C-745/23

OPINIA RZECZNIK GENERALNEJ TAMARY ĆAPETY przedstawiona w dniu 28 listopada 2024 r. ( ) Sprawa C‑745/23 [Alenopik] ( i ) Maksu- ja Tolliamet przeciwko UT [wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Riigikohus (sąd najwyższy, Estonia)] Odesłanie prejudycjalne – Rozporządzenie (UE) 2018/1672 – Kontrola środków pieniężnych wwożonych do Unii lub wywożonych z Unii – Artykuł 3 ust. 1 – Osoba fizyczna wjeżdżająca do Unii – Metoda ustalania wartości waluty państwa trzeciego na potrzeby złożenia deklaracji I. Wprowadzenie 1. Mimo gwałtownych przeobrażeń charakteru przestępczości oraz wzrostu liczby cyberprzestępstw, takich jak na przykład oszustwa internetowe czy prowadzenie nielegalnych internetowych platform handlowych, metody prania pieniędzy w znacznej mierze pozostają tradycyjne. „Gotówka jest królem”, w związku z czym nadal stanowi ona jeden z najpowszechniejszych środków ułatwiających pranie pieniędzy i finansowanie terroryzmu praktycznie we wszystkich kategoriach działalności przestępczej ( ). 2. Zgodnie z art. 3 ust. 1 rozporządzenia (UE) 2018/1672 ( ) (zwanego dalej „rozporządzeniem w sprawie kontroli środków pieniężnych”) osoba przewożąca środki pieniężne w wysokości co najmniej 10000 EUR musi złożyć deklarację tych środków pieniężnych właściwym organom państwa członkowskiego, przez które wjeżdża do Unii lub wyjeżdża z Unii (ten obowiązek jest zwany dalej „obowiązkiem zgłoszeniowym przewidzianym w art. 3 ust. 1”). 3. Rozporządzenie w sprawie kontroli środków pieniężnych nie reguluje natomiast metody określania wartości waluty państwa trzeciego na potrzeby stwierdzenia, czy nie przekroczono limitu 10000 EUR. Na jakiej zatem podstawie właściwe organy państwa członkowskiego mogą ustalać wartość środków pieniężnych denominowanych w takiej walucie, zwłaszcza w okolicznościach, w których Europejski Bank Centralny nie publikuje referencyjnego kursu wymiany? Tak w skrócie brzmi pytanie, na które Trybunał powinien udzielić odpowiedzi w niniejszej sprawie. II. Okoliczności faktyczne w postępowaniu głównym i pytanie prejudycjalne 4. W dniu 13 stycznia 2023 r., po zrobieniu zakupów i odwiedzinach u krewnych, UT (zwana dalej „skarżącą w pierwszej instancji”) oraz jej córka przekroczyły „Most Przyjaźni” między Iwanogrodem (Rosja) a Narwą (Estonia). 5. W punkcie kontroli celnej postanowiły one skorzystać z zielonego kanału, czym dały do zrozumienia, że nie przewożą żadnych rzeczy podlegających zgłoszeniu właściwym organom. Niemniej jednak podczas przeszukania okazało się, że każda z kobiet przewozi po 500000 UAH (hrywien ukraińskich) w gotówce, ułożonych w przewiązane gumkami paczki po 100 banknotów każda. Te środki pieniężne były ukryte w kieszeniach, pod podszewkami ubrań oraz w kapturach kurtek. 6. Z uwagi na fakt, że Europejski Bank Centralny nie publikuje referencyjnych kursów wymiany euro-hrywna ukraińska ( ), właściwe organy estońskie przyjęły, w celu ustalenia, jaka jest wartość w euro 500000 UAH, które skarżąca w pierwszej instancji i jej córka miały wówczas przy sobie, kurs wymiany stosowany na potrzeby konwertera walutowego udostępnianego w serwisie www.xe.com, który jest prowadzony przez kanadyjską spółkę oferującą internetowe narzędzia i usługi w zakresie wymiany walut ( ). 7. Po skorzystaniu z konwertera walutowego udostępnianego w tym serwisie okazało się, że każda z dwóch kobiet, tj. skarżąca w pierwszej instancji i jej córka, miała przy sobie w dniu przekroczenia granicy środki pieniężne o wartości 12565,71 EUR. 8. Dlatego też właściwe organy estońskie stwierdziły, że skarżąca w pierwszej instancji i jej córka przewoziły środki pieniężne w wysokości przekraczającej próg 10000 EUR określony w rozporządzeniu w sprawie kontroli środków pieniężnych, z czego wynika, iż owe środki należało zadeklarować. 9. Decyzją z dnia 13 lutego 2023 r. właściwy organ estoński nałożył na skarżącą w pierwszej instancji grzywnę w wysokości 600 EUR w związku z niezadeklarowaniem środków pieniężnych ( ). Organ ten postanowił również o konfiskacie niezadeklarowanych hrywien ukraińskich. 10. Skarżąca w pierwszej instancji wniosła do Viru Maakohus (sądu pierwszej instancji, Viru, Estonia) środek odwoławczy, w którym wyjaśniła, że znalezione przy niej środki pieniężne nie należały do niej oraz że nie wiedziała o obowiązku ich zadeklarowania. Skarżąca w pierwszej instancji wytłumaczyła, że te środki pieniężne należały w rzeczywistości do RR, obywatela Ukrainy, który przebywa w Estonii i który, ze względu na toczącą się w Ukrainie wojnę, nie był w stanie przekazać ich do Unii. W związku z tym poprosił on córkę skarżącej w pierwszej instancji o przewiezienie należących do niego środków pieniężnych z Iwangorodu do Estonii. RR, sprawdziwszy kurs wymiany hrywny ukraińskiej w serwisie www.tavid.ee, uznał, że te środki pieniężne nie będą musiały zostać zadeklarowane, ponieważ ich wartość, jak wynikało z informacji podanych w tym serwisie, miała nie przekraczać progu 10000 EUR. RR przekazał podobno tę informację córce skarżącej w pierwszej instancji, która następnie poinformowała o tym swoją matkę. W związku z tym skarżąca w pierwszej instancji podniosła, że nie zamierzała potajemnie wwieźć 500000 UAH do Estonii oraz że ukryła te środki pieniężne z obawy przed ich kradzieżą. 