C-768/24

Wydanie tymczasowe WYROK TRYBUNAŁU (siódma izba) z dnia 9 lipca 2026 r.(*) Odesłanie prejudycjalne – Konwencja o prawie właściwym dla zobowiązań umownych – Artykuł 3 – Wybór prawa przez strony – Artykuł 6 – Umowa o pracę – Bezwzględnie obowiązujące przepisy prawa, które miałyby zastosowanie w przypadku braku wyboru prawa – Ustalenie tego prawa – Ściślejszy związek między umową o pracę i innym państwem – Kryteria oceny – Ściślejszy związek wynikający, w wykonaniu umowy o pracę, z dokonanego przez strony wyboru prawa, które ma zastosowanie do tej umowy W sprawie C‑768/24 mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Cour de cassation (sąd kasacyjny, Francja) postanowieniem z dnia 23 października 2024 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 6 listopada 2024 r., w postępowaniu: Hortis GRC SA przeciwko JA, France Travail Île-de-France, dawniej Pôle emploi Île-de-France, TRYBUNAŁ (siódma izba), w składzie: F. Schalin, prezes izby, M. Gavalec i Z. Csehi (sprawozdawca), sędziowie, rzecznik generalny: N. Emiliou, sekretarz: A. Calot Escobar, uwzględniając pisemny etap postępowania, rozważywszy uwagi, które przedstawili: –        w imieniu Hortis GRC SA – J.-J. Gatineau i V. Rebeyrol, adwokaci, –        w imieniu JA – I. Goulet i F. Rocheteau, adwokaci, –        w imieniu France Travail Île-de-France – N. Boullez, adwokat, –        w imieniu rządu francuskiego – B. Dourthe, F. du Couëdic i T. Lechevallier, w charakterze pełnomocników, –        w imieniu rządu czeskiego – A. Pagáčová, M. Smolek i J. Vláčil, w charakterze pełnomocników, –        w imieniu Komisji Europejskiej – J. Hottiaux i S. Noë, w charakterze pełnomocników, podjąwszy, po zapoznaniu się ze stanowiskiem rzecznika generalnego, decyzję o rozstrzygnięciu sprawy bez opinii, wydaje następujący Wyrok 1        Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 6 ust. 2 Konwencji o prawie właściwym dla zobowiązań umownych, otwartej do podpisu w Rzymie w dniu 19 czerwca 1980 r. (Dz.U. 1980, L 266, s. 1, zwanej dalej „konwencją rzymską”). 2        Wniosek ten został przedstawiony w ramach sporu pomiędzy Hortis GRC SA, spółką akcyjną prawa szwajcarskiego z siedzibą w Szwajcarii, a JA, jednym z jej pracowników, a także France Travail Île-de-France, dawniej Pôle emploi Île-de-France, w przedmiocie rozwiązania umowy o pracę wiążącej tę spółkę z JA. Ramy prawne Prawo Unii Konwencja rzymska 3        Artykuł 3 ust. 1 konwencji rzymskiej stanowi: „Umowa podlega prawu wybranemu przez strony. Wybór prawa powinien być wyraźny lub w sposób dostatecznie pewny wynikać z postanowień umowy lub okoliczności sprawy. Strony mogą dokonać wyboru prawa dla całej umowy lub tylko dla jej części”. 4        Artykuł 6 konwencji rzymskiej, zatytułowany „Indywidualne umowy o pracę”, przewiduje: „1.      Bez względu na artykuł 3, w umowach o pracę wybór prawa dokonany przez strony nie może prowadzić do pozbawienia pracownika ochrony, która przysługuje mu na podstawie bezwzględnie obowiązujących przepisów prawa, które miałyby zastosowanie zgodnie z ustępem 2 niniejszego artykułu w przypadku braku wyboru prawa. 2.      Bez względu na artykuł 4 i w przypadku braku wyboru prawa zgodnie z artykułem 3, do umów o pracę stosuje się: a)      prawo państwa, w którym pracownik zazwyczaj świadczy pracę w wykonaniu umowy, i to nawet wówczas, gdy jest tymczasowo oddelegowany do innego państwa; albo b)      prawo państwa, w którym znajduje się przedsiębiorstwo, w którym pracownik został zatrudniony, jeżeli zazwyczaj nie świadczy on pracy w jednym i tym samym państwie; chyba że z całokształtu okoliczności wynika, że umowa o pracę wykazuje ściślejszy związek z innym państwem; w takim przypadku stosuje się prawo tego innego państwa”. Rozporządzenie Rzym I 5        Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 593/2008 z dnia 17 czerwca 2008 r. w sprawie prawa właściwego dla zobowiązań umownych (Rzym I) (Dz.U. 2008, L 177, s. 6; sprostowanie Dz.U. 2009, L 309, s. 87, zwane dalej „rozporządzeniem Rzym I”) zastąpiło konwencję rzymską. Na podstawie art. 28 tego rozporządzenia ma ono zastosowanie do umów zawartych począwszy od dnia 17 grudnia 2009 r. 6        Artykuł 8 rozporządzenia Rzym I, zatytułowany „Indywidualne umowy o pracę”, stanowi: „1.      