowienie 13. Wnosząc skargę do Sądu na podstawie art. 263 TFUE, skarżące domagały się stwierdzenia nieważności spornego aktu, podnosząc na poparcie swojej skargi dwa zarzuty. Ze swojej strony Komisja podniosła zarzut niedopuszczalności skargi. 14. W zaskarżonym postanowieniu Sąd uznał skargę za niedopuszczalną i obciążył skarżące kosztami postępowania. Jak wspomniano powyżej, Sąd uznał, że zaskarżony akt dotyczył skarżących bezpośrednio, ale nie dotyczył ich indywidualnie. IV. Postępowanie przed Trybunałem i zakres żądań 15. W odwołaniu wniesionym do Trybunału wnoszące odwołanie wnoszą o: (i) uchylenie zaskarżonego postanowienia; (ii) jeżeli stan postępowania na to pozwala, oddalenie zarzutu niedopuszczalności, uznanie skargi za dopuszczalną i przekazanie sprawy Sądowi do ponownego rozpoznania co do istoty, oraz (iii) obciążenie Komisji kosztami postępowania. 16. Komisja wnosi do Trybunału o oddalenie odwołania i obciążenie wnoszących odwołanie kosztami postępowania. 17. Postanowieniem prezesa Trybunału z dnia 25 kwietnia 2024 r. Republika Francuska została dopuszczona do sprawy w charakterze interwenienta popierającego żądania Komisji. V. Analiza 18. Na wstępie warto przypomnieć, że zgodnie z art. 263 TFUE nieuprzywilejowani skarżący mogą wnieść skargę na akty Unii wywołujące skutki prawne, jeżeli: (i) są adresatami tego aktu, (ii) akt ten dotyczy ich bezpośrednio i indywidualnie lub (iii) akt ten jest aktem regulacyjnym, który nie wymaga środków wykonawczych i dotyczy ich bezpośrednio. Niniejsza sprawa dotyczy drugiego z powyższych przypadków i tylko w zakresie interpretacji wymogu „indywidualnego oddziaływania”. 19. Na poparcie swojego odwołania wnoszące odwołanie podnoszą jeden zarzut, podzielony na dwie części, zgodnie z którym Sąd naruszył prawo w ramach oceny, czy sporny akt dotyczy ich indywidualnie. 20. Zanim dokonam oceny argumentów wnoszących odwołanie (sekcje B i C poniżej), uważam za przydatne generalne omówienie orzecznictwa opartego na formule Plaumanna (sekcja A). A.   Uwagi wstępne: przeszłość, teraźniejszość i przyszłość orzecznictwa opartego na formule Plaumanna 21. W tej części opinii postaram się w pierwszej kolejności usystematyzować orzecznictwo oparte na formule Plaumanna. W drugiej kolejności omówię zarzuty wobec tego orzecznictwa. W trzeciej kolejności wyjaśnię, dlaczego uważam, że podstawowa idea formuły Plaumanna jest zasadniczo słuszna i w związku z tym nie należy jej porzucać. Wreszcie w czwartej kolejności wyjaśnię, że niekiedy konkretne zastosowanie tego kryterium było nadmiernie rygorystyczne i niespójne. W związku z tym zaproponuję Trybunałowi wydanie przełomowego orzeczenia, w którym ponownie zbada, wyjaśni i być może doprecyzuje stosowanie orzecznictwa opartego na formule Plaumanna. 1. Orzecznictwo oparte na formule Plaumanna w obecnym stanie prawnym 22. Jak wyjaśniono we wstępie, od czasu wyroku w sprawie Plaumann Trybunał konsekwentnie twierdził, że akt „dotyczy indywidualnie” osób innych niż adresaci aktu, jeżeli akt ten ma wpływ na ich sytuację ze względu na szczególne dla nich cechy charakterystyczne lub na sytuację faktyczną, która odróżnia je od wszelkich innych osób i w związku z tym indywidualizuje je w sposób podobny do adresatów aktu ( ). 23. Oznacza to wyraźnie, że dla uznania, iż zaskarżony akt dotyczy skarżącego indywidualnie, nie musi on być jedyną osobą, na którą ten akt ma wpływ. Skarżący powinien jednak wykazać, że występuje sytuacja, która z punktu widzenia zaskarżonego przepisu odróżnia go od wszystkich innych osób, na które akt ten ma wpływ ( ). 24. Skarżący nie są co do zasady uznawani za osoby, których indywidualnie dotyczą akty, które mają zastosowanie w określonych obiektywnie sytuacjach oraz wywołują skutki prawne względem pewnej kategorii osób określonych w sposób ogólny i abstrakcyjny ( ). Niemniej jednak sam fakt, że zaskarżony akt ma charakter ustawodawczy lub ogólny zakres, nie wyklucza, że może on dotyczyć indywidualnie niektórych osób, na które ma wpływ ( ). 25. Tak jest na przykład w przypadku, gdy skarżący są wprost wymienieni jako osoby, których akt dotyczy, tak że akt ten jest zarazem aktem o charakterze generalnym, ponieważ dotyczy kategorii adresatów określonych w sposób ogólny i abstrakcyjny, jak i zbiorem indywidualnych decyzji dotyczących osób w nim wymienionych ( ). 26. Ponadto akt, który ma wpływ na grupę osób na podstawie ogólnych i abstrakcyjnych kryteriów, nawet w przypadku braku wyraźnego odniesienia do konkretnych osób, może nadal indywidualnie dotyczyć niektórych osób, na które wpływa. Jak orzekł Trybunał, gdy decyzja dotyczy grupy osób, które zostały zidentyfikowane lub mogą być zidentyfikowane w chwili wydania tego aktu ze względu na określone cechy właściwe członkom tej grupy, akt ten może dotyczyć tych osób w sposób indywidualny, ponieważ należą one do ograniczonego kręgu osób, na które wpływa ( ). W istocie oznacza to, że w ogólnym kręgu osób objętych zakresem podmiotowym ocenianego aktu można zidentyfikować węższy krąg jednej lub więcej osób, które wykazują szczególne cechy odróżniające je od pozostałych ( ). Kryterium to będę nazywać kryterium „zamkniętej grupy” ( ). 27. Dla jasności: samo istnienie możliwości ustalenia z większą lub mniejszą dokładnością liczby czy też nawet tożsamości osób, do których ma zastosowanie dany akt, w żaden sposób nie oznacza, że należy uznać, iż akt ten dotyczy indywidualnie tych osób, gdy jest on stosowany ze względu na zaistnienie określonej w danym akcie obiektywnej sytuacji prawnej lub faktycznej ( ). Konieczne jest zatem coś więcej, aby uznać, że akt dotyczy indywidualnie potencjalnego skarżącego. 28. Wydaje mi się, że na podstawie kryterium zamkniętej grupy Trybunał uznał indywidualne oddziaływanie w czterech rodzajach sytuacji. Chodzi o sytuacje, w których skutki aktu Unii mają wpływ na skarżącego, ponieważ akt ten może (i) nie uwzględniać sytuacji skarżącego, (ii) naruszać prawo podmiotowe skarżącego, (iii) naruszać uprawnienia proceduralne skarżącego oraz (iv) mieć znaczące niekorzystne skutki w sferze uzasadnionego interesu skarżącego. 29. Zanim przedstawię więcej szczegółów w tym przedmiocie, chciałbym doprecyzować dwie kwestie. Po pierwsze, używam czasownika „może”, ponieważ to, czy zaskarżony akt rzeczywiście naruszył prawo skarżącego lub nieproporcjonalnie wpłynął na uzasadniony interes skarżącego, jest – co oczywiste – kwestią zasadności skargi, a nie jej dopuszczalności. Wystarczy, aby skarżący wykazał, że w świetle przedstawionych elementów prawnych i faktycznych istnieje możliwość naruszenia jego prawa lub nadmiernego wpływu na jego uzasadniony interes ( ). 30. Po drugie, przez „uzasadniony interes” rozumiem, ogólnie rzecz biorąc, sytuacje chronione prawem Unii, których nie można zakwalifikować jako związanych z prawami podmiotowymi w ścisłym rozumieniu ( ). Termin ten odnosi się do sytuacji, w których prawo Unii gwarantuje skarżącemu swobodę (lub wolność) albo przyznaje mu uprawnienia lub immunitet ( ). Przykładowo, podmioty gospodarcze mogą w pewnych okolicznościach zwrócić się do sądów Unii w celu ochrony swoich interesów, na które mają wpływ akty Unii mogące zakłócić konkurencję na rynku wewnętrznym ( ). 31. Wracając do sytuacji, o których mowa w pkt 28 powyżej, zauważę, że pierwsza linia orzecznicza dotyczy spraw, w których Trybunał uznał, że skarżący mogą zaskarżyć akt jako osoby, których dotyczy on indywidualnie, gdzie przyjęcie tego aktu wymagało, zgodnie z obowiązującymi przepisami, rozważenia przez daną instytucję sytuacji określonej grupy osób, do której należeli skarżący ( ). Decyzje te stanowią logiczne rozwinięcie orzecznictwa wspomnianego w pkt 25 powyżej. Ich uzasadnienie jest jasne: niektóre osoby, których dotyczy akt, mogły nie zostać w nim wymienione, jednakże ich szczególna pozycja została wyraźnie wyróżniona przez samego prawodawcę. 32. Druga linia orzecznicza obejmuje sprawy, w których skarżący mogli zaskarżyć akt Unii, który, w przeciwieństwie do większości osób, których dotyczył, miał retrospektywny wpływ na prawa nabyte lub na istniejące stosunki prawne skarżących ( ). Tę linię orzeczniczą można moim zdaniem uznać za konsekwencję szeregu ogólnych zasad prawa Unii: pewności prawa, przewidywalności, zakazu retroaktywności, ochrony uzasadnionych oczekiwań. Oczywiste jest, że żadna osoba w Unii Europejskiej nie może oczekiwać, że prawodawstwo Unii pozostanie niezmienne. Jednocześnie jednak osoby, które dostosowują swoje zachowanie do istniejących przepisów, powinny mieć określony stopień pewności co do stabilności stanów prawnych ukształtowanych w przeszłości oraz już nawiązanych stosunków prawnych, o ile wyjątkowe okoliczności nie uzasadniają sytuacji odmiennej ( ). 33. Trzeci nurt orzecznictwa dotyczy uprawnień proceduralnych skarżących, które mogły zostać naruszone w niektórych procedurach Unii, takich jak te określone w przepisach Unii dotyczących kontroli pomocy państwa. Dzieje się tak na przykład w przypadku, gdy Komisja niesłusznie zatwierdza środek pomocy podczas wstępnego postępowania wyjaśniającego, pozbawiając tym samym zainteresowane strony możliwości złożenia wyjaśnień podczas pogłębionego etapu postępowania wyjaśniającego. W takich przypadkach zainteresowane strony były konsekwentnie uznawane za osoby, których indywidualnie dotyczyła decyzja Komisji ( ). Jeżeli prawodawstwo Unii przyznaje niektórym stronom określone uprawnienia proceduralne, logiczne jest, że wszelkie spory dotyczące naruszenia tych praw są rozpatrywane bezpośrednio przez sądownictwo Unii, gdzie postępowanie jest w całości regulowane prawem Unii i prowadzone na szczeblu unijnym. 34. Ta grupa spraw obejmuje również sprawy, w których Trybunał uznał indywidualne oddziaływanie na osobę zaskarżającą akt Unii, który, choć nie był do niej skierowany, został wydany w wyniku postępowania wywołanego i w dużej mierze opartego na jej interakcji z daną instytucją Unii ( ). W takich przypadkach możliwe jest, że skarżącemu nie przysługiwały określone uprawnienia proceduralne na mocy odpowiednich przepisów Unii. Niemniej jednak, z uwagi na kluczową rolę skarżącego w postępowaniu, dana instytucja mogła naruszyć jedno z jego praw, które wywodził on z prawa do dobrej administracji (obecnie zapisanego w art. 41 Karty). 35. Wreszcie czwarta linia orzecznicza obejmuje sprawy, w których Trybunał uznał, że zaskarżony akt indywidualnie dotyczy skarżących, na których pozycję na rynku akt ten miał znaczący wpływ. Sprawy te dotyczyły zazwyczaj prawa konkurencji, pomocy państwa, kontroli koncentracji i antydumpingu, ale także rolnictwa ( ). W tych obszarach właściwa instytucja może skorzystać ze swoich uprawnień quasi-legislacyjnych, wykonawczych lub egzekucyjnych, zwykle po zakończeniu doraźnej procedury administracyjnej, w celu uregulowania bardzo konkretnej sytuacji (obejmującej ocenę okoliczności faktycznych i prawnych), która dotyczy jednej osoby lub większej liczby osób, które są zidentyfikowane lub możliwe do zidentyfikowania ( ). Co więcej, ta grupa przypadków obejmuje te, w których instytucja, ponownie w odpowiedzi na bardzo konkretną sytuację i zgodnie z określoną procedurą, przyjęła akt, który, przynajmniej na poziomie formalnym, ma charakter i zakres legislacyjny, a jednocześnie ma pewną treść decyzyjną ( ). 36. W takich przypadkach osoby, których bezpośrednio dotyczą treści decyzyjne, znajdują się oczywiście w zupełnie odmiennej sytuacji. Ponadto możliwość, że instytucja może faworyzować działania jednej lub więcej (zidentyfikowanych lub możliwych do zidentyfikowania) osób, niemal nieuchronnie oznacza, że działania jednej lub więcej (zidentyfikowanych lub możliwych do zidentyfikowania) osób są, odpowiednio, dyskryminowane lub faworyzowane ( ). Uzasadnione jest, że osoby, na które akt Unii miał negatywny wpływ, mogą w pewnych okolicznościach zaskarżyć ten akt bezpośrednio do sądów Unii. Jednakże, jak zostanie to omówione w następnej części, Trybunał nie przyjął kryterium opartego na „poważnym wpływie” w odniesieniu do aktów Unii, które zarówno co do formy, jak i treści mają charakter generalny, a zatem są wynikiem rzeczywistych działań w zakresie kształtowania polityki. 37. Po krótkim przedstawieniu głównych aspektów orzecznictwa opartego na formule Plaumanna przejdę teraz do najczęściej podnoszonej wobec niego krytyki. 2. Krytyka wobec formuły Plaumanna 38. Nie jest przesadą stwierdzenie, że wyrok w sprawie Plaumann jest jednym z najszerzej dyskutowanych orzeczeń Trybunału w jego siedemdziesięcioletniej historii. Nie można również zaprzeczyć, że jest on także jednym z najbardziej krytykowanych, zwłaszcza przez społeczeństwo obywatelskie i środowisko naukowe ( ). 39. Często krytyka koncentruje się na ograniczającym wpływie orzecznictwa wypracowanego na podstawie tego wyroku. „Bariera [niemal nie do pokonania]” lub „[sieć], przez którą nikt się nie prześlizgnie”, oparta na „nierealistycznym [kryterium] ekonomicznym”, oferująca „niewiele [wskazówek]” stronom i „prowadząca do absurdalnych rezultatów”: kompleksowa lektura komentarzy do orzecznictwa opartego na formule Plaumanna dostarcza litanię hiperboli ( ). 40. Prawdą jest jednak również to, że kompleksowa analiza orzecznictwa wydaje się tworzyć raczej ponury obraz, tak jakby bardzo niewiele liczyło się przy ustalaniu indywidualnego oddziaływania. W istocie sądy Unii stwierdziły, że następujące elementy same w sobie nie świadczą o istnieniu „indywidualnego oddziaływania”: (i) skarżący jest jedyną osobą lub jedną z niewielu osób, na które wpływ miał kwestionowany akt ( ), (ii) zaskarżony akt ma szczególnie istotny wpływ na skarżącego ( ), (iii) skarżący mógł uczestniczyć lub faktycznie uczestniczył w postępowaniu, które doprowadziło do przyjęcia zaskarżonego aktu ( ), (iv) zaskarżony akt wywołuje „różne konkretne skutki wobec różnych osób, do których ma zastosowanie” ( ), (v) zaskarżony akt zawiera ograniczenia i odstępstwa od zasad o charakterze ogólnym lub przepisy o charakterze przejściowym dotyczące zamkniętej grupy podmiotów gospodarczych ( ) oraz (vi) szczególne przepisy prawa Unii wymagały od właściwych instytucji „uwzględnienia konsekwencji aktu, który zamierzają przyjąć, dla sytuacji niektórych osób” ( ). 41. W szczególności autorzy ubolewają nad niemożnością występowania osób fizycznych i stowarzyszeń jako swego rodzaju obrońców publicznych przed aktami, które szkodzą pewnej grupie osób. W tym względzie często odnoszą się do paradoksu stworzonego przez kryterium: im bardziej rozproszony i szkodliwy akt (jak to często ma miejsce w przypadku środków ochrony środowiska), tym mniej prawdopodobne jest, aby uznano, że akt dotyczy indywidualnie jednej osoby lub większej liczby osób (fizycznych lub prawnych) zgodnie z orzecznictwem opartym na formule Plaumanna ( ). Niedawna sprawa Carvalho (dotycząca środków Unii w przedmiocie zmian klimatu) została wskazana jako ilustracja tego aspektu ( ). 42. Inna linia krytyki orzecznictwa opartego na formule Plaumanna dotyczy zarzucanej mu niejasności, która z kolei prowadzi do niespójnych decyzji. Zdaniem niektórych autorów faktyczne zastosowanie formuły Plaumanna w niektórych sprawach koncentrowało się bardziej na formalnych elementach zaskarżonego aktu, a w innych na materialnych obowiązkach wynikających z tego aktu. W wielu wyrokach, w tym tych „wiodących”, uzasadnienie w tej kwestii nie jest przykładem klarowności. Ta hermeneutyczna niejednorodność i niejednoznaczność doprowadziła do, jak się twierdzi, dość fragmentarycznego i kazuistycznego stanu orzecznictwa, w którym trudno dostrzec wspólny wątek. Dlatego też ocena dopuszczalności skarg wnoszonych na podstawie art. 263 TFUE przez skarżących prywatnych często wymaga długich rozważań w orzeczeniach sądów Unii ( ). 43. Powyższą krytykę podzielał w dużej mierze rzecznik generalny F.G. Jacobs, który w swojej opinii w sprawie UPA szczegółowo wyjaśnił, dlaczego uznał, że Trybunał musi dokonać ponownej oceny orzecznictwa opartego na formule Plaumanna, i wobec tego zasugerował przyjęcie nowego kryterium indywidualnego oddziaływania: „Należy uznać, że akt [Unii] dotyczy indywidualnie danej osoby, jeżeli ze względu na jej szczególną sytuację akt ten ma lub może mieć istotny niekorzystny wpływ na jej interesy” ( ). 44. Wkrótce po wydaniu tamtej opinii Sąd (obecnie) wydał wyrok w sprawie Jégo‑Quéré, w którym doszedł do podobnych wniosków dotyczących potrzeby ponownego rozważenia orzecznictwa, orzekając, że „w celu zapewnienia skutecznej ochrony sądowej jednostek osoba fizyczna lub prawna musi zostać uznana za osobę, której indywidualnie dotyczy akt [Unii] o charakterze generalnym dotyczący jej bezpośrednio, jeżeli akt ten wpływa na jej sytuację prawną w sposób zarówno ostateczny, jak i natychmiastowy, ograniczając jej prawa lub nakładając na nią obowiązki” ( ). 