C-767/21

OPINIA RZECZNIK GENERALNEJ TAMARY ĆAPETY przedstawiona w dniu 16 lutego 2023 r. ( ) Sprawa C‑767/21 P Jérôme Rivière, Dominique Bilde, Joëlle Mélin, Aurélia Beigneux, Thierry Mariani, Jordan Bardella, Jean-Paul Garraud, Jean-François Jalkh, Gilbert Collard, Gilles Lebreton, Nicolaus Fest, Gunnar Beck, Philippe Olivier przeciwko Parlamentowi Europejskiemu Odwołanie – Prawo instytucjonalne – Parlament Europejski – Ustna decyzja przewodniczącego Parlamentu Europejskiego zakazująca eksponowania flagi narodowej na pulpitach posłów do Parlamentu Europejskiego – Regulamin Parlamentu Europejskiego – Artykuł 10 ust. 3 – Normy postępowania – Skarga o stwierdzenie nieważności – Pojęcie „aktu zaskarżalnego” na podstawie art. 263 TFUE I. Wprowadzenie 1. Trzynastu posłów do Parlamentu Europejskiego (zwanych dalej „posłami”) wniosło niniejsze odwołanie od wyroku Sądu z dnia 6 października 2021 r., J. Rivière i in./Parlament (T‑88/20, niepublikowany, EU:T:2021:664; zwanego dalej „zaskarżonym wyrokiem”). 2. Tym wyrokiem Sąd uznał za niedopuszczalną skargę o stwierdzenie nieważności środka przyjętego przez przewodniczącego Parlamentu Europejskiego w dniu 13 stycznia 2020 r., który zabraniał posłom eksponowania flag narodowych na ich pulpitach (zwanego dalej „kwestionowanym środkiem”). Sąd uznał, że kwestionowany środek nie jest aktem zaskarżalnym na podstawie art. 263 TFUE. 3. Wnoszący odwołanie kwestionują to ustalenie. W związku z tym w niniejszej sprawie pojawia się wciąż aktualne pytanie, które akty są zaskarżalne do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej na podstawie art. 263 TFUE. 4. Na temat tej kwestii można powiedzieć wiele ( ). W postępowaniu odwoławczym Trybunał Sprawiedliwości jest jednak ograniczony zarzutami i argumentami w postaci przedstawionej przez wnoszących odwołanie ( ). Trybunał nie może interpretować odwołania za wnoszących odwołanie, lecz może jedynie odnieść się do zarzutów w sposób, w jaki zostały one przedstawione. W okolicznościach niniejszego odwołania i z powodów, które wyjaśnię poniżej, będę wnosiła do Trybunału Sprawiedliwości o oddalenie odwołania. Uważam, że argumenty podniesione przez wnoszących odwołanie nie potwierdzają wniosku, że Sąd naruszył prawo odrzucając ich skargę w pierwszej instancji jako niedopuszczalną. Nie zgadzam się jednak z uzasadnieniem przedstawionym przez Sąd na poparcie tego ustalenia. Proponuję zatem, aby Trybunał Sprawiedliwości zastąpił uzasadnienie Sądu bez stwierdzenia nieważności jego orzeczenia. II. Okoliczności leżące u podstaw sporu oraz postępowanie przed Sądem 5. Jérôme Rivière i inni wnoszący odwołanie są wybranymi posłami do Parlamentu Europejskiego. 6. Podczas posiedzenia plenarnego w dniu 13 stycznia 2020 r. przewodniczący Parlamentu Europejskiego ustnie ostrzegł posłów, że eksponowanie flag narodowych na pulpitach jest zabronione i poprosił posłów o ich usunięcie. Środek ten został zakwestionowany przez wnoszących odwołanie poprzez wniesienie do Sądu skargi o stwierdzenie jego nieważności. 7. W trakcie dwóch kolejnych posiedzeń plenarnych, w dniach 29 i 30 stycznia 2020 r., wiceprzewodniczący prowadzący te sesje powołali się, zachowując porządek podczas sesji, na zakaz eksponowania flag narodowych na pulpitach. Dwukrotnie wyłączono w tym kontekście mikrofony poszczególnych posłów. 8. Parlament wyjaśnił następnie, zgodnie z twierdzeniami wnoszących odwołanie ( ), że kwestionowany środek był jedynie powtórzeniem obowiązującego art. 10 ust. 3 regulaminu Parlamentu. Artykuł ten stanowi: „Posłowie nie zakłócają porządku w Izbie i nie zachowują się niestosownie. Nie eksponują oni transparentów”. 9. Pismem z dnia 13 lutego 2020 r. wnoszący odwołanie wnieśli do Sądu skargę o stwierdzenie nieważności kwestionowanego środka. 10. Na poparcie swojej skargi wnoszący odwołanie podnieśli cztery zarzuty. Zarzut pierwszy został podzielony na dwie części, w których podnieśli oni po pierwsze, że doszło do przeinaczenia pod względem prawa i okoliczności faktycznych art. 10 ust. 3 regulaminu Parlamentu, a po drugie, że doszło do naruszenia art. 4 ust. 2 TUE. W zarzucie drugim podniesiono naruszenie pewności prawa, w trzecim – nadużycie władzy. Wreszcie w ramach zarzutu czwartego wnoszący odwołanie podnieśli naruszenie zasad równego traktowania, legalności, dobrej administracji, fumus persecutionis oraz swobody wypowiedzi posłów. 11. W odpowiedzi Parlament podniósł zarzut niedopuszczalności, oparty po pierwsze na braku aktu zaskarżalnego zgodnie z art. 263 TFUE, po drugie na braku legitymacji procesowej wnoszących odwołanie i po trzecie na braku interesu we wniesieniu skargi. Tytułem żądania ewentualnego Parlament podniósł, że skarga jest bezzasadna. 