C-8/24
Opinia rzecznika generalnegoTSUE2025-06-12CELEX: 62024CC0008ECLI:EU:C:2025:430
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
1. Czy pojęcie „postępowania w związku z przestępstwem, które może skutkować konfiskatą mienia i bez wyroku skazującego” w rozumieniu art. 2 pkt 3 rozporządzenia (UE) 2018/1805 obejmuje postępowanie karne zakończone wyrokiem uniewinniającym, w którym nakaz konfiskaty dotyczy innego przestępstwa i innych sprawców? 2. Czy art. 19 ust. 1 lit. h) rozporządzenia (UE) 2018/1805 pozwala organowi wykonującemu odmówić uznania nakazu konfiskaty z powodu naruszenia praw podstawowych (prawo do obrony, prawo do adwokata, prawo do pełnego tekstu wyroku), jeśli osoba, której nakaz dotyczy, miała skuteczne środki zaskarżenia w państwie wydającym, ale z nich nie skorzystała?Ratio decidendi
Rzecznik Generalny uznał, że rozporządzenie 2018/1805 ma szeroki zakres stosowania, obejmujący nakazy konfiskaty wydane w ramach postępowania karnego, nawet jeśli zakończyło się ono uniewinnieniem oskarżonych, a konfiskata dotyczy innego przestępstwa popełnionego przez inne osoby. W kwestii odmowy uznania nakazu z powodu naruszenia praw podstawowych, Rzecznik Generalny stwierdził, że dwuetapowe badanie wypracowane w orzecznictwie dotyczącym europejskiego nakazu aresztowania nie ma zastosowania do rozporządzenia 2018/1805. Art. 19 ust. 1 lit. h) tego rozporządzenia stanowi lex specialis, wymagając zindywidualizowanego badania „ewidentnego naruszenia” praw podstawowych w „szczególnych okolicznościach danej sprawy”. Jeśli osoba, której nakaz dotyczy, miała skuteczne środki zaskarżenia w państwie wydającym, ale z nich nie skorzystała, nie może powoływać się na naruszenie praw podstawowych przed organem wykonującym, chyba że istnieją wyjątkowe okoliczności uniemożliwiające skorzystanie z tych środków.Stan faktyczny
W Słowenii wszczęto postępowanie karne przeciwko czterem oskarżonym o nadużycie stanowiska. Sąd okręgowy w Mariborze uniewinnił oskarżonych, ale jednocześnie wydał nakaz konfiskaty akcji spółki L.Z. d.d. należących do chorwackiej spółki D. d.o.o., uznając je za korzyści pochodzące z przestępstw pokrzywdzenia wierzycieli i prania pieniędzy, popełnionych przez inne osoby. Nakaz konfiskaty uprawomocnił się. Słowenia przekazała Chorwacji zaświadczenie dotyczące konfiskaty na podstawie rozporządzenia 2018/1805. Chorwacki sąd okręgowy uznał nakaz, ale spółka D. d.o.o. i prokuratura zaskarżyły to orzeczenie do Visoki kazneni sud (apelacyjnego sądu karnego), który powziął wątpliwości co do zakresu stosowania rozporządzenia i poszanowania praw podstawowych spółki D. d.o.o. w postępowaniu słoweńskim.Rozstrzygnięcie
1. Artykuł 1 ust. 1 i 4 oraz art. 2 pkt 2 i art. 2 pkt 3 lit. d) rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/1805 z dnia 14 listopada 2018 r. w sprawie wzajemnego uznawania nakazów zabezpieczenia i nakazów konfiskaty w związku z motywem 13 tego rozporządzenia należy interpretować w ten sposób, że rozporządzenie to ma zastosowanie do nakazu konfiskaty wydanego w ramach postępowania w sprawach karnych zakończonego wyrokiem uniewinniającym w związku z przestępstwem, które jest inne od przestępstwa objętego tym uniewinnieniem i w którym uczestniczyła osoba inna niż uniewinnieni oskarżeni, przeciwko której nie wniesiono żadnego aktu oskarżenia.
2. Artykuł 19 ust. 1 lit. h) rozporządzenia 2018/1805 należy interpretować w ten sposób, że organ wykonujący nie może odmówić uznania i wykonania nakazu konfiskaty na podstawie tego przepisu w sytuacji, w której osoba, której nakaz dotyczy, a której nakaz ten został należycie doręczony, dysponowała skutecznym środkiem zaskarżenia w wydającym nakaz państwie członkowskim, z którego to środka nie skorzystała, mimo że mogła w ten sposób doprowadzić do kontroli przestrzegania swoich praw podstawowych, w szczególności praw zagwarantowanych w art. 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej, przez sąd tego państwa członkowskiego, podnosząc przed tym sądem, po pierwsze, zarzut braku uczestnictwa we wszystkich etapach postępowania karnego prowadzącego do wydania tego nakazu, po drugie, zarzut braku pouczenia o prawie do adwokata, a po trzecie, zarzut braku doręczenia pełnego tekstu wyroku zawierającego nakaz konfiskaty w języku zrozumiałym dla osoby, której nakaz dotyczy.Pełny tekst orzeczenia
OPINIA RZECZNIKA GENERALNEGO
JEANA RICHARDA DE LA TOURA
przedstawiona w dniu 12 czerwca 2025 r. ( )
Sprawa C‑8/24
D. d.o.o.,
Županijsko državno odvjetništvo u Zagrebu
Postępowanie karne
[wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Visoki kazneni sud (apelacyjny sąd karny, Chorwacja)]
Odesłanie prejudycjalne – Współpraca wymiarów sprawiedliwości w sprawach karnych – Rozporządzenie (UE) 2018/1805 – Artykuł 1 ust. 1 i 4 – Artykuł 2 pkt 2 i art. 2 pkt 3 lit. d) – Konfiskata bez prawomocnego wyroku skazującego – Nakaz konfiskaty wydany w postępowaniu karnym zakończonym wyrokiem uniewinniającym w związku z przestępstwem, które jest inne od przestępstwa objętego tym uniewinnieniem i w którym uczestniczyli nie uniewinnieni oskarżeni, ale inne osoby, przeciwko którym nie wniesiono aktu oskarżenia – Artykuł 19 ust. 1 lit. h) – Podstawy odmowy uznania i wykonania nakazów konfiskaty – Wyjątkowe sytuacje, w których istnieją uzasadnione podstawy, aby przypuszczać – w oparciu o konkretne i obiektywne dowody – że wykonanie nakazu konfiskaty wiązałoby się – w szczególnych okolicznościach dotyczących danej sprawy – z ewidentnym naruszeniem jednego z praw podstawowych określonych w Karcie praw podstawowych Unii Europejskiej – Prawo do obrony i do skutecznego środka prawnego
I. Wprowadzenie
1.
W ramach wykładni art. 1 ust. 3 decyzji ramowej 2002/584/WSiSW ( ), zgodnie z którym ta decyzja ramowa „nie skutkuje modyfikacją obowiązku poszanowania praw podstawowych i podstawowych zasad prawa zawartych w art. 6 [TUE]”, Trybunał wypracował w swoim orzecznictwie „dwuetapowe badanie” służące do oceny w postępowaniu w sprawie wykonania europejskiego nakazu aresztowania, czy istnieje rzeczywiste ryzyko naruszenia gwarantowanych w Karcie praw podstawowych Unii Europejskiej (zwanej dalej „Kartą”) ( ).
2.
Rozpatrywany wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym, który dotyczy wykładni szeregu przepisów rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/1805 z dnia 14 listopada 2018 r. w sprawie wzajemnego uznawania nakazów zabezpieczenia i nakazów konfiskaty ( ) oraz art. 47 Karty, daje sposobność rozważenia, czy należy rozszerzyć owo orzecznictwo na to rozporządzenie.
3.
Wniosek ten został złożony w ramach postępowania karnego wszczętego przeciwko spółce D. d.o.o., której siedziba znajduje się w Chorwacji, przez Županijsko državno odvjetništvo u Zagrebu (prokuraturę okręgową w Zagrzebiu, Chorwacja) (zwaną dalej „prokuraturą w Zagrzebiu”) w przedmiocie uznania i wykonania przekazanego przez organy słoweńskie organom chorwackim nakazu konfiskaty dotyczącego akcji w spółce L.Z. d.d. posiadanych przez spółkę D.
4.
Sprawa ta dotyczy w istocie kwestii zakresu, w jakim organ wykonujący państwa członkowskiego może odmówić uznania i wykonania nakazu konfiskaty wydanego w innym państwie członkowskim w ramach postępowania karnego, które zakończyło się uniewinnieniem oskarżonych, na tej podstawie, że nakaz ten albo nie jest objęty zakresem stosowania rozporządzenia 2018/1805, albo narusza prawa podstawowe osoby, której nakaz dotyczy.
5.
Dokładniej rzecz ujmując, sprawa ta porusza kwestię zakresu podstawy odmowy uznania i wykonania nakazu konfiskaty, o której mowa w art. 19 ust. 1 lit. h) rozporządzenia 2018/1805, ze względu na istnienie, w wyjątkowych sytuacjach, uzasadnionych podstaw, aby przypuszczać – w oparciu o konkretne i obiektywne dowody – że wykonanie nakazu konfiskaty wiązałoby się – w szczególnych okolicznościach dotyczących danej sprawy – z ewidentnym naruszeniem jednego z właściwych praw podstawowych określonych w Karcie, w szczególności prawa do skutecznego środka prawnego, prawa dostępu do bezstronnego sądu lub prawa do obrony.
6.
W tym kontekście niniejsza sprawa dotyczy w szczególności ustalenia, w jakim zakresie dwuetapowe badanie wypracowane przez Trybunał w ramach wykładni art. 1 ust. 3 decyzji ramowej 2002/584, rozszerzone następnie na decyzję ramową 2008/909/WSiSW ( ), ma zastosowanie do celów wykonania przepisu szczególnego, takiego jak przepis ustanowiony w art. 19 ust. 1 lit. h) rozporządzenia 2018/1805. W szczególności konieczne będzie rozstrzygnięcie, czy odmowa uznania i wykonania nakazu konfiskaty na podstawie tego przepisu wymaga udowodnienia istnienia rzeczywistego ryzyka naruszenia prawa podstawowego zagwarantowanego w Karcie ze względu na systemowe lub ogólne nieprawidłowości w dziedzinie przestrzegania praw podstawowych występujące w wydającym nakaz państwie członkowskim.
7.
Trybunał ma zatem wyjaśnić, czy zakres analizy wyjątków od zasad wzajemnego uznawania i wzajemnego zaufania, stanowiących podstawę przestrzeni wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości, jest jednakowy dla wszystkich instrumentów wzajemnego uznawania w sprawach karnych, czy też zakres ten może się różnić się w zależności od specyfiki poszczególnych instrumentów.
II. Okoliczności faktyczne w postępowaniu głównym i pytania prejudycjalne
8.
Na podstawie aktu oskarżenia wydanego w dniu 29 maja 2017 r. przez Specializirano državno tožilstvo Republike Slovenije (wyspecjalizowaną prokuraturę Republiki Słowenii) Okrožno sodišče v Mariboru (sąd okręgowy w Mariborze, Słowenia) wszczął postępowanie karne przeciwko czterem osobom podejrzanym o popełnienie przestępstwa nadużycia stanowiska lub uprawnień (zwanym dalej „czterema oskarżonymi”). Zarzuca się im, że w okresie od 11 do 25 lipca 2007 r. udzielili I.J.S. d.d. bezprawnych korzyści przy zakupie akcji spółki L.Z.
9.
Sąd ten ustalił, że zostały spełnione wszystkie znamiona przestępstwa pokrzywdzenia wierzycieli i przestępstwa prania pieniędzy wobec osób innych niż czterej oskarżeni w związku ze sprzedażą w czerwcu 2013 r. przez spółkę I.J.S., bez faktycznej zapłaty, w szczególności akcji spółki L.Z. spółce V.K. d.o.o., a następnie, w lipcu 2013 r., zawarciem przez tę ostatnią umowy sprzedaży tych akcji spółce D., za pośrednictwem jednego z jej dyrektorów, w celu ukrycia ich pochodzenia.
10.
W sprawie przestępstwa pokrzywdzenia wierzycieli toczyło się wcześniej postępowanie karne, w którym akcje L.Z. objęto środkami tymczasowymi mającymi na celu zabezpieczenie roszczenia o konfiskatę ( ). Pomimo tych środków tymczasowych w dniu 13 października 2014 r. dokonano przeniesienia tych akcji na rachunki powiernicze uniemożliwiające identyfikację ich rzeczywistych beneficjentów. W sprawie tych dwóch przestępstw dotyczących pokrzywdzenia wierzycieli i prania pieniędzy nie wydano jednak żadnych aktów oskarżenia.
11.
Spółka D., za pośrednictwem swojego przedstawiciela Z.Z., złożyła do Županijski sud u Zagrebu (sądu okręgowego w Zagrzebiu, Chorwacja) środek odwoławczy, zaskarżając uznanie i wykonanie tych środków tymczasowych w Chorwacji. Ten środek odwoławczy został oddalony przez ten sąd.
12.
W dniu 27 stycznia 2020 r. Okrožno sodišče v Mariboru (sąd okręgowy w Mariborze) przesłuchał Z.Z. W trakcie tego przesłuchania sąd ten miał poinformować Z.Z., zgodnie z art. 500 Zakonu o kazenskem postopku (kodeksu postępowania karnego) (zwanego dalej „ZKP”), że ma on możliwość wyrażenia swojego stanowiska co do ewentualnej konfiskaty korzyści pochodzących z przestępstwa orzeczonej wobec spółki D. i że ma możliwość przedstawienia dowodów i zadawania pytań. Sąd ten miał także poinformować go o możliwości konfiskaty akcji spółki L.Z. Ze swojej strony Z.Z. miał oświadczyć, że wie o tymczasowym zabezpieczeniu, że uważa tymczasowe zabezpieczenie za bezzasadne i że z tego powodu za pośrednictwem swojego adwokata złożył już środek odwoławczy do Županijski sud u Zagrebu (sądu okręgowego w Zagrzebiu). Miał także stwierdzić, że w przypadku konfiskaty akcji złoży apelację.