Indywidualna umowa o pracę podlega prawu wybranemu przez strony zgodnie z art. 3. Taki wybór prawa nie może jednak prowadzić do pozbawienia pracownika ochrony przyznanej mu na podstawie przepisów, których nie można wyłączyć w drodze umowy, na mocy prawa, jakie, w przypadku braku wyboru, byłoby właściwe zgodnie z ust. 2, 3 i 4 niniejszego artykułu. 2.      W zakresie, w jakim strony nie dokonały wyboru prawa właściwego dla indywidualnej umowy o pracę, umowa podlega prawu państwa, w którym lub – gdy takiego brak – z którego pracownik zazwyczaj świadczy pracę w wykonaniu umowy. Za zmianę państwa, w którym zazwyczaj świadczona jest praca, nie uważa się tymczasowego zatrudnienia w innym państwie. 3.      Jeżeli nie można ustalić prawa właściwego zgodnie z ust. 2, umowa podlega prawu państwa, w którym znajduje się przedsiębiorstwo, za pośrednictwem którego zatrudniono pracownika. 4.      Jeżeli ze wszystkich okoliczności wynika, że umowa wykazuje ściślejszy związek z państwem innym niż wskazane w ust. 2 lub 3, stosuje się prawo tego innego państwa”. Prawo francuskie 7        Artykuł L1232–1 code du travail (kodeksu pracy) stanowi: „Każde rozwiązanie stosunku pracy z przyczyn leżących po stronie pracownika musi być uzasadnione zgodnie z warunkami określonymi w niniejszym rozdziale. Musi być ono uzasadnione rzeczywistą i poważną przyczyną”. 8        Artykuł L1232–2 tego kodeksu ma następujące brzmienie: „Pracodawca, który zamierza rozwiązać z pracownikiem stosunek pracy, przed podjęciem jakiejkolwiek decyzji wzywa go na rozmowę. Wezwanie doręcza się listem poleconym lub przekazuje osobiście za pokwitowaniem. Pismo to określa przedmiot wezwania. Rozmowa może odbyć się niewcześniej niż pięć dni roboczych po doręczeniu listu poleconego lub osobistym przekazaniu wezwania”. 9        Artykuł L1232–3 wspomnianego kodeksu przewiduje: „W trakcie rozmowy pracodawca podaje powody planowanej decyzji i uzyskuje wyjaśnienia od pracownika”. 10      Artykuł L1232–6 tego kodeksu stanowi: „Jeżeli pracodawca podejmuje decyzję o rozwiązaniu stosunku pracy z pracownikiem, powiadamia go o swojej decyzji listem poleconym za potwierdzeniem odbioru. W piśmie tym podaje się przyczynę lub przyczyny, na które powołuje się pracodawca. Pismo nie może zostać wysłane w terminie krótszym niż dwa dni robocze po przewidzianej dacie rozmowy poprzedzającej wypowiedzenie, na którą pracownik został wezwany. […]”. Postępowanie główne i pytania prejudycjalne 11      Spółka Hortis, której działalność polega na świadczeniu usług informatycznych przedsiębiorstwom, od dnia 1 września 2007 r. zatrudniała JA, zamieszkałego we Francji, jako dyrektora. 12      W trakcie wykonywania umowy o pracę zawartej między Hortisem a JA, która podlegała prawu szwajcarskiemu, JA zamieszkiwał we Francji i tam wykonywał swoją działalność zawodową. Pismem z dnia 25 stycznia 2012 r. stosunek pracy został rozwiązany zgodnie z wymogami dotyczącymi rozwiązania umowy określonymi w prawie szwajcarskim, które nie przewiduje ani rozmowy przed rozwiązaniem umowy o pracę, ani obowiązku uzasadnienia pisma o rozwiązaniu stosunku pracy. 