12. W zaskarżonym wyroku Sąd odrzucił skargę jako niedopuszczalną ze względu na to, że kwestionowany środek nie jest aktem zaskarżalnym do celów art. 263 TFUE. 13. W pkt 31 i 32 zaskarżonego wyroku Sąd przypomniał najpierw utrwaloną linię orzecznictwa, zgodnie z którą sądy Unii są właściwe do kontroli ważności aktów Parlamentu. Następnie wyjaśnił, że niektóre akty Parlamentu są jednak wyłączone spod kontroli sądowej, a mianowicie te, które nie wywołują skutków prawnych lub wywołują takie skutki jedynie w wewnętrznej organizacji pracy Parlamentu (pkt 33 zaskarżonego wyroku ( )). 14. Sąd wyjaśnił ponadto (w pkt 34 zaskarżonego wyroku), że wszystkie akty Parlamentu wywołujące skutki prawne dla osób trzecich podlegają kontroli sądów Unii. Następnie przypomniał, że posłowie są takimi osobami trzecimi, gdy chodzi o akty Parlamentu wywołujące skutki prawne w zakresie warunków wykonywania ich mandatu parlamentarnego (w pkt 35 zaskarżonego wyroku ( )). Sąd uznał zatem, że dopuszczalność zależy od tego, czy kwestionowane środki zmodyfikowały warunki wykonywania mandatu posła (pkt 37 zaskarżonego wyroku). 15. Sąd stwierdził następnie (w pkt 38 zaskarżonego wyroku), że kwestionowany środek stanowił skierowany do posłów na podstawie art. 10 ust. 3 regulaminu Parlamentu zakaz eksponowania transparentów na ich pulpitach i nie wykraczał poza już określony zakaz w tym przepisie. W pozostałej części zaskarżonego wyroku Sąd dokonał wykładni regulaminu Parlamentu w celu uzasadnienia tego ustalenia. 16. I tak, w pkt 42–44 zaskarżonego wyroku Sąd zauważył, że z regulaminu Parlamentu, który opiera się na tradycjach parlamentarnych wspólnych dla państw członkowskich, wynika, że posłowie wyrażają się, co do zasady, poprzez zabieranie głosu na forum Parlamentu. Zauważył również, że wynika to z art. 171 tegoż regulaminu. Wszelkie ograniczenia dotyczące innych środków wyrazu mają więc na celu zagwarantowanie równości posłów i właściwego przebiegu prac parlamentarnych. 17. Ponadto Sąd stwierdził w pkt 45 zaskarżonego wyroku, że obraz lub przedmiot, poprzez symbol, który przedstawia, lub przesłanie, które przekazuje, może bez wątpienia służyć jako środek wyrazu, dając w ten sposób posłom, którzy go używają, możliwość potwierdzenia i obrony swoich przekonań politycznych poza czasem wystąpień. Sąd uznał również w pkt 50 zaskarżonego wyroku, że przedmiotowe flagi narodowe wchodzą w zakres francuskiego pojęcia „banderoles et bannières”, odpowiadającego wyrażeniom użytym w innych wersjach językowych regulaminu, biorąc pod uwagę znaczenie, jakie wnoszący odwołanie przypisują używaniu flag narodowych na swoich pulpitach. 18. Uwzględniając wszystkie te powody, Sąd uznał w pkt 51 i 52 zaskarżonego wyroku, że zachowanie wnoszących odwołanie, w zakresie w jakim zakłóca ono prawidłowy przebieg prac Parlamentu, wchodzi w zakres art. 10 ust. 3 regulaminu Parlamentu. W związku z tym kwestionowany środek był aktem dotyczącym wewnętrznej organizacji pracy Parlamentu i nie wywołał skutków prawnych, powodując istotną zmianę ich sytuacji prawnej, w sposób, który byłby szkodliwy dla warunków wykonywania przez wnoszących odwołanie mandatu posłów III. Postępowanie przed Trybunałem Sprawiedliwości oraz zarzuty i argumenty stron 19. W dniu 8 grudnia 2021 r. wnoszący odwołanie złożyli odwołanie do Trybunału, w którym wnieśli oni do Trybunału o uchylenie zaskarżonego wyroku; o stwierdzenie dopuszczalności skargi o stwierdzenie nieważności; o stwierdzenie nieważności kwestionowanego środka z powodu braku podstawy prawnej; oraz o obciążenie Parlamentu kosztami postępowania. 20. Parlament twierdzi, że odwołanie powinno zostać oddalone, a wnoszący odwołanie powinni zostać obciążeni kosztami. 21. Wnoszący odwołanie przedstawiają dwa argumenty prawne, nie wyjaśniając jednak, na poparcie jakiego zarzutu dany argument został przedstawiony, ani w jaki sposób stanowi on poparcie dla tych zarzutów (zob. pkt 36–43 niniejszej opinii). Po pierwsze, podnoszą oni przeinaczenie okoliczności faktycznych i błąd w ich kwalifikacji prawnej, a po drugie, twierdzą, że Sąd naruszył i przeinaczył art. 10 ust. 3 regulaminu. 22. W istocie, pierwszy argument wnoszących odwołanie polega na twierdzeniu, że Sąd nie uwzględnił konsekwencji kwestionowanego środka dla prawa posłów do zabrania głosu, zważywszy, że w dniach 29 i 30 stycznia 2020 r. wiceprzewodniczący Parlamentu odłączył mikrofony odpowiednio Nigelowi Farage’owi ( ) i Nicolasowi Festowi, a J. Rivière’owi pozwolił na zabranie głosu tylko dlatego, że usunął swoją flagę. 23. Wnoszący odwołanie twierdzą zatem, że Sąd powinien był stwierdzić, że kwestionowany środek wywołał skutki prawne o takim charakterze, że wpłynął na wykonywanie ich mandatu. 24. W ramach drugiego argumentu wnoszący odwołanie twierdzą, że francuska wersja językowa art. 10 ust. 3 regulaminu Parlamentu nie ma zastosowania do flag narodowych, ponieważ odnosi się do transparentów. W związku z tym sytuacja, która miała miejsce w trakcie przedmiotowej sesji parlamentarnej nie wchodzi w zakres stosowania tego przepisu. 