13.
W dniu 22 maja 2020 r. Okrožno sodišče v Mariboru (sąd okręgowy w Mariborze) przeprowadził rozprawę główną w obecności prokuratora, czterech oskarżonych oraz ich obrońców. W mowie końcowej prokurator wniósł o zastosowanie wobec spółki D. konfiskaty akcji L.Z. jako korzyści pochodzących z przestępstwa.
14.
Wyrokiem z dnia 27 maja 2020 r. Okrožno sodišče v Mariboru (sąd okręgowy w Mariborze) uniewinnił czterech oskarżonych, wydając jednocześnie na podstawie § 498a ust. 1 pkt 1 ZKP ( ) nakaz konfiskaty akcji spółki L.Z. posiadanych przez spółkę D. w związku z przestępstwem pokrzywdzenia wierzycieli i przestępstwem prania pieniędzy (zwany dalej „nakazem konfiskaty”). Nakaz konfiskaty uprawomocnił się w dniu 22 grudnia 2021 r. w następstwie oddalenia apelacji prokuratora wniesionej od tego wyroku przez Višje sodišče v Mariboru (sąd apelacyjny w Mariborze, Słowenia) wyrokiem z dnia 24 listopada 2021 r.
15.
W dniu 17 lutego 2022 r. Okrožno sodišče v Mariboru (sąd okręgowy w Mariborze) wydał zaświadczenie dotyczące konfiskaty w rozumieniu art. 14 rozporządzenia 2018/1805, określając akcje L.Z. jako korzyści pochodzące z przestępstwa w rozumieniu art. 2 ust. 3 lit. a) tego rozporządzenia oraz podlegające konfiskacie bez prawomocnego wyroku skazującego po przeprowadzeniu postępowania w związku z popełnieniem przestępstwa zgodnie z art. 2 pkt 3 lit. d) tego rozporządzenia.
16.
W celu uznania i wykonania nakazu konfiskaty sąd ten przekazał prokuraturze w Zagrzebiu to zaświadczenie wraz z tłumaczeniem, po pierwsze, zawartych w wyroku z dnia 27 maja 2020 r. komparycji, sentencji i fragmentu uzasadnienia odnoszącego się do tego nakazu oraz informacji o środkach zaskarżenia, a po drugie, komparycji i sentencji wyroku Višje sodišče v Mariboru (sądu apelacyjnego w Mariborze) z dnia 24 listopada 2021 r. oddalającego apelację od wspomnianego nakazu.
17.
Wyrokiem z dnia 25 listopada 2022 r. Županijski sud u Zagrebu (sąd okręgowy w Zagrzebiu), do którego prokuratura w Zagrzebiu skierowała sprawę, uznał nakaz konfiskaty.
18.
Prokurator i spółka D. zaskarżyli to orzeczenie do Visoki kazneni sud (apelacyjnego sądu karnego Republiki Chorwacji), sądu odsyłającego. Sąd odsyłający powziął wątpliwości co to tego, czy mienie, którego dotyczy nakaz konfiskaty, jest objęte zakresem stosowania rozporządzenia 2018/1805 w rozumieniu przepisów art. 2 pkt 3 tego rozporządzenia. Ma on również wątpliwości co do poszanowania w postępowaniu, w którym wydano nakaz konfiskaty, praw podstawowych, które na mocy Karty przysługują osobie, której nakaz dotyczy, przy czym nieprzestrzeganie tych praw, w wyjątkowych sytuacjach, może być podstawą do odmowy uznania i wykonania nakazu konfiskaty zgodnie z art. 19 ust. 1 lit. h) tego rozporządzenia.
19.
W pierwszej kolejności sąd odsyłający stawia dwa pytania dotyczące wykładni art. 2 pkt 3 rozporządzenia 2018/1805. Stara się ustalić, czy postępowanie karne, które, po pierwsze, kończy się wydaniem wyroku uniewinniającego, a po drugie, skutkuje wydaniem nakazu konfiskaty, który opiera się na ustaleniach dotyczących przestępstwa innego niż to, w związku z którym wydano wyrok, popełnionego przez sprawców innych niż czterej oskarżeni, można uznać za „postępowanie w związku z przestępstwem” mogącym skutkować „konfiskatą [mienia] bez prawomocnego wyroku skazującego”.
20.
W drugiej kolejności sąd odsyłający, przypominając, że zasada wzajemnego uznawania wyroków i orzeczeń sądowych stanowi kamień węgielny współpracy wymiarów sprawiedliwości w sprawach karnych, co oznacza, że odmowa uznania takich orzeczeń jest możliwa tylko w wyjątkowych sytuacjach, zgodnie z art. 19 ust. 1 lit. h) rozporządzenia 2018/1805, zastanawia się, czy przy wydawaniu nakazu konfiskaty były przestrzegane prawa podstawowe spółki D.
21.
Sąd ten zauważa bowiem, po pierwsze, że osoba odpowiedzialna w spółce D. została przesłuchana w charakterze świadka na rozprawie w dniu 27 stycznia 2020 r. – co pozostaje do weryfikacji – i pouczona o możliwości konfiskaty akcji oraz o możliwości przedstawienia dowodów i zadawania pytań w toku postępowania. Miała ona natomiast nie zostać powiadomiona o zapisanym w art. 8 dyrektywy 2014/42/UE ( ) prawie dostępu do adwokata w trakcie całego postępowania w sprawie konfiskaty.
22.
Po drugie, sąd odsyłający wskazuje, że w czasie tej rozprawy wniosek o konfiskatę mienia nie był jeszcze złożony, ponieważ prokurator złożył go dopiero w mowie końcowej w maju 2020 r. W związku z tym Okrožno sodišče v Mariboru (sąd okręgowy w Mariborze) przeprowadził rozprawę na podstawie aktu oskarżenia sporządzonego w 2017 r.
23.
Po trzecie, spółce D. doręczono tylko tłumaczenie fragmentów wyroku wydanego przez ten sąd, natomiast w opinii sądu odsyłającego cały wyrok jest istotnym dokumentem ( ), a standardy dotyczące rzetelnego procesu wymagają doręczenia całego wyroku.
24.
Sąd odsyłający zauważa, że Okrožno sodišče v Mariboru (sąd okręgowy w Mariborze) wskazał, iż doręczył fragmenty wyroku spółce D., która nie wniosła od niego apelacji. Spółka D. twierdzi natomiast, że nie otrzymała tych fragmentów wyroku, i proponuje, że dostarczy dowód w postaci ekspertyzy pismoznawczej potwierdzenia doręczenia. Sąd odsyłający zastanawia się nad potwierdzeniem i konsultacjami z organem wydającym, które te twierdzenia zakładają. W tym względzie sąd odsyłający podkreśla znaczenie zasady wzajemnego uznawania i art. 33 rozporządzenia 2018/1805, który stanowi, że merytoryczne podstawy wydania nakazu konfiskaty nie mogą być przedmiotem zaskarżenia przed państwem członkowskim wykonującym nakaz.
25.
W tych okolicznościach Visoki kazneni sud (apelacyjny sąd karny) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:
„1)
Czy pojęcie »postępowania w związku z przestępstwem, które może skutkować konfiskatą mienia i bez wyroku skazującego« w rozumieniu art. 2 pkt 3 rozporządzenia [2018/1805] obejmuje także postępowanie karne zakończone wyrokiem uniewinniającym?
2)
Czy pojęcie »postępowania w związku z przestępstwem, które może się skutkować konfiskatą mienia i bez wyroku skazującego« w rozumieniu art. 2 pkt 3 rozporządzenia [2018/1805] obejmuje także postępowania karne zakończone wyrokiem uniewinniającym zawierającym nakaz konfiskaty mienia jako nienależnych korzyści osiągniętych z innego przestępstwa, a nie z przestępstwa, odnośnie do którego został wydany wyrok uniewinniający, w którego popełnieniu nie uczestniczyli oskarżeni, ale osoby, przeciwko którym nie wniesiono aktu oskarżenia?
3)
Czy jest sprzeczne z rozporządzeniem [2018/1805], art. 1 ust. 2 rozporządzenia i art. 47 Karty praw podstawowych uznanie nakazu konfiskaty wydanego w postępowaniu karnym, w którym osoba, której dotyczy nakaz z art. 2 pkt 10 rozporządzenia [2018/1805]:
–
nie została wezwana do uczestnictwa we wszystkich etapach postępowania karnego;
–
nie została pouczona o prawie do adwokata w trakcie całego postępowania;
–
nie otrzymała pełnego tekstu wyroku zawierającego nakaz konfiskaty w zrozumiałym dla siebie języku, a jedynie wyciągi z takiego wyroku, a od tak doręczonego wyroku nie wniosła apelacji?”.
26.
Prokuratura w Zagrzebiu, rządy chorwacki i słoweński oraz Komisja Europejska złożyły uwagi na piśmie, jak również, z wyjątkiem prokuratury w Zagrzebiu, uczestniczyły w rozprawie w dniu 3 lutego 2025 r., podczas której odpowiadały ustnie na pytania zadane przez Trybunał.
III. Analiza
A.
W przedmiocie pytań prejudycjalnych pierwszego i drugiego
27.
Poprzez te pytania, które moim zdaniem należy rozpatrywać łącznie, sąd odsyłający zmierza w istocie do ustalenia, czy zakończone wyrokiem uniewinniającym postępowanie karne, w ramach którego wydano decyzję o konfiskacie w związku z przestępstwem, które jest inne od przestępstwa objętego tym uniewinnieniem i w którym uczestniczyła osoba inna niż uniewinnieni oskarżeni, przeciwko której nie wniesiono żadnego aktu oskarżenia, mieści się w zakresie stosowania rozporządzenia 2018/1805.
28.
Uważam, że na te pytania należy udzielić odpowiedzi twierdzącej.
29.
Na wstępie należy zauważyć, że rozporządzenie 2018/1805 wpisuje się w cel utrzymania i rozwoju przestrzeni wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości poprzez wzmocnienie współpracy wymiarów sprawiedliwości w sprawach karnych, która opiera się na zasadzie wzajemnego uznawania wyroków i orzeczeń sądowych ( ).
30.
Zważywszy, że po pierwsze, zabezpieczanie i konfiskata narzędzi służących do popełnienia przestępstwa i korzyści pochodzących z przestępstwa należą do najskuteczniejszych metod walki z przestępczością ( ), a po drugie, transgraniczny charakter przestępczości wymaga zapewnienia skutecznej współpracy transgranicznej w tej dziedzinie ( ), prawodawca Unii podkreślił, że ważne jest, aby wzajemne uznawanie i wykonywanie nakazów zabezpieczenia i nakazów konfiskaty zostało ułatwione przez ustanowienie przepisów zobowiązujących państwo członkowskie do uznawania, bez dalszych formalności, takich nakazów wydanych przez inne państwo członkowskie w ramach postępowania w sprawach karnych oraz do wykonywania tych nakazów na swoim terytorium ( ).
31.
I tak art. 1 ust. 1 rozporządzenia 2018/1805 stanowi, że ustanawia ono przepisy, na mocy których państwo członkowskie uznaje i wykonuje na swoim terytorium nakazy zabezpieczenia i nakazy konfiskaty wydane przez inne państwo członkowskie w ramach
postępowania w sprawach karnych.
32.
Natomiast zgodnie z art. 1 ust. 4 tego rozporządzenia nie ma ono zastosowania do nakazów zabezpieczenia lub nakazów konfiskaty wydanych w ramach postępowań w sprawach cywilnych lub administracyjnych ( ). Jest zaś bezsporne, że nakaz konfiskaty będący przedmiotem postępowania głównego został wydany w ramach postępowania w sprawie karnej.
33.
W tym względzie art. 2 pkt 2 rozporządzenia 2018/1805 uściśla, że pojęcie „nakazu konfiskaty” oznacza sankcję lub środek prawomocnie orzeczone przez sąd po przeprowadzeniu postępowania w związku z popełnieniem przestępstwa, powodujące ostateczne pozbawienie mienia osoby fizycznej lub prawnej. Ponadto art. 2 pkt 3 lit. d) tego rozporządzenia definiuje pojęcie „mienia” w ten sposób, że obejmuje ono w szczególności każde mienie, które organ wydający uznaje za podlegające konfiskacie, w tym bez prawomocnego wyroku skazującego, na mocy prawa państwa wydającego, po przeprowadzeniu postępowania w związku z popełnieniem przestępstwa.
34.
Te poszczególne przepisy należy interpretować w świetle motywu 13 rozporządzenia 2018/1805, z którego wynika, że zakres stosowania tego rozporządzenia należy uznawać za bardzo szeroki, ponieważ ma ono obejmować wszystkie typy nakazów zabezpieczenia i nakazów konfiskaty wydanych w następstwie postępowania dotyczącego popełnienia przestępstwa. Motyw ten stanowi zatem, że to rozporządzenie obejmuje nie tylko nakazy objęte zakresem dyrektywy 2014/42, ale również inne typy orzeczeń wydane bez prawomocnego wyroku skazującego, w tym postępowanie przygotowawcze prowadzone przez policję i inne organy ścigania ( ). Z tej perspektywy, jakkolwiek system prawny danego państwa członkowskiego może nie przewidywać takiego typu nakazu, to jednak to państwo członkowskie powinno być w stanie uznać i wykonać takie nakazy wydane przez inne państwo członkowskie ( ).
35.
W niniejszym przypadku sąd, który wydał nakaz konfiskaty, uznał w ramach postępowania w sprawie karnej, że skonfiskowane mienie było wynikiem przestępstwa pokrzywdzenia wierzycieli i przestępstwa prania pieniędzy. Te elementy sprawiają, że nakaz ten wchodzi w zakres rozporządzenia 2018/1805. Okoliczność, że przestępstwa te nie były przedmiotem aktu oskarżenia i że inni oskarżeni zostali uniewinnieni w tym postępowaniu pozostającym w związku z innym przestępstwem, nie ma tutaj znaczenia.
36.