45. Trybunał nie podzielił jednak analiz i propozycji ani rzecznika generalnego, ani Sądu. W wyroku w sprawie UPA Trybunał (i) potwierdził formułę Plaumanna, (ii) podkreślił, że „kompletny system środków odwoławczych” zagwarantowany w traktatach opiera się w szczególności na uzupełniających się rolach skarg o stwierdzenie nieważności i postępowań prejudycjalnych, (iii) wyjaśnił, że do państw członkowskich należy ustanowienie systemu środków odwoławczych i procedur, które zapewniają poszanowanie prawa do skutecznej ochrony sądowej, (iv) przyznał, że warunki dopuszczalności skargi wniesionej przez osoby fizyczne należy interpretować w świetle zasady skutecznej ochrony sądowej, zaznaczając jednak, że nie może to w rzeczywistości prowadzić do pomijania tych warunków, które są wprost określone w traktatach, oraz (v) stwierdził, że o ile można wprawdzie rozważyć stworzenie systemu sądowej kontroli legalności środków Unii o charakterze generalnym innego niż ten ustanowiony w traktacie założycielskim, o tyle to do państw członkowskich, jako autorów traktatów, należy zreformowanie obowiązującego systemu ( ). 46. W następnej części wyjaśnię, dlaczego pomimo tego, że niektóre z krytycznych uwag, które zostały właśnie omówione, mają pewne podstawy merytoryczne, jestem zdania, że formuła Plaumanna jest jak dotąd nadal akceptowalna i w konsekwencji nie musi być porzucona przez Trybunał. 3. W obronie formuły Plaumanna a) Jakie są alternatywy? 47. Na wstępie muszę zaznaczyć, że krytyka, która dotyczy formuły Plaumanna, jest często „ukierunkowana na wynik”: mówiąc prościej, kryterium jest zbyt rygorystyczne, a zatem nie może być poprawne (lub, alternatywnie, nie jest odpowiednie). Rzadko jednak komentatorzy podejmują się wyjaśnienia, gdzie Trybunał popełnił błąd w swojej interpretacji art. 263 akapit czwarty TFUE i jak należy interpretować przesłankę „indywidualnego oddziaływania”. Gdy w rzeczywistości proponowane jest alternatywne kryterium, to albo czerpie ono inspirację z przepisów obowiązujących na szczeblu krajowym, albo przypomina (w większym lub mniejszym stopniu) te zaproponowane przez rzecznika generalnego F.G. Jacobsa i Sąd, przywołane w pkt 43 i 44 powyżej ( ). 48. Jeśli chodzi o zasady dotyczące legitymacji procesowej na poziomie państw członkowskich, muszę stwierdzić, że, co się tyczy tych najczęściej przywoływanych ( ), są one regulowane przepisami sformułowanymi raczej odmiennie niż art. 263 akapit czwarty TFUE, funkcjonującymi w ramach systemów wymiaru sprawiedliwości, które w odróżnieniu od systemu Unii mają charakter autonomiczny ( ). 49. Jeśli chodzi o kryteria zaproponowane przez rzecznika generalnego F.G. Jacobsa i Sąd, a także nimi zainspirowane, mają one rzeczywiście pewne istotne zalety. W szczególności umożliwiłyby one Trybunałowi, przy ustalaniu, czy pozycja skarżącego jest wystarczająco charakterystyczna, uwzględnienie w każdej sprawie (i) różnorodności okoliczności prawnych i faktycznych, które mogą mieć znaczenie, oraz (ii) powagi skutków, jakie wywołuje zaskarżony akt. Ponadto, na poziomie teoretycznym, trudno nie zgodzić się z koncepcją, że jednostki, które ponoszą znaczące niekorzystne skutki lub które są ostatecznie i natychmiastowo poszkodowane przez akt Unii, powinny zazwyczaj mieć możliwość zaskarżenia tego aktu. 50. Trybunał zdecydował się jednak nie stosować takich kryteriów. Ja również dostrzegam w nich dwie poważne wady. 51. Po pierwsze, kryteria te mają pewne ograniczenia strukturalne, które są trudne do pokonania. Zaproponowane formuły są do pewnego stopnia trudne do przewidzenia, ponieważ wszystkie opierają się na indywidualnej ocenie każdego przypadku. Opierają się one również na przymiotnikach (istotny, ostateczny, natychmiastowy), które same w sobie nie są zbyt precyzyjne i wobec tego mogą być interpretowane i stosowane zgoła odmiennie. Wymóg indywidualnego oddziaływania w praktyce staje się kwestią „stopnia” skutku. W takim wypadku pytanie, gdzie wyznaczyć granicę między wpływem, który można uznać za wystarczająco istotny, a takim, którego za istotny uznać nie można, w wielu sytuacjach mogłoby okazać się subiektywnym wyborem. 52. Po drugie, nie jest oczywiste, że kryteria te można wyczytać z art. 263 akapit czwarty TFUE. To prowadzi mnie do kolejnej kwestii. b) Językowa i historyczna wykładnia art. 263 TFUE 53. Wydaje mi się, że formuła Plaumanna jest bardziej autentyczną i rozsądną interpretacją terminu „indywidualny”, który jest używany w prawie wszystkich wersjach językowych traktatu. W języku potocznym najczęstszymi synonimami terminu „indywidualny” są: pojedynczy, konkretny, szczególny, wyróżniający się, odrębny. 54. W pełni zgadzam się, że w odniesieniu do danego aktu Unii więcej niż jedna osoba może znaleźć się w sytuacji na tyle szczególnej, że można ją uznać za wyjątkową lub prawie wyjątkową. Jednocześnie jednak uważam za zbyt daleko posunięte twierdzenie, jak to ujął Sąd w sprawie Jégo‑Quéré, że „liczba i pozycja innych osób, których również dotyczy lub może dotyczyć [zaskarżony] akt, nie mają znaczenia” w kontekście tego, czy dany akt dotyczy skarżącego indywidualnie ( ). Mówiąc bardzo prosto i schematycznie: jedna osoba może być szczególna, 10 osób prawdopodobnie również może być szczególnych, ale potrzebowałbym bardzo mocnych argumentów, aby zostać przekonanym, że każda osoba w grupie tysiąca lub miliona osób może być szczególna w rozumieniu art. 263 akapit czwarty TFUE. Moim zdaniem im większa liczba osób powołujących się na wyjątkowy skutek, tym mniejsze prawdopodobieństwo, że wszystkich tych osób akt „dotyczy indywidualnie”: przedmiotowy akt wydaje się mieć charakter generalny na podstawie abstrakcyjnych kryteriów ( ). 55. Historyczna interpretacja terminu „indywidualny” również potwierdza jego stosunkowo restrykcyjną wykładnię. Nie należy zapominać, że zgodnie z art. 33 akapit drugi (nieobowiązującego już) traktatu EWWiS prywatne osoby mogły wnosić skargi dotyczące „decyzji lub zaleceń o charakterze indywidualnym ich dotyczącym lub […] przeciwko ogólnym decyzjom lub zaleceniom, w których w ich opinii nadużyto w stosunku do nich władzy” ( ). Twórcy traktatu paryskiego chcieli umożliwić osobom prywatnym zaskarżanie decyzji, które w istocie były decyzjami indywidualnymi, ale zostały przedstawione jako akty o bardziej generalnym charakterze ( ). Jednak w swoich pierwszych orzeczeniach Trybunał przyjmował szeroką interpretację czynnej legitymacji procesowej podmiotów prywatnych ( ). W rezultacie wydaje się, że podczas negocjowania traktatu rzymskiego jego autorzy celowo przyjęli bardziej rygorystyczny tekst dotyczący czynnej legitymacji procesowej ( ). Dokumenty historyczne wskazują, że ideą było (po raz kolejny) umożliwienie skarżącym nieuprzywilejowanym zaskarżania wyłącznie decyzji, które dotyczyły ich indywidualnie, w tym tych „przedstawionych” jako przepisy lub decyzje skierowane do osób trzecich ( ). 56. Co ciekawe, kwestia ewentualnego złagodzenia przesłanki „indywidualnego oddziaływania” poprzez zmianę traktatu była podnoszona przed różnymi konferencjami międzyrządowymi i podczas nich. Jednakże twórcy traktatów, oczywiście w pełni świadomi „niewzruszalnego” charakteru orzecznictwa opartego na formule Plaumanna, ostatecznie zdecydowali się nie wprowadzać żadnych zmian w tym zakresie. Na przykład grupa robocza dotycząca funkcjonowania Trybunału Sprawiedliwości, utworzona w ramach Konwentu w sprawie przyszłości Europy w latach 2002–2003, była podzielona co do tego, czy przesłanka indywidualnego oddziaływania musi zostać uchylona (lub zmieniona), podczas gdy większość jej członków zgodziła się na inne zmiany w tym postanowieniu ( ). W rzeczywistości tylko te ostatnie zmiany znalazły się najpierw w proponowanym traktacie ustanawiającym Konstytucję dla Europy, a następnie w traktacie z Lizbony ( ). 57. Trybunał zauważył to w swoim wyroku w sprawie Inuit Tapiriit Kanatami i in./Parlament i Rada, w którym skarżący wyraźnie zwrócili się do Trybunału o ponowne rozważenie formuły Plaumanna i zastąpienie jej kryterium „istotnego niekorzystnego oddziaływania”. W szczególności Trybunał wskazał, że „nic nie pozwala uznać, że autorzy traktatu z Lizbony zamierzali zmodyfikować treść przesłanek dopuszczalności [już] określonych w art. [263 TFUE] ( )”. 58. Dodam, że nie ma również żadnego elementu językowego lub historycznego, który mógłby sugerować, że twórcy traktatów zamierzali (w momencie przyjmowania traktatu rzymskiego lub jego późniejszych zmian), za pomocą (obecnego) art. 263 TFUE, umożliwić prywatnym osobom wniesienie actio popularis ( ) lub skargi konstytucyjnej ( ) lub przyznać im szczególne prawo do wszczęcia postępowania w sprawie podnoszonego naruszenia ich praw podstawowych ( ). 59. Oprócz tych elementów językowych i historycznych istnieje również element systemowy sprzyjający zachowawczej wykładni przesłanki indywidualnego oddziaływania. c) Wykładnia systemowa art. 263 TFUE 60. System sądownictwa Unii ma specyficzną dwufilarową strukturę, która wynika z faktu, że Unia Europejska nie jest ani typową organizacją międzynarodową, ani państwem narodowym ( ). Specyfika ta ujawnia się przede wszystkim w art. 19 ust. 1 TUE, który powierzając Trybunałowi Sprawiedliwości Unii Europejskiej zadanie polegające na zapewnieniu „poszanowani[a] prawa w wykładni i stosowaniu Traktatów”, stanowi, że „państwa członkowskie ustanawiają środki niezbędne do zapewnienia skutecznej ochrony prawnej w dziedzinach objętych prawem Unii”. Z postanowienia tego wynika, że sądy krajowe mają być dla obywateli domagających się ochrony praw wywodzonych z porządku prawnego Unii unijnymi sądami powszechnymi ( ). 61. Ponadto, zgodnie z art. 13 ust. 2 TUE, każda instytucja Unii Europejskiej „działa w granicach uprawnień przyznanych jej na mocy Traktatów, zgodnie z procedurami, na warunkach i w celach w nich określonych”. Postanowienie to musi być wykładane z uwzględnieniem zasady równowagi instytucjonalnej, kluczowej cechy struktury instytucjonalnej Unii, która oznacza, że każda instytucja wykonuje swoje kompetencje z poszanowaniem kompetencji pozostałych instytucji ( ). Jeśli chodzi o Trybunał, nie można nie zauważyć, że jego jurysdykcja została jasno zdefiniowana: zgodnie z art. 274 TFUE „[z] zastrzeżeniem właściwości [Trybunału] określonej Traktatami, spory, których stroną jest Unia, nie są z tego tytułu wyłączone spod jurysdykcji sądów krajowych”. 62. Powyższe postanowienia pokazują, że istnieją (dość oczywiste) granice tego, jak Trybunał może wyłożyć postanowienia traktatów dotyczące granic swej jurysdykcji na podstawie art. 263 TFUE. Wskazują one również na istnienie nierozerwalnego związku i współzależności między sądownictwem Unii a sądownictwami państw członkowskich ( ). 63. Jak Trybunał wskazał w opinii 1/09, „Trybunał i sądy państw członkowskich czuwają nad poszanowaniem tego porządku prawnego i systemu sądowniczego Unii”, a sądy krajowe, we współpracy z Trybunałem, wypełniają powierzoną im „wspólnie funkcję w celu zapewnienia przestrzegania prawa przy wykładni i stosowaniu traktatów” ( ). 64. W rzeczywistości kontrola legalności aktów Unii opiera się na dwóch uzupełniających się postępowaniach sądowych: skargach bezpośrednich (w tym przede wszystkim skardze o stwierdzenie nieważności) i postępowaniu prejudycjalnym w przedmiocie ważności. Jak Trybunał konsekwentnie podkreślał w swoim orzecznictwie, traktaty ustanowiły w art. 263 i 277 TFUE ( ) z jednej strony oraz w art. 267 TFUE z drugiej „kompletny system środków prawnych i procedur zapewniający kontrolę legalności aktów Unii” ( ). Ta szczególna struktura została uznana przez ETPC w dobrze znanej sprawie Bosphorus za zasadniczo spełniającą standardy wymagane przez EKPC ( ). 65. Z tych wszystkich powodów nie jestem przekonany, aby formuła Plaumanna stanowiła błędną wykładnię przesłanki indywidualnego oddziaływania określonej w art. 263 akapit czwarty TFUE. Proponowane sądowe lub pozasądowe alternatywne wykładnie tej przesłanki (i) nie zapewniają wystarczającego stopnia pewności prawa i (ii) nie są w pełni zgodne z genezą, duchem i brzmieniem postanowienia traktatu. Wreszcie jestem także zdania, że nie jest nierozsądne, aby w wielu przypadkach kwestie ważności aktów Unii były najpierw przedmiotem rozpoznania sądów krajowych, które działają jako filtr decydujący o tym, czy kwestie te, prima facie niepozbawione znaczenia, powinny zostać skierowane do Trybunału na podstawie art. 267 TFUE. 66. Czy oznacza to, z uwagi na powyższe, że, parafrazując Kandyda Woltera ( ), w orzecznictwie Trybunału dotyczącym „indywidualnego oddziaływania” wszystko zmierza ku lepszemu, a Unia Europejska ma najlepszy z możliwych systemów sądowniczych? 67. Nie sądzę. 4. Ponowna ocena orzecznictwa opartego na formule Plaumanna 68. Jestem zdania, że pomimo zasadności formuły Plaumanna orzecznictwo jest dalekie od jasności, a ponadto niektóre interpretacje tej formuły były nadmiernie restrykcyjne i nie można ich pogodzić z rozsądną wykładnią art. 263 akapit czwarty TFUE, tym bardziej w Unii Europejskiej z 2025 roku. W związku z tym w tej części przedstawię Trybunałowi trzy sugestie, a następnie zakończę kilkoma końcowymi uwagami na temat tego, dlaczego ponowne rozważenie orzecznictwa opartego na formule Plaumanna byłoby wykonalne, pożądane i odpowiednie w czasie. a) Systematyzacja orzecznictwa 69. Moją pierwszą sugestią dla Trybunału jest usystematyzowanie orzecznictwa w celu zapewnienia zarówno potencjalnym skarżącym, jak i Sądowi większej jasności co do różnych okoliczności, w których osoby mogą zostać uznane za takie, których akt Unii „dotyczy indywidualnie”. Nie jest niczym niezwykłym, że Trybunał wydaje przełomowy wyrok, w którym aktualizuje i łączy kilka linii orzeczniczych, aby ustalić spójne i wyczerpujące ramy w danej kwestii o charakterze proceduralnym ( ). 70. Dla osoby niebędącej specjalistą w dziedzinie prawa Unii zaskakujące może być to, że w wielu orzeczeniach sądów Unii ocena dopuszczalności skargi wymaga długiej i złożonej dyskusji. W idealnej sytuacji dopuszczalność powinna być czymś stosunkowo łatwym do zweryfikowania. Jest coś dziwnego w systemie, w którym wiele spraw wymaga dłuższej analizy dopuszczalności skargi i znacznie krótszej analizy jej zasadności ( ). 71. Prawdopodobnie złożoność tej kwestii doprowadziła do wydania orzeczenia w sprawie Boehringer, w którym Trybunał przyjął, że w przypadkach uzasadnionych prawidłowym administrowaniem wymiarem sprawiedliwości możliwe jest odrzucenie skargi wniesionej na podstawie art. 263 TFUE co do istoty sprawy, bez orzekania w przedmiocie zarzutu niedopuszczalności podniesionego przez drugą stronę ( ). Takie orzecznictwo oferuje pragmatyczne rozwiązanie problemów wynikających z tej złożoności. Jednakże, choć można je obronić na gruncie ekonomii sądowej, prawdopodobnie nie miałoby ono racji bytu w mniej złożonym systemie. 72. Niepewność wynikająca ze złożoności analizy indywidualnego oddziaływania może również budzić wątpliwości w świetle orzecznictwa zapoczątkowanego wyrokiem w sprawie TWD Deggendorf. W orzecznictwie tym Trybunał zasadniczo uznał, że sprzeczne z zasadą pewności prawa byłoby zezwolenie osobie, która bez wątpienia mogła zaskarżyć akt Unii przed sądami Unii i dla której upłynął obowiązkowy termin przewidziany w tym względzie w art. 263 TFUE, na zakwestionowanie zgodności z prawem tego aktu przed sądem krajowym w skardze wniesionej przeciwko środkom podjętym przez władze krajowe w celu wykonania tego aktu. Każde inne podejście umożliwiłby skarżącemu podważenie ostatecznego charakteru, jakiego zaskarżony akt z konieczności nabiera po upływie terminu przewidzianego na wniesienie skargi. W związku z tym wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym w przedmiocie ważności takiego aktu jest w tych okolicznościach niedopuszczalny ( ). 73. Myślę, że można śmiało powiedzieć, że pomimo rozstrzygania wątpliwości na korzyść zainteresowanych osób („bez wątpienia”) analiza wymagana zgodnie z orzecznictwem zapoczątkowanym wyrokiem w sprawie TWD Deggerdorf nie jest łatwa do przeprowadzenia ( ). Oznacza to oczywiście, że w wielu przypadkach osoby, których dotyczy dany akt, muszą dla bezpieczeństwa wszcząć dwa postępowania: jedno przed sądami krajowymi, a drugie przed sądami Unii ( ). Tak właśnie stało się w niniejszym postępowaniu ( ). Mnożenie postępowań w tej samej sprawie, z wynikającymi z tego wyższymi kosztami zarówno dla stron, jak i społeczeństwa, jest czymś, co nie powinno mieć miejsca z oczywistych powodów. 