25. Wnoszący odwołanie twierdzą, że francuska wersja językowa regulaminu powinna być rozstrzygająca w tej sprawie, ponieważ jest to język roboczy Parlamentu ( ). Analizując inne wersje językowe art. 10 ust. 3 regulaminu, wnoszący odwołanie twierdzą, że Sąd przeinaczył okoliczności faktyczne. 26. Wnoszący odwołanie twierdzą ponadto, że Sąd dokonał błędnej wykładni art. 10 ust. 3 regulaminu, ponieważ jego celem nie jest zapewnienie równości posłów, lecz utrzymanie porządku podczas sesji. Równość wśród posłów jest natomiast celem art. 171 regulaminu, który z kolei nie reguluje kwestii utrzymania porządku podczas sesji. 27. Ponadto wnoszący odwołanie twierdzą, że Sąd przeinaczył okoliczności faktyczne i naruszył prawo, ponieważ nie ustalił, w jaki sposób użycie flag narodowych zakłóciło porządek obrad. 28. Wnoszący odwołanie podnoszą wreszcie, że Sąd błędnie określił charakter wyborów do Parlamentu Europejskiego jako ponadnarodowy, i że istnienie list krajowych, a także art. 4 ust. 2 TUE, wzmacniają ich krajowy charakter. 29. Natomiast Parlament uważa przede wszystkim, że skarga wnoszących odwołanie nie spełnia progu dopuszczalności określonego w art. 168 regulaminu postępowania przed Trybunałem Sprawiedliwości, ponieważ nie zawiera argumentów prawnych na poparcie ich zarzutów. 30. W odniesieniu do pierwszego argumentu wnoszących odwołanie dotyczącego przeinaczenia okoliczności faktycznych, Parlament twierdzi, że kwestionowany środek jest jedynie decyzją ustną z dnia 13 stycznia 2020 r., a nie środkami podjętymi w dniach 29 i 30 stycznia 2020 r. Odwrotna sytuacja stanowiłaby, zdaniem Parlamentu, rozszerzenie przedmiotu skargi. 31. Ponadto w odniesieniu do sesji w dniach 29 i 30 stycznia 2020 r. Parlament twierdzi, że wiceprzewodniczący, którzy przewodniczyli tym sesjom, byli upoważnieni na mocy art. 175 regulaminu do wyłączenia mikrofonu jako środka służącego utrzymaniu porządku na sesji plenarnej. W każdym razie mikrofony zostały wyłączone nie z powodu obecności flag narodowych na pulpicie, lecz raczej z powodu przekroczenia przez posłów przydzielonego im czasu wystąpienia (w przypadku N. Farage’a) lub z powodu krytyki przez posłów sposobu prowadzenia sesji przez wiceprzewodniczącego (w przypadku N. Festa). J. Rivière, wyjaśnił Parlament, zabrał głos dwukrotnie podczas sesji w dniu 30 stycznia. Za pierwszym razem gdy przemawiał, flaga znajdowała się na jego pulpicie, natomiast za drugim razem sam opuścił flagę. W związku z tym Parlament twierdzi, że nie ma żadnego związku między kwestionowanym środkiem a środkami polegającymi na wyłączeniu mikrofonów. 32. Parlament uważa zatem, że Sąd nie przeinaczył okoliczności faktycznych i że ten argument podniesiony przez wnoszących odwołanie musi zostać oddalony jako oczywiście bezzasadny. 33. W odniesieniu do zarzutu drugiego Parlament podnosi, że art. 10 ust. 3 Regulaminu pozwala na zakazanie eksponowania flag narodowych na pulpitach posłów bez konieczności wykazania, że narusza to porządek sesji. Jego celem jest ograniczenie sposobu wyrażania opinii przez tych posłów wyłącznie do zabrania głosu. 34. Wreszcie Parlament twierdzi, że Sąd nie popełnił błędu, gdy uwzględnił inne wersje językowe w ramach wykładni art. 10 ust. 3 regulaminu, ponieważ skupienie się na jednej wersji językowej byłoby sprzeczne z utrwalonymi metodami wykładni prawa Unii. 35. W związku z tym Parlament proponuje, aby drugi argument wnoszących odwołanie również został oddalony jako oczywiście bezzasadny. IV. Ocena A.   Zagadnienia wstępne 36. Na wstępie należy stwierdzić, że niniejsze odwołanie, jak słusznie zauważył Parlament, jedynie w niewielkim stopniu spełnia wymogi art. 168 ust. 1 lit. d) i art. 169 ust. 2 regulaminu postępowania przed Trybunałem Sprawiedliwości. Zgodnie z tymi przepisami odwołanie powinno zawierać zarzuty wyraźnie poparte argumentami prawnymi i wskazywać kwestionowaną część wyroku Sądu ( ). 37. W niniejszym odwołaniu przedstawiono dwa argumenty prawne, ale nie wyjaśniono ani na poparcie jakiego zarzutu dany argument został przedstawiony, ani w jaki sposób argumenty te stanowią poparcie dla tych zarzutów. Trybunał mógłby zatem zasadnie orzec o odrzuceniu tego odwołania z powodu jego braków formalnych. 38. Dążąc jednak do dopuszczenia niniejszego odwołania, co jest rozwiązaniem, które zalecam Trybunałowi, zarzuty i argumenty można rozumieć w następujący sposób. 39. W ramach pierwszego argumentu wnoszący odwołanie twierdzą zasadniczo, że Sąd dokonał błędnej kwalifikacji prawnej niektórych okoliczności faktycznych, co doprowadziło go do błędnego wniosku prawnego. W ramach drugiego argumentu twierdzą oni zasadniczo, że Sąd dokonał błędnej wykładni art. 10 ust. 3 regulaminu. 40. Rozumiem, że pierwszy argument został podniesiony na poparcie dwóch pierwszych zarzutów, w których wnoszący odwołanie wnoszą o uchylenie przez Trybunał zaskarżonego wyroku i uznanie pierwotnej skargi za dopuszczalną. Drugi argument został podniesiony, moim zdaniem, na poparcie zarzutu trzeciego, wnosząc do Trybunału o stwierdzenie nieważności kwestionowanego środka z powodu braku podstawy prawnej. 