Moim zdaniem z powyższego można wywieść, że zgodnie z twierdzeniami wszystkich uczestników niniejszego postępowania art. 1 ust. 1 i 4 oraz art. 2 pkt 2 i art. 2 pkt 3 lit. d) rozporządzenia 2018/1805 w związku z jego motywem 13 należy interpretować w ten sposób, że rozporządzenie to ma zastosowanie do nakazu konfiskaty takiego jak ten rozpatrywany w postępowaniu głównym, wydanego w ramach postępowania w sprawach karnych zakończonego wyrokiem uniewinniającym w związku z przestępstwem, które jest inne od przestępstwa objętego tym uniewinnieniem i w którym uczestniczyła osoba inna niż uniewinnieni oskarżeni, przeciwko której nie wniesiono żadnego aktu oskarżenia.
B.
W przedmiocie trzeciego pytania prejudycjalnego
37.
Poprzez to pytanie sąd odsyłający zwraca się w istocie do Trybunału w kwestii tego, czy właściwy organ państwa członkowskiego wykonującego nakaz może odmówić uznania nakazu konfiskaty z powodu podnoszonego naruszenia niektórych praw podstawowych w wydającym nakaz państwie członkowskim na tej podstawie, że po pierwsze, osoba, której nakaz ten dotyczy, nie została wezwana do uczestnictwa we wszystkich etapach postępowania karnego, po drugie, nie została ona poinformowana o prawie do adwokata w trakcie całego postępowania, a po trzecie, nie doręczono jej pełnego tekstu wyroku zawierającego nakaz konfiskaty w zrozumiałym dla niej języku, bez względu na fakt, że nie zaskarżyła tego wyroku ( ).
38.
W celu udzielenia odpowiedzi na to pytanie należy przypomnieć, że podobnie jak w przypadku innych instrumentów wzajemnego uznawania w sprawach karnych dotyczących innych rodzajów orzeczeń rozporządzenie 2018/1805 ustanawia zasadę, zgodnie z którą państwo członkowskie jest zobowiązane do uznania i wykonania na swoim terytorium nakazu konfiskaty wydanego przez inne państwo członkowskie w ramach postępowania w sprawach karnych.
39.
Tak więc art. 18 ust. 1 tego rozporządzenia stanowi, że organ wykonujący uznaje nakaz konfiskaty przekazany zgodnie z art. 14 rozporządzenia i podejmuje środki konieczne do jego wykonania w ten sam sposób co w przypadku krajowego nakazu konfiskaty wydanego przez organ państwa wykonującego, chyba że ten organ wykonujący powoła się na jedną z podstaw odmowy uznania i wykonania przewidzianych w art. 19 wspomnianego rozporządzenia lub jedną z podstaw odroczenia przewidzianych w art. 21 tego rozporządzenia. Jak wyrażono w motywie 31 rozporządzenia 2018/1805, uznania i wykonania nakazu zabezpieczenia lub nakazu konfiskaty nie powinno się odmówić na podstawach innych niż podstawy przewidziane w tym rozporządzeniu.
40.
Ponadto należy uściślić, że przy podejmowaniu decyzji w sprawie wniosku o uznanie i wykonanie nakazu konfiskaty na państwach członkowskich ciąży obowiązek przestrzegania Karty, ponieważ stosują one wówczas prawo Unii w rozumieniu art. 51 ust. 1 Karty. Właściwe organy państwa członkowskiego wykonania są zatem zobowiązane, przy podejmowaniu decyzji w przedmiocie takiego wniosku, do zapewnienia poszanowania praw podstawowych przyznanych w Karcie osobie, wobec której wydano nakaz konfiskaty objęty wnioskiem o jego uznanie i wykonanie ( ).
41.
Prawa te obejmują w szczególności prawo do skutecznego środka prawnego i dostępu do rzetelnego procesu określone w art. 47 Karty oraz prawo do obrony zagwarantowane w art. 48 ust. 2 Karty.
42.
W związku z tym art. 1 ust. 2 rozporządzenia 2018/1805 stanowi, że nie wpływa ono na obowiązek przestrzegania praw podstawowych i zasad prawnych zapisanych w art. 6 TUE ( ).
43.
Ponadto art. 19 ust. 1 lit. h) tego rozporządzenia stanowi, że organ wykonujący może podjąć decyzję o odmowie uznania i wykonania nakazu konfiskaty, jeżeli, w wyjątkowych sytuacjach, istnieją uzasadnione podstawy, aby przypuszczać – w oparciu o konkretne i obiektywne dowody – że wykonanie nakazu wiązałoby się – w szczególnych okolicznościach dotyczących danej sprawy – z ewidentnym naruszeniem jednego z właściwych praw podstawowych określonych w Karcie, w szczególności prawa do skutecznego środka prawnego, prawa dostępu do bezstronnego sądu lub prawa do obrony ( ).
44.
W świetle zastrzeżeń wyrażonych przez sąd odsyłający we wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym to właśnie ten ostatni przepis powinien moim zdaniem zostać poddany wykładni Trybunału w ramach badania pytania trzeciego.
45.
Podczas rozprawy uczestnicy zostali poproszeni o zajęcie stanowiska, czy zastosowanie przez organ wykonujący podstawy odmowy uznania i wykonania, o której mowa w art. 19 ust. 1 lit. h) rozporządzenia 2018/1805, wymaga od niego przeprowadzenia takiego samego dwuetapowego badania jak to wypracowane przez Trybunał w kontekście wykładni art. 1 ust. 3 decyzji ramowej 2002/584.
46.
Ten przepis, mający podobne brzmienie jak art. 1 ust. 2 rozporządzenia 2018/1805, stanowi bowiem, że owa decyzja ramowa nie skutkuje modyfikacją obowiązku poszanowania praw podstawowych i podstawowych zasad prawa określonych w art. 6 TUE.
47.
To właśnie na podstawie art. 1 ust. 3 decyzji ramowej 2002/584 Trybunał orzekł, że istnienie ryzyka naruszenia praw podstawowych ustanowionych w Karcie może pozwolić wykonującemu nakaz organowi sądowemu na powstrzymanie się, w drodze wyjątku i po przeprowadzeniu odpowiedniego badania, od wykonania europejskiego nakazu aresztowania ( ).
48.
Co się tyczy szczegółowych zasad takiego badania, z orzecznictwa Trybunału dotyczącego decyzji ramowej 2002/584 wynika, że ocena w postępowaniu w sprawie wykonania europejskiego nakazu aresztowania rzeczywistego charakteru ryzyka naruszenia praw podstawowych zagwarantowanych w art. 4, 7, 24 i 47 Karty powinna co do zasady zostać przeprowadzona w drodze dwuetapowego badania, które to etapy nie mogą się na siebie nakładać, ponieważ wymagają analizy na podstawie odrębnych kryteriów, i powinny w związku z tym być przeprowadzane kolejno po sobie ( ).
49.
W tym celu wykonujący nakaz organ sądowy musi w ramach pierwszego etapu ustalić, czy istnieją obiektywne, wiarygodne, konkretne i należycie zaktualizowane elementy wskazujące na istnienie rzeczywistego ryzyka naruszenia w wydającym nakaz państwie członkowskim jednego z tych praw podstawowych w wyniku systemowych lub ogólnych nieprawidłowości albo nieprawidłowości dotykających szczególnie obiektywnie możliwą do zidentyfikowania grupę osób ( ).
50.
W ramach drugiego etapu badania wykonujący nakaz organ sądowy powinien zbadać, w sposób konkretny i dokładny, w jakim zakresie nieprawidłowości stwierdzone w ramach pierwszego etapu badania mogą mieć wpływ na sytuację osoby wskazanej w europejskim nakazie aresztowania oraz czy z uwagi na jej sytuację osobistą istnieją poważne i sprawdzone podstawy, aby uznać, że ta osoba będzie narażona na rzeczywiste ryzyko naruszenia rozpatrywanego prawa podstawowego w przypadku przekazania jej do wydającego nakaz państwa członkowskiego ( ).
51.
Dla uzasadnienia wymogu przeprowadzenia takiego dwuetapowego badania Trybunał podkreślił, że uproszczony i skuteczny system przekazywania osób skazanych lub podejrzanych ustanowiony decyzją ramową 2002/584 opiera się na wysokim stopniu zaufania, jakie powinno istnieć między państwami członkowskimi, oraz na zasadzie wzajemnego uznawania, która zgodnie z motywem 6 tej decyzji ramowej stanowi „kamień węgielny” współpracy sądowej między państwami członkowskimi w sprawach karnych ( ).
52.
W tym względzie zasada wzajemnego zaufania wymaga, w szczególności w odniesieniu do przestrzeni wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości, aby każde z tych państw uznawało – z zastrzeżeniem wyjątkowych okoliczności – że wszystkie inne państwa członkowskie przestrzegają prawa Unii, a zwłaszcza praw podstawowych uznanych w tym prawie ( ).
53.
A zatem przy wykonywaniu prawa Unii państwa członkowskie mogą być zobowiązane na mocy tego właśnie prawa przyjmować domniemanie co do przestrzegania praw podstawowych przez inne państwa członkowskie, tak że nie tylko nie mogą one żądać od innego państwa członkowskiego wyższego poziomu ochrony krajowej praw podstawowych od poziomu zapewnionego w prawie Unii, lecz także – z zastrzeżeniem wyjątkowych przypadków – nie mogą one sprawdzać, czy to inne państwo członkowskie rzeczywiście przestrzegało w konkretnym wypadku praw podstawowych zagwarantowanych przez Unię ( ).
54.
W tym kontekście obowiązek stwierdzenia istnienia nieprawidłowości takich jak te, o których mowa w pkt 49 niniejszej opinii, przed zweryfikowaniem w sposób konkretny i precyzyjny, czy osoba, wobec której wydano europejski nakaz aresztowania, jest narażona na rzeczywiste ryzyko naruszenia prawa podstawowego, ma właśnie na celu uniknięcie sytuacji, w której taka weryfikacja mogłaby być przeprowadzana w przypadkach innych niż wyjątkowe, i stanowi w ten sposób konsekwencję domniemania poszanowania praw podstawowych przez wydające nakaz państwo członkowskie, które to domniemanie wynika z zasady wzajemnego zaufania ( ).
55.
Trybunał wyjaśnił, że dochowanie tego obowiązku pozwala w szczególności zapewnić podział
obowiązków między wydającym nakaz państwem członkowskim a wykonującym nakaz państwem członkowskim w zakresie spełnienia wymogów związanych z prawami podstawowymi, który wynika z pełnego stosowania zasad wzajemnego zaufania i wzajemnego uznawania stanowiących podstawę funkcjonowania mechanizmu europejskiego nakazu aresztowania ( ).
56.
Na podstawie tego orzecznictwa zasadne wydaje się rozważenie, czy w odniesieniu do wzajemnego uznawania nakazów konfiskaty właściwe jest nałożenie na organ wykonujący obowiązku uprzedniego stwierdzenia istnienia systemowych lub ogólnych nieprawidłowości albo nieprawidłowości dotykających szczególnie obiektywnie możliwą do zidentyfikowania grupę osób, zanim będzie możliwe sprawdzenie w sposób konkretny i dokładny, czy osoba, której dotyczy nakaz konfiskaty, jest narażona na rzeczywiste ryzyko naruszenia prawa podstawowego.
57.
W odpowiedzi na to pytanie uczestnicy rozprawy przedstawili dwa odmienne poglądy. Rządy chorwacki i słoweński argumentowały, że do wzajemnego uznawania nakazów konfiskaty należy stosować badanie dwuetapowe. Komisja natomiast wyraziła negatywne stanowisko wobec stosowania takiego badania.
58.
Przychylam się do stanowiska Komisji.
59.
Zwracam uwagę, że dwuetapowe badanie jest wynikiem konstrukcji orzeczniczej zmierzającej do zapewnienia skuteczności mechanizmu przekazywania ustanowionego decyzją ramową 2002/584, z uwzględnieniem jej szczególnego celu ( ), przy jednoczesnym zapewnieniu, że mechanizm ten nie zostanie wdrożony kosztem ochrony praw podstawowych. Taka konstrukcja orzecznicza została dokonana na podstawie klauzuli generalnej dotyczącej praw podstawowych zawartej w art. 1 ust. 3 tej decyzji ramowej, mimo że decyzja ta nie wymienia wyraźnie żadnej podstawy odmowy wykonania europejskiego nakazu aresztowania opartej na ryzyku naruszenia praw podstawowych w wydającym nakaz państwie członkowskim.
60.
W kontekście charakteryzującym się brakiem precyzyjnych wskazówek w treści decyzji ramowej 2002/584 co do metody i kryteriów, które należy zastosować przy ocenie istnienia ryzyka naruszenia praw podstawowych w wydającym nakaz państwie członkowskim, Trybunał musiał samodzielnie doprecyzować tę metodę oraz te kryteria, dbając w szczególności o to, aby nie sparaliżować funkcjonowania mechanizmu przekazywania przewidzianego w tej decyzji ramowej. Z tej perspektywy Trybunał nie zaczynał od zera, ponieważ już wcześniej ustalił kardynalny punkt swojego orzecznictwa, orzekając w pkt 192 opinii 2/13 (Przystąpienie Unii do EKPC) z dnia 18 grudnia 2014 r. ( ), że państwo członkowskie – z zastrzeżeniem wyjątkowych przypadków – nie może sprawdzać, czy to inne państwo członkowskie rzeczywiście przestrzegało w konkretnym wypadku praw podstawowych zagwarantowanych przez Unię.
61.
Wyjaśniwszy powyższe, pragnę podkreślić, że nie wydaje mi się, aby Trybunał wymagał ogólnie, a mianowicie w ramach stosowania wszystkich instrumentów wzajemnego uznawania w sprawach karnych, by rozgraniczenie wyjątkowych przypadków, w których państwo członkowskie może sprawdzić poszanowanie praw podstawowych w innym państwie członkowskim, wymagało zawsze uprzedniego stwierdzenia istnienia systemowych lub ogólnych nieprawidłowości albo nieprawidłowości dotykających szczególnie obiektywnie możliwą do zidentyfikowania grupę osób, zanim będzie możliwe sprawdzenie w sposób konkretny i dokładny, czy osoba, której dotyczy nakaz konfiskaty, jest narażona na rzeczywiste ryzyko naruszenia praw podstawowych.
62.