11. W toczącym się następnie postępowaniu spornym Viru Maakohus (sąd pierwszej instancji, Viru) częściowo uwzględnił środek odwoławczy wniesiony przez skarżącą w pierwszej instancji i orzeczeniem z dnia 28 kwietnia 2023 r. uchylił pierwotną decyzję właściwego organu estońskiego w zakresie konfiskaty i kary. Viru Maakohus (sąd pierwszej instancji, Viru) nałożył natomiast na skarżącą w pierwszej instancji grzywnę w wysokości 400 EUR i wydał zobowiązanie do zwrotu skonfiskowanej kwoty 500000 UAH. 12. Właściwy organ estoński wniósł do Riigikohus (sądu najwyższego, Estonia) skargę kasacyjną. 13. Riigikohus (sąd najwyższy) zastanawia się, jak należy ustalić kurs wymiany w zawisłej przed nim sprawie. Zauważa on, że ani prawo Unii, ani prawo krajowe nie określają metody przeliczania środków pieniężnych w walucie, której kurs wymiany na euro nie jest publikowany przez Europejski Bank Centralny. 14. W tych okolicznościach Riigikohus (sąd najwyższy) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującym pytaniem prejudycjalnym: „W jaki sposób należy określić kurs wymiany waluty, na podstawie którego ustala się wartość środków pieniężnych w rozumieniu art. 3 ust. 1 [rozporządzenia w sprawie kontroli środków pieniężnych] w przypadku waluty, której kurs wymiany nie jest publikowany przez Europejski Bank Centralny?”. 15. Uwagi na piśmie zostały przedstawione przez rząd estoński i Komisję Europejską. Nie przeprowadzono rozprawy. III. Analiza 16. Niniejsza opinia ma opisaną niżej strukturę. Najpierw przedstawię pokrótce kontekst prawny ustanowionego rozporządzeniem w sprawie środków pieniężnych obowiązku zgłoszeniowego przewidzianego w art. 3 ust. 1 (sekcja A). Następnie przejdę do głównego argumentu rządu estońskiego i Komisji, zgodnie z którym przy wykładni rozporządzenia w sprawie kontroli środków pieniężnych należy stosować zasady przeliczania waluty wynikające z unijnego kodeksu celnego ( ) i aktu wykonawczego ( ) do tego kodeksu (sekcja B). Na końcu wyjaśnię, dlaczego moim zdaniem rozporządzenie w sprawie kontroli środków pieniężnych pozostawia właściwym organom krajowym określenie sposobu ustalania wartości środków pieniężnych denominowanych w walucie obcej (sekcja C). A.   Kontekst obowiązku zgłoszeniowego przewidzianego w art. 3 ust. 1 17. W 1991 r. prawodawca Unii przyjął dyrektywę w sprawie przeciwdziałania praniu pieniędzy ( ). Jak sama nazwa wskazuje, celem tego aktu prawnego było zwalczanie prania pieniędzy pochodzących z nielegalnych źródeł i przestępczości zorganizowanej, a także utrzymanie solidności i stabilności całego systemu finansowego oraz zaufania do niego ( ). Dlatego też owa dyrektywa zobowiązywała instytucje kredytowe, instytucje finansowe oraz niektóre grupy zawodowe do sprawdzania tożsamości klientów przeprowadzających transakcje, których przedmiotem jest suma o równowartości 15000 europejskich jednostek walutowych lub ją przekraczająca ( ). 18. Niemniej jednak żaden akt prawa Unii nie przewidywał wówczas obowiązku przeprowadzania na granicach krajowych kontroli przepływów środków pieniężnych i z tego względu tylko niektóre państwa członkowskie wprowadziły na swoich granicach krajowych takie kontrole ( ). 19. Ponieważ uznano, że brak takich ogólnounijnych kontroli może odbić się niekorzystnie na skutecznym wypełnianiu obowiązków w zakresie monitorowania, które wprowadzono dyrektywą w sprawie przeciwdziałania praniu pieniędzy, służby celne (ówczesnych) 15 państw członkowskich przeprowadziły wspólną operację pod kryptonimem „Moneypenny” ( ). Miała ona na celu zbadanie, na jakim poziomie kształtują się transgraniczne przepływy środków pieniężnych przez granice wewnętrzne i zewnętrzne Unii ( ). 20. Mimo ograniczonego zakresu tej operacji w jej toku udało się ustalić, że ilość środków pieniężnych przewożonych przez granice Unii stanowi potencjalne zagrożenie zarówno dla interesów Unii, jak i dla interesów krajowych, zwłaszcza ze względu na istniejące między państwami członkowskimi znaczące różnice w systemach kontroli przepływów środków pieniężnych (tam, gdzie były one stosowane) ( ). 21. Wprowadzenie euro jako (nieomal) wspólnej waluty na pozbawionym granic rynku wewnętrznym spowodowało, że takie rozbieżności między krajowymi systemami kontroli przepływów środków pieniężnych zaczęły stwarzać jeszcze więcej problemów dla prawidłowego funkcjonowania tego rynku ( ). 