41. Trybunał Sprawiedliwości w istocie może, jeśli uzna odwołanie za zasadne i jeśli dysponuje wystarczającymi informacjami, zastąpić wyrok Sądu własnym orzeczeniem co do istoty sprawy lub rozstrzygnąć co do istoty sprawy, jeśli Sąd oddalił skargę ze względów proceduralnych i z tego powodu nie rozstrzygnął jej co do istoty ( ). 42. Jednakże w niniejszej sprawie zarzut trzeci, w którym zwrócono się do Trybunału o rozstrzygnięcie co do istoty sprawy poprzez stwierdzenie nieważności kwestionowanego środka, może zostać rozpatrzony tylko wtedy, gdy Trybunał uwzględni dwa pierwsze zarzuty. Moim zdaniem, co wyjaśnię poniżej, Trybunał powinien oddalić dwa pierwsze zarzuty. W takim przypadku nie ma konieczności odnoszenia się do zarzutu trzeciego. 43. Niemniej jednak, jeżeli Trybunał stwierdzi odmiennie i uwzględni skargę o stwierdzenie nieważności, proponowałabym, aby przekazał sprawę Sądowi do ponownego rozpoznania celem wydania orzeczenia co do istoty sprawy. B.   W przedmiocie dopuszczalności skargi 1. W przedmiocie argumentu wnoszących odwołanie dotyczącego przeinaczenia okoliczności faktycznych 44. Sąd uznał skargę złożoną przez skarżących w pierwszej instancji za niedopuszczalną, ponieważ kwestionowany środek nie był, zdaniem tego sądu, aktem zaskarżalnym w rozumieniu art. 263 TFUE. 45. Dla przypomnienia, jak potwierdzono w orzecznictwie, w ramach procedury uregulowanej przez art. 263 TFUE Trybunał może kontrolować wszystkie prawnie wiążące akty instytucji i innych organów Unii Europejskiej ( ). Ponadto, akty podlegające kontroli w rozumieniu Trybunału są to środki wywołujące wiążące skutki prawne mogące wpłynąć na interesy strony skarżącej poprzez istotną zmianę jej sytuacji prawnej ( ). 46. W niniejszej sprawie bezsporne jest, że wnoszący odwołanie kwestionują ustny środek przyjęty przez przewodniczącego Parlamentu Europejskiego podczas sesji w dniu 13 stycznia 2020 r. Spór dotyczy raczej oceny, czy środek ten wywołał skutki prawne w postaci pozbawienia lub potencjalnego pozbawienia wnoszących odwołanie prawa do zabrania głosu podczas sesji parlamentarnych. 47. Zdaniem wnoszących odwołanie, nawet jeśli środek ten nie wywołał żadnych skutków prawnych na posiedzeniu plenarnym w dniu 13 stycznia 2020 r., to w dalszym ciągu funkcjonował on również podczas kolejnych sesji parlamentarnych i był bezpośrednią przyczyną pozbawienia prawa do zabrania głosu przez niektórych posłów podczas sesji w dniach 29 i 30 stycznia 2020 r. 48. Wnoszący odwołanie podnoszą zatem, że wniosek Sądu, iż kwestionowany środek nie może wywołać skutków prawnych, a zatem nie jest aktem zaskarżalnym, został oparty na błędnej kwalifikacji prawnej okoliczności faktycznych. 49. Zdaniem wnoszących odwołanie przeinaczenie okoliczności faktycznych przez Sąd polegało na nieuwzględnieniu zdarzeń, które miały miejsce podczas sesji parlamentarnych w dniach 29 i 30 stycznia 2020 r., jako istotnych dla oceny charakteru przedmiotowego środka. Gdyby Sąd uwzględnił te zdarzenia, doszedłby do wniosku, że kwestionowany środek wywołał skutki prawne, a zatem stanowi akt zaskarżalny. 50. W świetle argumentów sformułowanych przez wnoszących odwołanie, Trybunał Sprawiedliwości musi zatem rozstrzygnąć, czy Sąd nieprawidłowo doszedł do wniosku, że pozbawienie niektórych posłów prawa do zabrania głosu podczas sesji w dniach 29 i 30 stycznia 2020 r. nie było konsekwencją środka ustnego ogłoszonego podczas posiedzenia plenarnego w dniu 13 stycznia 2020 r. 51. Na wstępie należy przypomnieć, że w ramach odwołania, Trybunał Sprawiedliwości nie jest właściwy do ustalania okoliczności faktycznych, ani też zasadniczo do badania dowodów, które Sąd dopuścił na poparcie tych okoliczności ( ). Wyjątkowo Trybunał Sprawiedliwości może zbadać, czy Sąd przeinaczył przedstawione mu okoliczności faktyczne lub dowody, jednakże owo przeinaczenie musi w oczywisty sposób wynikać z akt sprawy, tak by nie zachodziła konieczność dokonywania nowej oceny faktów i dowodów ( ). Ponadto, strona, która powołuje się na przeinaczenie, musi dokładnie wskazać, które dowody zostały jej zdaniem przeinaczone przez Sąd, oraz wykazać błędy w ocenie, które w jej opinii doprowadziły do takiego przeinaczenia ( ). 52. W tym świetle nie wydaje mi się, by Sąd w sposób oczywisty przeinaczył okoliczności faktyczne zawarte w aktach sprawy przed Trybunałem Sprawiedliwości i w zaskarżonym wyroku. 53. Sąd miał świadomość, jak wynika z pkt 3, 19 i 29 zaskarżonego wyroku, że wnoszący odwołanie powołali się na sesje z dnia 29 i 30 stycznia 2020 r. Jednakże, chociaż jest oczywiste, że Sąd przyjął wyjaśnienie przedstawione przez Parlament i doszedł do wniosku, że pozbawienie prawa do zabrania głosu na tych sesjach i kwestionowany środek nie pozostają ze sobą w związku, to niestety, nie wyjaśnił tego należycie ( ). 