Jest prawdą, że Trybunał udzielił odpowiedzi twierdzącej na pytanie, czy dwuetapowe badanie wymagane na podstawie decyzji ramowej 2002/584 może być transponowane do przypadku wniosku mającego na celu nie przekazanie organom wydającym osoby, której dotyczy europejski nakaz aresztowania, na podstawie tej decyzji ramowej, lecz uznanie wyroku i wykonanie w państwie wykonującym na podstawie decyzji ramowej 2008/909 kary orzeczonej w tym wyroku przez inne państwo członkowskie, jeżeli istnieją przesłanki wskazujące na to, że stosunki panujące w tym państwie członkowskim – w chwili wydania orzeczenia, które ma zostać wykonane, lub dotyczących go późniejszych orzeczeń – są niezgodne z prawem podstawowym do rzetelnego procesu sądowego, ustanowionym w art. 47 akapit drugi Karty ( ).
63.
Tym niemniej dochodząc do takiego wniosku – który mógł wzbudzić pewne wątpliwości w doktrynie ( ) – Trybunał oparł się na szeregu przepisów decyzji ramowej 2008/909 dotyczących poszanowania praw podstawowych, które są także zawarte w decyzji ramowej 2002/584 ( ), podkreślając ścisły związek między tymi dwiema decyzjami ramowymi ( ). Dotyczy to w szczególności art. 3 ust. 4 decyzji ramowej 2008/909, który stanowi, iż decyzja ta nie narusza obowiązku poszanowania praw podstawowych i podstawowych zasad prawnych określonych w art. 6 TUE. Ta klauzula generalna dotycząca poszanowania praw podstawowych odpowiada bowiem klauzuli, o której mowa w art. 1 ust. 3 decyzji ramowej 2002/584 ( ).
64.
Prawdą jest, że, jak wspomniałem wcześniej, taka klauzula generalna dotycząca poszanowania praw podstawowych pojawia się również w art. 1 ust. 2 rozporządzenia 2018/1805.
65.
W związku z tym możliwe byłoby rozważenie wymogu przeprowadzenia przez organ wykonujący dwuetapowego badania w ramach stosowania tego rozporządzenia w sytuacji podniesienia zarzutu ryzyka naruszenia praw podstawowych w wydającym nakaz państwie członkowskim.
66.
Uważam jednak, że taki wymóg nie jest oczywisty ze względu na istnienie w rozporządzeniu 2018/1805 szczególnej podstawy odmowy uznania i wykonania, takiej jak ta, o której mowa w art. 19 ust. 1 lit. h) tego rozporządzenia.
67.
Zwracam uwagę, że w odróżnieniu od decyzji ramowych 2002/584 i 2008/909 prawodawca Unii nie ograniczył się do wprowadzenia w rozporządzeniu 2018/1805 klauzuli generalnej dotyczącej poszanowania praw podstawowych, lecz przewidział także i uwzględnił szczególną podstawę odmowy uznania i wykonania ( ), określając metodę i kryteria, za pomocą których organ wykonujący powinien ocenić ryzyko naruszenia praw podstawowych. Należy zatem odnieść się do tej metody i do tych kryteriów, które można uznać za lex specialis w odniesieniu do przewidzianej w art. 1 ust. 2 rozporządzenia 2018/1805 klauzuli generalnej dotyczącej poszanowania praw podstawowych ( ).
68.
W tym względzie należy podkreślić, że odnosząc się do ryzyka „ewidentnego naruszenia” prawa podstawowego „w szczególnych okolicznościach dotyczących danej sprawy”, art. 19 ust. 1 lit. h) tego rozporządzenia jednoznacznie wymaga zindywidualizowanego zbadania istnienia takiego ryzyka. Zwracam uwagę, że ani w tym, ani w żadnym innym przepisie wspomnianego rozporządzenia nie ma wymogu, aby to zindywidualizowane badanie było bezwzględnie poprzedzone stwierdzeniem istnienia systemowych lub ogólnych nieprawidłowości albo nieprawidłowości dotykających szczególnie obiektywnie możliwą do zidentyfikowania grupę osób ( ). Otóż jeszcze przed przyjęciem rozporządzenia 2018/1805 Trybunał wyraził wymóg przeprowadzenia dwuetapowego badania w sprawach dotyczących europejskiego nakazu aresztowania ( ), w tym także w celu sprawdzenia, czy istnieje ryzyko naruszenia podstawowego prawa do rzetelnego procesu sądowego, o którym mowa w art. 47 akapit drugi Karty ( ), wobec czego w mojej ocenie prawodawca unijny – działając w pełni świadomie i w sposób zamierzony – zdecydował się nie przewidywać takiego dwuetapowego badania w ramach tego rozporządzenia. O ile stwierdzenie istnienia takich nieprawidłowości może z pewnością ułatwić ustalenie naruszenia prawa podstawowego w okolicznościach danej sprawy, o tyle – jeśli trzymać się brzmienia użytego przez prawodawcę Unii w art. 19 ust. 1 lit. h) wspomnianego rozporządzenia – nie stanowi ono jednak etapu obowiązkowego.
69.
W mojej ocenie nie można wyprowadzić odmiennego rozwiązania w drodze zastosowania przez analogię rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/1543 z dnia 12 lipca 2023 r. w sprawie europejskich nakazów wydania i europejskich nakazów zabezpieczenia dowodów elektronicznych w postępowaniu karnym oraz w postępowaniu karnym wykonawczym w związku z wykonaniem kar pozbawienia wolności ( ). Artykuł 12 ust. 1 lit. b) tego rozporządzenia zawiera podstawę odmowy w brzmieniu porównywalnym z art. 19 ust. 1 lit. h) rozporządzenia 2018/1805 ( ). Tymczasem motyw 64 rozporządzenia 2023/1543, który wyjaśnia zakres zastosowania tej podstawy odmowy, mógłby sugerować, że zastosowanie wspomnianej podstawy podlega wymogowi przeprowadzenia dwuetapowego badania ( ). Uważam jednak, że poprzez przytoczenie szczególnego przykładu z uzasadnionego wniosku przyjętego na podstawie art. 7 ust. 1 TUE prawodawca Unii jedynie podkreślił konieczność przeprowadzenia przez organ odpowiedzialny za wykonanie nakazu zindywidualizowanego badania w sytuacji, gdy stwierdzono systemowe lub ogólne nieprawidłowości w zakresie niezawisłości władzy sądowniczej w wydającym nakaz państwie członkowskim.
70.
Ponadto zauważam, że analiza innych instrumentów wzajemnego uznawania w sprawach karnych nie przemawia na rzecz tezy, zgodnie z którą ogólnie należałoby nałożyć na organ wykonujący wymóg przeprowadzenia dwuetapowego badania w celu ustalenia, czy istnieje ryzyko naruszenia praw podstawowych.
71.
Tak więc art. 20 ust. 3 decyzji ramowej 2005/214/WSiSW ( ) stanowi, że każde państwo członkowskie może odmówić uznania i wykonania orzeczenia, w przypadku gdy zaświadczenie określone w art. 4 tej decyzji ramowej pozwala podejrzewać, że naruszone zostały prawa podstawowe lub podstawowe zasady prawne zawarte w art. 6 TUE. Zwracam uwagę, że zastosowanie tej podstawy odmowy uznania i wykonania orzeczenia nakładającego karę o charakterze pieniężnym nie jest w żadnym razie przedmiotem dwuetapowego badania w orzecznictwie Trybunału ( ), ponieważ wskazano w nim, że w zakresie, w jakim podstawa ta stanowi wyjątek od zasady wzajemnego uznawania, powinna ona podlegać wykładni ścisłej ( ).
72.
Ponadto Trybunał, orzekając w sprawie uwzględnienia podstawy niewykonania europejskiego nakazu dochodzeniowego przewidzianej w art. 11 ust. 1 lit. f) dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/41/UE z dnia 3 kwietnia 2014 r. w sprawie europejskiego nakazu dochodzeniowego w sprawach karnych ( ), nie wspomniał o wymogu dwuetapowego badania ( ).
73.
Pragnę również wskazać, że moim zdaniem należy wykluczyć możliwość zastosowania podwójnego standardu kontroli przestrzegania praw podstawowych w ramach rozporządzenia 2018/1805 w zależności od charakteru rozpatrywanego prawa podstawowego i mającej zastosowanie klauzuli. Tak więc istnienie klauzuli generalnej w art. 1 ust. 2 rozporządzenia 2018/1805 nie oznacza samo w sobie, że należy przeprowadzić dwuetapowe badanie w celu ustalenia, czy należy odmówić uznania i wykonania nakazu konfiskaty ze względu na domniemane naruszenie praw podstawowych w wydającym nakaz państwie członkowskim.
74.
Artykuł 19 ust. 1 lit. h) rozporządzenia 2018/1805 przewiduje bowiem szczególną podstawę odmowy uznania i wykonania nakazu konfiskaty w przypadku ryzyka ewidentnego naruszenia praw podstawowych, wobec czego nie należy opierać się na klauzuli generalnej zawartej w art. 1 ust. 2 tego rozporządzenia w celu oceny istnienia takiego ryzyka. Ta ogólna klauzula ma w tym kontekście jedynie na celu przypomnienie ciążącego na państwach członkowskich obowiązku poszanowania praw podstawowych i zasad prawnych zapisanych w art. 6 TUE. Pragnę również uściślić, że szczególna podstawa przewidziana w art. 19 ust. 1 lit. h) wspomnianego rozporządzenia nie może ograniczać się do wymienionych w nim praw podstawowych, a mianowicie prawa do skutecznego środka prawnego, prawa dostępu do bezstronnego sądu i prawa do obrony. Stwierdzenie, zgodnie z którym owe prawa podstawowe są wskazane „w szczególności”, oznacza, że wyliczenie to nie jest wyczerpujące, w związku z czym szczególna podstawa odmowy uznania i wykonania zawarta w tym ostatnim przepisie ma zastosowanie do zarzucanego naruszenia innych praw podstawowych.
75.
Rozumiem również argument, zgodnie z którym paradoksalne może okazać się stosowanie tak rygorystycznego testu jak dwuetapowe badanie w dziedzinie europejskiego nakazu aresztowania, w której dochodzi do bezpośredniej ingerencji w prawo do wolności, podczas gdy nie ma takiego testu w dziedzinie konfiskaty, gdzie takie prawo nie wchodzi w grę.
76.
Niemniej jednak należy stwierdzić, że paradoks ten jest wynikiem decyzji prawodawcy Unii o odmiennym zredagowaniu klauzul dotyczących poszanowania praw podstawowych w zależności od danego instrumentu wzajemnego uznawania w sprawach karnych.
77.
W tym względzie przypominam, że decyzja ramowa 2002/584 nie zawiera szczególnej podstawy odmowy wykonania europejskiego nakazu aresztowania, której brzmienie byłoby identyczne z brzmieniem art. 19 ust. 1 lit. h) rozporządzenia 2018/1805.
78.
Mimo tych wyjaśnień należy jednak stwierdzić, że poprzez ograniczenie możliwości, z jakiej może skorzystać organ wykonujący, powołując się na podstawę odmowy uznania i wykonania przewidzianą w art. 19 ust. 1 lit. h) rozporządzenia 2018/1805, jedynie do „wyjątkowych sytuacji” oraz do „ewidentnego naruszenia” prawa podstawowego chronionego Kartą, prawodawca Unii zamierzał nałożyć na organ wykonujący obowiązek stwierdzenia szczególnie wysokiego progu wagi takiego naruszenia – zgodnie z tym, co Trybunał stwierdził w pkt 192 opinii 2/13 (Przystąpienie Unii do EKPC) z dnia 18 grudnia 2014 r. ( ).
79.
Chociaż taka ocena należy ostatecznie do sądu odsyłającego, uważam, w świetle informacji przedstawionych Trybunałowi, że nie wydaje się, aby taki próg został przekroczony w ramach niniejszej sprawy.
80.
Przypominam w tym względzie, że sąd odsyłający zastanawia się nad poszanowaniem – w wydającym nakaz państwie członkowskim – praw podstawowych osoby prawnej, której dotyczy nakaz konfiskaty, pod kilkoma względami, a mianowicie, po pierwsze, w odniesieniu do podnoszonego braku uczestnictwa we wszystkich etapach postępowania karnego, w wyniku którego wydano ten nakaz, po drugie, w odniesieniu do podnoszonego braku poinformowania o prawie dostępu do adwokata, a po trzecie, w odniesieniu do podnoszonego braku doręczenia pełnego tekstu wyroku zawierającego nakaz konfiskaty w zrozumiałym dla tej osoby języku, i to pomimo tego, że wspomniana osoba nie wniosła środka zaskarżenia od nakazu konfiskaty. Chodzi zatem o prawo do skutecznego środka prawnego i prawo do obrony, o których wyraźnie mowa w art. 19 ust. 1 lit. h) rozporządzenia 2018/1805.
81.
W odniesieniu do tych praw podstawowych zauważam w pierwszej kolejności, że dyrektywa 2014/42 i decyzja ramowa 2005/214, którą dyrektywa ta częściowo zastąpiła, zobowiązują państwa członkowskie do ustanowienia wspólnych minimalnych zasad konfiskaty narzędzi i korzyści pozostających w związku z przestępstwami, w szczególności w celu ułatwienia wzajemnego uznawania sądowych nakazów konfiskaty wydanych w ramach postępowania karnego ( ).
82.
I tak art. 8 ust. 1 dyrektywy 2014/42 zobowiązuje państwa członkowskie do podejmowania niezbędnych środków, aby zapewnić osobom, w odniesieniu do których stosuje się środki przewidziane w tej dyrektywie, prawo do wniesienia skutecznego środka zaskarżenia oraz do rzetelnego procesu sądowego w celu umożliwienia im korzystania z przysługujących im praw ( ). W szczególności, zgodnie z art. 8 ust. 6 wspomnianej dyrektywy, państwa członkowskie muszą podjąć niezbędne środki celu zapewnienia, by każdy nakaz konfiskaty zawierał uzasadnienie oraz by o takim nakazie powiadamiać osobę, której on dotyczy. Muszą także zapewnić osobie, w odniesieniu do której nakazano konfiskatę, możliwość zaskarżenia nakazu konfiskaty przed sądem. Ponadto art. 8 ust. 7 tej samej dyrektywy stanowi, że bez uszczerbku dla dyrektywy 2012/13/UE ( ) i dyrektywy 2013/48/UE ( ) w trakcie całego postępowania w sprawie konfiskaty dotyczącego określenia korzyści i narzędzi osobom, których mienia dotyczy nakaz konfiskaty, zapewnia się prawo dostępu do adwokata, tak by mogły korzystać z przysługujących im praw, a osoby takie są powiadamiane o tym prawie.