13      JA zakwestionował zastosowaną procedurę i zasadność tego zwolnienia przed conseil de prud’hommes de Paris (sądem pracy w Paryżu, Francja), który po stwierdzeniu swojej jurysdykcji do rozstrzygnięcia sporu oddalił jego żądania wyrokiem z dnia 7 czerwca 2016 r. 14      Wyrokiem z dnia 29 stycznia 2020 r. cour d’appel de Paris (sąd apelacyjny w Paryżu, Francja), do którego JA wniósł apelację, orzekł w szczególności, że jedynie prawo francuskie ma zastosowanie do sporu na podstawie art. 6 konwencji rzymskiej i że rozwiązanie umowy o pracę nastąpiło bez rzeczywistej i poważnej przyczyny, oraz zasądził od Hortisu zapłatę na rzecz JA kwot odszkodowawczych. 15      W celu uznania, że prawo francuskie ma zastosowanie do rozwiązania umowy o pracę rozpatrywanej w postępowaniu głównym, cour d’appel de Paris (sąd apelacyjny w Paryżu) przyjął, że nie można odstąpić w drodze umowy od przepisów tej ustawy dotyczących odbycia rozmowy przed wypowiedzeniem i obowiązku uzasadnienia pisma o rozwiązaniu stosunku pracy, ponieważ zasadniczo miejscem wykonywania pracy była Francja. Skoro bowiem prawo szwajcarskie nie przewiduje ani rozmowy przed wypowiedzeniem, ani pisemnego uzasadnienia pisma o wypowiedzeniu, to JA powinien korzystać z ochrony na podstawie bezwzględnie obowiązujących przepisów prawa francuskiego, korzystniejszych w zakresie rozwiązania stosunku pracy, z uwagi na gwarancje proceduralne, jakie one zapewniają. 16      Hortis wniósł skargę kasacyjną od wyroku cour d’appel de Paris (sądu apelacyjnego w Paryżu) z dnia 29 stycznia 2020 r. do Cour de cassation (sądu kasacyjnego, Francja), który jest sądem odsyłającym w niniejszej sprawie. W tym kontekście utrzymuje on, że cour d’appel de Paris (sąd apelacyjny w Paryżu) niesłusznie odstąpił od zbadania, czy prawo szwajcarskie nie ma zastosowania ze względu na ściślejsze związki, jakie umowa o pracę rozpatrywana w postępowaniu głównym wykazuje ze Szwajcarią, w szczególności ze względu na pobieranie przez JA korzystnego wynagrodzenia we frankach szwajcarskich (CHF) wypłacanego na szwajcarskie konto bankowe, podleganie JA szwajcarskiemu zabezpieczeniu społecznemu, objęcie go korzystnym systemem podatkowym mającym zastosowanie do pracowników pracujących w Szwajcarii, a także posiadanie przez JA szwajcarskiego adresu elektronicznego i szwajcarskiego numeru telefonu komórkowego. 17      W tym względzie Hortis powołuje się na orzecznictwo Cour de cassation (sądu kasacyjnego), zgodnie z którym w przypadku gdy strony wskazały prawo właściwe dla umowy o pracę, a sądy rozpoznające sprawę co do istoty zdecydują o jego nieuwzględnieniu, powinny one stwierdzić, po pierwsze, że prawem, które uznają za właściwe, jest prawo miejsca wykonywania tej umowy, a po drugie, że wspomniana umowa nie wykazuje ściślejszego związku z państwem innym niż państwo, w którym praca jest zazwyczaj świadczona. 18      W ramach postępowania kasacyjnego JA utrzymuje z kolei, że okoliczność, iż pracownik zazwyczaj świadczy pracę w jednym i tym samym państwie, jest szczególnie istotnym elementem związku, który umowa wykazuje z tym państwem, a który można pominąć wyłącznie wówczas, gdy istnieją dużo bardziej istotne elementy związku z innym państwem. Zdaniem JA orzecznictwo Cour de cassation (sądu kasacyjnego), na które powołuje się Hortis, należy interpretować w ten sposób, że sądy rozpoznające sprawę co do istoty powinny również zbadać, czy umowa o pracę nie wykazuje ściślejszego związku z państwem innym niż Francja, jeżeli pracownik zazwyczaj pracuje w więcej niż jednym państwie. 