54. W tym względzie, nawet jeśli kwestionowany środek w dalszym ciągu funkcjonował na kolejnych sesjach Parlamentu, różnił się od środka, który pozbawił niektórych posłów prawa do zabrania głosu. Doprowadziło to Sąd do odrębnej oceny, czy kwestionowany środek wywołuje skutki prawne poza wewnętrzną organizacją pracy Parlamentu (pkt 37 i następne zaskarżonego wyroku). Stwierdził on, że środek ten był zgodny z art. 10 ust. 3 regulaminu Parlamentu, dlatego jego skutki ograniczyły się do wewnętrznej organizacji pracy tej instytucji. 55. Jestem zdania, jak wyjaśnię poniżej ( ), że tok rozumowania Sądu był błędny w tym znaczeniu, że pomylono kwestię materialnoprawną (zgodność kwestionowanego środka z art. 10 ust. 3 regulaminu Parlamentu) z proceduralną kwestią dopuszczalności. Niemniej jednak sąd ten nie dopuścił się oczywistego przeinaczenia okoliczności faktycznych, wynikającego z nieuwzględnienia sesji z dnia 29 i 30 stycznia 2020 r., jak twierdzą wnoszący odwołanie. Uwzględnił on wydarzenia, które miały miejsce podczas tych sesji, ale zakwalifikował je w oparciu o argumenty strony pozwanej, a nie skarżących w sprawie w pierwszej instancji. Innymi słowy, Sąd uznał argument zaprezentowany przez Parlament za bardziej przekonujący niż ten, który przedstawili skarżący w pierwszej instancji. Zatem Sąd ani nie pominął pewnych okoliczności faktycznych, ani nie zakwalifikował ich nieprawidłowo pod względem prawnym. 56. Należy zatem oddalić argument, że Sąd oparł swoją decyzję na przeinaczonych okolicznościach faktycznych. 57. Ponieważ był to jedyny argument przedstawiony przez wnoszących odwołanie na poparcie ich zarzutu pierwszego i drugiego, Trybunał mógłby, wyłącznie na tej podstawie, oddalić odwołanie. 58. W dalszej części niniejszej opinii wyjaśnię jednak, dlaczego, moim zdaniem, wniosek Sądu w przedmiocie niedopuszczalności był prawidłowy, natomiast tok rozumowania, który doprowadził go do tego wniosku, nie był prawidłowy. 2. Dlaczego skarga o stwierdzenie nieważności wniesiona w niniejszej sprawie była niedopuszczalna? a) W którym miejscu Sąd popełnił błąd w toku swojego rozumowania? 59. Główna linia rozumowania Sądu polegała na wykazaniu, że kwestionowany środek nie był aktem zaskarżalnym, ponieważ nie wykraczał poza zakres art. 10 ust. 3 regulaminu Parlamentu. Czyniło to z niego wewnętrzny środek organizacji pracy Parlamentu, a zatem akt niezaskarżalny (zob. w szczególności pkt 52 zaskarżonego wyroku). W związku z tym Sąd udzielił odpowiedzi na pytanie co do istoty sprawy – że kwestionowany środek prawidłowo opierał się na art. 10 ust. 3 regulaminu Parlamentu – w celu uznania skargi za niedopuszczalną. 60. Moim zdaniem wszelkie próby formalnego rozróżnienia pomiędzy środkami wewnętrznej organizacji pracy instytucji, które nie są zaskarżalne, a środkami, które wywołują lub mają wywołać skutki prawne wobec osób trzecich, które są zaskarżalne, są mylące. 61. Jedyną istotną kwestią, według mnie, jest to, czy środek może mieć wpływ na prawa i obowiązki, które podmioty wywodzą z prawa Unii Europejskiej. Tylko jeśli środek nie wywołuje takich skutków, można go uznać za środek o wyłącznie wewnętrznym charakterze. Nie zachodzi zatem konieczność dociekania, czy środek jest środkiem wewnętrznym, ale raczej czy jest w stanie wpłynąć na prawa osoby. 62. Orzecznictwo przytoczone przez Sąd ( ) zasadniczo potwierdza to stanowisko. Metodologia zastosowana przez Trybunał Sprawiedliwości w tych wyrokach nie wymaga zbadania, czy środek ma charakter wewnętrzny, mimo że Trybunał ostatecznie stwierdził, że niektóre środki będące przedmiotem tych spraw miały charakter wewnętrzny. W orzeczeniach tych Trybunał stwierdził, że w konkretnych przypadkach, gdy środki miały charakter wewnętrzny dla organizacji pracy Parlamentu, jednocześnie nie naruszały one praw osób trzecich. Dlatego też odmówił poddania ich kontroli. 63. Pozwolę sobie to zilustrować wyrokiem Weber/Parlament, na który powołuje się Sąd. W tym miejscu Trybunał Sprawiedliwości stwierdził, że środki niepodlegające kontroli sądowej to „niewywołujące skutków prawnych lub wywołujące skutki prawne wyłącznie w ramach Parlamentu, w odniesieniu do organizacji jego prac i podlegające mechanizmom kontroli przewidzianym w jego regulaminie” ( ). 64. W dalszej części Trybunał stwierdził, że „przepisy dotyczące dodatku z tytułu zakończenia służby [posłów] oraz środki indywidualne stosujące te przepisy wywołują skutki prawne wykraczające poza wewnętrzną organizację pracy tej instytucji w zakresie, w jakim wpływają na sytuację finansową [posłów]” ( ). 