83.
W zakresie, w jakim nakaz konfiskaty jest objęty zakresem stosowania dyrektywy 2014/42 ( ), osoba, której nakaz ten dotyczy, może zatem domagać się ochrony praw procesowych przyznanych jej przez tę dyrektywę ( ).
84.
W drugiej kolejności – motyw 18 rozporządzenia 2018/1805 stanowi, że prawa procesowe określone w kilku dyrektywach ( ) powinny mieć zastosowanie – w ramach zakresu stosowania tych dyrektyw – do postępowań karnych objętych zakresem stosowania tego rozporządzenia w odniesieniu do państw członkowskich związanych tymi dyrektywami.
85.
Wynika z tego, że jeżeli nakaz konfiskaty jest objęty zakresem stosowania którejkolwiek z dyrektyw, o których mowa w motywie 18 tego rozporządzenia, osoba, której dotyczy ten nakaz, może powoływać się na prawa procesowe przyznane jej przez te dyrektywy.
86.
W trzeciej kolejności – motyw 18 rozporządzenia 2018/1805 stanowi, że w każdym przypadku gwarancje przewidziane w Karcie powinny mieć zastosowanie do wszystkich postępowań objętych zakresem stosowania tego rozporządzenia. W szczególności w motywie tym stwierdzono, że podstawowe gwarancje dotyczące postępowania karnego określone w Karcie powinny mieć zastosowanie do postępowania w sprawach karnych, które nie jest postępowaniem karnym, ale które objęte jest zakresem stosowania niniejszego rozporządzenia.
87.
W tym względzie należy także przypomnieć, że zgodnie z art. 47 akapity pierwszy i drugi Karty każdy, czyje prawa i wolności zagwarantowane przez prawo Unii zostały naruszone, ma prawo do skutecznego środka prawnego przed sądem, zgodnie z warunkami przewidzianymi w tym artykule, a zwłaszcza do sprawiedliwego rozpatrzenia jego sprawy ( ). Zasada skutecznej ochrony sądowej praw, które jednostki wywodzą z prawa Unii, potwierdzona w art. 47 Karty, obejmuje zatem szereg elementów, w szczególności prawo do obrony, zasadę równości broni, prawo dostępu do sądu oraz prawo do uzyskania porady prawnej, skorzystania z pomocy obrońcy i przedstawiciela ( ). Należy również wspomnieć o art. 48 ust. 2 Karty, który ma na celu zagwarantowanie poszanowania prawa do obrony każdego oskarżonego.
88.
Z powyższego wynika, że przynajmniej w minimalnym zakresie, a nawet jeśli jej sytuacja nie wchodziłaby w zakres zastosowania różnych dyrektyw dotyczących praw procesowych w ramach postępowań karnych, które przytoczyłem powyżej, osoba podlegająca w jednym państwie członkowskim nakazowi konfiskaty, o którego uznanie i wykonanie wnosi się w innym państwie członkowskim na podstawie rozporządzenia 2018/1805, musiała mieć możliwość skorzystania w wydającym ten nakaz państwie członkowskim z określonych w Karcie podstawowych gwarancji w postępowaniu karnym.
89.
W szczególności jest istotne, aby osoba, wobec której orzeczono konfiskatę, dysponowała skutecznym środkiem zaskarżenia umożliwiającym jej poddanie przestrzegania tych podstawowych gwarancji kontroli sądowej.
90.
Pragnę zauważyć w tym względzie, że takie gwarancje wydają się być zawarte w ZKP. Po pierwsze, art. 500 ZKP przewiduje, w przypadku konfiskaty, prawo osób prawnych do bycia wysłuchanymi za pośrednictwem ich przedstawiciela zarówno w postępowaniu przygotowawczym, jak i na rozprawie głównej ( ), a także prawo do przedstawiania dowodów i zadawania pytań ( ). Po drugie, art. 498a ust. 4 ZKP stanowi, że właściciel skonfiskowanego mienia ma prawo do wniesienia skargi wobec każdego środka konfiskaty ( ).
91.
Z wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym wynika, że osoba, której dotyczy nakaz konfiskaty objęty wnioskiem o jego uznanie i wykonanie, nie wniosła środka zaskarżenia od wyroku z dnia 27 maja 2020 r. zawierającego ten nakaz, mimo że w wydającym nakaz państwie członkowskim przysługiwał jej skuteczny środek zaskarżenia.
92.
W tych okolicznościach osoba ta nie może na etapie uznania i wykonania spornego nakazu konfiskaty powoływać się przed właściwym do uznania i wykonania nakazu sądem państwa członkowskiego wykonującego nakaz na naruszenie jej praw podstawowych w toku postępowania, które doprowadziło do wydania wspomnianego nakazu konfiskaty, podnosząc podstawę odmowy uznania i wykonania określoną w art. 19 ust. 1 lit. h) rozporządzenia 2018/1805.
93.
Otóż sytuacja, w której osoba, której dotyczy nakaz konfiskaty, domaga się, aby sąd państwa członkowskiego wykonującego nakaz orzekł, że prawa te zostały naruszone, mimo że w tym celu dysponowała ona skutecznym środkiem zaskarżenia w wydającym nakaz państwie członkowskim, nie może moim zdaniem osiągnąć szczególnie wysokiego progu wagi wymaganego przez ten przepis. Innymi słowy, nie znajduję żadnych elementów mogących wykazać istnienie „wyjątkow[ej] sytuacj[i]” charakteryzującej się obecnością „konkretn[ych] i obiektywn[ych] dowod[ów]”, które stanowiłyby „uzasadnione podstawy”, aby przypuszczać, że wykonanie spornego nakazu konfiskaty „w szczególnych okolicznościach dotyczących danej sprawy” skutkowałoby „ewidentnym naruszeniem” prawa podstawowego określonego w Karcie w rozumieniu art. 19 ust. 1 lit. h) rozporządzenia 2018/185.
94.
Odmienne stanowisko byłoby moim zdaniem sprzeczne z logiką leżącą u podstaw systemu współpracy wymiarów sprawiedliwości w sprawach karnych między państwami członkowskimi, opartego na zasadach wzajemnego zaufania i wzajemnego uznawania ( ), których fundamentalne znaczenie Trybunał podkreślił w odniesieniu do celu utworzenia i utrzymania obszaru bez granic wewnętrznych ( ).
95.
Tak więc zasada wzajemnego uznawania wyroków i orzeczeń sądowych oznacza, że istnieje wzajemne zaufanie co do tego, iż każde z państw członkowskich akceptuje stosowanie prawa karnego obowiązującego w innych państwach członkowskich, nawet jeśli zastosowanie jego własnego prawa krajowego prowadziłoby do innego rozstrzygnięcia ( ). Zasada ta jest wdrażana przez różne instrumenty dotyczące współpracy sądowej w sprawach karnych między państwami członkowskimi, takie jak decyzja ramowa 2002/584 i dyrektywa 2014/41. System współpracy wymiarów sprawiedliwości przewidziany w tych aktach prawnych opiera się na podziale kompetencji między organami sądowymi wydającymi i wykonującymi orzeczenie, zgodnie z którym do organu sądowego wydającego orzeczenie należy weryfikacja spełnienia warunków niezbędnych do wydania orzeczenia, o którego uznanie wystąpiono, przy czym ocena ta nie może, zgodnie z zasadą wzajemnego uznawania, zostać następnie poddana kontroli przez organ sądowy wykonujący orzeczenie ( ).
96.
W konsekwencji w ramach współpracy wymiarów sprawiedliwości w sprawach karnych między państwami członkowskimi, opartej na zasadach wzajemnego zaufania i wzajemnego uznawania, wykonujący nakaz organ sądowy nie przeprowadza kontroli przestrzegania przez wydający nakaz organ sądowy warunków wydania nakazu sądowego, który to nakaz organ wykonujący powinien wykonać ( ).
97.
Jak wynika w szczególności z art. 18 ust. 1 ( ), art. 23 ust. 1 ( ) i art. 33 ust. 2 ( ) rozporządzenia 2018/1805, system współpracy sądowej ustanowiony tym rozporządzeniem opiera się również na rozróżnieniu między obowiązkami związanymi z uzasadnieniem i wydaniem nakazu konfiskaty, za które odpowiada organ wydający, a obowiązkami związanymi z wykonaniem tego nakazu, za które odpowiada organ wykonujący. W tych ramach to wydające nakaz państwo członkowskie ponosi główną odpowiedzialność za zapewnienie, by nakaz konfiskaty był zgodny z wynikającymi z prawa Unii prawami osoby objętej tym nakazem, których częścią są prawa podstawowe chronione Kartą ( ). Jedynie w drodze wyjątku organ wykonujący może zatem powstrzymać się, zgodnie z art. 19 ust. 1 lit. h) tego rozporządzenia, od uznania i wykonania przekazanego mu nakazu konfiskaty. Tylko taki podział kompetencji jest w stanie zapewnić skuteczną współpracę transgraniczną mającą na celu zabezpieczanie i konfiskatę narzędzi służących do popełnienia przestępstwa i korzyści pochodzących z przestępstwa ( ).
98.
Zgodnie ze swoim podstawowym obowiązkiem zagwarantowania praw podstawowych w postępowaniu prowadzącym do wydania nakazu konfiskaty wydające nakaz państwo członkowskie musi zagwarantować skuteczną ochronę sądową osobie, której taki nakaz dotyczy, w szczególności poprzez wprowadzenie środków zaskarżenia służących kontroli przestrzegania tych praw. W sytuacji gdy jest bezsporne, że dana osoba dysponowała w tym państwie członkowskim środkiem zaskarżenia, z którego jednak nie skorzystała, mimo że za jego pomocą mogła przed sądem tego państwa członkowskiego doprowadzić do stwierdzenia – a w razie potrzeby także do naprawienia lub ukarania – naruszenia jej praw podstawowych, takich jak te gwarantowane w art. 47 Karty, to organ wykonujący nie ma podstaw do podważania domniemania, że decyzja o konfiskacie, która jej dotyczy, została wydana z poszanowaniem tych praw podstawowych ( ). Takie rozwiązanie skutkuje, zgodnie z zasadą wzajemnego zaufania, zakazem dokonywania przez sąd państwa członkowskiego wykonania – gdy zostaną przed nim podniesione zarzuty takie jak te podniesione w postępowaniu głównym – kontroli stosowania przez sąd państwa członkowskiego wydania jego przepisów proceduralnych w sprawach karnych w indywidualnym przypadku.
99.
Podsumowując, wydaje mi się, że kluczowe znaczenie ma zapobieżenie temu, aby osoba – która nie skorzystała w wydającym nakaz państwie członkowskim z przysługującego jej prawa do wniesienia środka zaskarżenia od wydanego wobec niej nakazu konfiskaty – mogła podnieść, na etapie postępowania w sprawie uznania i wykonania tego nakazu w wykonującym nakaz państwie członkowskim, naruszenie swoich praw procesowych, które miało zostać popełnione w wydającym nakaz państwie członkowskim.
100.
W tej kwestii, mimo że obszary współpracy wymiarów sprawiedliwości w sprawach karnych i współpracy wymiarów sprawiedliwości w sprawach cywilnych posiadają cechy charakterystyczne i cele, które są dla nich właściwe, wydaje mi się interesujące przywołanie, gwoli pobudzenia refleksji, orzecznictwa Trybunału dotyczącego naruszenia porządku publicznego państwa wezwanego w tej ostatniej dziedzinie. Klauzula porządku publicznego zawarta w art. 34 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE) nr 44/2001 z dnia 22 grudnia 2000 r. w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych ( ) powinna być interpretowana w sposób ścisły i stosowana jedynie w wyjątkowych przypadkach ( ).
101.
W tym względzie z orzecznictwa tego wynika, że odwołanie się do tej klauzuli porządku publicznego zakłada oczywiste i nieproporcjonalne naruszenie prawa pozwanego do sprawiedliwego procesu, wskazanego w art. 47 akapit drugi Karty ( ). W szczególności, jeśli chodzi o kwestię, w jakich okolicznościach fakt, że orzeczenie sądu państwa członkowskiego wydano z naruszeniem gwarancji o charakterze proceduralnym, może stanowić podstawę odmowy uznania na podstawie art. 34 pkt 1 rozporządzenia nr 44/2001, Trybunał orzekł, że na przewidzianą w tym postanowieniu klauzulę porządku publicznego można powołać się tylko w zakresie, w jakim określone naruszenie prawa oznaczałoby, że uznanie orzeczenia w państwie członkowskim, w którym o nie wystąpiono, powodowałoby oczywiste naruszenie zasadniczej normy prawnej porządku prawnego Unii, a zatem porządku prawnego tego państwa członkowskiego ( ). Podkreślam także, że w ocenie Trybunału to właśnie wzajemne zaufanie, którym państwa członkowskie obdarzają wzajemnie swoje systemy prawne i swoje organy sądowe, pozwala uznać, że w przypadku błędnego zastosowania prawa krajowego lub prawa Unii system środków odwoławczych istniejący w każdym państwie członkowskim, uzupełniony mechanizmem odesłania prejudycjalnego przewidzianego w art. 267 TFUE, stanowi dla jednostek wystarczające zabezpieczenie ( ). Rozporządzenie nr 44/2001 należy zatem interpretować w ten sposób, że opiera się ono na podstawowym założeniu, iż co do zasady podmioty prawa są zobowiązane do wykorzystania wszystkich dostępnych środków odwoławczych przewidzianych w prawie państwa członkowskiego pochodzenia. Poza sytuacjami, gdy zaistnieją wyjątkowe okoliczności utrudniające lub uniemożliwiające skorzystanie ze środków zaskarżenia w państwie członkowskim pochodzenia, podmioty prawa są zobowiązane do wyczerpania wszystkich środków zaskarżenia przysługujących im w tym państwie członkowskim, aby uniknąć naruszenia porządku publicznego na wcześniejszym stadium ( ). Dokonując oceny, czy doszło do oczywistego naruszenia porządku publicznego w państwie członkowskim, w którym wystąpiono o uznanie, sąd tego państwa członkowskiego musi wziąć pod uwagę ten ostatni element ( ).