19      Sąd odsyłający wyraża wątpliwości co do stosowania bezwzględnie obowiązujących przepisów prawa francuskiego, które zapewniają większą ochronę niż przepisy prawa szwajcarskiego, biorąc pod uwagę okoliczności, w których z jednej strony Hortis i JA wyraźnie wybrali prawo szwajcarskie w celu uregulowania umowy o pracę rozpatrywanej w postępowaniu głównym, a z drugiej strony JA zazwyczaj świadczył pracę we Francji. W tym względzie sąd odsyłający zmierza do ustalenia, czy powinien on na podstawie art. 6 ust. 2 in fine konwencji rzymskiej ustalić istnienie ściślejszych związków tej umowy ze Szwajcarią, biorąc również pod uwagę związki wynikające z dokonanego przez strony wyboru prawa w ramach wykonywania tej umowy. W przypadku udzielenia odpowiedzi twierdzącej sąd ten zmierza do ustalenia, czy powinien odstąpić od stosowania przepisów prawa francuskiego. 20      W tych okolicznościach Cour de cassation (sąd kasacyjny) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi: „1)      Czy art. 6 in fine [konwencji rzymskiej] należy interpretować w ten sposób, że w przypadku gdy strony dokonały wyboru prawa właściwego dla umowy o pracę, sąd krajowy, na podstawie ostatniego zdania tego przepisu, musi odstąpić od stosowania bezwzględnie obowiązujących przepisów – zapewniających dalej idącą ochronę niż przepisy prawa autonomii – prawa, którego zastosowania żąda pracownik i które miałoby zastosowanie, zgodnie z art. 6 ust. 2 [tej konwencji] w braku wyboru prawa, jeżeli z całokształtu okoliczności wynika, że istnieje ściślejszy związek między wspomnianą umową a państwem, którego prawo zostało wybrane przez strony jako właściwe dla umowy o pracę? 2)      W przypadku udzielenia odpowiedzi twierdzącej: czy sąd krajowy jest zobowiązany do uwzględnienia ściślejszego związku wynikającego w ramach wykonywania umowy o pracę z dokonanego przez strony wyboru prawa właściwego, czy też musi on ten związek wykluczyć w celu ustalenia, czy bezwzględnie obowiązujące przepisy prawa innego państwa, których stosowania domaga się pracownik, mają zastosowanie na podstawie art. 6 ust. 2 konwencji rzymskiej?”. W przedmiocie pytań prejudycjalnych W przedmiocie pytania pierwszego 21      Poprzez pytanie pierwsze sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 6 ust. 2 in fine konwencji rzymskiej należy interpretować w ten sposób, że w przypadku gdy strony dokonują wyboru prawa właściwego dla umowy o pracę, sąd krajowy powinien dać pierwszeństwo temu prawu poprzez odstąpienie od stosowania bezwzględnie obowiązujących przepisów przewidujących większą ochronę wynikającą z prawa, o którego zastosowanie wnosi pracownik, i które to prawo miałoby zastosowanie w braku wyboru prawa na podstawie owego art. 6 ust. 2 lit. a) i b), w sytuacji gdy w świetle całokształtu okoliczności ta umowa o pracę wykazuje ściślejszy związek z państwem, którego prawo zostało wybrane przez strony jako prawo właściwe dla tej umowy. 22      Należy przypomnieć, że zgodnie z ogólną zasadą zawartą w art. 3 konwencji rzymskiej umowa podlega prawu wybranemu przez strony. 23      Artykuł 6 konwencji rzymskiej ustanawia jednak szczególne normy kolizyjne dotyczące indywidualnej umowy o pracę, które stanowią odstępstwo od tej ogólnej zasady, po pierwsze, w ramach ust. 1 tego artykułu, ograniczając dokonanie przez strony wyboru prawa właściwego, oraz po drugie, w ust. 2 tego artykułu, ustanawiając kryteria określania tego prawa w przypadku niedokonania takiego wyboru (wyrok z dnia 11 grudnia 2025 r., Locatrans, C‑485/24, EU:C:2025:955, pkt 34). 24      W związku z tym zgodnie z art. 6 ust. 1 konwencji rzymskiej w umowach o pracę wybór prawa właściwego dokonany przez strony na podstawie art. 3 tej konwencji nie może prowadzić do pozbawienia pracownika ochrony, która przysługuje mu na podstawie bezwzględnie obowiązujących przepisów prawa, które miałyby zastosowanie zgodnie z art. 6 ust. 2 omawianej konwencji w przypadku braku wyboru prawa (wyrok z dnia 11 grudnia 2025 r., Locatrans, C‑485/24, EU:C:2025:955, pkt 35). 