22. Właśnie w takich okolicznościach uchwalono rozporządzenie nr 1889/2005. 23. Rozporządzeniem nr 1889/2005, które towarzyszyło działaniom w zakresie zwalczania prania pieniędzy prowadzonym przez Grupę Specjalną ds. Przeciwdziałania Praniu Pieniędzy ( ), wprowadzono spoczywający na osobach przewożących środki pieniężne „o wartości 10000 EUR lub wyższej” obowiązek ich zgłoszenia właściwym organom państwa członkowskiego ( ). 24. Choć próg ten był niższy od ustanowionego trzecią dyrektywą w sprawie przeciwdziałania praniu pieniędzy ( ) progu kontroli wynoszącego 15000 EUR, to rozporządzenie nr 1889/2005 miało uzupełniać przepisy owej dyrektywy oraz stanowić środek reakcji na ryzyko, że wprowadzone na jej podstawie kontrole doprowadzą do zwiększenia fizycznych przepływów środków pieniężnych w nielegalnych celach na granicach zewnętrznych Unii ( ). 25. W 2018 r. rozporządzenie w sprawie kontroli środków pieniężnych zastąpiło będący jego poprzednikiem akt z 2005 r. w celu uwzględnienia aktualizacji odzwierciedlających najlepsze praktyki krajowe oraz najnowszych zaleceń Grupy Specjalnej ds. Przeciwdziałania Praniu Pieniędzy ( ). 26. W rozporządzeniu w sprawie kontroli środków pieniężnych utrzymano wprowadzony jego poprzednikiem obowiązek zgłoszeniowy przewidziany w art. 3 ust. 1. 27. I tak, zgodnie z art. 3 ust. 1 tego rozporządzenia osoba przewożąca środki pieniężne w wysokości co najmniej 10000 EUR musi złożyć deklarację tych środków pieniężnych właściwym organom państw członkowskich, przez które wjeżdża do Unii lub z niej wyjeżdża, a także udostępnić je tym organom do kontroli. 28. Pojęcie „środków pieniężnych” zostało zdefiniowane jako obejmujące cztery kategorie, wśród których znajduje się „gotówka” ( ). 29. „Gotówkę” zdefiniowano jako „banknoty i monety, które znajdują się w obiegu jako środek wymiany lub znajdowały się w obiegu jako środek wymiany i można je wciąż wymienić w instytucjach finansowych lub bankach centralnych na banknoty i monety znajdujące się obecnie w obiegu jako środek wymiany” ( ). 30. Rozporządzenie w sprawie kontroli środków pieniężnych, podobnie jak jego poprzednik, nie stanowi natomiast, przynajmniej prima facie, że obowiązek zgłoszeniowy przewidziany w art. 3 ust. 1, ma zastosowanie do środków pieniężnych denominowanych w walucie innej niż waluta państwa członkowskiego Unii. 31. Niemniej jednak w motywie 4 tego rozporządzenia wyjaśniono, że ze względu na przyświecający mu cel, jakim jest zapobieganie praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu oraz wykrywanie tychże, ustanowiony w nim system kontroli środków pieniężnych ma zastosowanie do środków pieniężnych w kwocie co najmniej 10000 EUR „lub w równowartości tej kwoty w innych walutach” ( ). 32. Zakresem stosowania obowiązku zgłoszeniowego przewidzianego w art. 3 ust. 1, jeżeli odczytywać go w kontekście potrzeby zapewnienia, aby system finansowy i przepływy pieniężne w Unii nie służyły praniu pieniędzy lub innym nielegalnym celom ( ), objęte są zatem również środki pieniężne denominowane w walucie innej niż euro. 33. Jednocześnie jednak rozporządzenie w sprawie kontroli środków pieniężnych nie określa żadnej konkretnej metody ustalania wartości środków pieniężnych niedenominowanych w euro do celów związanych z przestrzeganiem obowiązku zgłoszeniowego przewidzianego w art. 3 ust. 1. 34. To właśnie dlatego pojawiły się kwestie wymagające rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie. B.   W przedmiocie stosowania zasad prawa celnego Unii 35. W uwagach na piśmie zarówno rząd estoński, jak i Komisja opowiedziały się za stanowiskiem, zgodnie z którym ustalenia wartości środków pieniężnych w walucie innej niż waluta państwa członkowskiego Unii na potrzeby obowiązku zgłoszeniowego przewidzianego w art. 3 ust. 1 należy dokonywać na podstawie zasad przeliczania waluty mających zastosowanie do przepisów dotyczących ustalania wartości celnej, które znajdują się w unijnym kodeksie celnym i akcie wykonawczym do tego kodeksu ( ). 36. Nie zgadzam się z tym poglądem. Unijny kodeks celny ma zastosowanie wyłącznie do towarów, zaś gotówka znajdująca się w obiegu jako środek wymiany nie należy do zakresu pojęcia „towaru”. 37. W każdym wypadku nawet jeżeli przepisy prawa celnego Unii miałyby zastosowanie, to w niniejszej sprawie rezultat byłby taki sam – zadanie ustalenia stosowanego kursu wymiany nadal spoczywałoby na państwach członkowskich. 38. Po pierwsze, wyjaśnię, dlaczego przepisy prawa celnego Unii nie znajdują zastosowania. 39. W art. 1 ust. 1 unijnego kodeksu celnego, w którym zdefiniowano jego zakres zastosowania, wskazano, że ów akt określa ogólne przepisy i procedury „mające zastosowanie do towarów wprowadzanych na obszar celny Unii lub z niego wyprowadzanych” ( ). 