102.
W kontekście niniejszej sprawy właściwy sąd wykonującego nakaz państwa członkowskiego powinien zatem w celu ustalenia, czy doszło do oczywistego naruszenia prawa podstawowego określonego w Karcie, zgodnie z art. 19 ust. 1 lit. h) rozporządzenia 2018/1805, uwzględnić okoliczność, że spółka D. nie skorzystała ze środków zaskarżenia dostępnych w wydającym nakaz państwie członkowskim w celu zapobieżenia na wcześniejszym stadium naruszeniu swoich praw podstawowych, takich jak prawa zagwarantowane w art. 47 Karty. Jeżeli spółka D. wskazuje na szczególne okoliczności, które sprawiają, że skorzystanie ze środków zaskarżenia w tym państwie członkowskim jest zbyt trudne lub niemożliwe, sąd ten powinien wziąć je pod uwagę.
103.
W tym względzie należy pamiętać, że poszanowanie prawa do skutecznej ochrony sądowej wymaga w szczególności gwarancji faktycznego oraz skutecznego otrzymania orzeczenia, czyli doręczenia go adresatowi ( ).
104.
Pragnę zaś zauważyć, że wydaje się, iż spółka D. kwestionuje przed sądem odsyłającym doręczenie nakazu konfiskaty. Spółka ta twierdzi bowiem, że nie otrzymała fragmentów wyroku zawierającego ten nakaz ani informacji o środkach zaskarżenia. Wspomniana spółka proponuje, że dostarczy dowód w postaci ekspertyzy pismoznawczej potwierdzenia doręczenia. Zwracam jednak uwagę, że z wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym wynika, iż zaświadczenie dotyczące konfiskaty zawiera stwierdzenie, że fragmenty wyroku z dnia 27 maja 2020 r. zawierającego nakaz konfiskaty (a mianowicie komparycję, sentencję, część uzasadnienia dotyczącą objętych konfiskatą korzyści oraz środki zaskarżenia) wraz z tłumaczeniem na język chorwacki zostały doręczone spółce D., która otrzymała te fragmenty wyroku w dniu 13 października 2020 r. i która jednak nie wniosła od niego środka zaskarżenia. Ponieważ takie zaświadczenie ma na celu ułatwienie wzajemnego uznawania nakazów konfiskaty oraz z uwagi na wzajemne zaufanie, jakim powinny darzyć się sądy państw członkowskich, uważam, że organ wykonujący powinien opierać się na danych zawartych w tym zaświadczeniu ( ).
105.
W związku z tym nieuwzględnienie przez organ wykonujący ustaleń dokonanych przez właściwy sąd słoweński, jako organ wydający, w zaświadczeniu dotyczącym konfiskaty powinno być możliwe jedynie w razie istnienia wystarczająco konkretnych i obiektywnych dowodów podważających ich wiarygodność. Jeżeli zarzuty przedstawione przez spółkę D. wywołują wątpliwości tego organu co do istnienia lub prawidłowości doręczenia nakazu konfiskaty, powinien on skonsultować się w tej kwestii z organem wydającym. W tym względzie pragnę zauważyć, że zgodnie z art. 19 ust. 2 rozporządzenia 2018/1805, co się tyczy podstaw odmowy uznania i wykonania, o których mowa w art. 19 ust. 1 tego rozporządzenia, zanim organ wykonujący postanowi o odmowie uznania lub wykonania nakazu konfiskaty, czy to w całości, czy w części, wszelkimi odpowiednimi metodami konsultuje się z organem wydającym oraz, w stosownych przypadkach, występuje do organu wydającego o niezwłoczne dostarczenie wszelkich niezbędnych informacji.
106.
Pragnę również zauważyć, że weryfikacje, które w stosownych przypadkach powinny być przeprowadzane przez organ wykonujący w kontekście wykonania art. 19 ust. 1 lit. h) rozporządzenia 2018/1805, pozostają bez uszczerbku dla ewentualnego zastosowania innej podstawy odmowy uznania i wykonania przewidzianej w ust. 1 tego artykułu.
107.
I tak art. 19 ust. 1 lit. c) tego rozporządzenia stanowi, że organ wykonujący może podjąć decyzję o odmowie uznania i wykonania nakazu konfiskaty, jeżeli zaświadczenie dotyczące konfiskaty jest niekompletne lub ewidentnie błędnie wypełnione i nie zostało uzupełnione po konsultacji, o której mowa w art. 19 ust. 2 wspomnianego rozporządzenia.
108.
Na rozprawie Komisja wskazała, że po zapoznaniu się z aktami postępowania krajowego stwierdziła, że niektóre części przekazanego wyroku są nieczytelne.
109.
Artykuł 14 ust. 1 zdanie pierwsze rozporządzenia 2018/1805 stanowi, że nakaz konfiskaty przekazuje się za pomocą zaświadczenia dotyczącego konfiskaty, którego wzór określono w załączniku II do tego rozporządzenia.
110.
Zgodnie z art. 14 ust. 2 wspomnianego rozporządzenia państwa członkowskie mogą złożyć oświadczenie, w którym stwierdzą, że w przypadku przekazywania im zaświadczenia dotyczącego konfiskaty do celów uznania i wykonania nakazu konfiskaty organ wydający musi przekazać wraz z tym zaświadczeniem oryginalny nakaz konfiskaty lub jego uwierzytelniony odpis ( ).
111.
W tym względzie zauważam, że Republika Chorwacji złożyła takie oświadczenie w dniu 8 grudnia 2020 r. ( ).
112.
Moim zdaniem jest oczywiste, że przekazanie oryginału nakazu konfiskaty lub jego uwierzytelnionego odpisu zakłada, że przekazywany dokument jest czytelny.
113.
W przeciwnym razie organ wykonujący mógłby odmówić uznania i wykonania przekazanego mu nakazu konfiskaty. W tym względzie pragnę zauważyć, że art. 18 ust. 1 rozporządzenia 2018/1805 stanowi, że organ wykonujący uznaje każdy nakaz konfiskaty przekazany zgodnie z art. 14 tego rozporządzenia.
114.
Jeżeli jednak okaże się, że nakaz konfiskaty, który został przekazany wraz z zaświadczeniem, jest rzeczywiście nieczytelny w całości lub w części i w związku z tym organ wykonujący powołuje się zgodnie z art. 19 ust. 1 lit. c) rozporządzenia 2018/1805 na niekompletność tego zaświadczenia, organ ten powinien zgodnie z art. 19 ust. 2 tego rozporządzenia skonsultować się z organem wydającym, żeby ten ostatni przekazał mu czytelną wersję tego nakazu.
115.
Jedynie w przypadku braku takiego przekazania organ wykonujący mógłby, w razie konieczności, odmówić uznania i wykonania nakazu konfiskaty.
116.
Mając na uwadze wszystkie te okoliczności, proponuję, aby Trybunał odpowiedział na trzecie pytanie prejudycjalne, że art. 19 ust. 1 lit. h) rozporządzenia 2018/1805 należy interpretować w ten sposób, że organ wykonujący nie może odmówić uznania i wykonania nakazu konfiskaty na podstawie tego przepisu w sytuacji, w której osoba, której nakaz dotyczy, a której nakaz ten został należycie doręczony, dysponowała skutecznym środkiem zaskarżenia w wydającym nakaz państwie członkowskim, z którego to środka nie skorzystała, mimo że mogła w ten sposób doprowadzić do kontroli przestrzegania swoich praw podstawowych, w szczególności praw zagwarantowanych w art. 47 Karty, przez sąd tego państwa członkowskiego, podnosząc przed tym sądem, po pierwsze, zarzut braku uczestnictwa we wszystkich etapach postępowania karnego prowadzącego do wydania tego nakazu, po drugie, zarzut braku pouczenia o prawie do adwokata, a po trzecie, zarzut braku doręczenia pełnego tekstu wyroku zawierającego nakaz konfiskaty w języku zrozumiałym dla osoby, której nakaz dotyczy.
IV. Wnioski
117.
Mając na uwadze wszystkie powyższe rozważania, proponuję, aby na pytania prejudycjalne zadane przez Visoki kazneni sud (apelacyjny sąd karny, Chorwacja) Trybunał odpowiedział w następujący sposób:
1)
Artykuł 1 ust. 1 i 4 oraz art. 2 pkt 2 i art. 2 pkt 3 lit. d) rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/1805 z dnia 14 listopada 2018 r. w sprawie wzajemnego uznawania nakazów zabezpieczenia i nakazów konfiskaty w związku z motywem 13 tego rozporządzenia
należy interpretować w ten sposób, że:
rozporządzenie to ma zastosowanie do nakazu konfiskaty wydanego w ramach postępowania w sprawach karnych zakończonego wyrokiem uniewinniającym w związku z przestępstwem, które jest inne od przestępstwa objętego tym uniewinnieniem i w którym uczestniczyła osoba inna niż uniewinnieni oskarżeni, przeciwko której nie wniesiono żadnego aktu oskarżenia.
2)
Artykuł 19 ust. 1 lit. h) rozporządzenia 2018/1805
należy interpretować w ten sposób, że:
organ wykonujący nie może odmówić uznania i wykonania nakazu konfiskaty na podstawie tego przepisu w sytuacji, w której osoba, której nakaz dotyczy, a której nakaz ten został należycie doręczony, dysponowała skutecznym środkiem zaskarżenia w wydającym nakaz państwie członkowskim, z którego to środka nie skorzystała, mimo że mogła w ten sposób doprowadzić do kontroli przestrzegania swoich praw podstawowych, w szczególności praw zagwarantowanych w art. 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej, przez sąd tego państwa członkowskiego, podnosząc przed tym sądem, po pierwsze, zarzut braku uczestnictwa we wszystkich etapach postępowania karnego prowadzącego do wydania tego nakazu, po drugie, zarzut braku pouczenia o prawie do adwokata, a po trzecie, zarzut braku doręczenia pełnego tekstu wyroku zawierającego nakaz konfiskaty w języku zrozumiałym dla osoby, której nakaz dotyczy.
( ) Język oryginału: francuski.
( ) Decyzja ramowa Rady z dnia 13 czerwca 2002 r. w sprawie europejskiego nakazu aresztowania i procedury wydawania osób między państwami członkowskimi (Dz.U. 2002, L 190, s. 1).
( ) Zobacz w szczególności wyrok z dnia 29 lipca 2024 r., Breian (C‑318/24 PPU, EU:C:2024:658, pkt 38, 77–79 i przytoczone tam orzecznictwo).
( ) Dz.U. 2018, L 303, s. 1.
( ) Decyzja ramowa Rady z dnia 27 listopada 2008 r. o stosowaniu zasady wzajemnego uznawania do wyroków skazujących na karę pozbawienia wolności lub inny środek polegający na pozbawieniu wolności – w celu wykonania tych wyroków w Unii Europejskiej (Dz.U. 2008, L 327, s. 27).
( ) Z uwag rządu słoweńskiego wynika, że na mocy tego nakazu zabezpieczenia, wydanego w dniu 16 czerwca 2014 r. na okres trzech miesięcy, zakazano posiadaczowi akcji w spółce L.Z. – spółce D. – rozporządzania nimi. Spółka D. nie wniosła sprzeciwu wobec wspomnianego nakazu. Z tych samych uwag wynika również, że tenże nakaz był kilkakrotnie przedłużany w okresie od 9 września 2014 r. do 28 listopada 2019 r. Spółka D. zaskarżyła dwa z tych przedłużeń. Te środki odwoławcze zostały oddalone.
( ) Zgodnie z tym przepisem oprócz przypadków, gdy postępowanie karne zakończy się wydaniem orzeczenia stwierdzającego winę podejrzanego, pieniądze lub mienie nielegalnego pochodzenia, o których mowa w art. 245 Kazenski zakonik (kodeksu karnego), oraz bezprawnie przekazana lub dana łapówka, o której mowa w art. 151, 157, 241, 242, 261, 262, 263 i 264 tego kodeksu, zostaną także skonfiskowane, jeśli zostaną udowodnione ustawowe znamiona przestępstwa z art. 245 wspomnianego kodeksu wskazujące na to, że pieniądze lub mienie, o których mowa w tym artykule, pochodzą z przestępstw.
( ) Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 3 kwietnia 2014 r. w sprawie zabezpieczenia i konfiskaty narzędzi służących do popełnienia przestępstwa i korzyści pochodzących z przestępstwa w Unii Europejskiej (Dz.U. 2014, L 127, s. 39; sprostowanie Dz.U. 2014, L 138, s. 114).
( ) Sąd odsyłający powołuje się w tym względzie na art. 3 ust. 2 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2010/64/UE z dnia 20 października 2010 r. w sprawie prawa do tłumaczenia ustnego i tłumaczenia pisemnego w postępowaniu karnym (Dz.U. 2010, L 280, s. 1).
( ) Zobacz motywy 1 i 2 rozporządzenia 2018/1805.
( ) Zobacz motyw 3 rozporządzenia 2018/1805.
( ) Zobacz motyw 4 rozporządzenia 2018/1805.
( ) Zobacz motyw 12 rozporządzenia 2018/1805.
( ) Zobacz także motyw 13 rozporządzenia 2018/1805.
( ) W celu zapoznania się ze szczegółowym opracowaniem zob. A.M. Maugeri, Regulation (EU) 2018/1805: Mutual recognition of freezing and confiscation orders between efficiency and safeguards. „Proceedings in criminal matters” and non-conviction-based confiscation, New Journal of European Criminal Law, Vol. 15, nr 2, Mortsel, Intersentia, 2024, s. 164–208. Zobacz także S. Oliveira e Silva, Regulation (EU) 2018/1805 on the mutual recognition of freezing and confiscation orders: A headlong rush into Europe-wide harmonization?, New Journal of European Criminal Law, Vol. 13, nr 2, Mortsel, Intersentia, 2022, s. 198–215.