25      Ów ust. 2 wymienia łączniki stosujące się do umowy o pracę, na podstawie których należy ustalić lex contractus w razie braku wyboru prawa przez strony. Niemniej z odesłania zawartego w art. 6 ust. 1 konwencji rzymskiej do ust. 2 tego artykułu wynika, że łączniki wymienione w tym ostatnim przepisie mają zastosowanie również wtedy, gdy strony dokonały wyboru prawa właściwego dla umowy. Również w takiej sytuacji łączniki te pozwalają bowiem, w celu zagwarantowania pracownikowi, zgodnie z tym art. 6 ust. 1, ochrony, jaka przysługuje mu na podstawie bezwzględnie obowiązujących przepisów prawa, które byłoby właściwe na podstawie tych łączników, na ustalenie, które prawo jest prawem właściwym. Zastosowanie tych łączników może zatem prowadzić do zastosowania innego prawa niż prawo wybrane przez strony umowy (wyrok z dnia 11 grudnia 2025 r., Locatrans, C‑485/24, EU:C:2025:955, pkt 36). 26      W szczególności dwa łączniki umowy o pracę przewidziane w art. 6 ust. 2 lit. a) i w art. 6 ust. 2 lit. b) konwencji rzymskiej to przede wszystkim łącznik państwa, w którym pracownik „zazwyczaj świadczy pracę”, a posiłkowo, w braku takiego miejsca, łącznik siedziby „przedsiębiorstwa, w którym pracownik został zatrudniony” (wyrok z dnia 15 grudnia 2011 r., Voogsgeerd, C‑384/10, EU:C:2011:842, pkt 26). 27      Ponadto zgodnie z art. 6 ust. 2 in fine konwencji rzymskiej, jeżeli z całokształtu okoliczności wynika, że umowa o pracę wykazuje ściślejszy związek z innym państwem niż państwo określone na podstawie tych dwóch łączników, to na sądzie krajowym spoczywa obowiązek odstąpienia od stosowania tych łączników i zastosowania prawa tego innego państwa (zob. wyrok z dnia 12 września 2013 r., Schlecker, C‑64/12, EU:C:2013:551, pkt 36). 28      Z orzecznictwa Trybunału wynika bowiem, że sąd krajowy może wziąć pod uwagę inne elementy stosunku pracy, jeżeli okaże się, iż elementy dotyczące jednego z dwóch łączników określonych w art. 6 ust. 2 lit. a) i b) konwencji rzymskiej prowadzą do stwierdzenia, że umowa wykazuje ściślejszy związek z innym państwem niż państwo wyznaczone przy zastosowaniu tych dwóch łączników (zob. podobnie wyrok z dnia 12 września 2013 r., Schlecker, C‑64/12, EU:C:2013:551, pkt 37 i przytoczone tam orzecznictwo). 29      Wykładnia ta jest także zgodna z brzmieniem nowego przepisu określającego normy kolizyjne dotyczące umów o pracę, wprowadzonego rozporządzeniem Rzym I, który to przepis nie ma jednakże zastosowania w sprawie głównej ratione temporis. Zgodnie bowiem z art. 8 ust. 4 tego rozporządzenia, jeżeli ze wszystkich okoliczności wynika, że umowa wykazuje ściślejszy związek z państwem innym niż wskazane w ust. 2 lub 3 tego artykułu, stosuje się prawo tego innego państwa (wyrok z dnia 12 września 2013 r., Schlecker, C‑64/12, EU:C:2013:551, pkt 38 i przytoczone tam orzecznictwo). 30      Należy zauważyć, że chociaż treść art. 8 ust. 2–4 rozporządzenia Rzym I różni się w niewielkim stopniu od treści art. 6 ust. 2 konwencji rzymskiej, to jego struktura odzwierciedla wolę prawodawcy Unii, by wyjaśnić, poprzez użycie odrębnych ustępów, poszczególne etapy rozumowania, jakie powinien przeprowadzić sąd krajowy w celu ustalenia prawa właściwego w przypadku braku wyboru dokonanego przez strony. 31      W niniejszej sprawie pytanie pierwsze dotyczy w szczególności kwestii, czy sąd krajowy powinien stosować przepisy prawa państwa, z którym dana umowa o pracę wykazuje ściślejszy związek, w okolicznościach, w których prawem tym jest również prawo wybrane przez strony jako prawo właściwe dla tej umowy. 