74. W związku z tym jestem zdania, że istnieją szczególnie ważne powody, dla których Trybunał powinien w drodze przełomowego wyroku zapewnić większą jasność w swoim orzecznictwie dotyczącym przesłanki indywidualnego oddziaływania. Mam nadzieję, że zaproponowane powyżej usystematyzowanie mogłoby w pewnym stopniu pomóc Trybunałowi w osiągnięciu tego celu. Dla jasności, systematyzacja ta nie ma być wyczerpującą ilustracją wszystkich możliwych sytuacji, które mogą oznaczać „indywidualne oddziaływanie” na podstawie art. 263 akapit czwarty TFUE, a jedynie odzwierciedlać istniejące orzecznictwo. W istocie, jak stwierdził rzecznik generalny M. Bobek w opinii w sprawie Nord Stream 2, „[kryterium z wyroku Plaumann] jest rygorystyczne, ale – przynajmniej na pierwszy rzut oka – również stosunkowo obszerne i elastyczne” ( ). Przesłanka indywidualnego oddziaływania dotyczy nie tylko konkretnej sytuacji skarżącego, ale również formy i treści aktu, a także procedury, w ramach której akt ten został przyjęty. Przykładowo, jak pokazuje tak zwane rozporządzenie z Aarhus ( ), prawodawstwo Unii może tworzyć nowe kategorie osób, których określone akty instytucji Unii „indywidualnie dotyczą” ( ). 75. Zatem mimo że jakakolwiek obecna systematyzacja orzecznictwa nie wyklucza, że w przyszłości Trybunał może rozpatrzyć inne sprawy, w których dany rodzaj aktu Unii będzie indywidualnie dotyczył grupy osób, to jednak stanowiłaby ona jasną wskazówkę co do obecnego stanu prawnego nie tylko dla potencjalnych skarżących, ale także dla Sądu. b) Dopracowanie kryterium zamkniętej grupy 76. W części 3 powyżej wyjaśniłem, dlaczego uważam, że formuła Plaumanna stanowi uzasadnioną wykładnię przesłanki indywidualnego oddziaływania określoną w art. 263 akapit czwarty TFUE. Wobec tego uważam również, że kryterium zamkniętej grupy jest rozsądnym zastosowaniem formuły Plaumanna. Przypominam, że zgodnie z tym kryterium, zwykle stosowanym w odniesieniu do aktów o charakterze generalnym, gdy akt dotyczy grupy osób, które zostały zidentyfikowane lub mogą być zidentyfikowane w chwili wydania tego aktu ze względu na określone cechy właściwe członkom tej grupy, można uznać, że akt ten dotyczy tych osób w sposób indywidualny, ponieważ należą one do ograniczonego kręgu osób, na które wpływa. 77. Trudno zakwestionować pogląd, że jeżeli osoby, których dotyczy akt Unii, nie zostały zidentyfikowane ani nie można ich zidentyfikować, akt ten został przyjęty w odpowiedzi na konkretne okoliczności pojmowane abstrakcyjnie, na podstawie względów polityki ogólnej. Jednocześnie uważam również za uzasadnione, że sam fakt, iż wszystkie osoby, których dotyczy akt Unii, były w chwili jego przyjęcia zidentyfikowane lub możliwe do zidentyfikowania, nie wystarcza do uznania, że dotyczy on ich indywidualnie. W rzeczywistości nie jest niczym niezwykłym, że na danym rynku istnieje tylko kilka podmiotów, które są dobrze znane władzom i opinii publicznej. Kryterium indywidualnego oddziaływania nie może być stosowane na różne sposoby, gdy akt dotyczy, na przykład, świadczenia usług przez prawników lub lekarzy albo produkcji dużych samolotów lub wojskowych pojazdów opancerzonych. Może być jednak inaczej gdy akt, mimo że sformułowany w sposób ogólny i mający jednakowe zastosowanie wobec wszystkich osób, których dotyczy, jest zasadniczo dostosowany do sytuacji jednej osoby lub kilku konkretnych osób ( ). 78. Jak wskazano w pkt 27 powyżej, konieczne jest zatem coś więcej niż sam fakt, że osoby, których akt dotyczy, są zidentyfikowane lub możliwe do zidentyfikowania. Dlatego też orzecznictwo wymaga, aby osoby te należały do zamkniętej grupy, która w kontekście zaskarżonego przepisu ma pewne charakterystyczne cechy. Jest to zgodne z uzasadnieniem przepisu, który, jak wyjaśniono, zawsze miał na celu rozwiązanie sytuacji, w której akt Unii ma wpływ na sytuację prawną jednej osoby lub większej liczby osób, który to wpływ wykracza poza wpływ, jaki akt ten ma na pozostałe osoby, których dotyczy. Ta różnica wpływu na osoby, których akt dotyczy indywidualnie, i osoby, których akt nie dotyczy indywidualnie, nie może być (wyłącznie lub głównie) różnicą stopnia, ale powinna zależeć (przynajmniej w dużym zakresie) od jego charakteru ( ). 79. W moim przekonaniu wątek, który przewija się przez sprawy, w których uznano indywidualne oddziaływanie, polega na tym, że właściwa instytucja albo uwzględniła (w sposób wyraźny lub dorozumiany), albo powinna była uwzględnić, na podstawie pewnych przepisów szczególnych lub niektórych ogólnych zasad prawa Unii, szczególną sytuację skarżących przed wydaniem zaskarżonego aktu. Dzieje się tak zasadniczo w przypadku, gdy powody wynikające z prowadzonej polityki, które skłoniły instytucję do działania, musiały zostać pogodzone z prawami i interesami niektórych podmiotów, które z jakiegoś szczególnego powodu nie mogą być w pełni pogodzone z prawami i interesami innych osób, których to działanie dotyczy. Okoliczność, że dana instytucja nie była świadoma liczby lub tożsamości tych osób, nie ma znaczenia, o ile była w stanie uzyskać niezbędne informacje ( ). Wydaje mi się, że cztery przypadki, o których mowa w pkt 28 powyżej, stanowią dobre przykłady w tym kontekście. 80. Oczywiście zdaję sobie sprawę, że niektóre wyroki Trybunału wydają się być sprzeczne z tym stwierdzeniem ( ). Sprawy te są jednak dość specyficzne i nie należy uogólniać wypowiedzi Trybunału w tym zakresie. Sprawy te dotyczyły skarg wniesionych nie przez podmioty prywatne działające w celu ochrony swoich praw, ale przez władze regionalne (jedno z trzech terytoriów tworzących Królestwo Niderlandów), które działały jedynie w interesie ogólnym, jako podmiot odpowiedzialny za sprawy gospodarcze i społeczne w ramach swojej jurysdykcji, przeciwko środkowi, który miał raczej ograniczony wpływ na ich gospodarkę ( ). W tym względzie pragnę przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sam fakt, że region lub inny lokalny podmiot publiczny posiada pewne kompetencje – jako organ właściwy w sprawach gospodarczych, społecznych lub środowiskowych na swoim terytorium – w odniesieniu do kwestii regulowanej przez akt Unii o charakterze generalnym, nie może sam w sobie wystarczyć do uznania, że akt „dotyczy” tego regionu w rozumieniu art. 263 akapit czwarty TFUE ( ). Co więcej, w omawianych przypadkach odpowiednie prawodawstwo Unii zawierało jedynie niejasne i ogólne odniesienia do potrzeby uwzględnienia przez właściwą instytucję, wśród różnych czynników, wpływu planowanego aktu na dotknięte nim obszary ( ). Jak stwierdził Trybunał, wpływ zaskarżonego aktu na terytorium podlegające jurysdykcji strony skarżącej nie różnił się od wpływu wywieranego na inne dotknięte nim terytoria ( ). 81. W związku z tym nie sądzę, aby wyroki te przeczyły moim powyższym rozważaniom. W rzeczywistości daleko idąca interpretacja tych orzeczeń byłaby nie tylko trudna do pogodzenia z resztą orzecznictwa opartego na formule Plaumanna, ale również problematyczna z systemowego punktu widzenia. Jeśli bowiem instytucja Unii jest zobowiązana przez prawo do uwzględnienia sytuacji jednej konkretnej osoby lub kilku konkretnych osób, osoby te mają odpowiadające temu prawo, aby uwzględniono ich sytuację. Naturalnie „ubi ius ibi remedium”: gdzie prawo, tam środek zaradczy. W związku z tym osoby, których dotyczy akt, powinny mieć możliwość dochodzenia ochrony tego prawa przed sądem poprzez zaskarżenie aktu, który według nich nie uwzględnił ich sytuacji lub uczynił to błędnie. W rzeczywistości to właśnie to prawo (bycia uwzględnionym) – przywołując formułę Plaumanna – indywidualizuje skarżących „w podobny sposób jak adresata aktu” ( ). Zasadniczo, przyjmując dany akt, właściwa instytucja mogła nie tylko ustanowić generalne i abstrakcyjne zasady mające zastosowanie do nieokreślonej liczby osób, ale także zająć się sytuacją jednej lub większej liczby zidentyfikowanych lub możliwych do zidentyfikowania osób, tak jakby skierowała do nich akt o określonej treści decyzyjnej. 82. Pomimo powyższych stwierdzeń istnieje element kryterium zamkniętej grupy, który uważam za dość problematyczny. 83. W niektórych orzeczeniach sądy Unii wymagały (lub zdawały się wymagać), aby kategoria osób szczególnie dotkniętych zaskarżonym aktem, do której miałby należeć, jak twierdzi, skarżący, składała się z określonej liczby osób, która nie może się zwiększyć po przyjęciu zaskarżonego aktu („element przyszłościowy”) ( ). 84. Mam dwa zastrzeżenia w tym względzie. 85. Po pierwsze, na poziomie teoretycznym element przyszłościowy nie wydaje się być zgodny z logiką leżącą u podstaw orzecznictwa opartego na formule Plaumanna. Zasadniczo wymaga on porównania sytuacji danego skarżącego (lub grupy osób, do której należy) z jednej strony z sytuacją osób, które w pewnym momencie w przyszłości mogą lub będą dotknięte zaskarżonym aktem, z drugiej strony. 86. Niemniej jednak nie jest to porównanie, którego orzecznictwo oparte na formule Plaumanna wymaga od sądownictwa Unii. W równaniu „indywidualnego oddziaływania” występują dwa czynniki: (i) ogół osób dotkniętych zaskarżonym aktem, które należy zidentyfikować abstrakcyjnie na podstawie zakresu podmiotowego tego aktu („ogół”), oraz (ii) jego część, tj. mniejsza grupa osób dotkniętych (do której należy skarżący), którą ze względu na pewne szczególne cechy można rzekomo odróżnić od ogółu („ograniczony krąg”) ( ). 87. Istnienie ograniczonego kręgu należy oceniać konkretnie, biorąc pod uwagę wszystkie elementy prawne i faktyczne, które mogą charakteryzować sytuację osób do niego należących. Rzeczywiście, formuła Plaumanna wyraźnie nakazuje sądom Unii zbadanie konkretnych „cech” i „okoliczności” dotyczących skarżącego. W rzeczywistości Trybunał jasno stwierdził, że (i) indywidualne oddziaływanie musi być ustalone „na podstawie szczególnej sytuacji [osoby] w stosunku do każdej innej zainteresowanej osoby” ( ) oraz (ii) porównania tego należy dokonać „z punktu widzenia zaskarżonego przepisu” ( )„w dniu [jego] wydania” ( ). 88. Jeśli tak, to kluczowe w analizie jest ustalenie, czy istnieje różnica w charakterze wpływu, jaki zaskarżony akt ma w odniesieniu do dwóch grup (ogół i ograniczony krąg). Rola lub waga, jaką element przyszłościowy ma mieć w kontekście tej analizy, pozostaje dla mnie raczej niejasna. 89. W szczególności trudno mi zrozumieć, dlaczego zdolność jednej osoby lub kilku osób do zaskarżenia danego aktu, który miał zostać przyjęty (potencjalnie) bez należytego uwzględnienia ich szczególnej sytuacji przez daną instytucję Unii, miałaby zależeć od hipotetycznego przyszłego zachowania innych jednostek (które na przykład mogą podjąć daną działalność, założyć firmę lub przenieść się na dane terytorium w Unii). We wspólnocie prawa, która, jak wyjaśnię dalej, odzwierciedla podstawowe idee liberalnych demokracji opartych na wolnej i otwartej gospodarce rynkowej, kładących nacisk na autonomię jednostki i chroniących prawa podstawowe, niezwykle rzadko zdarza się, aby kategoria osób wykonujących daną działalność nie mogła ulec zmianie w przyszłości ( ). 90. Element przyszłościowy wynika, moim zdaniem, z niewłaściwego stosowania orzecznictwa opartego na formule Plaumanna. Jest on wynikiem analizy ukierunkowanej na zakres podmiotowy zaskarżonego aktu, która w niewystarczającym stopniu uwzględnia rzeczywiste cechy danej podgrupy. Oznacza to nadanie decydującego znaczenia elementom o charakterze teoretycznym i hipotetycznym, kosztem istniejącej rzeczywistej sytuacji. Moim zdaniem takiego podejścia nie da się pogodzić z orzecznictwem Trybunału, o którym mowa w pkt 87 powyżej. 91. Po drugie, nie jestem pewien, czy z praktycznego punktu widzenia rozważanie elementu przyszłościowego jest rozsądne i przydatne. 92. Prawdą jest, że element przyszłościowy jest nieuniknioną cechą wszystkich sytuacji, w których kryterium odróżniające ograniczony krąg od ogółu odnosi się do zdarzeń przeszłych, jak na przykład w sytuacjach, o których mowa w pkt 32 powyżej. Jednakże w tych przypadkach nie ma żadnej wartości dodanej w weryfikacji przez Trybunał tego elementu, właśnie dlatego, że jest on nieuchronnie obecny. 93. Również w innych przypadkach – czyli gdy kryterium, które wyróżnia ograniczony krąg, nie odnosi się do zdarzeń z przeszłości – ocena tego elementu może być myląca lub bezskuteczna. 94. Z jednej strony może to prowadzić do pewnych niespójności: skarżącego, który w odniesieniu do danego aktu faktycznie znajduje się w wyraźnie odmiennej sytuacji niż ogół akt ten (i) może nadal indywidualnie dotyczyć, nawet jeśli niektóre inne osoby znajdują się w tej samej sytuacji, ale (ii) nie może go indywidualnie dotyczyć, jeśli inna osoba może znaleźć się w podobnej sytuacji w przyszłości. Nie potrafię znaleźć powodu wprowadzenia takiego rozróżnienia. 95. Z drugiej strony zastanawiam się, czy prawidłowa identyfikacja ograniczonego kręgu (czyli dokonana konkretnie, poprzez ocenę wszystkich istotnych elementów prawnych i faktycznych) nie spowoduje, po raz kolejny, że kontrola elementu przyszłościowego stanie się bezużyteczna. 96. Na przykład w niniejszej sprawie Sąd skoncentrował swoją analizę na przedsiębiorstwach zajmujących się produkcją i sprzedażą podgrzewanych wyrobów tytoniowych, analizując zakres przedmiotowy i podmiotowy zaskarżonego aktu. Niewątpliwie zarówno skarżące, jak i każde przedsiębiorstwo, które będzie w przyszłości prowadzić działalność na przedmiotowym rynku, są porównywalni w tym sensie, że będą podlegać tym samym przepisom, a zatem „ucierpią” z powodu ograniczeń ich działalności wprowadzonych przez zaskarżony akt. 97. Czy jednak obecne i przyszłe podmioty działające na tym rynku rzeczywiście znajdują się w podobnej sytuacji w rozumieniu art. 263 akapit czwarty TFUE? Moim zdaniem tak nie jest. 98. Jak wyjaśnię bardziej szczegółowo przy ocenie zarzutu podniesionego przez wnoszące odwołanie, należą one do przedsiębiorstw, które wprowadziły nowatorski produkt na rynek Unii i w tym celu poczyniły znaczne inwestycje, w tym rozwój nowej technologii, stworzenie nowych kanałów dystrybucji oraz kampanię mającą na celu uczynienie produktu znanym i atrakcyjnym dla klientów. Ponadto sporny akt został, mówiąc wprost, wprowadzony właśnie z tego powodu, że skarżące odniosły spory sukces w swoich staraniach, a tym samym sprzedaż nowego produktu znacznie wzrosła w stosunkowo krótkim czasie. Co więcej, wzrost ten – a tym samym konieczność i zasadność wprowadzenia spornego aktu – został ustalony przez Komisję na podstawie danych dotyczących sprzedaży dostarczonych między innymi przez same skarżące. 99. Jak można uznać, że przedsiębiorstwa, które pewnego dnia mogą wejść na ten rynek – na przykład wykorzystując inwestycje dokonane przez wnoszące odwołanie – znajdują się w sytuacji rzeczywiście podobnej do sytuacji wnoszących odwołanie? 100. Podsumowując ten punkt: jestem zdania, że element przyszłościowy jest trudny do pogodzenia z głównymi założeniami orzecznictwa opartego na formule Plaumanna, a ponadto łatwo można go błędnie zinterpretować i niewłaściwie zastosować. Dlatego proponuję, aby Trybunał potwierdził kryterium zamkniętej grupy, ale zrezygnował z przesłanki, że grupa osób, o których mowa, nie może się zwiększyć po przyjęciu zaskarżonego aktu. c) Równe traktowanie wszystkich osób w odniesieniu do wszystkich praw 101. Moją trzecią i ostatnią sugestią dla Trybunału jest bardziej spójne stosowanie orzecznictwa opartego na formule Plaumanna w różnych sprawach wniesionych do Trybunału, niezależnie od rodzaju skarżącego i rodzaju podnoszonych praw lub interesów. W istocie wydaje mi się, że zasady wynikające z orzecznictwa opartego na formule Plaumanna były stosowane czasami bardziej rygorystycznie, a czasami łagodniej, w sprawach, które – przynajmniej patrząc z dzisiejszej perspektywy – są w dużej mierze podobne. Prawdopodobnie o ile było to uzasadnione w Europejskiej Wspólnocie Gospodarczej z 1963 r., o tyle nie jest już tak w Unii Europejskiej z 2025 r. 102. Do późnych lat 80. i wczesnych 90. ówczesne Wspólnoty zajmowały się głównie handlem i gospodarką. Większość spraw trafiających na Plateau de Kirchberg (siedziby Trybunału) dotyczyła kwestii takich jak swobodny przepływ, konkurencja, polityka handlowa i obrona handlu, cła, rolnictwo czy rybołówstwo ( ). Nic więc dziwnego, że orzecznictwo oparte na formule Plaumanna było bardziej wyczulone na ewentualne naruszenia praw ekonomicznych zgłaszane przez osoby aktywne gospodarczo: pracowników, samozatrudnionych, przedsiębiorstwa. W końcu głównym celem Wspólnot w tamtym czasie było stworzenie wspólnego rynku. 