65. Innymi słowy, przepisy w tej sprawie były z pewnością środkami wewnętrznej organizacji pracy Parlamentu. Podlegały one jednak zaskarżeniu, ponieważ dotyczyły praw posła do Parlamentu Europejskiego przyznanych przez prawo Unii. 66. W celu uzasadnienia swego stanowiska o braku możliwości zaskarżenia kwestionowanego środka przez pryzmat jego domniemanego wewnętrznego charakteru, jak już wyjaśniono w pkt 59 niniejszej opinii, Sąd w zaskarżonym wyroku niepotrzebnie wszedł w kwestie materialnoprawne ( ), by ostatecznie oddalić skargę ze względów proceduralnych. Nawet jeśli unikanie wszystkich aspektów materialnoprawnych nie zawsze jest możliwe przy podejmowaniu decyzji o dopuszczalności ( ), w omawianym przypadku nie było to konieczne 67. W celu rozstrzygnięcia kwestii dopuszczalności w niniejszej sprawie Sąd powinien był skoncentrować się jedynie na tym, czy kwestionowany środek może wywołać skutki prawne polegające na pozbawieniu prawa do zabrania głosu, jak twierdzą wnoszący odwołanie. 68. Zastosowanie orzecznictwa definiującego akt zaskarżalny (zob. pkt 45 powyżej) doprowadziłoby Sąd do tego samego wniosku - że kwestionowany środek nie wywołuje skutków prawnych zmieniających sytuację prawną skarżących – bez konieczności wchodzenia w istotę żądań. Po odrzuceniu skargi jako niedopuszczalnej Sąd przestaje być właściwy do rozpatrywania jej istoty, jak to uczynił Sąd w przedmiotowej sprawie ( ). 69. Błąd w toku rozumowania Sądu nie powinien jednak prowadzić do uchylenia zaskarżonego wyroku. Trybunał Sprawiedliwości stwierdził, że nie jest to konieczne, gdy sentencja tego wyroku pozostaje zasadna ( ). Uważam, że tak właśnie jest w tym przypadku. 70. Do wyjaśnienia pozostaje kwestia, jakie rozumowanie prowadzące do tego samego wniosku o niedopuszczalności powinno zastąpić uzasadnienie Sądu w zaskarżonym wyroku. b) Jaki tok rozumowania należy zastosować w przedmiocie dopuszczalności w niniejszej sprawie? 71. Moim zdaniem należy najpierw zapytać, jakiego rodzaju aktem jest kwestionowany środek. Z bezspornych okoliczności faktycznych sprawy wynika, że chodziło o ustne polecenie usunięcia flag narodowych z pulpitów, ponieważ ich eksponowanie było sprzeczne z art. 10 ust. 3 regulaminu Parlamentu. Ten ostatni przepis ma charakter samowykonalny – zakazuje eksponowania transparentów podczas sesji Parlamentu, bez potrzeby wydawania środków wdrażających. W związku z tym kwestionowany środek należy, moim zdaniem, zakwalifikować jako wykładnię art. 10 ust. 3 regulaminu Parlamentu dokonaną przez przewodniczącego Parlamentu, zgodnie z którą flagi narodowe są objęte przedmiotowym zakazem. 72. Wnoszący odwołanie zdają się jednak nie podzielać takiej wykładni. Są oni zdania, że art. 10 ust. 3 regulaminu Parlamentu nie zabrania eksponowania flag narodowych na pulpitach. Dlatego też wnoszący odwołanie postanowili zakwestionować tę wykładnię, twierdząc, że wpływa ona na ich prawo do zabrania głosu na sesjach Parlamentu. Moim zdaniem twierdzenie to ukształtowało tę część sprawy przed Sądem, która jest obecnie przedmiotem odwołania. Do sądu tego zwrócono się jedynie o udzielenie odpowiedzi, czy kwestionowany środek rzeczywiście może naruszać prawo posłów do zabrania głosu podczas sesji parlamentarnych. W wypadku odpowiedzi twierdzącej, środek ten byłby zaskarżalny (i dopiero wtedy Sąd powinien zająć się kwestiami materialnoprawnymi). W przeciwnym razie środek nie byłby zaskarżalny: sprawa zamknięta. 73. Czy można rozstrzygnąć, czy kwestionowany środek może sam w sobie pozbawić posłów prawa do zabrania głosu, nie wchodząc w kwestię, czy jest to prawidłowa wykładnia art. 10 ust. 3 regulaminu Parlamentu? Moim zdaniem jest to możliwe i wynika zarówno z celu skargi o stwierdzenie nieważności, jak i z orzecznictwa definiującego pojęcie „aktu zaskarżalnego”. 74. Logika skarg o stwierdzenie nieważności może opierać się na wyroku Les Verts ( ). Stanowi ona sedno zasady praworządności, jako jednej z podstawowych wartości leżących u podstaw porządku prawnego Unii, na którym oparł się Trybunał w tym wyroku, że każdy, kto uważa, iż jej prawa wynikające z prawa Unii zostały naruszone przez instytucję lub organ Unii, powinien mieć dostęp do sądu. 75. Jednocześnie Trybunał, jak już wspomniano (pkt 45 niniejszej opinii i przytoczone orzecznictwo), zdefiniował pojęcie „aktu zaskarżalnego” jako aktu, który może wpłynąć na interesy skarżącego, powodując wyraźną zmianę jego lub jej sytuacji prawnej ( ). Chociaż nie mam zamiaru wchodzenia tutaj w krytykę tego orzecznictwa ( ), jego zastosowanie do niniejszej sprawy prowadzi do wniosku, że kwestionowany środek nie spowodował i nie mógł spowodować sam w sobie zmiany sytuacji prawnej posłów w sensie pozbawienia ich prawa do zabrania głosu. Aby to nastąpiło, konieczny był inny środek, podjęty przez osobę prowadzącą sesję. 76. Wnoszący odwołanie twierdzą, że kwestionowany środek może pozbawić ich prawa do zabrania głosu jako posłów. Jestem zdania, że gdyby tak było, środek ten należałoby zakwalifikować jako akt zaskarżalny. Czy jednak kwestionowany środek pozbawił posłów prawa do zabrania głosu? Pozbawienie tego prawa nastąpiło aktem wiceprzewodniczących Parlamentu w dniach 29 i 30 stycznia 2020 r., którzy nakazali wyłączenie mikrofonów dwóch posłów podczas dwóch różnych sesji. 