32      W tym względzie należy, po pierwsze, zauważyć, że wyrażenie „inne państwo” zawarte w art. 6 ust. 2 in fine konwencji rzymskiej należy rozpatrywać poprzez odniesienie do „państwa” określonego na podstawie jednego z dwóch łączników przewidzianych w art. 6 ust. 2 lit. a) i b). Brzmienie tych przepisów nie pozwala zatem wykluczyć, że tym „innym państwem” jest państwo, którego prawo strony wybrały zgodnie z art. 3 tej konwencji. 33      Po drugie, w pkt 63 wyroku z dnia 11 grudnia 2025 r., Locatrans (C‑485/24, EU:C:2025:955), Trybunał stwierdził, że „do sądu odsyłającego należy zatem ustalenie, czy zgodnie z art. 6 ust. 2 in fine konwencji rzymskiej ze wszystkich okoliczności wynika, że rozpatrywana w postępowaniu głównym umowa o pracę wykazuje ściślejszy związek z Francją niż z Luksemburgiem, którego prawo zostało wybrane przez strony jako prawo właściwe dla tej umowy”. Wynika z tego, że Trybunał wyraźnie przyznał, iż przepis ten może zobowiązywać sąd odsyłający do przyznania pierwszeństwa prawu wybranemu przez strony jako prawu właściwemu dla danej umowy o pracę, jeżeli umowa ta wykazuje ściślejszy związek z państwem, którego prawo zostało w ten sposób wybrane. 34      Zresztą Trybunał uściślił również, że ponieważ celem art. 6 konwencji rzymskiej jest zapewnienie odpowiedniej ochrony pracownikowi, przepis ten musi gwarantować stosowanie do umowy o pracę prawa państwa, z którym umowa ta jest najściślej związana. Wykładnia ta nie musi jednakże koniecznie prowadzić do stosowania we wszystkich sytuacjach prawa najkorzystniejszego dla pracownika (wyrok z dnia 12 września 2013 r., Schlecker, C‑64/12, EU:C:2013:551, pkt 34). Innymi słowy, stosowanie prawa państwa, z którym umowa wykazuje ściślejszy związek, pozwala na zapewnienie odpowiedniej ochrony pracownika, przy czym prawo to niekoniecznie jest dla niego najkorzystniejsze. 35      Tak więc w niniejszej sprawie, w przypadku gdyby z całokształtu okoliczności wynikało, że umowa o pracę rozpatrywana w postępowaniu głównym wykazuje ściślejszy związek ze Szwajcarią, której prawo zostało wybrane przez strony jako prawo właściwe dla tej umowy, niż z Francją, gdzie JA w wykonaniu tej umowy zazwyczaj świadczył pracę, sąd odsyłający powinien pominąć, na podstawie art. 6 ust. 2 in fine konwencji rzymskiej, bezwzględnie obowiązujące przepisy prawa francuskiego zapewniające większą ochronę niż przepisy prawa szwajcarskiego. 36      Biorąc powyższe pod uwagę, odpowiedź na pytanie pierwsze jest następująca: art. 6 ust. 2 in fine konwencji rzymskiej należy interpretować w ten sposób, że w przypadku gdy strony dokonują wyboru prawa właściwego dla umowy o pracę, sąd krajowy powinien dać pierwszeństwo temu prawu poprzez odstąpienie od stosowania bezwzględnie obowiązujących przepisów przewidujących większą ochronę wynikającą z prawa, o którego zastosowanie wnosi pracownik, i które to prawo miałoby zastosowanie w braku wyboru prawa na podstawie art. 6 ust. 2 lit. a) i b), w sytuacji gdy w świetle całokształtu okoliczności ta umowa o pracę wykazuje ściślejszy związek z państwem, którego prawo zostało wybrane przez strony jako prawo właściwe dla tej umowy. W przedmiocie pytania drugiego 37      Poprzez pytanie drugie sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 6 ust. 2 in fine konwencji rzymskiej należy interpretować w ten sposób, że w celu ustalenia, czy mają zastosowanie bezwzględnie obowiązujące przepisy prawa państwa innego niż państwo, o którym mowa w art. 6 ust. 2 lit. a) i b), sąd krajowy jest zobowiązany wziąć pod uwagę ściślejszy związek, który przy wykonywaniu umowy o pracę wynika z wyboru prawa przez strony tej umowy, czy też powinien on go pominąć. 