40. Możliwość zastosowania unijnego kodeksu celnego w okolicznościach niniejszej sprawy zależy więc od tego, czy „środki pieniężne” stanowią „towar” w rozumieniu tego aktu prawa Unii. 41. Unijny kodeks celny nie definiuje zakresu pojęcia „towaru” ( ), ale też nie odsyła w tym względzie do prawa państw członkowskich. W związku z tym pojęciu „towaru” należy nadać autonomiczne i jednolite znaczenie w prawie Unii. 42. Trybunał w zarysie przedstawił to znaczenie w wyroku Komisja/Włochy, w którym wyjaśnił, że „za towary, w rozumieniu [prawa Unii], należy uważać produkty, których wartość może być wyrażona w pieniądzu i które jako takie mogą stanowić przedmiot transakcji handlowych” ( ). 43. W dwóch późniejszych orzeczeniach, mianowicie w wyrokach Thompson i in. ( ) oraz Bordessa i in. ( ), Trybunał miał okazję wyjaśnić, w kontekście swobodnego przepływu towarów, że „środki pieniężne”, czy to w postaci monet, czy też banknotów, w zakresie, w jakim stanowią nośnik wartości, nie są „towarem” do celów swobodnego przepływu towarów. 44. I tak w wyroku Thompson i in. Trybunał musiał rozważyć, czy krugerrandy, czyli złote monety bite w Republice Południowej Afryki, są objęte zakresem postanowień o swobodnym przepływie towarów. Wskazał on, że „na gruncie systemu traktatu środków płatniczych nie należy uznawać za towary należące do zakresu [swobodnego przepływu towarów]” ( ). W związku z tym Trybunał wyjaśnił, że „choć mogą się pojawić wątpliwości, czy krugerrandy należy uznać za prawne środki płatnicze, to jednak trzeba zauważyć, iż na rynkach pieniężnych tych państw członkowskich, które dopuszczają obrót tymi monetami, są one traktowane jako ekwiwalent gotówki” ( ). Ich przeniesienie nie należałoby zatem do zakresu postanowień o swobodnym przepływie towarów ( ). 45. W wyroku Bordessa i in., który dotyczył osób fizycznych przekraczających granicę między Hiszpanią i Francją oraz posiadających przy sobie odpowiednio 38 mln i 50 mln peset hiszpańskich, ta logika została rozciągnięta na banknoty w walucie państwa członkowskiego ( ). Trybunał wyjaśnił, w odpowiedzi na złożony przez sąd krajowy wniosek o udzielenie wskazówek w przedmiocie tego, czy system uprzedniego zgłoszenia lub zezwolenia administracyjnego jest objęty zakresem postanowień o swobodnym przepływie towarów, że „fizyczne przeniesienie aktywów podlega regulacji […] art. [65 TFUE] oraz dyrektywy wykonującej to postanowienie” ( ), w związku z czym należy ono do zakresu swobodnego przepływu kapitału, a nie postanowień o swobodnym przepływie towarów ( ). 46. Zgodnie zatem z przytoczonym powyżej orzecznictwem środki pieniężne w postaci waluty obcej są wyłączone z zakresu pojęcia „towarów” w znaczeniu, jakie zostało nadane temu pojęciu w art. 28 TFUE, o ile rynki finansowe dopuszczają dokonywanie transakcji w tej walucie. 47. W niniejszym przypadku z krajowych akt sprawy wynika, że oba serwisy internetowe przyjęte jako punkty odniesienia na potrzeby obliczenia równowartości w hrywnach ukraińskich kwoty 10000 EUR zdają się traktować tę walutę jako wymienialną na euro ( ). 48. Już z tego tylko względu wydaje mi się ustalone, że hrywna ukraińska stanowi walutę, którą rynki finansowe uznają za możliwą do przeliczenia na euro ( ). 49. Z zastrzeżeniem weryfikacji przez sąd odsyłający stwierdzam zatem, że środki pieniężne w postaci hrywien ukraińskich, gdy są one przewożone przez osobę przez zewnętrzną granicę Unii, nie są objęte zakresem pojęcia „towarów” w rozumieniu prawa Unii. 50. W związku z tym unijny kodeks celny nie ma zastosowania w niniejszej sprawie ( ). 51. Po drugie, jak już napomknęłam w pkt 37 niniejszej opinii, nawet gdyby przepisy prawa celnego Unii miały zastosowanie, nie dostarczałyby one odpowiedzi na pytanie sądu odsyłającego. 52. W tym względzie rząd estoński i Komisja twierdzą, że rozporządzenie w sprawie kontroli środków pieniężnych należy odczytywać w świetle art. 53 ust. 1 lit. a) unijnego kodeksu celnego i art. 146 ust. 4 aktu wykonawczego do unijnego kodeksu celnego. 53. Zgodnie z tym pierwszym przepisem właściwe organy publikują lub udostępniają w internecie kurs wymiany stosowany w przypadku, gdy wymiana jest konieczna, ponieważ „elementy wykorzystywane do ustalenia wartości celnej towarów wyrażone są w walucie innej niż waluta [danego] państwa członkowskiego”. Uzupełnieniem tego przepisu jest regulacja zawarta w art. 146 ust. 4 aktu wykonawczego do unijnego kodeksu celnego, który stanowi, że w przypadku, gdy kurs wymiany nie jest publikowany ani przez Europejski Bank Centralny, ani przez właściwy organ krajowy, „kurs [wymiany] […] jest określany przez dane państwo członkowskie. Kurs ten musi odzwierciedlać tak ściśle, jak to możliwe, wartość waluty tego państwa członkowskiego”. 