103. W Unii Europejskiej z 2025 r. sytuacja znacznie się zmieniła. Aby osiągnąć swoje nadrzędne cele (promować pokój, swoje wartości i dobrobyt swoich obywateli), Unia musi nie tylko ustanawiać i wzmacniać rynek wewnętrzny, ale także między innymi „zapewnić swoim obywatelom przestrzeń wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości”, „działać na rzecz trwałego rozwoju”, „zmierzając do pełnego zatrudnienia i postępu społecznego oraz wysokiego poziomu ochrony i poprawy jakości środowiska” oraz „wspierając postęp naukowy i techniczny. Zwiększanie dobrobytu ekonomicznego obywateli Europy nie stanowi już (jedynego) nadrzędnego celu wyznaczającego kierunek działania Unii. 104. W związku z tym prawa ekonomiczne obywateli Unii nie mogą mieć pozycji primi inter pares w systemie prawnym Unii, mając takie samo znaczenie jak prawa i wolności o innym charakterze (obywatelskim, politycznym, socjalnym itp.). Z ugruntowanego orzecznictwa wynika, że w ramach porządku prawnego Unii żadna kategoria praw nie ma pierwszeństwa przed innymi ( ). W przypadku gdy w grę wchodzą różne prawa, wynikające z nich wymogi muszą być w miarę możliwości pogodzone poprzez osiągnięcie odpowiedniej równowagi między nimi ( ). W przypadku bezpośredniego konfliktu to, które prawa mają pierwszeństwo, zależy od konkretnych okoliczności ( ). 105. Ponadto nie muszę chyba wskazywać, że zamiar obywateli Unii, aby realizować swoje wspólne interesy poprzez utworzenie osoby prawnej, jest chroniony przez Kartę, zarówno gdy interesy te mają charakter gospodarczy, jak i inny ( ). 106. Z powyższego wynika, że konieczne może być swoiste wyważenie sposobu, w jaki orzecznictwo oparte na formule Plaumanna jest stosowane w różnych sprawach. Mianowicie przy rozpatrywaniu indywidualnego oddziaływania (i) podmioty o celu niezarobkowym (takie jak stowarzyszenia i organizacje pozarządowe ( )) powinny być zasadniczo traktowane według tych samych standardów, które stosuje się do podmiotów o celach zarobkowych (takich jak spółki) oraz (ii) to, czy prawa lub interesy skarżących, na które wpływają zaskarżone środki, mają charakter gospodarczy, czy też inny, nie powinno mieć znaczenia. 107. Podam teraz dwa hipotetyczne przykłady, aby pokazać, co to może oznaczać w praktyce. 108. W przykładzie pierwszym akt Unii, który w celu ochrony zasobów rybnych zakazuje na znaczny okres najbardziej lukratywnych połowów na obszarach morskich wokół wyspy Remota Insula może moim zdaniem dotyczyć indywidualnie lokalnego stowarzyszenia drobnych rybaków – reprezentującego interesy wszystkich osób, których utrzymanie w całości zależy od ich działalności połowowej – ale nie innych kategorii osób, na które akt ten ma również wpływ w różnym stopniu: mieszkańców wyspy, właścicieli lokalnych restauracji i dużych przedsiębiorstw działających w przemyśle rybnym (którzy mogliby z łatwością wysłać swoje łodzie gdzie indziej). 109. W przykładzie drugim akt Unii, który poważnie wpływa na gatunek zwierząt Avis avium żyjący na obszarze Antiqua Silva objętym programem Natura 2000, może nie dotyczyć indywidualnie różnych osób mieszkających w pobliżu, amatorów obserwacji ptaków lub międzynarodowych stowarzyszeń ekologicznych. Akt ten jednak z pewnością ma bardzo wyraźny wpływ na lokalne stowarzyszenie, którego zadaniem statutowym jest właśnie ochrona Avis avium na obszarze Antiqua Silva. 110. W każdym z tych przypadków różnica w sposobie, w jaki dany akt Unii wpływa na wyimaginowane stowarzyszenie, a w jaki wpływa na inne osoby, nie jest różnicą stopnia, ale dotyczy charakteru skutku tego aktu. Dotknięte interesy mogą mieć charakter gospodarczy (jak w pierwszym przykładzie) lub go nie mieć (jak w drugim przykładzie). W obu przypadkach akt uderza w sedno podstawowej działalności samego stowarzyszenia, wpływając na interesy, które dotyczą nie tylko osób należących do tego stowarzyszenia. W związku z tym stowarzyszenie powinno mieć czynną legitymację procesową, biorąc pod uwagę wpływ, jaki hipotetyczny akt ma na jego własne interesy jako stowarzyszenia, zgodnie z orzecznictwem, o którym mowa w przypisie 98 powyżej. Uznanie, że te środki nie dotyczą indywidualnie tych osób prawnych, tylko dlatego, że nie są jedynymi dotkniętymi lub nie mają prawnego lub faktycznego monopolu na ochronę przedmiotowych interesów, byłoby nie tylko formalistyczne, ale także oderwane od rzeczywistości. 111. Nie widzę żadnej istotnej różnicy między tymi hipotetycznymi sprawami a, na przykład, postępowaniami wszczętymi przez spółki, które nie są ani adresatami decyzji wydanych na podstawie unijnych przepisów antymonopolowych i przepisów dotyczących pomocy państwa, ani nie są w nich wymienione, ale są potencjalnymi lub faktycznymi konkurentami lub partnerami biznesowymi spółek, których te decyzje dotyczą. 112. Podsumowując: moje trzy sugestie dla Trybunału są następujące: (i) usystematyzowanie orzecznictwa w sprawie Plaumann w celu zapewnienia potencjalnym skarżącym i Sądowi większej jasności, (ii) dopracowanie kryterium zamkniętej grupy i porzucenie jego zbyt rygorystycznego stosowania oraz (iii) zapewnienie równego uwzględniania wszystkich osób w odniesieniu do wszystkich praw. W kolejnych trzech podpunktach niniejszej opinii wyjaśnię, dlaczego ponowne rozważenie orzecznictwa opartego na formule Plaumanna byłoby moim zdaniem wykonalne, pożądane i odpowiednie w czasie. d) Uwagi końcowe (I): dlaczego ponowne rozważenie orzecznictwa opartego na formule Plaumanna jest wykonalne 113. W przeciwieństwie do kryteriów zaproponowanych przez rzecznika generalnego F.G. Jacobsa, Sąd i część doktryny moje sugestie dotyczące wykładni art. 263 akapit czwarty TFUE nie odbiegają od wyroku w sprawie Plaumann. Nie proponuję również uchylenia lub istotnej zmiany kryterium zamkniętej grupy, który sądy Unii konsekwentnie stosują w celu ustalenia indywidualnego oddziaływania w przypadku środków o charakterze generalnym. 114. Moje sugestie mają w rzeczywistości systematyzujący charakter i stosunkowo skromny zakres. Trybunał może je przyjąć, pozostając spokojnie w granicach wyznaczonych przez istniejące orzecznictwo, w tym przez wiodące i niedawne sprawy, takie jak UPA, Inuit czy Carvalho. Jedynie dość ograniczona i peryferyjna linia orzecznicza zostałaby porzucona. 115. W świetle powyższego uważam również, że wszelkie obawy, jakoby moje sugestie miały „zburzyć tamę”, prowadząc do napływu spraw do sądów Unii, są w dużej mierze przesadzone. Po pierwsze, nie należy pomijać faktu, że osoby spełniające przesłankę indywidualnego oddziaływania muszą również spełnić przesłankę „bezpośredniego oddziaływania” i udowodnić, że mają „interes” we wszczęciu postępowania ( ). Co więcej, nie muszę chyba dodawać, że skarżący mają ściśle określony termin na zaskarżenie aktu Unii: muszą to zrobić w ciągu dwóch miesięcy od daty publikacji aktu, powiadomienia ich o nim lub dnia, w którym się o nim dowiedzieli ( ). Po drugie, względny wzrost liczby spraw, które mogą być dopuszczalne, zostałby, jak sądzę, z nadwyżką zrekompensowany przez zasoby Trybunału, które byłyby zaoszczędzone dzięki jasnemu usystematyzowaniu sprawy. Po trzecie, ponieważ Sąd składa się z 54 sędziów, niewielki wzrost liczby spraw powinien być całkowicie możliwy do opanowania ( ). Po czwarte i ostatnie (ale nie mniej ważne), podczas kontroli ważności aktów Unii Trybunał pozostawia instytucjom Unii stosunkowo szeroki zakres uznania w odniesieniu do wyborów natury politycznej i złożonych ocen technicznych (tak zwana „kontrola marginalna” Trybunału) ( ). Wynika z tego, że nawet wśród spraw, które zostaną uznane za dopuszczalne, znajdzie się niebagatelna część, która pod względem merytorycznym może zostać rozpatrzona szybko, ponieważ dana instytucja nie przekroczyła granic uznania, co skutkowałoby oczywistym błędem w ocenie. e) Uwagi końcowe (II): dlaczego ponowne rozważenie orzecznictwa opartego na formule Plaumanna jest pożądane 116. Moim zdaniem istnieje dodatkowa korzyść oprócz tych omówionych powyżej. Wynika ona ze zwiększonej roli, jaką niektóre stowarzyszenia mogą odgrywać w sporach wnoszonych bezpośrednio do sądów Unii. 117. Jak zasadniczo zauważyła rzeczniczka generalna E. Sharpston, system, który zachęca ludzi do kierowania sporów związanych z interesami zbiorowymi (takimi jak ochrona środowiska) za pośrednictwem stowarzyszeń, „uznaj[e], iż podmioty te nie przeciążają ani nie paraliżują sądów. Raczej przeciwnie, łączą w jednym żądaniu wiele roszczeń podniesionych przez jednostki [działając] jak filtr, który w dłuższej perspektywie ułatwia pracę sądów”. Co więcej, jak wskazała E. Sharpston, „stowarzyszenia te często dysponują wiedzą techniczną, której zwykle nie posiadają jednostki [a] wniesienie informacji technicznych do procesu również jest pozytywnym elementem, który ułatwia sądowi wydanie ostatecznego rozstrzygnięcia” ( ). 118. Nie mam wiele do dodania do tych bardzo rozsądnych rozważań. Wzmocniona rola stowarzyszeń jest również aspektem, który w pewnym stopniu zaradzi paradoksowi wspomnianemu w pkt 41 powyżej, polegającemu na tym, że im bardziej generalny i zbiorowy charakter zagrożonych interesów i im bardziej szkodliwy akt, tym mniej prawdopodobne jest, że uzna się, że akt indywidualnie dotyczy skarżących na podstawie orzecznictwa opartego na formule Plaumanna. 119. Niemniej jednak z pewnym uznaniem odnoszę się do argumentów rzecznika generalnego G. Cosmasa, zgodnie z którymi złagodzenie przez Trybunał przesłanek czynnej legitymacji procesowej na korzyść stowarzyszeń mogłoby (i) być nadużywane, ponieważ osoby fizyczne nieposiadające czynnej legitymacji procesowej mogłyby próbować obejść tę przeszkodę proceduralną poprzez tworzenie konkretnego i przeznaczonego do tego celu stowarzyszenia, które byłoby wykorzystywane jako narzędzie proceduralne, oraz (ii) umożliwić zaskarżenie przez potencjalnie dużą i nieokreśloną liczbę stowarzyszeń ( ). 120. Zastrzeżenia te można jednak łatwo obalić. Po pierwsze, z pewnością należałoby wymagać, aby dane stowarzyszenie było realne i udowodniło swoją przeszłą działalność ( ). Po drugie, nie wystarczyłoby, że stowarzyszenie jest ogólnie aktywne w dziedzinie, na którą ma wpływ zaskarżony akt, lub że cele stowarzyszenia obejmują ochronę interesu, na który ten akt ma wpływać. Takie podejście rzeczywiście nadmiernie rozszerzyłoby grupę przedmiotowych stowarzyszeń, co byłoby wyraźnie sprzeczne z uzasadnieniem formuły Plaumanna. Jak wyjaśniono, konieczne byłoby upewnienie się, że zaskarżony akt może mieć znaczący wpływ na podstawową działalność stowarzyszenia, określoną w jego statucie. 121. W rzeczywistości wydaje się, że w wielu państwach członkowskich sądy krajowe zinterpretowały swoje przepisy proceduralne (w tym przepisy dotyczące czynnej legitymacji procesowej, w zależności od przypadku) w taki sposób, aby dopuszczać skargi dotyczące środków, które miały szkodzić interesom zbiorowym, zwłaszcza gdy zostały wniesione przez stowarzyszenia przedstawicielskie. Niektóre z wyroków wydanych w tych sprawach są szczególnie godne uwagi ze względu na to, jak daleko posunięta jest w nich ochrona interesu publicznego bezprawnie naruszonego przez zaskarżone akty ( ). 122. Co więcej, ETPC również podążył ostatnio w tym kierunku. W zasadzie uważam, że Trybunał mógłby zaczerpnąć inspirację z orzeczeń wydanych w kwietniu 2024 r. przez wielką izbę ETPC w trzech sprawach dotyczących zmian klimatycznych. Uznając skargi wniesione przez indywidualnych skarżących za niedopuszczalne, ETPC stwierdził, że stowarzyszenie ma prawo do wniesienia skargi w sprawie zmian klimatycznych ( ). Zasadniczo Trybunał w Strasburgu uznał, że ze względu na zbiorowy charakter interesu chronionego przez skarżących ważne jest, aby uznać wagę możliwości wszczęcia postępowania sądowego przez stowarzyszenia, zamiast polegać wyłącznie na postępowaniu wszczętym przez każdą jednostkę we własnym imieniu. ETPC wymagał jednak w tym celu spełnienia przez skarżącego trzech przesłanek; stowarzyszenie powinno mianowicie wykazać, że (i) jest utworzone zgodnie z prawem w danej jurysdykcji lub ma legitymację do działania w tej jurysdykcji, (ii) realizuje określony cel zgodnie ze swoimi celami statutowymi w danej jurysdykcji oraz (iii) może być uznane za rzeczywiście wykwalifikowane i reprezentatywne do działania w imieniu członków lub innych dotkniętych osób w danej jurysdykcji. 123. Wydaje mi się, że te trzy kryteria odpowiadają, mutatis mutandis, tym, które zasugerowałem w pkt 120 powyżej, dotyczącym konieczności oceny podstawowej misji stowarzyszenia zgodnie z jego statutem i weryfikacji realnego charakteru jego działalności. Z powodów przedstawionych w punktach 101–112 powyżej sugerowane podejście wydaje się dobrze pasować do orzecznictwa opartego na formule Plaumanna. 124. W tym kontekście chciałbym również dodać na marginesie, że inne trybunały międzynarodowe również dopuszczają podobne skargi. Na przykład w maju 2024 r. Międzynarodowy Trybunał Prawa Morza również wydał opinię doradczą w sprawie zmian klimatycznych. Najpierw potwierdził swoją jurysdykcję do orzekania na podstawie art. 21 swojego statutu, pomimo przeciwnych poglądów niektórych uczestników postępowania, a następnie orzekł, że strony Konwencji Narodów Zjednoczonych o prawie morza są szczególnie zobowiązane do „podjęcia wszelkich niezbędnych środków w celu zapobiegania, ograniczania i kontrolowania zanieczyszczenia mórz emisjami antropogenicznych [gazów cieplarnianych]” ( ). 125. Można się zastanawiać, czy zbyt restrykcyjne stosowanie zasad dotyczących czynnej legitymacji procesowej na podstawie art. 263 akapit czwarty TFUE nie zmniejszyłoby prawdopodobieństwa, że Trybunał będzie rozpatrywać spory dotyczące kwestii podobnego rodzaju. Uprzywilejowani skarżący często nie będą chcieli zaskarżyć przed sądami Unii środków o charakterze generalnym, ponieważ zazwyczaj uczestniczyli bezpośrednio (instytucje Unii) lub pośrednio (państwa członkowskie, jako członkowie Rady) w przyjęciu zaskarżonego aktu. 126. Dlatego też w większości przypadków możliwość rozpatrywania przez Trybunał takich spraw zależy od dobrej woli sądów krajowych, przed którymi dany podmiot prywatny wszczął postępowanie, zazwyczaj właśnie w celu uruchomienia odesłania na podstawie art. 267 TFUE. Nie ma oczywiście pewności, że tak się stanie, a procedura dochodzenia do tego może być również rozwlekła. Byłoby to bardzo niefortunne, ponieważ takie kwestie z pewnością będą miały istotne znaczenie dla przyszłych działań Unii Europejskiej w niektórych obszarach, w których Trybunał odegrał pionierską rolę w przeszłości ( ). f) Uwagi końcowe (III): dlaczego ponowne rozważenie orzecznictwa opartego na formule Plaumanna byłoby odpowiednie w czasie 127. Pewność prawa, która wymaga wysokiego poziomu jasności i stabilności prawa, jest zasadą o znaczeniu konstytucyjnym w większości systemów prawnych, a jej ochrona jest podstawową misją każdego sądu i trybunału. We wszystkich systemach prawnych przychodzi jednak moment, w którym najwyższe sądy mogą być zmuszone do zakwestionowania pewnych założeń i zrewidowania ugruntowanego orzecznictwa. Czy orzecznictwo jest nadal zgodne z podstawami systemu prawnego jako całości i czy odzwierciedla wartości i przekonania państwa, którego jest wyrazem? 128. W tym względzie ETPC odnosi się do EKPC jako żywego instrumentu. Trybunał zapożyczył to wyrażenie i użył go w odniesieniu do Karty, która, jak to określił, jest „żywym instrumentem, który należy interpretować w świetle obecnych warunków życia i koncepcji dominujących aktualnie w państwach demokratycznych […], wobec czego należy uwzględnić ewolucję wartości i idei w państwach członkowskich zarówno na płaszczyźnie społecznej, jak i prawnej” ( ). 129. Rewizja ugruntowanego orzecznictwa nie oznacza – nie muszę tego podkreślać – konieczności jego obalenia lub uchylenia, a jedynie dokonanie ponownej oceny kluczowych zasad w nim ustanowionych z nowej perspektywy, w świetle nowego kontekstu prawnego i społecznego. Ostatnio na przykład w sprawie Consorzio Italian Management Trybunał przystąpił do rewizji swojego wieloletniego orzecznictwa zapoczątkowanego wyrokiem w sprawie CILFIT ( ). Ostatecznie Trybunał zdecydował się potwierdzić ogólne podejście do sprawy, jednocześnie przedstawiając szereg wyjaśnień i wprowadzając do niego pewne poprawki ( ). 130. Moim zdaniem nadszedł czas, aby Trybunał zrewidował swoje orzecznictwo oparte na formule Plaumanna. Nie tylko dlatego, że niniejsza sprawa stwarza ku temu odpowiednią okazję, ale przede wszystkim dlatego, że – jak wspomniano powyżej – obecny system prawny znacznie różni się od tego, który obowiązywał w chwili wydania wyroku w sprawie Plaumann. 131. Różnica między Europejską Wspólnotą Gospodarczą z 1963 r. a Unią Europejską z 2025 r. polega nie tylko na zwiększeniu się liczby członków, ekspansji terytorialnej czy rozszerzeniu kompetencji i wzmocnienie uprawnień instytucji. To sama tkanka, z której (obecnie) zbudowana jest Unia, zmieniła się w tym okresie. Ówczesna Europejska Wspólnota Gospodarcza została utworzona głównie jako organizacja gospodarcza, a w traktacie założycielskim nie było wyraźnego odniesienia do praw podstawowych ani zasady państwa prawnego ( ). Rygorystyczne wymogi dotyczące bezpośredniego dostępu prywatnych stron procesowych do sądownictwa Wspólnoty były w tamtym kontekście jak najbardziej uzasadnione. 