( ) Tak więc zasada wzajemnego uznawania wyroków i orzeczeń sądowych oznacza, że istnieje wzajemne zaufanie co do tego, iż każde z państw członkowskich akceptuje stosowanie prawa karnego obowiązującego w innych państwach członkowskich, nawet jeśli zastosowanie własnego prawa krajowego prowadziłoby do innego rozstrzygnięcia: zob. w szczególności wyrok z dnia 21 grudnia 2023 r., G.K. i in. (Prokuratura Europejska) (C‑281/22, EU:C:2023:1018, pkt 57 i przytoczone tam orzecznictwo).
( ) Moim zdaniem zarzuty rządu słoweńskiego dotyczące dopuszczalności trzeciego pytania prejudycjalnego, oparte na rzekomym błędnym przedstawieniu okoliczności faktycznych przez sąd odsyłający, należy odrzucić, ponieważ pytania zadawane przez ten sąd odsyłający, na którym spoczywa obowiązek ustalenia, w szczególności, stanu faktycznego, korzystają z domniemania posiadania znaczenia dla sprawy [zob. podobnie wyrok z dnia 11 kwietnia 2024 r., Sozialministeriumservice (C‑116/23, EU:C:2024:292, pkt 29 i przytoczone tam orzecznictwo)].
( ) Zobacz analogicznie wyrok z dnia 29 lipca 2024 r., Alchaster (C‑202/24, zwany dalej wyrokiem Alchaster, EU:C:2024:649, pkt 49).
( ) Zobacz w związku z tą klauzulą generalną motywy 16 i 17 rozporządzenia 2018/1805.
( ) Zobacz również motyw 34 rozporządzenia 2018/1805.
( ) Zobacz w szczególności wyrok Alchaster (pkt 51 i przytoczone tam orzecznictwo).
( ) Zobacz w szczególności wyrok Alchaster (pkt 52 i przytoczone tam orzecznictwo).
( ) Zobacz w szczególności wyrok Alchaster (pkt 53 i przytoczone tam orzecznictwo).
( ) Zobacz w szczególności wyrok Alchaster (pkt 54 i przytoczone tam orzecznictwo).
( ) Zobacz w szczególności wyrok Alchaster (pkt 56 i przytoczone tam orzecznictwo).
( ) Zobacz w szczególności wyrok Alchaster (pkt 57 i przytoczone tam orzecznictwo).
( ) Zobacz w szczególności wyrok Alchaster (pkt 58 i przytoczone tam orzecznictwo).
( ) Zobacz w szczególności wyrok Alchaster (pkt 59 i przytoczone tam orzecznictwo).
( ) Zobacz w szczególności wyrok Alchaster (pkt 60 i przytoczone tam orzecznictwo).
( ) Jeżeli chodzi o odrębność celu europejskiego nakazu aresztowania w porównaniu z celem innych instrumentów współpracy wymiarów sprawiedliwości w sprawach karnych, a mianowicie europejskiego nakazu dochodzeniowego, zob. wyrok z dnia 8 grudnia 2020 r., Staatsanwaltschaft Wien (Sfałszowane polecenia przelewu) (C‑584/19, EU:C:2020:1002, pkt 72, 73).
( ) EU:C:2014:2454.
( ) Zobacz wyrok z dnia 9 listopada 2023 r., Staatsanwaltschaft Aachen (C‑819/21, EU:C:2023:841, pkt 24, 27–30, 42).
( ) Zobacz w szczególności J. Ouwerkerk, The Missing Link in CJUE Staatsanwaltschaft Aachen (C‑819/21) and the Argument for Humanitarian Considerations in Prison Transfer Proceedings, European Journal of Crime, Criminal Law and Criminal Justice, Vol. 32, nr 3, Den Haag, Wolters Kluwer, 2024, s. 181–195; S. Romero Candau, Deficiencias sistémicas y reconocimiento de sentencias privativas de libertad. A propósito de la sentencia de 9 de noviembre de 2023, Staatsanwaltschaft Aachen, w: Revista de Derecho Comunitario Europeo, vol. 78, Centro de Políticos y Estudios Constitucionales, Madrid, 2024, s. 217–235, a także S. Montaldo, Intersections among EU judicial cooperation instruments and the quest for an advanced and consistent European judicial space: The case of the transfer and surrender of convictions in the EU, New Journal of European Criminal Law, Vol. 13, nr 3, Mortsel, Intersentia, 2022, s. 252–269, w szczególności s. 264–268.
( ) Zobacz wyrok z dnia 9 listopada 2023 r., Staatsanwaltschaft Aachen (C‑819/21, EU:C:2023:841, pkt 25, 26).
( ) Zobacz wyrok z dnia 9 listopada 2023 r., Staatsanwaltschaft Aachen (C‑819/21, EU:C:2023:841, pkt 19).
( ) To samo dotyczy motywu 13 decyzji ramowej 2008/909, który odpowiada motywowi 12 decyzji ramowej 2002/584.
( ) Ta podstawa odmowy uznawania i wykonania została dodana w trakcie procedury ustawodawczej z inicjatywy Parlamentu Europejskiego [zob. sprawozdanie z dnia 12 stycznia 2018 r. w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie wzajemnego uznawania nakazów zabezpieczenia i nakazów konfiskaty (dokument A8‑0001/2018), a także nota informacyjna z dnia 9 października 2018 r. Sekretariatu Generalnego Rady do Komitetu Stałych Przedstawicieli/Rady w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie wzajemnego uznawania nakazów zabezpieczenia i nakazów konfiskaty – wyniki pierwszego czytania w Parlamencie Europejskim (Strasburg, 1–4 października 2018 r.) (dokument 12697/18)] oraz w następstwie oświadczenia Republiki Federalnej Niemiec dotyczącego potrzeby jasnego i przejrzystego sformułowania podkreślającego, że decyzje w sprawie uznania i wykonania nakazu konfiskaty muszą być zgodne z prawami podstawowymi, z uwzględnieniem najnowszego orzecznictwa Trybunału dotyczącego poszanowania praw podstawowych [zob. nota Sekretariatu Generalnego Rady z dnia 15 grudnia 2017 r. do delegacji w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie wzajemnego uznawania nakazów zabezpieczenia i nakazów konfiskaty – wynik dyskusji na posiedzeniu Rady (ds. WSiSW) w dniu 8 grudnia 2017 r. (dokument 15451/17)].
( ) Zobacz S. Montaldo, The European Arrest Warrant and the protection of the best interests of the child: The Court’s last word on the limits of mutual recognition and the evolving obligations of national judicial authorities in Case C‑261/22 GN, Maastricht Journal of European and Comparative Law, Vol. 31, nr 1, London, Sage Publications, 2024, s. 106–123, w szczególności s. 115–117.
( ) W związku z tym Trybunał nie mógłby dojść do takiego samego wniosku jak w odniesieniu do art. 3 ust. 2 akapit drugi rozporządzenia (UE) nr 604/2013 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 26 czerwca 2013 r. w sprawie ustanowienia kryteriów i mechanizmów ustalania państwa członkowskiego odpowiedzialnego za rozpatrzenie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej złożonego w jednym z państw członkowskich przez obywatela państwa trzeciego lub bezpaństwowca (Dz.U. 2013, L 180, s. 31), a mianowicie że z tego przepisu jednoznacznie wynika, iż jedynie „nieprawidłowości systemowe”„powodujące ryzyko nieludzkiego lub poniżającego traktowania w rozumieniu art. 4 [Karty]” uniemożliwiają przekazanie osoby ubiegającej się o udzielenie ochrony międzynarodowej do państwa członkowskiego odpowiedzialnego za rozpatrzenie wniosku. Wspomniany przepis ustanawia zatem dwie przesłanki kumulatywne: zob. w szczególności wyrok z dnia 19 grudnia 2024 r., Tudmur (C‑185/24 i C‑189/24, EU:C:2024:1036, pkt 35 i przytoczone tam orzecznictwo). Takiego wniosku nie można wysnuć w odniesieniu do rozporządzenia 2018/1805, z którego w żadnym razie nie wynika, że wyłącznie istnienie ogólnych lub systemowych nieprawidłowości umożliwiłoby organowi wykonującemu powołanie się na podstawę odmowy uznania i wykonania, o której mowa w art. 19 ust. 1 lit. h) tego rozporządzenia.
( ) Zobacz wyrok z dnia 5 kwietnia 2016 r., Aranyosi i Căldăraru (C‑404/15 i C‑659/15 PPU, EU:C:2016:198).
( ) Zobacz wyrok z dnia 25 lipca 2018 r., Minister for Justice and Equality (Nieprawidłowości w systemie sądownictwa) (C‑216/18 PPU, EU:C:2018:586).
( ) Dz.U. 2023, L 191, s. 118.
( ) Chodzi o podstawę odmowy wykonania europejskiego nakazu wydania dowodów, gdy w sytuacjach wyjątkowych istnieją istotne podstawy, by sądzić, na podstawie konkretnych i obiektywnych dowodów, że wykonanie nakazu w szczególnych okolicznościach danej sprawy wiązałoby się z oczywistym naruszeniem odpowiedniego prawa podstawowego określonego w art. 6 TUE i w Karcie.
( ) Motyw ten wskazuje bowiem, że w szczególności przy ocenie tej podstawy odmowy, o której mowa w art. 12 ust. 1 lit. b) rozporządzenia 2023/1543, jeżeli organ przymuszający do wykonania nakazu dysponuje dowodami lub materiałami takimi jak przedstawione w uzasadnionym wniosku jednej trzeciej państw członkowskich, Parlamentu Europejskiego lub Komisji Europejskiej, przyjętym na podstawie art. 7 ust. 1 TUE, wskazującym, że – w przypadku wykonania nakazu – istnieje wyraźne ryzyko poważnego naruszenia prawa podstawowego do skutecznego środka prawnego i dostępu do bezstronnego sądu na mocy art. 47 Karty ze względu na systemowe lub ogólne braki w zakresie niezawisłości władzy sądowniczej państwa wydającego, organ przymuszający do wykonania nakazu powinien w sposób konkretny i precyzyjny ustalić, czy – biorąc pod uwagę sytuację osobistą danej osoby, a także charakter przestępstwa, w związku z którym prowadzone jest postępowanie karne, oraz okoliczności faktyczne, na których opiera się nakaz, a także uwzględniając informacje przekazane przez organ wydający – istnieją istotne przesłanki, by sądzić, że istnieje ryzyko naruszenia prawa danej osoby dostępu do bezstronnego sądu.
( ) Decyzja ramowa Rady z dnia 24 lutego 2005 r. w sprawie stosowania zasady wzajemnego uznawania do kar o charakterze pieniężnym (Dz.U. 2005, L 76, s. 16).
( ) Zobacz w szczególności wyroki: z dnia 5 grudnia 2019 r., Centraal Justitieel Incassobureau (Uznawanie i wykonywanie kar o charakterze pieniężnym) (C‑671/18, EU:C:2019:1054); a także z dnia 6 października 2021 r., Prokuratura Rejonowa Łódź‑Bałuty (C‑338/20, EU:C:2021:805).
( ) Zobacz w szczególności wyroki: z dnia 5 grudnia 2019 r., Centraal Justitieel Incassobureau (Uznawanie i wykonywanie kar o charakterze pieniężnym) (C‑671/18, EU:C:2019:1054, pkt 31 i przytoczone tam orzecznictwo); z dnia 6 października 2021 r., Prokuratura Rejonowa Łódź‑Bałuty (C‑338/20, EU:C:2021:805, pkt 24 i przytoczone tam orzecznictwo).
( ) Dz.U. 2014, L 130, s. 1.
( ) Zobacz wyrok z dnia 11 listopada 2021 r., Gavanozov II (C‑852/19, EU:C:2021:902). Na temat braku wymogu dwuetapowego badania w tym zakresie zob. L. Mancano, The Systemic and the Particular in European Law – Judicial Cooperation in Criminal Matters, German Law Journal, Vol. 24, nr 6, Cambridge, Cambridge University Press, 2023, s. 962–981, w szczególności s. 976. Zobacz także A. Hernandez Weiss, Effective protection of rights as a precondition to mutual recognition: Some thoughts on the CJEU’s Gavanozov II decision, New Journal of European Criminal Law, Vol. 13, nr 2, Mortsel, Intersentia, 2022, s. 180–197, w szczególności s. 190, 191.
( ) EU:C:2014:2454. Pragnę również zauważyć, że podobnie jak w przypadku każdej podstawy odmowy uznania i wykonania, wykładni podstawy przewidzianej w art. 19 ust. 1 lit. h) rozporządzenia 2018/1805 należy dokonywać w sposób ścisły: zob. w szczególności analogicznie wyroki: z dnia 29 kwietnia 2021 r., X (Europejski nakaz aresztowania – Ne bis in idem) (C‑665/20 PPU, EU:C:2021:339, pkt 39); z dnia 14 lipca 2022 r., Procureur général près la cour d’appel d’Angers (C‑168/21, EU:C:2022:558, pkt 40); z dnia 6 czerwca 2023 r., O.G. (Europejski nakaz aresztowania przeciwko obywatelowi państwa trzeciego) (C‑700/21, EU:C:2023:444, pkt 33).
( ) Zobacz w szczególności wyrok z dnia 4 października 2024 r., 1Dream i in. (C‑767/22, C‑49/23 i C‑161/23, EU:C:2024:823, pkt 73 i przytoczone tam orzecznictwo).
( ) Zobacz w szczególności wyrok z dnia 21 października 2021 r., Okrazhna prokuratura – Varna (C‑845/19 i C‑863/19, EU:C:2021:864, pkt 75–82), w którym Trybunał orzekł, że ze względu na ogólny charakter brzmienia art. 8 ust. 1 dyrektywy 2014/42 osobami, którym państwa członkowskie powinny zapewnić skuteczne środki prawne i sprawiedliwy proces, są nie tylko osoby skazane za popełnienie przestępstwa, lecz także osoby trzecie, których mienia dotyczy orzeczenie w sprawie konfiskaty (pkt 76 i przytoczone tam orzecznictwo). Zobacz także wyrok z dnia 12 maja 2022 r., RR i JG (Zabezpieczenie mienia osób trzecich) (C‑505/20, EU:C:2022:376, pkt 24, 33–38).
( ) Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 maja 2012 r. w sprawie prawa do informacji w postępowaniu karnym (Dz.U. 2012, L 142, s. 1).
( ) Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 października 2013 r. w sprawie prawa dostępu do adwokata w postępowaniu karnym i w postępowaniu dotyczącym europejskiego nakazu aresztowania oraz w sprawie prawa do poinformowania osoby trzeciej o pozbawieniu wolności i prawa do porozumiewania się z osobami trzecimi i organami konsularnymi w czasie pozbawienia wolności (Dz.U. 2013, L 294, s. 1).
( ) Zobacz w tym względzie wyrok z dnia 4 października 2024 r., 1Dream i in. (C‑767/22, C‑49/23 i C‑161/23, EU:C:2024:823). Pragnę zauważyć, że dyrektywa 2014/42 została zastąpiona dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1260 z dnia 24 kwietnia 2024 r. w sprawie odzyskiwania i konfiskaty mienia (Dz.U. L, 2024/1260). Artykuł 15 tej dyrektywy dotyczy konfiskaty bez uprzedniego wyroku skazującego.
( ) Zobacz w przedmiocie prawa do obrony przy stosowaniu rozporządzenia 2018/1805 N. Brandão, The right of defence under Regulation (EU) 2018/1805 on the mutual recognition of freezing orders and confiscation orders, New Journal of European Criminal Law, Vol. 13, nr 1, Mortsel, Intersentia, 2022, s. 28–41.
( ) Są to dyrektywy 2010/64, 2012/13 i 2013/48, a także dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/343 z dnia 9 marca 2016 r. w sprawie wzmocnienia niektórych aspektów domniemania niewinności i prawa do obecności na rozprawie w postępowaniu karnym (Dz.U. 2016, L 65, s. 1), dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/800 z dnia 11 maja 2016 r. w sprawie gwarancji procesowych dla dzieci będących podejrzanymi lub oskarżonymi w postępowaniu karnym (Dz.U. 2016, L 132, s. 1) oraz dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/1919 z dnia 26 października 2016 r. w sprawie pomocy prawnej z urzędu dla podejrzanych i oskarżonych w postępowaniu karnym oraz dla osób, których dotyczy wniosek w postępowaniu dotyczącym europejskiego nakazu aresztowania (Dz.U. 2016, L 297, s. 1).
( ) Wyrok z dnia 21 października 2021 r., Okrazhna prokuratura – Varna (C‑845/19 i C‑863/19, EU:C:2021:864, pkt 75).
( ) Zobacz w szczególności wyrok z dnia 26 lipca 2017 r., Sacko (C‑348/16, EU:C:2017:591, pkt 32 i przytoczone tam orzecznictwo).
( ) Zgodnie z art. 500 ust. 1 ZKP, jeżeli zastosowanie ma konfiskata korzyści pochodzących z przestępstwa innego beneficjenta, musi on zostać wezwany do złożenia wyjaśnień w postępowaniu przygotowawczym i na rozprawie głównej. W przypadku osoby prawnej do wzięcia udziału powinien zostać wezwany jej przedstawiciel. W wezwaniu należy zaznaczyć, że postępowanie będzie prowadzone nawet pod jego nieobecność. Zgodnie z art. 500 ust. 2 ZKP przedstawiciel osoby prawnej jest przesłuchiwany na rozprawie głównej po podejrzanym. To samo dotyczy innego beneficjenta, jeżeli nie został on wezwany w charakterze świadka. Ponadto art. 500 ust. 5 ZKP stanowi, że jeżeli sąd dopiero podczas rozprawy głównej stwierdzi, że zastosowanie ma przepadek korzyści pochodzących z przestępstwa, musi odroczyć rozprawę główną i wezwać beneficjenta lub przedstawiciela osoby prawnej.
( ) Zgodnie z art. 500 ust. 3 ZKP beneficjent i przedstawiciel osoby prawnej mają prawo, w zakresie ustalenia korzyści pochodzących z przestępstwa, składać wnioski dowodowe oraz za zgodą prezesa izby zadawać pytania podejrzanemu, świadkom i biegłym.
( ) Przepis ten stanowi zatem, że właściciel skonfiskowanych pieniędzy lub mienia lub skonfiskowanej łapówki ma prawo zaskarżyć orzeczenie dotyczące konfiskaty, o którym mowa w art. 498a ust. 2 ZKP, jeżeli uważa, że nie ma żadnej podstawy prawnej do konfiskaty.
( ) Zobacz wyrok z dnia 21 grudnia 2023 r., G.K. i in. (Prokuratura Europejska) (C‑281/22, EU:C:2023:1018, pkt 55).
( ) Zobacz wyrok z dnia 21 grudnia 2023 r., G.K. i in. (Prokuratura Europejska) (C‑281/22, EU:C:2023:1018, pkt 56 i przytoczone tam orzecznictwo).
( ) Zobacz wyrok z dnia 21 grudnia 2023 r., G.K. i in. (Prokuratura Europejska) (C‑281/22, EU:C:2023:1018, pkt 57 i przytoczone tam orzecznictwo).
( ) Zobacz wyrok z dnia 21 grudnia 2023 r., G.K. i in. (Prokuratura Europejska) (C‑281/22, EU:C:2023:1018, pkt 61, 63 i przytoczone tam orzecznictwo).
( ) Zobacz wyrok z dnia 21 grudnia 2023 r., G.K. i in. (Prokuratura Europejska) (C‑281/22, EU:C:2023:1018, pkt 64).
( ) Zobacz pkt 39 niniejszej opinii.
( ) Przepis ten stanowi, że wykonanie nakazów zabezpieczenia i nakazów konfiskaty podlega prawu państwa wykonującego, a organy tego państwa są jedynymi uprawnionymi do decydowania o procedurze wykonania nakazu oraz wszelkich związanych z tym środkach.
( ) Zgodnie z tym przepisem merytoryczne podstawy wydania nakazu zabezpieczenia lub nakazu konfiskaty nie mogą być przedmiotem zaskarżenia przed sądem państwa wykonującego.
( ) Zobacz w szczególności w odniesieniu do decyzji ramowej 2002/584 wyrok z dnia 29 lipca 2024 r., Breian (C‑318/24 PPU, EU:C:2024:658, pkt 32 i przytoczone tam orzecznictwo). Zobacz także w odniesieniu do dyrektywy 2014/41 wyrok z dnia 11 listopada 2021 r., Gavanozov II (C‑852/19, EU:C:2021:902, pkt 55 i przytoczone tam orzecznictwo).
( ) Zobacz motyw 4 rozporządzenia 2018/1805.
( ) A contrario Trybunał podkreślił w wyroku z dnia 11 listopada 2021 r. w sprawie Gavanozov II (C‑852/19, EU:C:2021:902), że niemożność kwestionowania w wydającym państwie członkowskim niezbędności i prawidłowości europejskiego nakazu dochodzeniowego dotyczącego dokonania przeszukania i zajęcia oraz przeprowadzenia przesłuchania świadka w ramach wideokonferencji skutkuje naruszeniem prawa do skutecznego środka prawnego, o którym mowa w art. 47 Karty, mogącym wykluczać zastosowanie wzajemnego uznawania w stosunku do tego państwa członkowskiego (pkt 56). W szczególności bowiem w świetle istotnej roli zasady wzajemnego uznawania w systemie ustanowionym w dyrektywie 2014/41 to do wydającego nakaz państwa członkowskiego należy stworzenie warunków, w których organ wykonujący nakaz będzie mógł skutecznie udzielić swego wsparcia zgodnie z prawem Unii (pkt 58). Ponadto Trybunał wziął pod uwagę art. 11 ust. 1 lit. f) tej dyrektywy, który jego zdaniem umożliwia organom wykonującym odstąpienie od tej zasady tytułem wyjątku, po przeprowadzeniu oceny danego wypadku, gdy istnieją istotne przesłanki uznania, że wykonanie czynności dochodzeniowej wskazanej w europejskim nakazie dochodzeniowym byłoby niezgodne z prawami podstawowymi zagwarantowanymi w szczególności w karcie. Wskazał on, że wobec braku jakiegokolwiek środka odwoławczego w wydającym nakaz państwie członkowskim zastosowanie tego przepisu stałoby się systemowe, co byłoby niezgodne zarówno z ogólną systematyką dyrektywy 2014/41, jak i z zasadą wzajemnego zaufania (pkt 59). Trybunał wywiódł z tego, że art. 6 tej dyrektywy, rozpatrywany w związku z art. 47 Karty i art. 4 ust. 3 TUE, należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie wydaniu przez właściwy organ państwa członkowskiego europejskiego nakazu dochodzeniowego dotyczącego dokonania przeszukania i zajęcia oraz przeprowadzenia przesłuchania świadka w ramach wideokonferencji, gdy w uregulowaniu tego państwa członkowskiego nie przewidziano żadnego środka odwoławczego od wydania takiego europejskiego nakazu dochodzeniowego (pkt 62).
( ) Dz.U. 2001, L 12, s. 1.
( ) Zobacz w szczególności wyroki: z dnia 7 września 2023 r., Charles Taylor Adjusting (C‑590/21, EU:C:2023:633, pkt 32 i przytoczone tam orzecznictwo); a także z dnia 4 października 2024 r., Real Madrid Club de Fútbol (C‑633/22, EU:C:2024:843, pkt 34 i przytoczone tam orzecznictwo). Zobacz także w tym względzie opinia rzecznika generalnego M. Szpunara w sprawie Real Madrid Club de Fútbol (C‑633/22, EU:C:2024:127, pkt 44).
( ) Zobacz w szczególności wyrok z dnia 6 września 2012 r., Trade Agency (C‑619/10, EU:C:2012:531, pkt 62). Zobacz także w tym względzie opinia rzecznika generalnego M. Szpunara w sprawie Real Madrid Club de Fútbol (C‑633/22, EU:C:2024:127, pkt 75).
( ) Zobacz wyroki: z dnia 16 lipca 2015 r., Diageo Brands (C‑681/13, EU:C:2015:471, pkt 50); z dnia 25 maja 2016 r., Meroni (C‑559/14, EU:C:2016:349, pkt 46). Zobacz bardziej ogólnie, w przedmiocie wymogu oczywistego naruszenia normy prawnej uznanej za zasadniczą w porządku prawnym wezwanego państwa członkowskiego lub prawa uznanego za podstawowe w tym porządku prawnym, wyrok z dnia 4 października 2024 r., Real Madrid Club de Fútbol (C‑633/22, EU:C:2024:843, pkt 37). W tym ostatnim wyroku Trybunał stwierdził, że sąd wezwanego państwa członkowskiego jest obowiązany odmówić stwierdzenia wykonalności orzeczenia lub, zależnie od przypadku, uchylić jego wykonalność na podstawie art. 34 pkt 1 i art. 45 rozporządzenia nr 44/2001 wyłącznie w sytuacji, gdy wykonanie orzeczenia w tym państwie skutkowałoby oczywistym naruszeniem prawa podstawowego zapisanego w Karcie (pkt 44).
( ) Zobacz wyroki: z dnia 16 lipca 2015 r., Diageo Brands (C‑681/13, EU:C:2015:471, pkt 49, 63); z dnia 25 maja 2016 r., Meroni (C‑559/14, EU:C:2016:349, pkt 47); a także z dnia 4 października 2024 r., Real Madrid Club de Fútbol (C‑633/22, EU:C:2024:843, pkt 38).
( ) Zobacz wyroki: z dnia 16 lipca 2015 r., Diageo Brands (C‑681/13, EU:C:2015:471, pkt 64); z dnia 25 maja 2016 r., Meroni (C‑559/14, EU:C:2016:349, pkt 48). Zobacz także w odniesieniu do rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1215/2012 z dnia 12 grudnia 2012 r. w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych (Dz.U. 2012, L 351, s. 1), które uchyliło rozporządzenie nr 44/2001, wyrok z dnia 7 kwietnia 2022 r., H Limited (C‑568/20, EU:C:2022:264, pkt 44–46). W tym ostatnim wyroku Trybunał orzekł, że oczywiste naruszenie normy prawnej uważanej za zasadniczą dla porządku prawnego państwa wezwanego lub prawa uznanego za podstawowe w tym porządku prawnym może polegać w szczególności na tym, że osoba, przeciwko której wystąpiono o wykonanie orzeczenia, nie miała możliwości skutecznej obrony przed sądem pochodzenia orzeczenia ani możliwości zaskarżenia, w państwie członkowskim pochodzenia orzeczenia, orzeczenia, które miałoby zostać wykonane (pkt 45 i przytoczone tam orzecznictwo).
( ) Zobacz wyrok z dnia 16 lipca 2015 r., Diageo Brands (C‑681/13, EU:C:2015:471, pkt 68).
( ) Zobacz w szczególności wyrok z dnia 6 października 2021 r., Prokuratura Rejonowa Łódź‑Bałuty (C‑338/20, EU:C:2021:805, pkt 34 i przytoczone tam orzecznictwo). W tym samym punkcie Trybunał orzekł również, że takie doręczenie musi umożliwić zainteresowanej osobie dokładne zapoznanie się z uzasadnieniem wydanego wobec niej orzeczenia, jak również środkami jego zaskarżenia i wyznaczonym w tym celu terminie, co pozwoli jej na skuteczną obronę jej praw oraz na w pełni świadome podjęcie decyzji, czy celowe jest wniesienie sprawy do sądu.
( ) Zobacz w tym względzie wyrok z dnia 29 lipca 2024 r., Breian (C‑318/24 PPU, EU:C:2024:658, pkt 115).
( ) Przepis ten stanowi również, że zgodnie z art. 17 ust. 2 rozporządzenia 2018/1805 należy przetłumaczyć jedynie zaświadczenie dotyczące konfiskaty.
( ) Zobacz oświadczenie dostępne na stronie internetowej: https://www.ejn-crimjust.europa.eu/ejn/libdocumentproperties/FR/3304.
© Unia Europejska, źródło: EUR-Lex (eur-lex.europa.eu), pozyskano 15.07.2026. Autentyczne są wyłącznie wersje opublikowane w Dz. Urz. UE. · Źródło