54. W związku z tym przepisy prawa celnego po prostu ponownie wskazują na państwa członkowskie, czyniąc je zobowiązanymi do ustalenia stosowanego kursu wymiany. C.   Zadanie wypełnienia luki należy do państw członkowskich 55. Ponieważ rozporządzenie w sprawie kontroli środków pieniężnych nie reguluje sposobu ustalania wartości waluty obcej w euro, a przepisy prawa celnego Unii nie mają zastosowania ( ), mogę jedynie stwierdzić, że prawodawca Unii pozostawił tę kwestię do rozstrzygnięcia państwom członkowskim w ich wewnętrznych porządkach prawnych ( ). 56. Nawet jeżeli rozporządzenia są aktami, które zgodnie z art. 288 akapit drugi TFUE mają mieć bezpośrednie zastosowanie w stosunku do państw członkowskich, to niekiedy wymagają one, wyraźnie lub w sposób dorozumiany, podjęcia dodatkowych działań o charakterze wykonawczym. Tak właśnie moim zdaniem wygląda sytuacja w niniejszej sprawie. 57. W związku z tym sądowi odsyłającemu można by po prostu odpowiedzieć, że prawo Unii nie reguluje metody określania kursu wymiany pozwalającego ustalić wartość środków pieniężnych na potrzeby stosowania art. 3 ust. 1 rozporządzenia w sprawie kontroli środków pieniężnych, jeżeli owe środki pieniężne są denominowane w walucie, której kurs wymiany nie jest publikowany przez Europejski Bank Centralny. Rozporządzenie w sprawie kontroli środków pieniężnych pozostawia natomiast rozwiązanie tej kwestii państwom członkowskim. 58. Taka odpowiedź mogłaby jednak nie być zbyt użyteczna dla sądu odsyłającego. 59. W jaki jeszcze inny sposób prawo Unii mogłoby służyć sądowi odsyłającemu pomocą w kontekście oceny adekwatności rozwiązania przyjętego przez właściwe organy estońskie w niniejszej sprawie? 60. Przy wypełnianiu pozostawionej rozporządzeniem luki państwa członkowskie powinny przewidzieć rozwiązanie pozwalające jednostkom na skuteczne korzystanie z praw przyznanych im w tym rozporządzeniu. 61. Artykuł 3 ust. 1 rozporządzenia w sprawie kontroli środków pieniężnych można również wyrazić w kategoriach prawa – osoba przewożąca środki pieniężne ma prawo wwieźć do Unii nie więcej niż 10000 EUR w gotówce bez składania deklaracji tych środków właściwym organom. 62. Jeżeli osoba przewożąca środki pieniężne denominowane w walucie obcej ma wiedzieć, czy istnieje obowiązek ich zadeklarowania, musi ona być w stanie ustalić, jak właściwe organy obliczają wartość tej waluty w euro. Można zatem stwierdzić, że właściwe organy państw członkowskich powinny publikować informacje na temat metody ustalania wartości waluty obcej w euro. Te informacje muszą zostać udostępnione osobom wjeżdżającym na terytorium Unii przed przekroczeniem przez nie granicy. 63. Ponadto wybór metody przeliczeniowej nie może być arbitralny. 64. W związku z tym w braku „urzędowego” kursu wymiany publikowanego przez Europejski Bank Centralny kurs stosowany przez właściwe organy krajowe powinien odpowiadać wartości odzwierciedlającej tak ściśle, jak to możliwe, kurs wymiany, po jakim dana waluta jest sprzedawana i kupowana na rynku. 65. Taki kurs przyczynia się do osiągnięcia obiektywnego celu, jaki przyświecał ustaleniu progu na poziomie 10000 EUR, mianowicie kontrolowaniu jedynie istotnych przepływów środków pieniężnych, tak aby wpływ na wykonywanie przysługujących podróżnym i przedsiębiorcom praw do swobodnego przemieszczania się był możliwie jak najmniejszy ( ). 66. W kontekście niniejszej sprawy sąd odsyłający powinien zatem, po pierwsze, upewnić się, że skarżąca w postępowaniu głównym znała lub mogła znać stosowaną przez właściwe organy estońskie metodę przeliczania hrywien ukraińskich na euro. 67. Po drugie, ów sąd powinien następnie zweryfikować, czy stosowana przez właściwe organy zasada przeliczania waluty, mianowicie kurs wymiany opublikowany na stronie www.xe.com, odzwierciedla tak ściśle, jak to możliwe, „rzeczywistą” (rynkową) wartość 10000 EUR wyrażoną w hrywnach ukraińskich ( ). 68. Z akt sprawy krajowej wynika, że właściwe organy estońskie informują o obowiązku zgłoszeniowym przewidzianym w art. 3 ust. 1 na przejściu granicznym, o którym mowa w niniejszej sprawie. Publikują one też stosowane w tym celu zasady przeliczania waluty na swojej stronie internetowej ( ). 69. Ponadto z uwagi na fakt, że Europejski Bank Centralny nie publikuje kursu wymiany euro-hrywna ukraińska, odwołanie się do źródła informacji wykorzystującego średnie kursy rynkowe, a takim wydaje się być serwis www.xe.com, spełnia wymóg odzwierciedlenia tak ściśle, jak to możliwe, wartości 10000 EUR w hrywnach ukraińskich na potrzeby monitorowania przestrzegania obowiązku zgłoszeniowego przewidzianego w art. 3 ust. 1. Jest tak dlatego, że takie kursy są obliczane jako punkt środkowy między kursem kupna a kursem sprzedaży w transakcjach denominowanych w danej walucie. 