77. Sporne między stronami jest to, czy zakaz eksponowania flag na pulpitach był (jedynym) powodem tych decyzji wiceprzewodniczących. Jednakże, nawet gdyby był to jedyny motyw tej ostatniej decyzji, decyzje te zależały od uznania, z którego korzystali wiceprzewodniczący podczas sesji w dniach 29 i 30 stycznia 2020 r. To samo dotyczy ewentualnego przyszłego pozbawienia prawa do zabrania głosu, które nie powstaje jako automatyczna konsekwencja posiadania flag narodowych na pulpitach. 78. Zaskarżony środek nie pociągał więc za sobą automatycznego pozbawienia prawa do w zabrania głosu. Pozbawienie tego prawa zależało od wyboru dokonanego przez osobę prowadzącą sesję parlamentarną. To zatem środki podjęte przez wiceprzewodniczących Parlamentu w dniach 29 i 30 stycznia 2020 r. miały bezpośredni wpływ na prawo do zabrania głosu przez niektórych posłów. 79. W konsekwencji nie można stwierdzić, że kwestionowany środek spowodował wyraźną zmianę sytuacji prawnej wnoszących odwołanie poprzez wpływ na sposób wykonywania przez nich mandatu. 80. Jednocześnie wnoszący odwołanie nie zostali pozostawieni bez środków prawnych przeciwko środkom, które rzeczywiście pozbawiały ich prawa do zabrania głosu. 81. Posłowie mogliby wnieść skargi o stwierdzenie nieważności środków podjętych przez wiceprzewodniczących podczas sesji w dniach 29 i 30 stycznia 2020 r. W tym miejscu mogliby również podnieść kwestię nieważności wykładni art. 10 ust. 3 regulaminu Parlamentu dokonanej poprzez kwestionowany środek, jeżeli wykładnia ta stanowiłaby motywację dla tychże środków, które zostałyby przez nich zaskarżone. 82. Odwołanie to mogłoby mieć inny wymiar, gdyby wnoszący odwołanie powołali się na wolność wypowiedzi, zamiast na prawo do zabrania głosu podczas sesji Parlamentu. Kwestionowany środek nie był, jak wykazano, bezpośrednią przyczyną zarzucanego naruszenia tego ostatniego prawa. Analiza mogła jednak doprowadzić do innego wniosku, gdyby wnoszący odwołanie twierdzili, że kwestionowany środek w nieproporcjonalny sposób naruszył ich wolność słowa, rozumianą jako prawo do eksponowania flagi narodowej na pulpicie. Takie twierdzenie oznaczałoby jednak w istocie, że kwestionują oni ważność art. 10 ust. 3 regulaminu Parlamentu w interpretacji przewodniczącego Parlamentu. 83. Jednakże, biorąc pod uwagę argumenty podniesione w niniejszym odwołaniu, taka analiza wykraczałaby poza jego zakres. V. Wnioski 84. W świetle powyższych rozważań proponuję, aby Trybunał: – oddalił odwołanie; oraz – obciążył wnoszących odwołanie kosztami postępowania. ( ) Język oryginału: angielski. ( ) O czym świadczy bogata literatura naukowa na ten temat. Zobacz na przykład A. Arnull, Private Applicants and the Action for Annulment under Article 173 of the EC Treaty, w: Common Market Law Review, Vol. 32(1), 1995, s. 7; A. Albors-Llorens, Remedies Against the EU Institutions After Lisbon: An Era of Opportunity?, w: Cambridge Law Journal, Vol. 71(3), 2012, s. 507; C.F. Bergstrom, Defending Restricted Standing for Individuals to Bring Direct Actions against „Legislative” Measures: Court of Justice of the European Union Decision of 3 October 2013 in Case C‑583/11 P, w: European Constitutional Law Review, Vol. 10, 2014, s. 481; G. Gentile, Ensuring effective judicial review of EU soft law via the action for annulment before the EU courts: a plea for a liberal-constitutional approach, w: European Constitutional Law Review, Vol. 16(3), 2020, s. 466. Zobacz także opinia rzecznika generalnego M. Bobeka w sprawie Belgia/Komisja (C‑16/16 P, EU:C:2017:959, pkt 67–79). ( ) Z wyjątkiem badania z urzędu przesłanek dopuszczalności skargi. Zobacz na przykład wyrok z dnia 21 stycznia 2021 r., Niemcy/Esso Raffinage (C‑471/18 P, EU:C:2021:48, pkt 101). ( ) Wnoszący odwołanie powołują się na następujący artykuł informacyjny, w którym przedstawiono to wyjaśnienie Parlamentu: „Les eurodéputés ont-ils le droit de déployer un drapeau dans l’hémicycle du Parlement européen?” (14 stycznia 2020 r.), opublikowany przez 20 minutes. Dostępny pod adresem: https://www.20minutes.fr/monde/2695031‑20200114‑eurodeputes-droit-deployer-drapeau-hemicycle-parlement-europeen. ( ) Sąd w tym miejscu powołał się na postanowienia z dnia 4 czerwca 1986 r., Groupe des droites européennes/Parlament (78/85, EU:C:1986:227, pkt 11); z dnia 22 maja 1990 r., Blot i Front national/Parlament (C‑68/90, EU:C:1990:222, pkt 11); oraz na wyrok z dnia 23 marca 1993 r., Weber/Parlament (C‑314/91, EU:C:1993:109, pkt 9). ( ) Sąd w tym miejscu przytoczył wyrok z dnia 2 października 2001 r., Martinez i in./Parlament (T‑222/99, T‑327/99 i T‑329/99, EU:T:2001:242, pkt 61). ( ) Warto zauważyć, że N. Farage nie był wśród posłów, którzy zainicjowali lub interweniowali w sprawie skargi w pierwszej instancji. W związku z tym nie należy on również do grona wnoszących odwołanie. ( ) Wnoszący odwołanie powołują się na rozporządzenie Rady (EWG) nr 1/1958 z dnia 6 października 1958 r. w sprawie