38      Z orzecznictwa Trybunału wynika, że w celu dokonania oceny związku, jaki umowa o pracę wykazuje z państwem innym niż państwo, w którym dany pracownik zazwyczaj świadczy pracę, lub państwo siedziby przedsiębiorstwa, w którym pracownik został zatrudniony, sąd krajowy powinien wziąć pod uwagę wszystkie elementy charakteryzujące stosunek pracy. W tym względzie powinien on ocenić, który z tych elementów jest jego zdaniem najistotniejszy. Sąd ten nie może jednak automatycznie wywnioskować, że należy odstąpić od stosowania normy ustanowionej w art. 6 ust. 2 lit. a) konwencji rzymskiej z tego tylko powodu, że inne istotne okoliczności – poza rzeczywistym miejscem pracy lub państwem siedziby przedsiębiorstwa, w którym pracownik został zatrudniony – ze względu na swą liczbę wskazują na inne państwo (zob. podobnie wyrok z dnia 12 września 2013 r., Schlecker, C‑64/12, EU:C:2013:551, pkt 40). 39      Ponadto Trybunał stwierdził już, że pośród ważnych elementów wskazujących na związek należy wziąć pod uwagę w szczególności państwo, w którym pracownik najemny płaci podatek dochodowy i opłaty związane z dochodami ze swojej działalności, oraz państwo, w którym ów podatnik należy do systemu zabezpieczenia społecznego oraz do rozmaitych systemów emerytalnych, ubezpieczenia zdrowotnego i na wypadek niezdolności do pracy. Ponadto sąd krajowy musi również uwzględnić całokształt okoliczności danej sprawy, takich jak między innymi parametry związane z określeniem wynagrodzenia i innych warunków pracy (wyrok z dnia 12 września 2013 r., Schlecker, C‑64/12, EU:C:2013:551, pkt 41). 40      W niniejszej sprawie sąd odsyłający dąży w szczególności do ustalenia, czy elementy, które należy wziąć pod uwagę w celu określenia państwa, które wykazuje ściślejszy związek z umową o pracę w rozumieniu art. 6 ust. 2 in fine konwencji rzymskiej, powinny obejmować również elementy, które przy wykonywaniu umowy o pracę wynikają z dokonanego przez strony wyboru prawa właściwego dla tej umowy. 41      W celu udzielenia odpowiedzi na to pytanie należy przede wszystkim wskazać, że z przepisu tego wynika, iż dla oceny, czy umowa o pracę wykazuje ściślejszy związek z innym państwem, należy wziąć pod uwagę „całokształt okoliczności”. Brzmienie rozpatrywanego przepisu nie pozwala zatem na wyłączenie z tej oceny elementów wynikających przy wykonywaniu tej umowy o pracę z prawa wybranego przez strony jako prawo właściwe dla tej umowy. 42      Następnie należy przypomnieć, że w zakresie, w jakim celem konwencji rzymskiej jako całości jest zwiększenie poziomu pewności prawa poprzez wzmocnienie zaufania do stabilności stosunków między stronami umowy o pracę, co zakłada, że system ustalania prawa właściwego jest jasny i że jest ono przewidywalne z określonym stopniem pewności, zastosowanie łącznika przewidzianego w art. 6 ust. 2 in fine tej konwencji musi, zgodnie z tym wymogiem pewności prawa i przewidywalności, opierać się na elementach obiektywnych (zob. podobnie wyrok z dnia 11 grudnia 2025 r., Locatrans, C‑485/24, EU:C:2025:955, pkt 61, 62). 43      Tym samym dokonany przez strony umowy o pracę wybór prawa właściwego dla tej umowy nie może jako taki stanowić kryterium, które można wziąć pod uwagę w celu ustalenia, czy umowa ta wykazuje ściślejszy związek z państwem innym niż państwo, w którym dany pracownik zazwyczaj świadczy pracę, czy też z państwem siedziby przedsiębiorstwa, które go zatrudniło. 44      Wreszcie, co się tyczy w szczególności celu art. 6 konwencji rzymskiej, polega on na zapewnieniu odpowiedniej ochrony pracownikowi, uznawanemu tradycyjnie za stronę słabszą z punktu widzenia społeczno-gospodarczego w ramach stosunku pracy, biorąc pod uwagę stosunek podporządkowania, który charakteryzuje taki stosunek pracy (zob. podobnie wyrok z dnia 15 marca 2011 r., Koelzsch, C‑29/10, EU:C:2011:151, pkt 40). Celem tego art. 6 jest zatem zapobieganie ryzyku, że pracodawca narzuci pracownikowi stosowanie prawa państwa, które nie ma obiektywnego związku ze stanem faktycznym łączącego go stosunku umownego. 