70. W tym względzie rząd estoński podniósł, że wydaje się, iż rzeczony serwis jest wykorzystywany również przez co najmniej dwa inne państwa członkowskie w odniesieniu do walut, w przypadku których Europejski Bank Centralny nie publikuje kursu wymiany. 71. Z zastrzeżeniem weryfikacji przez sąd krajowy wydaje się zatem, że podejście przyjęte przez właściwe organy estońskie pozwala z jednej strony zapewnić rzeczywiste korzystanie z prawa wwiezienia na terytorium Unii konkretnej kwoty środków pieniężnych w walucie obcej bez konieczności ich deklarowania oraz z drugiej strony zaspokoić potrzebę skutecznego stosowania kontroli środków pieniężnych w celu zwalczania prania pieniędzy i finansowania terroryzmu. IV. Wnioski 72. W świetle powyższych rozważań proponuję Trybunałowi, by na pytanie przedstawione przez Riigikohus (sąd najwyższy, Estonia) odpowiedział następująco: Artykuł 3 ust. 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/1672 z dnia 23 października 2018 r. w sprawie kontroli środków pieniężnych wwożonych do Unii lub wywożonych z Unii oraz uchylającego rozporządzenie (WE) nr 1889/2005 należy interpretować w ten sposób, że nie określa on konkretnej metody ustalania wartości w euro waluty, której kurs wymiany nie jest publikowany przez Europejski Bank Centralny. Określenie metody takiego przeliczania waluty należy do państw członkowskich. ( ) Język oryginału: angielski. ( i ) Niniejszej sprawie została nadana fikcyjna nazwa. Nie odpowiada ona rzeczywistej nazwie ani rzeczywistemu nazwisku żadnej ze stron postępowania. ( ) Zobacz podobnie Europol Financial Intelligence Group, Why is cash still king? A strategic Report on the use of cash by Criminal groups as a facilitator for money laundering, Europol 2015, s. 7. ( ) Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 23 października 2018 r. w sprawie kontroli środków pieniężnych wwożonych do Unii lub wywożonych z Unii oraz uchylające rozporządzenie (WE) nr 1889/2005 (Dz.U. 2018, L 284, s. 6). ( ) Do chwili sporządzenia niniejszej opinii Europejski Bank Centralny opublikował referencyjne kursy wymiany walut na euro jedynie dla koszyka 31 walut. Zobacz Europejski Bank Centralny, Framework for the euro foreign exchange reference rates, 2023, pkt 2.5. ( ) Z uwag przedstawionych przez rząd estoński wynika, że jego organy zaczęły korzystać z tego serwisu w kwietniu 2022 r., po konsultacjach przeprowadzonych z właściwymi organami innych państw członkowskich w związku z zawieszeniem przez Europejski Bank Centralny publikacji dziennego kursu wymiany euro-rubel rosyjski. ( ) Z akt sprawy krajowej wynika, że przeciwko córce skarżącej w pierwszej instancji wszczęte zostało odrębne postępowanie. Rozpatrywanie odesłanie prejudycjalne dotyczy jedynie postępowania wszczętego przeciwko skarżącej w pierwszej instancji. ( ) Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 952/2013 z dnia 9 października 2013 r. ustanawiające unijny kodeks celny (Dz.U. 2013, L 269, s. 1) (zwane dalej „unijnym kodeksem celnym”). ( ) Rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) 2015/2447 z dnia 24 listopada 2015 r. ustanawiające szczegółowe zasady wykonania niektórych przepisów rozporządzenia nr 952/2013 (Dz.U. 2015, L 343, s. 558) (zwane dalej „aktem wykonawczym do unijnego kodeksu celnego”). ( ) Dyrektywa Rady 91/308/EWG z dnia 10 czerwca 1991 r. w sprawie uniemożliwienia korzystania z systemu finansowego w celu prania pieniędzy (Dz.U. 1991, L 166, s. 77) (zwana dalej „dyrektywą w sprawie przeciwdziałania praniu pieniędzy”). ( ) Zobacz motyw pierwszy dyrektywy w sprawie przeciwdziałania praniu pieniędzy. ( ) Zobacz art. 3 ust. 1 i 2 dyrektywy w sprawie przeciwdziałania praniu pieniędzy. ( ) Zobacz sprawozdanie Komisji dla Rady w sprawie kontroli transgranicznych przepływów środków pieniężnych (COM(2002) 328 wersja ostateczna) (zwane dalej „sprawozdaniem Komisji z 2002 r.”), pkt 9. ( ) Operacja „Moneypenny” była realizowana od września 1999 r. do lutego 2000 r. przez organy celne państw członkowskich, zaś w jej ramach monitorowano transgraniczne przepływy środków pieniężnych o wartości przekraczającej 10000 EUR, tak aby ustalić, czy skala tych przepływów stanowi zagrożenie dla skuteczności kontroli przeprowadzanych przez instytucje finansowe w celu zapobiegania praniu pieniędzy. Zobacz dokument Rady 9630/2/00 z dnia 7 września 2000 r. ( ) Zobacz dokument roboczy służb Komisji – Ocena skutków towarzysząca wnioskowi dotyczącemu rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie kontroli środków pieniężnych wwożonych do Unii lub wywożonych z Unii oraz uchylającego rozporządzenie (WE) nr 1889/2005 (SWD(2016) 470 final) (zwany dalej „dokumentem roboczym z 2016 r.”), s. 70. Zobacz także sprawozdanie Komisji z 2002 r., pkt 4 i 13 (gdzie podkreślono, że z uwagi na wydarzenia z dnia 11 września 2001 r.