określenia systemu językowego Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej (Dz.U. 1958, L 17, s. 385). ( ) Postanowienie z dnia 17 września 1996 r., San Marco/Komisja (C‑19/95 P, EU:C:1996:331, pkt 37 i przytoczone tam orzecznictwo). ( ) Artykuł 61 ust. 1 statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Zobacz na przykład wyroki: z dnia 3 maja 2012 r., Hiszpania/Komisja (C‑24/11 P, EU:C:2012:266, pkt 50), w którym Trybunał sam rozstrzygnął sprawę; z dnia 26 czerwca 2012 r., Polska/Komisja (C‑336/09 P, EU:C:2012:386, pkt 43), w którym Trybunał skierował sprawę do ponownego rozpoznania przez Sąd. ( ) Wyrok z dnia 31 marca 1971 r., Komisja/Rada (22/70, EU:C:1971:32, pkt 42). ( ) Definicja ta jest stosowana w orzecznictwie Trybunału, począwszy od wyroku z dnia 11 listopada 1981 r., IBM/Komisja (60/81, EU:C:1981:264, pkt 9). Zobacz także wyroki: z dnia 15 stycznia 2003 r., Philip Morris International/Komisja (T‑377/00, T‑379/00, T‑380/00, T‑260/01 i T‑272/01, EU:T:2003:6, pkt 77); z dnia 12 września 2006 r., Reynolds Tobacco i in./Komisja (C‑131/03 P, EU:C:2006:541, pkt 54); z dnia 31 stycznia 2019 r., International Management Group/Komisja (C‑183/17 P i C‑184/17 P, EU:C:2019:78, pkt 51); z dnia 21 stycznia 2021 r., Niemcy/Esso Raffinage (C‑471/18 P, EU:C:2021:48, pkt 63); z dnia 6 maja 2021 r., ABLV Bank i in./ECB (C‑551/19 P i C‑552/19 P, EU:C:2021:369, pkt 39). ( ) Zobacz na przykład w tym względzie wyrok z dnia 2 września 2010 r., Komisja/Deutsche Post (C‑399/08 P, EU:C:2010:481, pkt 63). ( ) Zobacz na przykład w tym względzie wyrok z dnia 29 października 2015 r., Komisja/ANKO (C‑78/14 P, EU:C:2015:732, pkt 54). ( ) Zobacz wyrok z dnia 10 listopada 2022 r., Komisja/Valencia Club de Fútbol (C‑211/20 P, EU:C:2022:862, pkt 55). ( ) Zobacz pkt 38 zaskarżonego wyroku. ( ) Zobacz część IV.B.2.(a) poniżej. ( ) Zaskarżony wyrok, pkt 33. W tym miejscu Sąd przytacza postanowienia: z dnia 4 czerwca 1986 r., Groupe des droites européennes/Parlament (78/85, EU:C:1986:227, pkt 11); z dnia 22 maja 1990 r., Blot i Front national/Parlament (C‑68/90, EU:C:1990:222, pkt 11); wyrok z dnia 23 marca 1993 r., Weber/Parlament (C‑314/91, EU:C:1993:109, pkt 9). ( ) Wyrok z dnia 23 marca 1993 r., Weber/Parlament (C‑314/91, EU:C:1993:109, pkt 10). ( ) Ibidem, pkt 11, wyróżnienie moje. Przeciwnie, na przykład Trybunał stwierdził, że decyzja Parlamentu o przeprowadzeniu pilnej debaty nie wywoływała skutków wykraczających poza jego wewnętrzną organizację w wyroku z dnia 22 września 1988 r., Francja/Parlament (358/85 i 51/86, EU:C:1988:431, pkt 17). ( ) Takich jak to, czy art. 10 ust. 3 regulaminu Parlamentu mógł stanowić podstawę prawną przedmiotowego środka; jaki jest cel tego przepisu lub czy pojęcie „transparent” obejmuje flagi narodowe. Zobacz w tym względzie pkt 15 - 18 niniejszej opinii. ( ) Trybunał potwierdził, że w celu ustalenia, czy kwestionowany środek wywołuje wiążące skutki prawne dla celów określenia możliwości jego zaskarżalności, konieczne jest zbadanie jego treści. Wyrok z dnia 9 października 1990 r., Francja/Komisja (C‑366/88, EU:C:1990:348, pkt 11) ( ) Analiza Sądu pod względem materialnoprawnym wprowadziła dodatkowe zamieszanie w niniejszym postępowaniu odwoławczym przed Trybunałem, ponieważ wnoszący odwołanie, w argumentacji związanej z zarzutem trzecim, odpowiadają na niektóre ustalenia Sądu co do istoty. Czyni się to jednak nie po to, by podważyć orzeczenie o dopuszczalności, ale raczej po to, by przedstawić Trybunałowi argumenty pozwalające na rozstrzygnięcie sprawy co do jej istoty. Zobacz pkt 42 powyżej. ( ) Postanowienia: z dnia 15 lutego 2012 r., Internationaler Hilfsfond/Komisja (C‑208/11 P, niepublikowane, EU:C:2012:76, pkt 35); z dnia 5 września 2013 r., ClientEarth/Rada (C‑573/11 P, niepublikowane, EU:C:2013:564, pkt 23, 24); z dnia 4 lutego 2021 r., Pilatus Bank/EBC (C‑701/19 P, niepublikowane, EU:C:2021:99, pkt 38). ( ) Wyrok z dnia 23 kwietnia 1986 r. (294/83, EU:C:1986:166). ( ) Orzecznictwo to ma swój początek w wyroku z dnia 11 listopada 1981 r., IBM/Komisja (60/81, EU:C:1981:264), w którym Trybunał zajął się kwestią wywoływania przez dany akt skutków prawnych z punktu widzenia skarżącego, a nie w sposób abstrakcyjny, jak to miało miejsce we wcześniejszych sprawach. Zobacz w tym względzie opis orzecznictwa w opinii rzecznik generalnej E. Sharpston w sprawie Reynolds Tobacco i in./Komisja (C‑131/03 P, EU:C:2006:228, pkt 101–103). ( ) A. Arnull twierdzi, że kwestia możliwości zaskarżalności aktu nie powinna zależeć od okoliczności, w jakich znajduje się skarżący, co powinno dotyczyć kwestii legitymacji procesowej. A. Arnull, When is an act not an act?, w: European Law Review, Vol. 32(1), 2007, 1, s. 2. Zgodnie z takim poglądem, który osobiście popieram, Sąd mógł uznać skargę za niedopuszczalną w oparciu o brak legitymacji procesowej skarżących, ponieważ zaskarżony akt nie dotyczył ich bezpośrednio.