45      Tymczasem dla zapewnienia, by prawo państwa, które najlepiej odzwierciedla rzeczywisty charakter stosunku umownego stron umowy o pracę, regulowało ten stosunek, należy uwzględnić wszystkie obiektywne elementy charakteryzujące taki stosunek, w tym te, które wynikają z dokonanego przez strony tej umowy wyboru prawa właściwego dla tej umowy. 46      Natomiast w ramach takiej całościowej oceny waga przypisana każdemu z elementów danego stosunku pracy może się różnić. Do sądu krajowego należy zatem ustalenie wagi każdego z przedstawionych mu elementów według ich znaczenia i istotności oraz dokonanie oceny, który z nich wydaje się najważniejszy, niezależnie od ich liczby. W tym względzie, aby zapobiec instrumentalizacji przez pracodawcę łączników umowy o pracę, sąd krajowy powinien w szczególności zbadać, czy elementy te wynikają ze wspólnego porozumienia lub czy pracodawca narzucił pracownikowi ich stosowanie. 47      W niniejszej sprawie do sądu odsyłającego należy zatem ustalenie, czy zgodnie z art. 6 ust. 2 in fine konwencji rzymskiej z całokształtu okoliczności wynika, że rozpatrywana w postępowaniu głównym umowa o pracę wykazuje ściślejszy związek z Francją czy ze Szwajcarią. W ramach tego badania sąd ten powinien uwzględnić wszystkie obiektywne elementy charakteryzujące dany stosunek pracy i dokonać ich wyważenia w celu ustalenia państwa, którego prawo najlepiej odzwierciedla rzeczywisty charakter tego stosunku. 48      W świetle całości powyższych rozważań odpowiedź na pytanie drugie jest następująca: art. 6 ust. 2 in fine konwencji rzymskiej należy interpretować w ten sposób, że w celu ustalenia, czy umowa o pracę wykazuje ściślejszy związek z państwem innym niż państwo, o którym mowa w art. 6 ust. 2 lit. a) i b), sąd krajowy powinien uwzględnić w ramach całościowej oceny wszystkie obiektywne elementy charakteryzujące dany stosunek pracy, w tym te, które wynikają przy wykonywaniu tej umowy z dokonanego przez strony wyboru prawa właściwego dla tej umowy. W ramach tej całościowej oceny zadaniem tego sądu jest dokonanie odpowiedniego wyważenia tych elementów. W przedmiocie kosztów 49      Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi. Z powyższych względów Trybunał (siódma izba) orzeka, co następuje: 1)      Artykuł 6 ust. 2 in fine Konwencji o prawie właściwym dla zobowiązań umownych, otwartej do podpisu w Rzymie w dniu 19 czerwca 1980 r., należy interpretować w ten sposób, że: w przypadku gdy strony dokonują wyboru prawa właściwego dla umowy o pracę, sąd krajowy powinien dać pierwszeństwo temu prawu poprzez odstąpienie od stosowania bezwzględnie obowiązujących przepisów przewidujących większą ochronę wynikającą z prawa, o którego zastosowanie wnosi pracownik, i które to prawo miałoby zastosowanie w braku wyboru prawa na podstawie art. 6 ust. 2 lit. a) i b), w sytuacji gdy w świetle całokształtu okoliczności ta umowa o pracę wykazuje ściślejszy związek z państwem, którego prawo zostało wybrane przez strony jako prawo właściwe dla tej umowy. 2)      Artykuł 6 ust. 2 in fine Konwencji o prawie właściwym dla zobowiązań umownych, otwartej do podpisu w Rzymie w dniu 19 czerwca 1980 r., należy interpretować w ten sposób, że: w celu ustalenia, czy umowa o pracę wykazuje ściślejszy związek z państwem innym niż państwo, o którym mowa w art. 6 ust. 2 lit. a) i b), sąd krajowy musi uwzględnić w ramach całościowej oceny wszystkie obiektywne czynniki charakteryzujące dany stosunek pracy, w tym te, które wynikają, w ramach wykonywania tej umowy, z dokonanego przez strony wyboru prawa właściwego dla tej umowy. W ramach tej całościowej oceny zadaniem tego sądu jest dokonanie odpowiedniego wyważenia tych elementów. Podpisy *      Język postępowania: francuski.