„kontrole przepływów środków pieniężnych przez instytucje finansowe zostały z konieczności zaostrzone […], w związku z czym gotówka może być coraz częściej wykorzystywana jako rozwiązanie alternatywne”). ( ) Zobacz dokument roboczy z 2016 r., s. 71, 72. ( ) Zobacz motyw 3 rozporządzenia (WE) nr 1889/2005 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 26 października 2005 r. w sprawie kontroli środków pieniężnych wwożonych do Wspólnoty lub wywożonych ze Wspólnoty (Dz.U. 2005, L 309, s. 9). Zobacz także sprawozdanie Komisji z 2002 r., pkt 14, gdzie zwrócono uwagę, że „zważywszy na obecny stopień wzajemnych powiązań gospodarek państw członkowskich, [istniejące między nimi rozbieżności w odniesieniu do kontroli granicznych przepływów pieniężnych] nieuchronnie okażą się bezprzykładne i trudne do uzasadnienia. Surowe kontrole w jednym państwie członkowskim najpewniej będą prowadzić do przekierowania tych przepływów w kierunku sąsiedniego państwa członkowskiego, przeprowadzającego kontrole w bardziej ograniczonym zakresie albo w ogóle nieprzeprowadzającego takich kontroli. Niejednorodny charakter systemów kontroli stosowanych przez państwa członkowskie budzi również wątpliwości z perspektywy jednolitego rynku”. ( ) Zobacz: motyw 5, 6 rozporządzenia w sprawie kontroli środków pieniężnych; motyw 4 rozporządzenia nr 1889/2005; dokument roboczy z 2016 r., s. 114, gdzie jest mowa o IX zaleceniu specjalnym Grupy Specjalnej ds. Przeciwdziałania Praniu Pieniędzy, przemianowanym następnie na „zalecenie nr 32” i uzupełnionym uwagą interpretacyjną. W tych zaleceniach Grupy Specjalnej wezwano rządy do przedsięwzięcia działań mających na celu wykrywanie fizycznych przepływów środków pieniężnych, w tym poprzez system obowiązków ujawniania. Trybunał określił już Grupę Specjalną ds. Przeciwdziałania Praniu Pieniędzy mianem głównego międzynarodowego podmiotu walczącego z praniem pieniędzy (zob. podobnie wyrok z dnia 25 kwietnia 2013 r., Jyske Bank Gibraltar, C‑212/11, EU:C:2013:270, pkt 46). ( ) Zobacz art. 3 rozporządzenia nr 1889/2005. ( ) Dyrektywa 2005/60/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 26 października 2005 r. w sprawie przeciwdziałania korzystaniu z systemu finansowego w celu prania pieniędzy oraz finansowania terroryzmu (Dz.U. 2005, L 309, s. 15) (zwana dalej „trzecią dyrektywą w sprawie przeciwdziałania praniu pieniędzy”). O ile w dyrektywie tej utrzymano próg wynoszący 15000 EUR (zob. art. 2 lit. e) tej dyrektywy), o tyle wydaje się, że w wyniku negocjacji trójstronnych ustalono, iż zastosowanie będzie miał niższy próg wynoszący 10000 EUR, w odniesieniu do którego delegacja włoska oświadczyła, że nie „odpowiada on progowi w wysokości 15000 EUR” ustanowionemu w owej dyrektywie [zobacz Rada Unii Europejskiej, projekt protokołu z 2672. posiedzenia Rady Unii Europejskiej (sprawy gospodarcze i finansowe), 12 lipca 2005 r., 11128/05, s. 6]. ( ) Zobacz: art. 1, motyw 4 rozporządzenia w sprawie kontroli środków pieniężnych; art. 2, motyw 2 rozporządzenia nr 1889/2005; wyrok z dnia 16 lipca 2015 r., Chmielewski, C‑255/14, EU:C:2015:475, pkt 17. ( ) Zobacz motyw 8 rozporządzenia w sprawie kontroli środków pieniężnych. ( ) Zobacz: art. 2 ust. 1 lit. a) ppkt (i), motyw 13 rozporządzenia w sprawie kontroli środków pieniężnych. Pozostałe trzy kategorie należące do zakresu tego pojęcia to „zbywalne papiery na okaziciela, towary używane jako wysoce płynne środki przechowywania wartości oraz określone typy kart przedpłaconych”. ( ) Zobacz art. 2 lit. c) rozporządzenia w sprawie kontroli środków pieniężnych. ( ) Podkreślenie moje. ( ) Zobacz podobnie: motywy 2–4, 10, 17 rozporządzenia w sprawie kontroli środków pieniężnych; wyrok z dnia 4 maja 2017 r., El Dakkak i Intercontinental, C‑17/16, EU:C:2017:341, pkt 29 i przytoczone tam orzecznictwo, w którym wyjaśniono, że to rozporządzenie „ma […] na celu zapobieganie wprowadzaniu do systemu finansowego korzyści pochodzących z działań sprzecznych z prawem oraz ich inwestowaniu po wypraniu, zniechęcanie do takich działań oraz ich unikanie, w szczególności poprzez ustanowienie zasady obowiązkowego zgłaszania przepływów środków pieniężnych przywożonych do Unii i z niej wywożonych, która pozwala na zebranie informacji dotyczących tychże przepływów”. ( ) Zobacz przypisy 7, 8 do niniejszej opinii. ( ) Podkreślenie moje. ( ) W tym akcie ustanowiono bowiem jedynie odrębne statusy „towarów unijnych” i „towarów nieunijnych”; zob. art. 5 pkt 23, 24 unijnego kodeksu celnego. ( ) Wyrok z dnia 10 grudnia 1968 r., Komisja/Włochy, 7/68, EU:C:1968:51, s. 428. ( ) Wyrok z dnia 23 listopada 1978 r., Thompson i in., 7/78, EU:C:1978:209 (zwany dalej „wyrokiem Thompson i in.”). ( ) Wyrok z