132. W wyroku wydanym wkrótce po wyroku w sprawie Plaumann Trybunał krótko odniósł się do argumentu skarżących, że „gdyby odmówiono odwołania się do [wówczas art. 173 EWG] z powodu ścisłej wykładni jego brzmienia, jednostki zostałyby wówczas pozbawione wszelkiej ochrony sądowej zarówno na mocy prawa wspólnotowego, jak i prawa krajowego, co byłoby sprzeczne z podstawowymi zasadami rządzącymi wszystkimi państwami członkowskimi”. Trybunał uznał, że nie ma potrzeby nawet odpierać tego argumentu, ponieważ „uchyliłoby to wyraźnie restrykcyjne brzmienie art. 173, którego stosowanie jest zadaniem Trybunału” ( ). Takie minimalistyczne stanowisko sądownictwa byłoby dziś nie do pomyślenia. 133. W tym kontekście nie należy zapominać, że wyrok w sprawie Plaumann został wydany kilka miesięcy po wyroku w sprawie van Gend & Loos i rok przed wyrokiem w sprawie Costa przeciwko E.N.E.L ( ). Ustanowienie autonomii (ówczesnego) porządku prawnego EWG – wówczas ogłoszonego jako „nowy porządek prawny prawa międzynarodowego” ( ) – było gmachem, którego budowa ledwo się rozpoczęła. 134. Jednak w ciągu następnych dziesięcioleci Trybunał stopniowo wprowadzał do (ówczesnego) systemu prawnego EWG zasady takie jak zasada demokracji, poszanowania praw podstawowych i zasada państwa prawnego ( ). Postępowe podejście Trybunału zostało następnie „ukonstytuowane” przez państwa członkowskie w drodze kolejnych zmian traktatu. Kulminacja tego procesu doprowadziła do przyjęcia traktatu z Lizbony, który w szczególności (i) podniósł demokrację, poszanowanie praw podstawowych i zasadę państwa prawnego do rangi wartości, na których opiera się Unia – w art. 2 TUE; (ii) przekształcił Kartę w wiążący instrument prawa pierwotnego oraz (iii) wprowadził do traktatów szereg zasad odzwierciedlających demokratyczny charakter Unii Europejskiej. Odnoszę się w szczególności do tych, które zachęcają do bardziej znaczącego udziału obywateli, ich reprezentatywnych stowarzyszeń i, bardziej ogólnie, społeczeństwa obywatelskiego w demokratycznym życiu Unii Europejskiej ( ). 135. Tych zmian konstytucyjnych nie można nie zauważać, gdy pojawiają się kwestie dotyczące dostępu jednostek do wymiaru sprawiedliwości. W szczególności zasada państwa prawnego (art. 2 TUE) i prawo podstawowe do skutecznej ochrony sądowej (art. 19 ust. 1 TUE i art. 47 Karty) muszą nabrać realnego kształtu. 136. Oczywiście pozostaje prawdą, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sąd Unii „nie może, bez przekroczenia swoich kompetencji, dokonywać wykładni przesłanek, zgodnie z którymi jednostka może wnieść skargę na akt Unii, w sposób prowadzący do odstąpienia od tych przesłanek, które są wyraźnie ustanowione w traktacie FUE, i to nawet w świetle zasady skutecznej ochrony sądowej” ( ). W rzeczywistości, jak wielokrotnie wskazywał Trybunał, celem kodyfikacji zasady skutecznej ochrony sądowej w art. 47 Karty „nie jest zmiana systemu kontroli sądowej ustanowionego w traktatach, w tym w szczególności przesłanek dopuszczalności skarg wnoszonych bezpośrednio do sądów Unii” ( ). 137. Jednocześnie jednak Trybunał wyraźnie uznał, że przepisy dotyczące jego jurysdykcji i, bardziej ogólnie, dostępu podmiotów prywatnych do wymiaru sprawiedliwości muszą być interpretowane, w miarę możliwości, w świetle zasad skutecznej ochrony sądowej i państwa prawnego. Tak było przed wejściem w życie traktatu z Lizbony ( ) i jest to a fortiori prawdziwe teraz, gdy zasady te zostały wyraźnie skodyfikowane. 138. W wielu niedawnych sprawach Trybunał oparł się na tych zasadach przy wykładni przepisów Unii dotyczących (i) granic jurysdykcji Trybunału w dziedzinie wspólnej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa na podstawie art. 24 ust. 1 TUE i art. 275 TFUE ( ), (ii) pojęcia „osoby prawnej” w rozumieniu art. 263 akapit czwarty TFUE ( ) i (iii) reprezentacji prawnej strony prywatnej w ramach skarg bezpośrednich przed sądami Unii, na podstawie statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej i regulaminu postępowania przed Sądem ( ). 139. Wykorzystanie pełnego potencjału zasady skutecznej ochrony sądowej jest czymś, co Trybunał pozostawił sądom krajowym w celu zapewnienia dostępu do wymiaru sprawiedliwości jednostkom i reprezentującym je stowarzyszeniom. W istocie w wielu sprawach Trybunał posunął się dość daleko, wymagając od sądów krajowych interpretacji ich przepisów proceduralnych zgodnie z odpowiednimi przepisami Unii lub uchylenia tych przepisów, jeśli utrudniają one pełną skuteczność prawa Unii ( ). 140. Muszę zgodzić się z rzecznikami generalnymi N. Jääskinenem i M. Bobekiem, że konieczne jest spójne podejście w tej kwestii: to, czego wymaga się od sądów krajowych, musi być również wymagane od sądów Unii ( ). Powściągliwe podejście do stosowania przez Trybunał zasady skutecznej ochrony sądowej w tym zakresie mogłoby sprawiać wrażenie podwójnych standardów ( ). 141. Nie potrzeba kryształowej kuli, aby przewidzieć, że w Świecie 2.0 główne zagrożenia, na jakie narażeni będą obywatele Unii, nie będą (tylko lub głównie) natury gospodarczej, ale mogą dotyczyć praw i wolności, takich jak te związane z godnością ludzką, wolnością wypowiedzi, prywatnością i zdrowiem. Podobnie Unia Europejska będzie musiała pokonać liczne wyzwania, aby chronić i promować swoje wartości, w tym demokrację, solidarność, zasadę państwa prawnego i ochronę środowiska. Misja Trybunału pozostanie taka sama, ale kwestie przed nim stawiane z pewnością będą (nawet bardziej niż obecnie) odmienne od większości tych, z którymi miał do czynienia na mocy ówczesnych traktatów EWG lub WE. W tym kontekście jest zrozumiałe, że niektóre sprawy, które będą wymagały starannej oceny sposobu, w jaki Unia wykonywała swoje kompetencje – zachowując równowagę między konkurującymi celami – powinny być rozpatrywane bezpośrednio przez sądy Unii. 142. W opinii w sprawie UPA rzecznik generalny F.G. Jacobs szczegółowo wyjaśnił, dlaczego uważa, że z wielu powodów skarga bezpośrednia do sądów Unii jest bardziej odpowiednia niż wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym, aby zapewnić dokładną kontrolę ważności aktu Unii ( ). Moim zdaniem powody te – których nie trzeba tutaj omawiać – pozostają w dużej mierze aktualne również dzisiaj. 143. Co więcej, moja propozycja złagodziłaby problem – podkreślony przez rzecznika generalnego M. Watheleta – polegający na tym, że nawet po zmianach wprowadzonych przez traktat z Lizbony do art. 263 TFUE mogą wystąpić przypadki, w których na poziomie krajowym nie ma możliwości wniesienia sprawy do sądu krajowego ( ). W takich przypadkach dogmat, że traktaty ustanowiły kompletny system środków prawnych i procedur mających na celu zapewnienie sądowej kontroli legalności aktów Unii Europejskiej ( ) nie jest – używając oksymoronu – prawdą absolutną. 144. Wypełnienie tych luk miałoby również duże znaczenie, gdyby Unia miała przystąpić do EKPC, zgodnie z wymogami art. 6 ust. 2 TUE. Jak konsekwentnie stwierdza ETPC, art. 6 EKPC, dotyczący prawa do rzetelnego procesu sądowego, jest przepisem, między innymi, (i) ustanawiającym jedną z podstawowych zasad każdego społeczeństwa demokratycznego, (ii) którego nie można interpretować w sposób zawężający, (iii) który gwarantuje nie prawa „teoretyczne lub iluzoryczne”, ale prawa „praktyczne i skuteczne”, oraz (iv) którego wymogi muszą być spełnione we wszystkich przypadkach ( ). W świetle wyroku w sprawie Klimaseniorinnen ( ) i biorąc pod uwagę korelację między art. 47 Karty i art. 6 EKPC, refleksja na ten temat wydaje się szczególnie aktualna. Istotnie, po pomyślnym zakończeniu negocjacji w sprawie zmienionej umowy w marcu 2023 r. ( ) i wydaniu wyroku Trybunału w sprawach KS i KD ( ) niektórzy obserwatorzy uważają, że droga do przystąpienia do EKPC może być ponownie otwarta ( ). 145. W świetle powyższych rozważań przejdę teraz do argumentów przedstawionych przez wnoszące odwołanie w niniejszej sprawie. B.   Pierwsza część podstawy odwołania 1. Argumenty stron 146. W pierwszej części zarzutu odwołania, skierowanego przeciwko pkt 45–52 zaskarżonego postanowienia, wnoszące odwołanie twierdzą, że Sąd dokonał błędnej wykładni art. 263 akapit czwarty TFUE i wypaczył okoliczności faktyczne, uznając, że sporne rozporządzenie nie dotyczyło ich indywidualnie, a w konsekwencji ich skarga o stwierdzenie nieważności była niedopuszczalna. Zdaniem wnoszących odwołanie Sąd popełnił błąd, oceniając znaczenie prawne przedstawionych dowodów i stwierdzając, że dowody te były niewystarczające do wykazania indywidualnego oddziaływania. Zdaniem wnoszących odwołanie Sąd nie dokonał całościowej analizy sytuacji wnoszących odwołanie, lecz ocenił każdy z przedstawionych przez nie elementów oddzielnie. Podejście to jest ich zdaniem sprzeczne z utrwalonym orzecznictwem, zgodnie z którym konieczne jest zidentyfikowanie zbioru elementów lub zespołu okoliczności faktycznych i prawnych mogących odróżnić skarżącego od innych dotkniętych osób. 147. Komisja uważa, że pierwsza część zarzutu podniesionego przez wnoszące odwołanie jest bezzasadna. Twierdzi ona w szczególności, że okoliczność, iż Sąd zbadał argumenty podniesione przez wnoszące odwołanie w sposób systematyczny i uporządkowany, nie oznacza, że nie wziął pod uwagę materiału dowodowego jako całości. Komisja podnosi, że w pierwszej instancji wnoszące odwołanie oparły się na stosunkowo ograniczonej liczbie argumentów na poparcie ich twierdzenia o indywidualnym oddziaływaniu: zasadniczo (i) stanowiły one zamkniętą grupę podmiotów gospodarczych, możliwych do zidentyfikowania i faktycznie zidentyfikowanych w chwili przyjęcia dyrektywy delegowanej na podstawie oświadczeń i powiadomień złożonych na podstawie art. 5 i 19 dyrektywy 2014/40, oraz (ii) dyrektywa delegowana mogłaby wywrzeć istotny wpływ na ich pozycję rynkową. Te dwa argumenty zdaniem Komisji zostały dokładnie wyjaśnione w zaskarżonym postanowieniu. Ponadto Komisja twierdzi, że wnoszące odwołanie niesłusznie sugerują, iż Sąd orzekł, że sporny akt wywiera taki sam wpływ na wszystkie podmioty. W rzeczywistości, zdaniem Komisji, Sąd stwierdził, że akt ten ma taki sam wpływ na podmioty posiadające zezwolenie na wprowadzanie do obrotu podgrzewanych wyrobów tytoniowych jak na podmioty nieposiadające takiego zezwolenia, ale zamierzające wprowadzać takie wyroby do obrotu. 148. Rząd francuski popiera argumenty podniesione przez Komisję. W szczególności podkreśla, że sama przynależność wnoszących odwołanie do określonej grupy podmiotów gospodarczych nie dowodzi, że sporny akt dotyczy ich indywidualnie. Jest to bowiem akt – dodaje rząd francuski – o charakterze generalnym, ponieważ ma zastosowanie do wszystkich podmiotów gospodarczych zaangażowanych lub zainteresowanych wprowadzaniem do obrotu podgrzewanych wyrobów tytoniowych, niezależnie od tego, czy uzyskały one zezwolenie na obrót wyrobami tytoniowymi lub wystąpiły o takie zezwolenie. 2. Analiza 149. Jestem zdania, że ta część zarzutu odwoławczego jest uzasadniona, ponieważ Sąd popełnił błąd w wykładni i stosowaniu art. 263 akapit czwarty TFUE. Po krótkim streszczeniu odpowiednich fragmentów zaskarżonego postanowienia (lit. a) wskażę, dlaczego zawarte w nim uzasadnienie dotyczące wymogu indywidualnego oddziaływania jest nieprzekonujące (lit. b). Wyjaśnię dlaczego, gdyby Sąd prawidłowo zastosował orzecznictwo oparte na formule Plaumanna, doszedłby do innego wniosku w tym względzie. a) Zaskarżone postanowienie 150. W pkt 34–46 zaskarżonego postanowienia Sąd przypomniał najpierw podstawowe założenia orzecznictwa opartego na formule Plaumanna. Następnie omówił pokrótce istotne aspekty ustanowionego w dyrektywie 2014/40 systemu sprzedaży wyrobów tytoniowych na rynku Unii. W tym kontekście Sąd podkreślił, że „producenci i importerzy mogą wprowadzać do obrotu tylko te wyroby tytoniowe, które spełniają wymogi tej dyrektywy i które były przedmiotem przewidzianych w niej oświadczeń i zgłoszeń, a nawet, w stosownym przypadku, zezwoleń przewidzianych przez państwa członkowskie, które ustanowiły system zezwoleń”. W tym względzie obowiązki mające zastosowanie w szczególności do producentów i importerów nowatorskich wyrobów tytoniowych zostały określone, jak wskazał Sąd, w art. 5 i 19 dyrektywy 2014/40. 151. Następnie Sąd zbadał, czy okoliczność, że wnoszące odwołanie złożyły te deklaracje i powiadomienia właściwym organom, a ponadto że niektórym z nich udzielono zezwoleń na obrót podgrzewanymi wyrobami tytoniowymi o charakterystycznym aromacie (w państwach członkowskich, które wprowadziły system zezwoleń), stanowi element wystarczający do ich zindywidualizowania w rozumieniu orzecznictwa opartego na formule Plaumanna. 152. Sąd udzielił na to pytanie odpowiedzi przeczącej. 153. Po pierwsze, jak orzekł Sąd, sama okoliczność, że podmioty, które złożyły oświadczenie lub zgłoszenie lub które posiadały zezwolenie, można było zidentyfikować w chwili wydania spornego aktu, nie jest wystarczająca, jeżeli akt ten znajduje zastosowanie na podstawie ogólnych i abstrakcyjnych względów. W tym względzie Sąd zauważył, że Komisja nie była zobowiązana do uwzględnienia w sposób szczególny ich sytuacji przy przyjmowaniu spornego aktu. Ponadto Sąd stwierdził, że nie można pominąć faktu, iż sporny akt dotyczy obecnie jedynie niewielkiej liczby przedsiębiorstw. 154. Dodatkowo Sąd wskazał, że pomimo iż „całkowity zakaz sprzedaży podgrzewanych wyrobów tytoniowych zawierających charakterystyczne środki aromatyzujące wynikający z zaskarżonego aktu nieuchronnie spowoduje podważenie zezwoleń posiadanych przez niektóre ze skarżących”, nie można uznać, że element ten „charakteryzuj[e] pozycję ich posiadaczy”. Powodem tego było, zdaniem Sądu, to, że przedmiotowe zezwolenia nie przyznawały ich posiadaczom „praw nabytych”. Skutki zaskarżonego aktu zostały wywołane, jak zauważył Sąd, w odniesieniu do wszystkich obecnych i przyszłych podmiotów działających na rynku. Ponadto Sąd wskazał, że zezwolenia wydane przez państwa członkowskie zostały udzielone „bez wyłączności, jedynie na podstawie zgodności produktów, podobnie jak żadna wyłączność nie wynika z oświadczeń czy zgłoszeń dokonanych przez podmioty gospodarcze”. 155. Wreszcie Sąd podkreślił, że dyrektywa 2014/40 przewiduje, iż różne akty delegowane mogą określać lub zmieniać warunki wprowadzania do obrotu wyrobów tytoniowych objętych jej zakresem stosowania, w tym wycofywać przedmiotowe zwolnienia. Wynika z tego – jak wskazał Sąd – że „zezwoleń na wprowadzanie do obrotu podgrzewanych wyrobów tytoniowych o charakterystycznym aromacie, jakie posiadają niektóre ze skarżących, nie można uznać za nabyte bezterminowo, podobnie jak prawa do wprowadzania do obrotu takich wyrobów na podstawie oświadczenia lub zgłoszenia”. b) Naruszenia prawa w zaskarżonym postanowieniu 156. Na wstępie należy zaznaczyć, że bezsporne jest, iż sporny akt jest co do zasady aktem o charakterze generalnym, ponieważ dotyczy szeregu podmiotów gospodarczych (producentów i importerów wyrobów tytoniowych, a w szczególności podgrzewanych wyrobów tytoniowych) określonych w sposób ogólny i abstrakcyjny. Bezsporne jest również, że ani w zaskarżonym akcie, ani w akcie głównym, który ten akt zmienia, a mianowicie w dyrektywie 2014/40, nie wskazano wyraźnie żadnego konkretnego podmiotu gospodarczego. 157. W świetle powyższego uważam za uzasadnione, że w zaskarżonym postanowieniu Sąd stwierdził, iż aby uznać, że zaskarżony akt dotyczy ich indywidualnie, wnoszące odwołanie muszą wykazać, że spełniają kryterium zamkniętej grupy. W tym celu Sąd zbadał – ponownie moim zdaniem prawidłowo – czy w chwili przyjęcia aktu wnoszące odwołanie (i) znajdowały się wśród osób, które można było zidentyfikować jako osoby, których dotyczy ten akt, oraz (ii) należały do ograniczonego kręgu podmiotów gospodarczych, które można było wystarczająco odróżnić od pozostałych osób dotkniętych tym aktem. 158. Po rozważeniu okoliczności przedstawionych przez strony postępowania Sąd doszedł do wniosku, że: (i) wnoszące odwołanie istotnie znajdowały się wśród osób, które można było zidentyfikować jako osoby, których dotyczy akt, ale (ii) nie można ich było wystarczająco odróżnić od pozostałych podmiotów gospodarczych dotkniętych tym aktem. 159. O ile pierwszy wniosek wyciągnięty przez Sąd jest oczywiście prawidłowy, o tyle drugi jest, moim zdaniem, problematyczny z wielu względów. Nie oznacza to, że ustalenia Sądu nie znajdują oparcia w niektórych wyrokach sądów Unii. Niemniej jednak wydaje mi się dość oczywiste, że gdy rozpatrywać orzecznictwo w całości i stosować w sposób realistyczny i niesformalizowany, ustalenia te nie mogą zostać podtrzymane. 