dnia 23 lutego 1995 r., Bordessa i in., C‑358/93 i C‑416/93, EU:C:1995:54 (zwany dalej „wyrokiem Bordessa i in.”). ( ) Wyrok Thompson i in., pkt 25. ( ) Wyrok Thompson i in., pkt 27. ( ) Wyrok Thompson i in., pkt 28. ( ) Według kursu wymiany z 1999 r., kiedy to w Hiszpanii wprowadzono euro, wartość tych środków pieniężnych wynosiłaby odpowiednio około 228300 EUR i 300500 EUR. ( ) Wyrok Bordessa i in., pkt 13. Dyrektywą powołaną przez Trybunał w tym wyroku jest dyrektywa Rady 88/361/EWG z dnia 24 czerwca 1988 r. w sprawie wykonania art. 67 Traktatu (Dz.U. 1988, L 178, s. 5); zob. pkt 1 tego wyroku. ( ) Wyrok Bordessa i in., pkt 15. ( ) To znaczy www.xe.com i www.tavid.ee. ( ) Pragnę również zauważyć, że Unia podpisała z Ukrainą układ o stowarzyszeniu [zob. Układ o stowarzyszeniu między Unią Europejską i jej państwami członkowskimi, z jednej strony, a Ukrainą, z drugiej strony (Dz.U. 2014, L 161, s. 3)], zgodnie z którym Unia uznaje, iż narodowy bank Ukrainy jest w stanie obliczyć i przeliczyć na hrywny ukraińskie wartość zamówień publicznych wyrażonych w euro (zob. art. 149 ust. 3 tego układu, w którym wyjaśniono, że „[p]odstawą obliczania szacunkowej wartości zamówienia publicznego jest całkowita kwota należna, bez podatku od wartości dodanej. Przy stosowaniu tych progów Ukraina będzie przeliczać te wartości na własną walutę krajową przy zastosowaniu kursu wymiany swojego banku narodowego”). Zobacz także art. 144 tego układu, w myśl którego Unia i Ukraina liberalizują dokonywane między sobą płatności i transfery. ( ) W każdym wypadku sama okoliczność, że w niektórych państwach członkowskich, takich jak Estonia, zadanie egzekwowania obowiązku zgłoszeniowego przewidzianego w art. 3 ust. 1 powierzono organom celnym, nie czyni automatycznie rozporządzenia w sprawie kontroli środków pieniężnych aktem unijnego prawa celnego. Z art. 2 ust. 1 lit. g) rozporządzenia w sprawie kontroli środków pieniężnych w związku z jego motywem 12 jasno wynika bowiem, że państwa członkowskie mogą wyznaczyć jako właściwe organy do celów stosowania tego rozporządzenia nie tylko organy celne, ale także inne organy działające na granicach zewnętrznych. Decyzja o powierzeniu w Estonii zadania egzekwowania tych przepisów organom celnym jest więc podyktowana względami wygody, natomiast nie stanowi pochodnej sposobu, w jaki ukształtowano ramy kontroli środków pieniężnych. ( ) Alternatywnie, jak zaznaczyłam w pkt 37 niniejszej opinii, nawet gdyby miały one zastosowanie, to unijny kodeks celny i tak nie dostarcza rozwiązania zasygnalizowanego Trybunałowi problemu. ( ) Można tylko spekulować, czy brak normy regulującej sposób przeliczania walut obcych na euro jest wynikiem świadomego działania prawodawcy, czy też jedynie jego przeoczenia. Dokumenty sporządzone w ramach prac przygotowawczych nad rozporządzeniem w sprawie kontroli środków pieniężnych nie zawierają wzmianki o tym, że ta kwestia była chociażby przedmiotem dyskusji. ( ) Jak wskazano w sprawozdaniu Komisji z 2002 r., kontroli powinny podlegać jedynie istotne przepływy środków pieniężnych, co pozwoli „zapewnić równowagę” między należytym nadzorem przepływów środków pieniężnych a wchodzącymi w grę prawami do swobodnego przemieszczania się. Dlatego właśnie ten próg powinien być na tyle wysoki, aby możliwe było uniknięcie dodatkowych formalności administracyjnych po stronie podróżnych i przedsiębiorców oraz nieproporcjonalnego nakładu pracy po stronie właściwych organów administracyjnych. Zobacz sprawozdanie Komisji z 2002 r., pkt 18–20. ( ) Korzystanie z internetowych kantorów wymiany walut, a takim wydaje się być chociażby serwis www.tavid.ee, w rzeczywistości osłabi skuteczność systemu kontroli środków pieniężnych oraz podważy prawo do przewożenia środków pieniężnych w wysokości nieprzekraczającej 10000 EUR, ponieważ tego rodzaju przedsiębiorstwa ustalają kursy niezależnie od kursów wymiany obowiązujących na rynkach finansowych. Korzystanie z internetowego kantoru wymiany walut z siedzibą w Estonii doprowadziłoby zatem do stosowania kursów różniących się – niekiedy znacząco – od tych oferowanych przez podobne przedsiębiorstwo mające siedzibę na przykład w Hiszpanii. ( ) W tym względzie szybka kwerenda internetowa mająca za przedmiot kontrolę środków pieniężnych na granicy estońskiej prowadzi do wyświetlenia – jako jednego z pierwszych wyników – strony internetowej estońskiego organu podatkowego i celnego. Na tej stronie podano wyraźnie, że środki pieniężne w wysokości co najmniej 10000 EUR muszą zostać zgłoszone właściwym organom. Odesłano na niej również do serwisu https://www.xe.com jako narzędzia wykorzystywanego w celu przeliczenia waluty obcej na euro. Zobacz https://www.emta.ee/en/private-client/consignments-travel-settlement/travel/declaration-cash.