160. Prawdą jest, jak zauważył Sąd, że sporny akt wywiera wpływ na wnoszące odwołanie, ponieważ są one przedsiębiorstwami prowadzącymi działalność gospodarczą (produkują lub wprowadzają do obrotu podgrzewane wyroby tytoniowe), która może być prowadzona zarówno obecnie, jak i w przyszłości przez każde przedsiębiorstwo pragnące działać na tym rynku. W związku z tym, na abstrakcyjnym poziomie analizy, czyli patrząc tylko na zakres podmiotowy zaskarżonego aktu, prawdą jest, że wpływ zaskarżonego aktu na działalność wnoszących odwołanie nie różni się od wpływu na każdy obecny i przyszły podmiot gospodarczy. Zasadniczo sporny akt uniemożliwi sprzedaż produktów aromatyzowanych na rynku Unii i zobowiąże przedsiębiorstwa działające na tym rynku do umieszczania na opakowaniach określonych ostrzeżeń. 161. Jednakże gdy Sąd przystąpił do analizy rzeczywistej sytuacji wnoszących odwołanie – w celu sprawdzenia, czy istnieje ograniczony krąg osób dotkniętych – uczynił to w sposób, który moim zdaniem był zarówno niekompletny, jak i niedokładny. W mojej ocenie Sąd (i) błędnie ocenił znaczenie niektórych elementów przedstawionych przez wnoszące odwołanie oraz (ii) nie rozważył innych elementów, na które powoływały się wnoszące odwołanie. 162. W rzeczywistości wydaje mi się, że na generalnym poziomie niniejsza sprawa odpowiada temu, co uważam za podstawową logikę orzecznictwa opartego na formule Plaumanna: umożliwienie osobom zaskarżania aktów, w odniesieniu do których właściwa instytucja albo wzięła (wprost lub pośrednio) albo powinna była wziąć pod uwagę ich szczególną sytuację przed ich przyjęciem ( ). Szczególnie gdy stanowisko wnoszących odwołanie, zarówno pod względem prawnym, jak i faktycznym, jest analizowane na tle wcześniejszego orzecznictwa, pojawiają się liczne cechy wspólne ze sprawami, w których sądy Unii uznały, że akty indywidualnie dotyczą skarżących. 163. Po pierwsze, w niniejszej sprawie trudno zakwestionować, że zgodnie z obowiązującymi przepisami Komisja, przyjmując sporny akt, musiała uwzględnić sytuację szczególnej kategorii podmiotów, a mianowicie podmiotów produkujących i wprowadzających do obrotu nowatorski wyrób tytoniowy, w odniesieniu do którego zniesiono zwolnienia ( ). To właśnie łączna sprzedaż tych podmiotów oraz wiek ich klientów – obliczone na podstawie danych dostarczonych przez same przedsiębiorstwa – spowodowały zdaniem Komisji ( ) zniesienie zwolnień. 164. Nie ulega wątpliwości, że w niniejszej sprawie Komisja wzięła pod uwagę, między innymi, sprzedaż dokonywaną przez wnoszące odwołanie oraz udział młodych konsumentów w bazie klientów przed przyjęciem spornego aktu ( ). To, czy uczyniła to prawidłowo, jest jednak przedmiotem sporu i stanowi jeden z zarzutów wnoszących odwołanie w pierwszej instancji. Jest to element wspólny niniejszej sprawy ze sprawami, o których mowa w pkt 31 powyżej. 165. Po drugie, niniejsza sprawa przypomina również niektóre sprawy, w których sądy Unii – jak wyjaśniono w pkt 32 powyżej – uznały indywidualne oddziaływanie w odniesieniu do osób, które udowodniły, że zaskarżony akt miał wpływ na prawo nabyte. W istocie, jak stwierdził Sąd w pkt 47 zaskarżonego postanowienia, „nie ulega wątpliwości, że całkowity zakaz sprzedaży podgrzewanych wyrobów tytoniowych zawierających charakterystyczne środki aromatyzujące wynikający z zaskarżonego aktu nieuchronnie spowoduje podważenie zezwoleń [przyznanych przez organy państw członkowskich na podstawie art. 19 ust. 3 dyrektywy 2014/40] posiadanych przez niektóre ze skarżących”. 166. W tym względzie nie zgadzam się z Sądem, który uznał posiadanie takich zezwoleń za nieistotne z tego względu, że (i) nie były one wymagane w niektórych państwach członkowskich, (ii) zostały udzielone bez wyłączności oraz (iii) nie można uznać, że „zostały nabyte bezterminowo”, ponieważ przepisy dyrektywy 2014/40 zezwalały Komisji na zniesienie zwolnień przyznanych podgrzewanym wyrobom tytoniowym. W istocie nie uważam, by którykolwiek z tych argumentów był przekonujący. 167. Przede wszystkim nie rozumiem, dlaczego fakt, że niektóre państwa członkowskie nie zdecydowały się na wprowadzenie systemu uprzednich zezwoleń na wprowadzanie do obrotu nowatorskich wyrobów tytoniowych, miałby być czynnikiem dyskwalifikującym. W obszarze kompetencji dzielonych, w którym prawodawca Unii dokonał jedynie częściowej harmonizacji, pozostawiając państwom członkowskim swobodę regulowania pewnych szczególnych kwestii (w granicach określonych w odpowiednich przepisach prawa Unii, w tym przypadku art. 19 dyrektywy 2014/40), nie ma powodu, aby uważać, że jedynie prawa przyznane przez organy Unii lub dotyczące całego terytorium Unii gwarantują szczególną ochronę na szczeblu Unii. Jeśli dany akt Unii narusza prawo nabyte danej osoby, osoba ta powinna mieć możliwość zaskarżenia tego aktu, niezależnie od pochodzenia prawa lub jego zakresu terytorialnego. 168. Ponadto to, czy prawa, które ma naruszać sporny akt, są wyłączne, czy też nie, moim zdaniem nie ma znaczenia w świetle art. 263 akapit czwarty TFUE. Jak wyjaśniono w pkt 23–26 powyżej, zgodnie z orzecznictwem opartym na formule Plaumanna skarżący nie musi być jedyną osobą, której dotyczy zaskarżony akt, ani jedyną osobą, której dotyczy on w sposób szczególny. W rzeczywistości wystarczy, że jest on częścią ograniczonego kręgu osób, które są w ten sposób dotknięte. Fakt, że prawa są wyłączne, jest oczywiście elementem, który może mieć znaczenie w analizie „indywidualnego oddziaływania” (jak miało to miejsce na przykład w wyroku w sprawie Infront ( ) przywołanym w zaskarżonym postanowieniu), ale z pewnością nie jest to warunek sine qua non (o czym świadczą sprawy takie jak Stichting Woonpunt ( ), w której wyrok również jest przywołany w zaskarżonym postanowieniu). 169. Wreszcie wymóg bezterminowego nabycia prawa jest również zastanawiający z koncepcyjnego punktu widzenia. Nie muszę w tym względzie podkreślać, że w pewnych granicach ustawodawcy krajowi i prawodawca Unii mogą zawsze przyjmować środki zmieniające czas trwania, zakres lub charakter praw przysługujących osobom na podstawie obowiązujących przepisów. W konsekwencji zakładam, że w tym fragmencie zaskarżonego postanowienia Sąd zamierzał podkreślić, iż wnoszące odwołanie były (lub powinny były być) świadome, że zwolnienia dotyczące podgrzewanych wyrobów tytoniowych mogą, zgodnie z przepisami dyrektywy 2014/40, zostać zniesione po ziszczeniu się określonych warunków. Jednakże w swojej skardze do Sądu wnoszące odwołanie twierdziły, że (i) przepisy tej dyrektywy, które zezwalały na zniesienie zwolnień, nie miały zastosowania do nowatorskich wyrobów tytoniowych oraz (ii) w każdym razie określone w niej warunki cofnięcia nie zostały spełnione w rozpatrywanej sprawie. Wydaje mi się, że wnoszące odwołanie powinny być uprawnione do tego, aby sądy Unii oceniły te roszczenia. Incydentalna i pośrednia kontrola tych roszczeń, której Sąd dokonał mimochodem (w pkt 50 zaskarżonego postanowienia), orzekając o dopuszczalności skargi, z pewnością nie jest zgodna z prawem wnoszących odwołanie do skutecznej ochrony sądowej. 170. W rzeczywistości niniejsza sprawa jest w pewnym stopniu podobna do sprawy, która doprowadziła do wydania wyroku w sprawie Belgium i Forum 187/Komisja, w którym Trybunał uznał, że zaskarżony akt Unii indywidualnie dotyczył na podstawie art. 263 akapit czwarty TFUE różnych przedsiębiorstw posiadających zezwolenie, które nie mogło zostać przedłużone w wyniku zaskarżonego aktu Unii ( ). 171. Po trzecie, niniejsza sprawa wykazuje bliskie podobieństwo ze sprawami przywołanymi w pkt 33 i 34 powyżej, w których indywidualne oddziaływanie zostało zaakceptowane w odniesieniu do osób, które odegrały kluczową rolę w procedurze prowadzącej do przyjęcia zaskarżonego aktu. W szczególności sytuacja wnoszących odwołanie jest moim zdaniem równoważna z sytuacją przedsiębiorstw, których informacje zostały wykorzystane do obliczenia kluczowych parametrów w toku postępowań antydumpingowych ( ). 172. Jest to element, który Sąd pominął, mimo że jeden z dwóch podniesionych przez wnoszące odwołanie zarzutów nieważności dotyczył właśnie wykorzystania przez Komisję danych dostarczonych przez wnoszące odwołanie. Ponieważ grupa BAT jest jednym z dwóch wiodących producentów i sprzedawców podgrzewanych wyrobów tytoniowych na rynku Unii, dane przez nią dostarczone miały niewątpliwie bardzo istotne znaczenie w obliczeniach dokonanych przez Komisję w celu ustalenia, czy nastąpiła istotna zmiana okoliczności dla celów dyrektywy 2014/40. Wnoszące odwołanie powinny zatem mieć prawo do uzyskania weryfikacji tych obliczeń przez sądy Unii. 173. Po czwarte, sporny akt nie jest aktem prawodawcy Unii, korzystającego ze swoich uprawnień w zakresie kształtowania polityki, w celu uregulowania, w sposób generalny i abstrakcyjny, danej działalności gospodarczej. Sporny akt jest bowiem aktem regulacyjnym przyjętym przez Komisję na podstawie uprawnień przekazanych jej przez prawodawcę Unii w drodze procedury niemającej charakteru ustawodawczego, podyktowanej bardzo konkretną sytuacją (wzrost sprzedaży podgrzewanych wyrobów tytoniowych). Tak więc, pomimo quasi-legislacyjnego charakteru, sporny akt ma wyraźnie określoną treść decyzyjną (podobnie jak decyzja administracyjna). W związku z tym wydaje mi się, że niniejsza sprawa w pełni wpisuje się w nurt orzecznictwa, o którym mowa w pkt 35 i 36 powyżej, który dotyczy sytuacji, w których sądy Unii uznały, że osoby, na których pozycję na rynku zaskarżone środki miały poważny wpływ, miały legitymację procesową do ich zaskarżenia. 174. Twierdzenie wnoszących odwołanie, że sporny akt poważnie wpłynął na ich pozycję na rynku, jest przynajmniej prima facie uzasadnione, biorąc pod uwagę wielkość ich sprzedaży aromatyzowanych podgrzewanych wyrobów tytoniowych na rynku Unii. Niemniej jednak posunąłbym się dalej i stwierdził, że również z tej perspektywy wpływ, którego doświadczyły, był dość szczególny. 175. W pierwszej instancji wnoszące odwołanie wskazały (i przedstawiły na tę okoliczność dowody) skalę inwestycji poczynionych w ostatnich latach w odniesieniu do podgrzewanych wyrobów tytoniowych. Jednakże Sąd całkowicie pominął – moim zdaniem błędnie – ten element. W rzeczywistości bezsporne jest, że skarżące są jednymi z (nielicznych) przedsiębiorstw, które wprowadziły na rynek Unii nowatorski wyrób tytoniowy. W tym celu musiały dokonać znacznych inwestycji, aby między innymi opracować nową technologię, stworzyć nowe kanały dystrybucji oraz sprawić, by produkt stał się znany i atrakcyjny dla klientów. Nie byłoby błędem stwierdzenie, że sporny akt został wprowadzony – jak stwierdziłem w pkt 98 powyżej – właśnie z tego powodu, że skarżące odniosły w tym zakresie sukces, a w konsekwencji sprzedaż przedmiotowego produktu gwałtownie wzrosła w stosunkowo krótkim czasie. 176. W tym kontekście uznawanie przedsiębiorstw, które niedawno weszły lub wejdą w przyszłości na unijny rynek podgrzewanych wyrobów tytoniowych – być może wykorzystując inwestycje poczynione przez przedsiębiorstwa takie jak wnoszące odwołanie – za znajdujące się w sytuacji porównywalnej z sytuacją wnoszących odwołanie, jest w sensie ekonomicznym pozbawione sensu. 177. Z powyższych rozważań wynika, że w świetle orzecznictwa opartego na formule Plaumanna istnieją cztery różne powody, dla których należało uznać, że sporny akt indywidualnie dotyczy wnoszących odwołanie. Całkiem możliwe, że każdy z tych powodów mógłby być wystarczający. Byłoby to a fortiori prawdą, gdyby powody te były rozpatrywane łącznie, co – jak podkreślają wnoszące odwołanie – sądy Unii konsekwentnie czyniły ( ). 178. W związku z tym stwierdzam, że pierwsza część zarzutu odwołania wnoszących odwołanie jest uzasadniona. C.   Druga część zarzutu odwołania 1. Argumenty stron 179. Druga część zarzutu odwołania podniesionego przez wnoszące odwołanie dotyczy pkt 54 i 55 zaskarżonego postanowienia, w których Sąd odniósł się do ich argumentu, że należało uznać, że akt dotyczy ich indywidualnie na podstawie kryterium istotnego naruszenia pozycji na rynku. Wnoszące odwołanie podkreślają, że: (i) na unijnym rynku podgrzewanych wyrobów tytoniowych istnieją tylko dwa znaczące podmioty, które sprzedają praktycznie wszystkie podgrzewane wyroby tytoniowe nabywane w Unii Europejskiej (ponad 99 %), oraz (ii) katalog oferowanych podgrzewanych wyrobów tytoniowych grupy BAT w Unii jest silnie ukierunkowany na wyroby aromatyzowane (około 70 % jej sprzedaży). 180. Komisja i rząd francuski uważają te argumenty za niewystarczające do uzasadnienia stwierdzenia „indywidualnego oddziaływania”. Naruszenie przez sporny akt pozycji rynkowej wnoszących odwołanie, nawet gdyby było istotne, samo w sobie nie uzasadniałoby takiego stwierdzenia. 2. Analiza 181. Ponieważ doszedłem do wniosku, że pierwsza część zarzutu odwołania podniesionego przez wnoszące odwołanie jest zasadna, nie ma oczywiście potrzeby zajmowania się drugą częścią tego zarzutu. W każdym razie oczywiste jest, że z powodów przedstawionych w pkt 35, 36 i 173–176 powyżej również druga część zarzutu odwołania wnoszących odwołanie jest – moim zdaniem – zasadna. 182. Niemniej jednak gdyby Trybunał nie zgodził się z moją oceną pierwszej części zarzutu odwołania, oznaczałoby to, że druga część tego zarzutu również powinna zostać odrzucona jako bezzasadna. W takim przypadku musiałbym zatem zgodzić się z Komisją i rządem francuskim, że sama okoliczność, iż sporny akt wpływa w sposób szczególnie poważny na działalność gospodarczą wnoszących odwołanie – ze względu na ich znaczący udział na rynku Unii lub znaczenie rozpatrywanych produktów wśród katalogu produktów przez nie oferowanych – nie jest sama w sobie elementem uzasadniającym twierdzenie, że akt Unii dotyczy ich indywidualnie na podstawie art. 263 akapit czwarty TFUE ( ). VI. Wynik analizy 183. Z uwagi na zasadność zarzutu odwołania podniesionego przez skarżące zaskarżone postanowienie powinno zostać uchylone. 184. Zgodnie z art. 61 akapit pierwszy statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej Trybunał Sprawiedliwości może, po uchyleniu orzeczenia Sądu, skierować sprawę do ponownego rozpoznania przez Sąd lub, jeżeli stan postępowania na to pozwala, sam wydać ostateczne orzeczenie w sprawie. 185. Jestem zdania, że w niniejszej sprawie stan postępowania pozwala Trybunałowi na zajęcie ostatecznego stanowiska w przedmiocie dopuszczalności skargi o stwierdzenie nieważności wniesionej przez wnoszące odwołanie do Sądu. 186. W pkt 18–33 zaskarżonego postanowienia Sąd oddalił zarzut niedopuszczalności podniesiony przez Komisję w zakresie, w jakim instytucja ta twierdziła, że sporny akt nie dotyczył skarżących bezpośrednio. Ta część postanowienia nie była przedmiotem odwołania i w związku z tym jest ostateczna. 187. W związku z tym, biorąc pod uwagę, że należy uznać, że sporny akt dotyczy skarżących zarówno indywidualnie, jak i bezpośrednio, wynika z tego, że ich skarga w pierwszej instancji jest dopuszczalna. 188. Niemniej jednak stan postępowania nie pozwala Trybunałowi na rozstrzygnięcie sprawy co do istoty. 189. W skardze do Sądu wnoszące odwołanie podniosły dwa zarzuty przeciwko spornemu aktowi. Aby ocenić te zarzuty, należy dokonać szczegółowej oceny prawnej i faktycznej argumentów przedstawionych przez wszystkie strony postępowania w świetle przedstawionych przez nie dowodów. Wobec braku takiej oceny w zaskarżonym postanowieniu nie byłoby właściwe, aby Trybunał wydał ostateczne orzeczenie w niniejszej sprawie. 190. W związku z tym sprawa powinna zostać przekazana Sądowi do ponownego rozpoznania, a rozstrzygnięcie o kosztach powinno zostać wydane w orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie. VII. Wnioski 191. W świetle powyższego proponuję, aby Trybunał Sprawiedliwości: – uchylił postanowienie z dnia 20 września 2023 r., Nicoventures Trading i in./Komisja (T‑706/22, EU:T:2023:579); – uznał skargę za dopuszczalną; – przekazał sprawę Sądowi do ponownego rozpoznania w celu wydania orzeczenia co do istoty; oraz – orzekł, że rozstrzygnięcie o kosztach nastąpi w orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie. ( ) Język oryginału: angielski. ( ) Pierwsze wydanie z 1915 r. Tłumaczenie Juliusz Kydryński, Warszawa, 1958. ( ) Wyrok z dnia 15 lipca 1963 r., Plaumann/Komisja (25/62, EU:C:1963:17, s. 107) (zwany dalej „wyrokiem w sprawie Plaumann”). ( ) T‑706/22, zwane dalej „zaskarżonym postanowieniem”, EU:T:2023:579. ( ) Dyrektywa delegowana Komisji (UE) 2022/2100 z dnia 29 czerwca 2022 r. zmieniająca dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/40/UE w odniesieniu do zniesienia niektórych zwolnień w przypadku podgrzewanych wyrobów tytoniowych (Dz.U. 2022, L 283, s. 4, zwana dalej „spornym aktem”). ( ) Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 3 kwietnia 2014 r. w sprawie zbliżenia przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych państw członkowskich w sprawie produkcji, prezentowania i sprzedaży wyrobów tytoniowych i powiązanych wyrobów oraz uchylająca dyrektywę 2001/37/WE (Dz.U. 2014, L 127, s. 1). ( ) W kontekście nowszego orzecznictwa zobacz na przykład wyroki: z dnia 12 lipca 2022 r., Nord Stream 2/Parlament i Rada (C‑348/20 P, EU:C:2022:548, pkt 156) (zwany dalej „wyrokiem w sprawie Nord Stream 2”); z dnia 4 października 2024 r., Komisja/Rada i Rada/Front Polisario (C‑779/21 P i C‑799/21 P, EU:C:2024:835, pkt 107). ( ) Zobacz wyrok z dnia 18 maja 1994 r., Codorniu/Rada (C‑309/89, EU:C:1994:197, pkt 22) (zwany dalej „wyrokiem w sprawie Codorniu”). ( ) Zobacz w tym kontekście wyrok z dnia 6 listopada 2018 r., Scuola Elementare Maria Montessori/Komisja, Komisja/Scuola Elementare Maria Montessori i Komisja/Ferracci (sprawy od C‑622/16 P do C‑624/16 P, EU:C:2018:873, pkt 31 i przytoczone tam orzecznictwo). ( ) Zobacz na przykład wyrok w sprawie Codorniu, pkt 19. ( ) Zobacz podobnie wyrok z dnia 23 kwietnia 2013 r., Gbagbo i in./Rada (od C‑478/11 P do C‑482/11 P, EU:C:2013:258, pkt 56). Zobacz także wyroki: z dnia 29 października 1980 r., Roquette Frères/Rada (138/79, EU:C:1980:249, pkt 15, 16); z dnia 17 kwietnia 2008 r., Flaherty i in./Komisja (sprawy C‑373/06 P, C‑379/06 P i C‑382/06 P, EU:C:2008:230, pkt 26, 27, 41) (zwany dalej „wyrokiem w sprawie Flaherty”). ( ) Zobacz między innymi wyrok z dnia 13 marca 2008 r., Komisja/Infront WM (C‑125/06 P, EU:C:2008:159, pkt 71) (zwany dalej „wyrokiem w sprawie Infront”); z dnia 27 lutego 2014 r., Stichting Woonpunt i in./Komisja (C‑132/12 P, EU:C:2014:100, pkt 59) (zwany dalej „wyrokiem w sprawie Stichting Woonpunt”). ( ) Podobnie T.C. Hartley, The Foundations of European Union Law, 8th ed., Oxford University Press, 2014, s. 373, D. Gratsias, Άμεση δικαστική προστασία των ιδιωτών κατά το άρθρο 263 ΣΛΕΕ: Μερικές σκέψεις, w: Το Δικαστήριο της ΕΕ- Εγγυητής της εύρυθμης λειτουργίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των δικαιωμάτων των πολιτών, Sakkoulas, 2016, pkt 19–44. ( ) Dla pełni informacji dodam, że przez pewien czas kryterium zamkniętej grupy było stosowane przez Trybunał równolegle z innym (alternatywnym) kryterium, często określanym jako kryterium abstrakcyjnej terminologii. Kryterium to polega zasadniczo na sprawdzeniu, czy zaskarżony akt był rzeczywistą decyzją, a nie aktem o charakterze generalnym (zob. na przykład wyroki: z dnia 5 maja 1977 r., Koninklijke Scholten Honig/Rada i Komisja101/76, EU:C:1977:70, pkt 7, 8; z dnia 17 czerwca 1980 r., Calpak i Società Emiliana Lavorazione Frutta/Komisja789/79 i 790/79, EU:C:1980:159, pkt 7, 8). To alternatywne kryterium opierało się na brzmieniu ówczesnego art. 173 EWG, który odnosił się do „decyzji, które chociaż wydane są w formie rozporządzenia lub decyzji skierowanej do innego podmiotu, dotyczą bezpośrednio i indywidualnie [skarżącego]” (wyróżnienie moje). Kryterium to zostało porzucone w późnych latach osiemdziesiątych XX wieku, ponieważ było sprzeczne z orzecznictwem Trybunału, zgodnie z którym wobec (obecnego) art. 263 TFUE istotna jest treść aktu, a nie jego forma. W każdym razie podejście to byłoby obecnie niezgodne z nowym brzmieniem art. 263 TFUE, po tym jak traktat z Lizbony zastąpił termin „decyzje” terminem „akty”. ( ) Zobacz między innymi wyrok w sprawie Nord Stream 2, pkt 157. ( ) Zobacz podobnie wyrok z dnia 17 stycznia 1985 r., Piraiki-Patraiki i in./Komisja (11/82, EU:C:1985:18, pkt 20, 21) (zwany dalej „wyrokiem w sprawie Piraiki-Patraiki”). ( ) Było to jasne od samego początku: zob. na przykład G. Bebr, Judicial Control of the European Communities, Stevens & Sons, 1962, s. 69–76. ( ) Terminologię w dużej mierze zaczerpnąłem z prac W.N. Hohfelda. Zobacz na przykład tego autora: Some Fundamental Legal Conceptions as Applied in Judicial Reasoning, w: Yale Law Journal, Vol. 23, 1913, s. 16–59, pkt 30. ( ) Mimo że prawo Unii nie przewiduje żadnych konkretnych praw w tym zakresie, system niezakłóconej konkurencji ma zasadnicze znaczenie dla ustanowienia rynku wewnętrznego (zob. art. 3 TUE i protokół nr 27 w sprawie rynku wewnętrznego i konkurencji) i można go również uznać za pochodną swobody prowadzenia działalności gospodarczej [zapisanej w art. 16 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (zwanej dalej „Kartą”)]. Zobacz jednak wyrok z dnia 6 listopada 2018 r., Scuola Elementare Maria Montessori/Komisja, Komisja/Scuola Elementare Maria Montessori i Komisja/Ferracci (od C‑622/16 P do C‑624/16 P, EU:C:2018:873, pkt 43). ( ) Zobacz między innymi wyroki: z dnia 26 czerwca 1990 r., Sofrimport/Komisja (C‑152/88, EU:C:1990:259, pkt 11); w sprawie Piraiki-Patraiki, pkt 15–19; z dnia 11 lutego 1999 r., Antillean Rice Mills i in./Komisja (C‑390/95 P, EU:C:1999:66, pkt 25–30). ( ) Zobacz na przykład wyroki: w sprawie Codorniu, pkt 21; w sprawie Infront, pkt 72; w sprawie Stichting Woonpunt, pkt 61, 62. Zobacz również: P. Craig, G. De Burca, EU Law: Text, Cases, and Materials, 4th ed., Oxford University Press, 2008, s. 513, którzy podkreślają tę kwestię w doktrynie. ( ) Nie oznacza to, że stanowisko skarżącego musiało w przeszłości całkowicie się ukształtować. Zobacz na przykład wyroki: z dnia 27 listopada 1984 r., Agricola commerciale olio i in./Komisja (232/81, EU:C:1984:358, pkt 10, 11); w sprawie Flaherty, pkt 40, 41. ( ) Zobacz na przykład wyroki: z dnia 19 maja 1993 r., Cook/Komisja (C‑198/91, EU:C:1993:197, pkt 23–26); z dnia 24 maja 2011 r., Commission/Kronoply i Kronotex (C‑83/09 P, EU:C:2011:341, pkt 45–48). ( ) Zobacz wyroki: z dnia 25 października 1977 r., Metro SB-Großmärkte/Komisja (26/76, EU:C:1977:167, pkt 13); z dnia 20 marca 1985, Timex/Rada i Komisja (264/82, EU:C:1985:119, pkt 13–16); z dnia 28 stycznia 1986 r., Cofaz i in./Komisja (169/84, EU:C:1986:42, pkt 24, 25); z dnia 3 kwietnia 2003 r., BaByliss/Komisja (T‑114/02, EU:T:2003:100, pkt 92–95); z dnia 11 lipca 2007 r., Alrosa/Komisja (T‑170/06, EU:T:2007:220, pkt 40). ( ) Zobacz między innymi wyroki: z dnia 16 maja 1991 r., Extramet Industrie/Rada (C‑358/89, EU:C:1991:214); z dnia 3 kwietnia 2003 r., BaByliss/Komisja (T‑114/02, EU:T:2003:100, pkt 87–117); z dnia 22 grudnia 2008 r., British Aggregates/Komisja (C‑487/06 P, EU:C:2008:757, pkt 46–57); z dnia 20 stycznia 2022 r., Deutsche Lufthansa/Komisja (C‑594/19 P, EU:C:2022:40, pkt 74–76). ( ) Zobacz na przykład wyrok z dnia 6 listopada 1990 r., Weddel/Komisja (C‑354/87, EU:C:1990:371, pkt 20–23). T.C. Hartley odnosi się do „aktów o charakterze quasi-sądowym” w tym zakresie (w przeciwieństwie do „aktów wyłącznie politycznych i uznaniowych”). Zobacz przypis 13 powyżej, s. 371. ( ) Tak było w przypadku w szczególności ceł antydumpingowych, które przed przyjęciem rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 37/2014 z dnia 15 stycznia 2014 r. zmieniającego niektóre rozporządzenia dotyczące wspólnej polityki handlowej w odniesieniu do procedur przyjmowania niektórych środków (Dz.U. 2014, L 18, s. 1) – były wprowadzane przez rozporządzenia Rady. Zobacz między innymi wyrok z dnia 21 lutego 1984 r., Allied Corporation i in./Komisja (239/82 i 275/82, EU:C:1984:68, pkt 11). ( ) Zobacz na przykład wyroki: z dnia 30 czerwca 1988 r., CIDA i in./Rada (297/86, EU:C:1988:351, pkt 13); z dnia 24 marca 1994 r., Air France/Komisja (T‑3/93, EU:T:1994:36, pkt 82); z dnia 14 lipca 2022 r., Włochy i Comune di Milano/Rada i Parlament (Siedziba Europejskiej Agencji Leków) (C‑106/19 i C‑232/19, EU:C:2022:568, pkt 69–72, 76). ( ) Zobacz opinia rzeczniczki generalnej J. Kokott w sprawie Inuit Tapiriit Kanatami i in./Parlament i Rada (C‑583/11 P, EU:C:2013:21, pkt 1). ( ) Zobacz między innymi A. Barav, Direct and Individual Concern: An Almost Insurmountable Barrier to the Admissibility of Individual Appeal to the EEC Court, w: Common Market Law Review, 1974, s. 191; S. Enchelmaier, No-One Slips Through the Net? Latest Developments, and Non-Developments, in the European Court of Justice’s Jurisprudence on Article 230(4) EC, w: Yearbook of European Law, 2005, s. 173; P. Craig, G. De Burca, przypis 21 powyżej, s. 512; C.C. Kombos, The Recent Case Law on Locus Standi of Private Applicants under Article 230 (4) EC: A Missed Opportunity or A Velvet Revolution?, w: European Integration online Papers, No. 17, 2005. ( ) Zobacz na przykład wyroki: z dnia 29 stycznia 1985 r., Münchener ImporT‑Weinkellerei Binderer/Komisja (147/83, EU:C:1985:26, pkt 10, 13); z dnia 11 września 2002 r., Pfizer Animal Health/Rada (T‑13/99, EU:T:2002:209, pkt 89); z dnia 1 kwietnia 2004 r., Komisja/Jégo-Quéré (C‑263/02 P, EU:C:2004:210, pkt 46). ( ) Zobacz na przykład postanowienia z dnia 30 kwietnia 2003 r., VVG International i in./Komisja (T‑155/02, EU:T:2003:125, pkt 43, 44); z dnia 13 listopada 2008 r., Lemaître Sécurité/Komisja (T‑301/06, EU:T:2008:495, pkt 24) (zwany dalej „postanowieniem w sprawie Lemaître”). ( ) Zobacz postanowienie w sprawie Lemaître, pkt 25 postanowienie z dnia 5 maja 2009 r., WWF‑UK/Rada (C‑355/08 P, EU:C:2009:286, pkt 44, 45); wyrok z dnia 28 lutego 2002 r., BSC Footwear Supplies i in./Rada (T‑598/97, EU:T:2002:52, pkt 61). ( ) Zobacz postanowienie z dnia 18 grudnia 1997 r., Komisja/Sveriges Betodlares i Henrikson (C‑409/96 P, EU:C:1997:635, pkt 37); wyrok z dnia 10 grudnia 2002 r., Komisja/Camar i Tico (C‑312/00 P, EU:C:2002:736, pkt 77). ( ) Zobacz wyrok z dnia 29 czerwca 1993 r., Gibraltar/Rada (C‑298/89, EU:C:1993:267, pkt 18) i postanowienie z dnia 15 września 1998 r., Michaïlidis i in./Komisja (T‑100/94, EU:T:1998:197, pkt 60). ( ) Zobacz wyroki: z dnia 22 listopada 2001 r., Nederlandse Antillen/Rada (C‑452/98, EU:C:2001:623, pkt 70–75) (zwany dalej „wyrokiem w sprawie Nederlandse Antillen”); z dnia 10 kwietnia 2003 r., Komisja/Nederlandse Antillen (C‑142/00 P, EU:C:2003:217, pkt 70–75). ( ) Zobacz na przykład L.W. Gormley, Judicial Review in EC and EU Law – Some Architectural Malfunctions and Design Improvements?, w: Cambridge Yearbook of European Legal Studies, 2001, s. 174; G. Winter, Plaumann withering: standing before the EU General Court underway from distinctive to substantial concern, w: European Journal of Legal Studies, 2023, s. 85. ( ) Wyrok z dnia 25 marca 2021 r., Carvalho i in./Parlament i Rada (C‑565/19 P, EU:C:2021:252) (zwany dalej „wyrokiem w sprawie Carvalho”). ( ) Zobacz na przykład L. Krämer, The Environment before the European Court of Justice, w: C. Voigt (ed.), International Judicial Practice on the Environment, Cambridge University Press, 2019, s. 25; A. Arnull, Private Applicants and the Action for Annulment since Codorniu, w: Common Market Law Review, 2001, pkt 8, 9. ( ) Opinia w sprawie Unión de Pequeños Agricultores/Rada (C‑50/00 P, EU:C:2002:197, pkt 33–103) (zwana dalej „opinią w sprawie UPA”). Do niektórych argumentów rzecznika generalnego F.G. Jacobsa powrócę w dalszej części niniejszej opinii. ( ) Wyrok z dnia 3 maja 2002 r., Jégo-Quéré/Komisja (T‑177/01, EU:T:2002:112, pkt 27–51). ( ) Wyrok z dnia 25 lipca 2002 r., Unión de Pequeños Agricultores/Rada (C‑50/00 P, EU:C:2002:462, pkt 34–75). ( ) Zobacz na przykład kryterium „aktu niekorzystnie wpływającego na interesy skarżącego” zaproponowane przez A. Arnulla (Challenging Community Acts – An Introduction, w: H.W. Micklitz, N. Reich (eds), Public Interest Litigation Before European Courts, Nomos, 1996, s. 51) i kryterium „osobistego i znacznego oddziaływania” zaproponowane przez G. Winter (przypis 37 powyżej, s. 105 i nast.). ( ) Zobacz przykłady podane między innymi w: C. Kombos, Locus Standi of Representative Groups in the Shadow of Plaumann: Limitations and Possible Solutions, w: Acta Juridica Hungarica, t. 47, nr 4, 2006, s. 375; G. Winter, przypis 37 powyżej, s. 95, 107. ( ) Jak wyjaśnię w pkt 60–64 poniżej. ( ) Wyrok z dnia 3 maja 2002 r., Jégo-Quéré/Komisja (T‑177/01, EU:T:2002:112, pkt 51) (wyróżnienie moje). ( ) Niemniej jednak mogą istnieć wyjątkowe okoliczności, w których akt może „indywidualnie dotyczyć” stosunkowo dużej liczby osób. Sprawa Danielsson jest moim zdaniem paradygmatycznym przypadkiem tego rodzaju. Sprawa dotyczyła wniosku o zastosowanie środków tymczasowych złożonego przez trzech obywateli Polinezji Francuskiej, którzy zakwestionowali zgodność z prawem decyzji Komisji, przyjętej na podstawie przepisów traktatu Euratom, która zasadniczo nie sprzeciwiała się przeprowadzeniu przez władze francuskie prób jądrowych na polinezyjskich atolach Mururoa i Fangataufa. Prezes ówczesnego Sądu Pierwszej Instancji uznał jednak wniosek za oczywiście niedopuszczalny ze względu na brak indywidualnego oddziaływania. Uznał, że „nawet przy założeniu, że skarżący mogą ponieść szkodę osobistą związaną z podnoszonymi szkodliwymi skutkami przedmiotowych prób jądrowych dla środowiska lub zdrowia ogółu społeczeństwa, sama ta okoliczność nie wystarczyłaby do ich indywidualnego wyróżnienia […], ponieważ szkoda tego rodzaju, na który się powołują, może dotknąć w ten sam sposób każdą osobę zamieszkałą na danym obszarze”. Następnie wskazał, że skarżący nie przedstawili żadnych dowodów mogących wykazać, że zaskarżona decyzja wprost miała na nich wpływ ich z jakiegoś konkretnego powodu. Zobacz postanowienie z dnia 22 grudnia 1995 r., Danielsson i in./Komisja (T‑219/95 R, EU:T:1995:219, pkt 71, 72). ( ) Wyróżnienie moje. ( ) Zobacz opinia rzecznika generalnego M. Lagrange’a w sprawie Assider/Wysoka Władza (3/54, EU:C:1954:6, pkt 171). ( ) Zobacz w szczególności wyroki: z dnia 11 lutego 1955 r., Assider/Wysoka Władza (3/54, EU:C:1955:2, s. 69); z dnia 29 listopada 1956 r., Fédération charbonnière de Belgique/Wysoka Władza (8/55, EU:C:1956:11, s. 257, 258). ( ) Zobacz wyrok z dnia 14 grudnia 1962 r., Confédération nationale des producteurs de fruits and légumes i in./Rada (16/62 i 17/62, EU:C:1962:47, s. 478) i w odniesieniu do szczegółowych kwestii opinia rzecznika generalnego M. Lagrange’a w tych sprawach (EU:C:1962:40, s. 482, 483). ( ) Zobacz między innymi N. Catalano, La protezione giurisdizionale nel sistema del trattato C.E.E. nei confronti degli atti non normativi, w: Foro Italiano, 1965, vol. V, col. 77. Zobacz też, z odniesieniami do dalszych współczesnych źródeł, A. Boerger–De Smedt, La Cour de Justice dans les négociations du traité de Paris instituant la CECA, w: Journal of European Integration History, 2008, s. 7; A. Arena, The Community System of Judicial Protection: a Tale of Two Legal Revolutions, w: Yearbook of European Law, 2025, s. 13–20. ( ) Zobacz Konwent Europejski, sprawozdanie końcowe grupy roboczej dotyczącej funkcjonowania Trybunału Sprawiedliwości, CONV 636/03, s. 17–27. ( ) Zobacz Konwent Europejski, Prezydium, przepisy dotyczące Trybunału Sprawiedliwości i Sądu, CONV 734/03, pkt 17–21. ( ) Wyrok z dnia 3 października 2013 r., Inuit Tapiriit Kanatami i in./Parlament i Rada (C‑583/11 P, EU:C:2013:625, pkt 69–71). ( ) Jak wskazał rzecznik generalny G. Cosmas w opinii w sprawie Greenpeace Council i in./Komisja (C‑321/95 P, EU:C:1997:421, pkt 53), „porządek prawny [Unii] nie uznaje skargi powszechnej”. Dodam, że jest to forma działania nieznana w systemach prawnych większości państw członkowskich. Zobacz na przykład M. Eliantonio i in., Standing up for Your Right(s) in Europe – A Comparative Study on Legal Standing (Locus Standi) before the EU and Member States’ Courts, w: European Parliament, Study, 2012, s. 60. ( ) Rozróżnienie między skarżącymi uprzywilejowanymi i nieuprzywilejowanymi jest wyraźnie sprzeczne z tą ideą. Ten rodzaj procedury nie jest wymagany na mocy art. 6 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka (zwanej dalej „EKPC”). Jak orzekł Europejski Trybunał Praw Człowieka (ETPC), „art. 6 nie gwarantuje prawa dostępu do sądu uprawnionego do unieważnienia lub uchylenia ustawy uchwalonej przez ustawodawcę” (wyrok z dnia 24 września 2002 r., Posti i Rahko przeciwko Finlandii, CE:ECHR:2002:0924JUD002782495, § 52). ( ) Ponownie zobacz sprawozdanie końcowe grupy roboczej dotyczącej funkcjonowania Trybunału Sprawiedliwości (przypis 53 powyżej), pkt 19. Zobacz też wyroki: w sprawie Carvalho, pkt 47, 49; z dnia 10 września 2024 r., KS i in./Rada i in. (C‑29/22 P i C‑44/22 P, EU:C:2024:725, pkt 73) (zwany dalej „wyrokiem w sprawie KS i KD”); postanowienie z dnia 14 stycznia 2021 r., Sabo i in./Parlament i Rada (C‑297/20 P, EU:C:2021:24, pkt 29). ( ) Zobacz w szczególności opinia 2/13 z dnia 18 grudnia 2014 r. (Przystąpienie Unii do EKPC) (EU:C:2014:2454, pkt 157, 158). ( ) Zobacz wraz z dalszymi odesłaniami moja opinia w sprawie Komisja/Zjednoczone Królestwo (Wyrok sądu najwyższego) (C‑516/22, EU:C:2023:857, pkt 76). ( ) Zobacz między innymi wyrok z dnia 22 listopada 2022 r., Komisja/Rada (Przystąpienie do Konwencji genewskiej) (C‑24/20, EU:C:2022:911, pkt 83). ( ) Zobacz w tym przedmiocie E.M. Eliantonio (ed.), The Legitimacy of EU Environmental Governance and the Role of the European Courts, Oxford University Press, 2025, w szczególności rozdział 7. ( ) Opinia 1/09 z dnia 8 marca 2011 r.(Porozumienie ustanawiające jednolity system sądowego rozstrzygania sporów patentowych) (EU:C:2011:123, pkt 66, 69). ( ) Artykuł 277 TFUE przewiduje „zarzut niezgodności z prawem”, który pozwala na incydentalną kontrolę legalności aktów Unii. Pozwala on każdej stronie w postępowaniu, w którym zaskarżony został akt Unii o charakterze generalnym, podnosić podstawy nieważności określone w traktacie, aby powołać się na niemożność stosowania tego aktu, nawet po upływie okresu, w którym akt ten podlega zaskarżeniu. ( ) Zobacz w tym kontekście między innymi wyroki: z dnia 23 kwietnia 1986 r., Les Verts/Parlament, 294/83, EU:C:1986:166, pkt 23) (zwany dalej „wyrokiem w sprawie Les Verts”); w sprawie Inuit, pkt 92; z dnia 15 lipca 2021 r., FBF (C‑911/19, EU:C:2021:599, pkt 60). ( ) Wyrok z dnia 30 czerwca 2005 r., Bosphorus Hava Yolları Turizm ve Ticaret Anonim Şirketi przeciwko Irlandii (CE:ECHR:2005:0630JUD004503698, §§ 159–165). ( ) François-Marie Arouet (Wolter), Kandyd, czyli optymizm, wydanie pierwsze z 1759 r. ( ) Jednym z przykładów w tym kontekście jest wyrok z dnia 15 listopada 2016 r., Ullens de Schooten (C‑268/15, EU:C:2016:874). ( ) Podobnie M. Bobek, „Why Is It Better to Treat Every Provision of a Directive as a (Horizontally) Directly Effective One”, w: International Journal of Comparative Labour Law and Industrial Relations, 2023, s. 220. Zobacz też opinia rzecznika generalnego F.G. Jacobsa w sprawie UPA, pkt 64–67. ( ) Z odniesieniem do wyroku z dnia 26 lutego 2002 r., Rada/Boehringer (C‑23/00 P, EU:C:2002:118, pkt 52). Zobacz też między innymi wyrok z dnia 21 grudnia 2016 r., Club Hotel Loutraki i in./Komisja (C‑131/15 P, EU:C:2016:989, pkt 68). ( ) Orzecznictwo zapoczątkowane wyrokiem z dnia 9 marca 1994 r. w sprawie TWD Textilwerke Deggendorf (C‑188/92, EU:C:1994:90, pkt 17, 18). Z nowszych wyroków zobacz wyroki: z dnia 5 marca 2015 r., Banco Privado Português i Massa Insolvente do Banco Privado Português (C‑667/13, EU:C:2015:151, pkt 28 i przytoczone tam orzecznictwo); z dnia 25 lipca 2018 r., Georgsmarienhütte i in. (C‑135/16, EU:C:2018:582, pkt 43, 44). ( ) Zobacz na przykład opinia rzecznika generalnego D. Ruiza-Jaraba Colomera w sprawach połączonych Atzeni i in. (C‑346/03 i C‑529/03, EU:C:2005:256, pkt 88). ( ) Zobacz między innymi wyrok z dnia 17 marca 2011 r., AJD Tuna (C‑221/09, EU:C:2011:153); postanowienie z dnia 14 lutego 2012 r., AJD Tuna/Komisja (T‑329/08, EU:T:2012:72). Podobnie zobacz R. Mastroianni, A. Pezza, Striking the Right Balance: Limits on the Right to Bring an Action Under Article 263(4) of the Treaty on the Functioning of the European Union, w: American University International Law Review, 2015, s. 743. Zobacz też opinia rzeczniczki generalnej T. Ćapety w sprawie WhatsApp Ireland//EROD (C‑97/23 P, EU:C:2025:210, pkt 174, 175). ( ) Niniejsze postępowanie w rzeczywistości toczy się równolegle do postępowania w sprawie C‑759/23, PJ Carroll i Nicoventures Trading, w której przedstawiłem opinię w dniu 30 stycznia 2025 r. (C‑759/23, EU:C:2025:44), w toku przed Trybunałem. ( ) C‑348/20 P, EU:C:2021:831, pkt 191. Wyróżnienie moje. ( ) Rozporządzenie (WE) nr 1367/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 6 września 2006 r. w sprawie zastosowania postanowień Konwencji z Aarhus o dostępie do informacji, udziale społeczeństwa w podejmowaniu decyzji oraz dostępie do sprawiedliwości w sprawach dotyczących środowiska do instytucji i organów Wspólnoty (Dz.U. 2006, L 264, s. 13) z późniejszymi zmianami. ( ) Zobacz opinia rzeczniczki generalnej J. Kokott w sprawach połączonych EBI/ClientEarth i Komisja/EBI (C‑212/21 P i C‑223/21 P, EU:C:2022:1003, pkt 47–57). ( ) Zobacz podobnie wyrok w sprawie Nord Stream 2, pkt 159–163. ( ) Zobacz podobnie wyrok w sprawie Carvalho, pkt 40. Zobacz też wyrok z dnia 2 marca 2010 r., Arcelor/Parlament i Rada (T‑16/04, EU:T:2010:54, pkt 104). Jednakże waga wpływu zaskarżonego aktu na pozycję skarżącego może równie dobrze być jednym z czynników, które w połączeniu z innymi mogą być brane pod uwagę przy ustalaniu indywidualnego oddziaływania. Zobacz podobnie wyrok z dnia 18 października 2023 r., Zippo Manufacturing i Zippo/Komisja (T‑402/20, EU:T:2023:640, pkt 26). ( ) Zobacz podobnie wyroki: z dnia 1 lipca 1965 r., Toepfer i Getreide-Import Gesellschaft/Komisja (106/63 i 107/63, EU:C:1965:65, s. 411); w sprawie Piraiki-Patraiki, pkt 31. ( ) Zobacz sprawy przywołane w przypisie 36 powyżej. ( ) Zobacz w szczególności wyrok w sprawie Nederlandse Antillen, pkt 57, 62–64. ( ) Zobacz wraz z przytoczonym tam orzecznictwem opinia rzecznika generalnego M. Bobeka w sprawie Région de Bruxelles-Capitale/Komisja (C‑352/19 P, EU:C:2020:588, pkt 62) (zwana dalej „opinią w sprawie Région de Bruxelles-Capitale”). ( ) Zobacz art. 109 i załącznik IV do decyzji Rady 91/482/EWG z dnia 25 lipca 1991 r. w sprawie stowarzyszenia krajów i terytoriów zamorskich z Europejską Wspólnotą Gospodarczą (Dz.U. 1991, L 263, s. 1). ( ) Zobacz w szczególności wyrok w sprawie Nederlandse Antillen, pkt 73, 74. ( ) Zobacz pkt 3 powyżej (wyróżnienie moje). ( ) Zobacz na przykład wyrok z dnia 14 lipca 1983 r., Spijker Kwasten/Komisja (231/82, EU:C:1983:220, pkt 9); postanowienia: z dnia 28 marca 1996 r., Kik/Rada i Komisja (C‑270/95 P, EU:C:1996:155, pkt 36); z dnia 12 grudnia 2003 r., Bactria/Komisja (C‑258/02 P, EU:C:2003:675, pkt 35, 36). Zobacz też opinie rzecznika generalnego C.O. Lenza w sprawie Codorniu/Rada (C‑309/89, EU:C:1992:406, pkt 38) i rzecznika generalnego M. Bobeka w sprawie Nord Stream 2/Parlament i Rada (C‑348/20 P, EU:C:2021:831, pkt 190). ( ) Porównaj z opinią rzecznika generalnego C.O. Lenza w sprawie Codorniu, pkt 39, 52. ( ) Zobacz wyrok w sprawie Antillean Rice Mills, pkt 28 (wyróżnienie moje). ( ) Zobacz wyrok w sprawie Codorniu, pkt 22 (wyróżnienie moje). ( ) Zobacz wyrok w sprawie Flaherty, pkt 26, 41 (wyróżnienie moje). ( ) Zobacz między innymi P. Craig, G. De Burca, przypis 21 powyżej, s. 512. ( ) Zobacz na przykład pierwsze sprawozdanie roczne opublikowane przez Trybunał w 1998 r. (dotyczące aktywności orzeczniczej w roku 1997 r.), w szczególności s. 172, 178. ( ) Zobacz podobnie wyrok z dnia 9 listopada 2010 r., Volker und Markus Schecke i Eifert (C‑92/09 i C‑93/09, EU:C:2010:662, pkt 85). ( ) Zobacz podobnie wyrok z dnia 17 grudnia 2020 r., Centraal Israëlitisch Consistorie van België i in. (C‑336/19, EU:C:2020:1031, pkt 65). ( ) Zobacz podobnie wyrok z dnia 4 maja 2016 r., Philip Morris Brands i in. (C‑547/14, EU:C:2016:325, pkt 152–156). ( ) Zobacz w szczególności art. 12 (wolność zgromadzania się i stowarzyszania się) i art. 16 (wolność prowadzenia działalności gospodarczej) Karty. ( ) W tym zakresie, zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, skargi wniesione przez stowarzyszenia są dopuszczalne w trzech dokładnie określonych sytuacjach: po pierwsze, gdy stowarzyszenie reprezentuje interesy przedsiębiorstw, które są uprawnione do wniesienia skarg, a zatem które posiadają czynną legitymację procesową, po drugie, gdy stowarzyszenie wyróżnia się ze względu na naruszenie jego własnych interesów jako stowarzyszenia, po trzecie, gdy przepis prawa wyraźnie przyznaje mu szereg uprawnień proceduralnych. Zobacz opinia rzeczniczki generalnej L. Mediny w sprawie China Chamber of Commerce for Import and Export of Machinery and Electronic Products i in./Komisja (C‑478/21 P, EU:C:2023:117, pkt 35 i przytoczone tam orzecznictwo). ( ) Oznacza to, że sugerowane skromne poszerzenie orzecznictwa (i) będzie dotyczyło głównie sytuacji, w których skarżący prawdopodobnie nie będzie miał dostępu do sądu krajowego, który mógłby zwrócić się do Trybunału w sprawie ważności danego aktu Unii na podstawie art. 267 TFUE (ponieważ może nie istnieć żaden krajowy akt wykonawczy) oraz (ii) wykluczy jakiekolwiek wykorzystanie skargi o unieważnienie jako formy actio popularis. ( ) Oznacza to również, że pewność prawna zaskarżonych aktów zostanie wzmocniona, ponieważ sądy Unii będą rozpatrywać wszelkie kwestie ważności w krótkim czasie, w przeciwieństwie do spraw rozpatrywanych przez Trybunał na podstawie art. 267 TFUE, które mogą trwać kilka lat. ( ) Zobacz opinia rzecznika generalnego M. Bobeka w sprawie Région de Bruxelles-Capitale, pkt 142. ( ) Zobacz bardziej szczegółowo moja opinia w sprawie EBC/Crédit lyonnais (C‑389/21 P, EU:C:2022:844, pkt 41–74). ( ) Opinia rzeczniczki generalnej E. Sharpston w sprawie Djurgården-Lilla Värtans Miljöskyddsförening (C‑263/08, EU:C:2009:421, pkt 62). ( ) Opinia rzecznika generalnego E. Cosmasa w sprawie Greenpeace Council i in./Komisja (C‑321/95 P, EU:C:1997:421, pkt 117). ( ) Podobnie C. Harding, The Private Interest in Challenging Community Action, w: European Law Review, 1980, s. 354. ( ) Zobacz na przykład Hoge Raad (sąd najwyższy, Niderlandy), wyrok z dnia 20 września 2019 r., Królestwo Niderlandów przeciwko Stichting Urgenda (19/00135, NL:HR:2019:2007); Bundesverfassungsgerihct (federalny sąd konstytucyjny, Niemcy), postanowienie z dnia 24 marca 2021 r., Klimabeschluss (1 BvR 2656/18, 1 BvR 288/20, 1 BvR 96/20, 1 BvR 78/20, DE:BVerfG:2021:rs20210324.1bvr265618); Conseil d’État (rada stanu, Francja), decyzja z dnia 1 lipca 2021 r., Commune de Grande-Synthe przeciwko Francji (nr 427301, FR:CECHR:2021:427301.20210701). ( ) Wyrok ETPC z dnia 9 kwietnia 2024 r. w sprawie Verein Klimaseniorinnen Schweiz i in. przeciwko Szwajcarii (CE:ECHR:2024:0409JUD005360020) (zwany dalej „wyrokiem w sprawie Klimaseniorinnen”); decyzje: z dnia 9 kwietnia 2024 r. w sprawie Duarte Agostinho i in. przeciwko Portugalii i 32 innym (CE:ECHR:2024:0409DEC003937120); w sprawie Carême przeciwko Francji (CE:ECHR:2024:0409DEC000718921). ( ) Opinia doradcza z dnia 21 maja 2024 r. w sprawie nr 31/2022, wniosek złożony przez Sojusz Małych Państw Wyspiarskich w sprawie zmiany klimatycznych i prawa międzynarodowego. ( ) Tytułem przykładu: już w 1985 r. Trybunał uznał ochronę środowiska za „jeden z podstawowych celów Wspólnoty” (wyrok z dnia 7 lutego 1985 r., ADBHU (240/83, EU:C:1985:59, pkt 13), mimo że w tamtym czasie w obowiązujących wówczas traktatach wspólnotowych nie było wyraźnego odniesienia do środowiska. Obecnie zapewnienie wysokiego poziomu ochrony i poprawy jakości środowiska jest jednym z celów Unii Europejskiej (art. 3 TUE), a wymogi wynikające z ochrony zdrowia ludzkiego i środowiska muszą być brane pod uwagę przy ustalaniu i realizacji innych polityk i działań Unii Europejskiej (art. 9 i 11 TFUE). ( ) Wyrok z dnia 17 grudnia 2020 r., Centraal Israëlitisch Consistorie van België i in. (C‑336/19, EU:C:2020:1031, pkt 77). ( ) Wyroki: z dnia 6 października 1982 r., Cilfit i in. (283/81, EU:C:1982:335); z dnia 6 października 2021 r., Consorzio Italian Management i Catania Multiservizi (C‑561/19, EU:C:2021:799). ( ) Zobacz moją opinia w sprawie KUBERA (C‑144/23, EU:C:2024:522, pkt 90–99). ( ) Zobacz szerzej G.F. Mancini, D.T. Keeling, Democracy and the European Court of Justice, w: The Modern Law Review, March 1994, No. 2, s. 175–190. ( ) Wyrok z dnia 1 kwietnia 1965 r., Sgarlata i in./Komisja (40/64, EU:C:1965:36, s. 227). ( ) Wyroki: z dnia 5 lutego 1963 r., van Gend & Loos (26/62, EU:C:1963:1); z dnia 15 lipca 1964 r., Costa (6/64, EU:C:1964:66). ( ) Wyroki: z dnia 5 lutego 1963 r., van Gend & Loos (26/62, EU:C:1963:1, s. 12) (wyróżnienie moje). ( ) Wyroki: z dnia 12 listopada 1969 r., Stauder (29/69, EU:C:1969:57, pkt 7); z dnia 29 października 1980 r., Roquette Frères/Rada (138/79, EU:C:1980:249, pkt 33) ; w sprawie Les Verts, pkt 23. ( ) Zobacz w szczególności art. 11 TUE i art. 15 TFUE. ( ) Zobacz wyrok w sprawie Carvalho, pkt 69 i przytoczone tam orzecznictwo. ( ) Zobacz wyrok z dnia 9 lipca 2020 r., Czechy/Komisja (C‑575/18 P, EU:C:2020:530, pkt 52 i przytoczone tam orzecznictwo). ( ) Zobacz na przykład wyroki: w sprawie Les Verts, pkt 33; w sprawie UPA, pkt 44; z dnia 3 września 2008 r., Kadi i Al Barakaat International Foundation/Rada i Komisja (C‑402/05 P i C‑415/05 P, EU:C:2008:461, pkt 281, 316). ( ) Zobacz w szczególności wyroki: z dnia 19 lipca 2016 r., H/Rada i in. (C‑455/14 P, EU:C:2016:569, pkt 58); z dnia 28 marca 2017 r., Rosneft (C‑72/15, EU:C:2017:236, pkt 72–75) i w sprawie KS i KD, pkt 77, 115–119. ( ) Zobacz wyrok z dnia 22 czerwca 2021 r., Venezuela/Rada (Wpływ na sytuację państwa trzeciego) (C‑872/19 P, EU:C:2021:507, pkt 48–52). ( ) Zobacz wyrok z dnia 5 listopada 2019 r., EBC i in./Trasta Komercbanka i in. (C‑663/17 P, C‑665/17 P i C‑669/17 P, EU:C:2019:923, pkt 54–63). ( ) Zobacz między innymi wyroki: z dnia 3 grudnia 1992 r., Oleificio Borelli/Komisja (C‑97/91, EU:C:1992:491, pkt 13); z dnia 15 października 2009 r., Djurgården-Lilla Värtans Miljöskyddsförening (C‑263/08, EU:C:2009:631, pkt 45); z dnia 8 marca 2011 r., Lesoochranárske zoskupenie (C‑240/09, EU:C:2011:125, pkt 30 i 31); z dnia 5 grudnia 2013 r., Asociación de Consumidores Independientes de Castilla y León (C‑413/12, EU:C:2013:800, pkt 13); z dnia 29 lipca 2019 r., Torubarov (C‑556/17, EU:C:2019:626, pkt 78); z dnia 17 maja 2022 r., Unicaja Banco (C‑869/19, EU:C:2022:397, pkt 39, 40). ( ) Zobacz odpowiednio opinia rzecznika generalnego N. Jääskinena w sprawach połączonych Rada i Parlament/Komisja i Komisja/Vereniging Milieudefensie i Stichting Stop Luchtverontreiniging Utrecht (od C‑401/12 P do C‑403/12 P, EU:C:2014:310, pkt 132) i opinia w sprawie Région de Bruxelles-Capitale, pkt 117. ( ) Zobacz na przykład A. Arnull, The Action for Annulment: A case of Double Standards?, w: D. O’Keeffe, A. Bavasso (eds), Judicial review in the European Union, Kluwer, 2000, s. 185; L. Krämer, Access to Environmental Justice: the Double Standards of the ECJ, w: Journal for European Environmental & Planning Law, 2017, s. 159. ( ) Zobacz pkt 45–48 opinii rzecznika generalnego F.G. Jacobsa w sprawie Unión de Pequeños Agricultores/Rada (C‑50/00 P, EU:C:2002:197): m.in. pełna wymiana oświadczeń między stronami, większa możliwość interwencji osób trzecich, większa pewność prawa dzięki wymogowi zaskarżenia aktu w krótkim terminie. ( ) Opinia w sprawie Stichting Woonpunt i in./Komisja (C‑132/12 P, EU:C:2013:335, pkt 59–63). ( ) Zobacz pkt 45 i 64 powyżej. ( ) Zobacz między innymi wyroki: z dnia 9 października 1979 r. w sprawie Airey przeciwko Irlandii (CE:ECHR:1979:1009JUD000628973, §24); z dnia 8 grudnia 1983 r. w sprawie Pretto i in. przeciwko Włochom (CE:ECHR:1983:1208JUD000798477, §21); z dnia 23 października 1990 r., Moreira de Azevedo przeciwko Portugalii (CE:ECHR:1990:1023JUD001129684, § 66); z dnia 27 października 1993 r., Dombo Beheer B.V. przeciwko Niderlandom (CE:ECHR:1993:1027JUD001444888, §33); z dnia 17 stycznia 2008 r., Biryukov przeciwko Rosji (CE:ECHR:2008:0117JUD001481002, §37). ( ) Zobacz przypis 107 powyżej. ( ) Ostateczna skonsolidowana wersja projektu instrumentów akcesyjnych wstępnie zatwierdzona przez Grupę 46 + 1 na jej 18. posiedzeniu, 46 + 1(2023)36 z dnia 17 marca 2023 r. (dostępna na stronie internetowej Rady Europy). ( ) Zobacz przypis 58 powyżej. ( ) Zobacz na przykład S. Iglesias Sánchez, The Jurisdiction of European Courts in the CFSP: Between Exceptionalism and Consistency of Legal Remedies in a Union Based on the Rule of Law, w: EU Law Live, Week-end Edition, 9 maja 2025 r. ( ) Zobacz pkt 79 powyżej. ( ) Zobacz art. 2 pkt 28, art. 5 ust. 6 i 7, art. 7 ust. 12, art. 11 ust. 6 oraz art. 28 ust. 2 i 3 dyrektywy 2014/40. ( ) Punkt ten jest jednak kwestionowany przez wnoszące odwołanie. Zobacz pkt 169 poniżej. ( ) Zobacz motywy 5 i 6 spornego aktu oraz sprawozdanie Komisji, o którym mowa w motywie 5 (zobacz pkt 12 powyżej). ( ) Zobacz pkt 73–77 wyroku Infront (o którym mowa w pkt 41 zaskarżonego postanowienia). ( ) Zobacz pkt 60, 61 i 62 wyroku Stichting Woonpunt (przywołane również w pkt 41 zaskarżonego postanowienia). ( ) Wyrok z dnia 22 czerwca 2006 r. (C‑182/03 i C‑217/03, EU:C:2006:416, pkt 61–64). ( ) Zobacz między innymi wyroki: z dnia 20 marca 1985 r., Timex/Rada i Komisja (264/82, EU:C:1985:119, pkt 14 i 15); z dnia 11 lipca 1990 r., Neotype Techmashexport/Komisja i Rada (C‑305/86 i C‑160/87, EU:C:1990:295, pkt 19, 20); z dnia 18 września 2014 r., Valimar (C‑374/12, EU:C:2014:2231, pkt 30, 31 i 32). Zobacz też ogólnie opinia rzecznika generalnego Y. Bota w sprawie Philips Lighting Poland i Philips Lighting/Rada (C‑511/13 P, EU:C:2015:206, pkt 92–106). ( ) Zobacz podobnie wyroki: z dnia 16 maja 1991 r., Extramet Industrie/Rada (C‑358/89, EU:C:1991:214, pkt 17); z dnia 18 maja 2022 r., Uzina Metalurgica Moldoveneasca/Komisja (T‑245/19, EU:T:2022:295, pkt 66, 69); z dnia 18 października 2023 r., Zippo Manufacturing i Zippo/Komisja (T‑402/20, EU:T:2023:640, pkt 26, 28); z dnia 20 czerwca 2024 r., Euranimi/Komisja (C‑252/23 P, EU:C:2024:538, pkt 38, 39, 40). ( ) Zobacz pkt 36, 43, 44, 45, 57 i 78 powyżej i przytoczone tam orzecznictwo.