C-815/19

OPINIA RZECZNIKA GENERALNEGO JEANA RICHARDA DE LA TOURA przedstawiona w dniu 9 grudnia 2020 r. ( ) Sprawa C‑815/19 Natumi GmbH przeciwko Land Nordrhein-Westfalen, przy udziale Vertreter des Bundesinteresses beim Bundesverwaltungsgericht [wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Bundesverwaltungsgericht (federalny sąd administracyjny, Niemcy)] Odesłanie prejudycjalne – Rozporządzenie (WE) nr 834/2007 – Rozporządzenie (WE) nr 889/2008 – Produkcja ekologiczna i znakowanie produktów ekologicznych – Stosowanie niektórych składników nieekologicznych pochodzenia rolniczego w przetwórstwie żywności – Glon Lithothamnium (Lithothamnium calcareum) – Wzmianka „wapń” I. Wprowadzenie 1. Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni rozporządzenia Rady (WE) nr 834/2007 z dnia 28 czerwca 2007 r. w sprawie produkcji ekologicznej i znakowania produktów ekologicznych i uchylającego rozporządzenie (EWG) nr 2092/91 ( ) oraz rozporządzenia Komisji (WE) nr 889/2008 z dnia 5 września 2008 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 834/2007 w sprawie produkcji ekologicznej i znakowania produktów ekologicznych w odniesieniu do produkcji ekologicznej, znakowania i kontroli ( ). 2. Wniosek ten został złożony w ramach sporu pomiędzy Natumi GmbH a Land Nordrhein-Westfalen (krajem związkowym Nadrenia Północna-Westfalia, Niemcy), reprezentowanym przez Landesamt für Natur, Umwelt und Verbraucherschutz Nordrhein-Westfalen (urząd kraju związkowego ds. przyrody, środowiska i ochrony konsumentów w Nadrenii Północnej-Westfalii, Niemcy) w przedmiocie kwestionowanego stosowania nieekologicznego produktu, w tym przypadku glonu Lithothamnium (Lithothamnium calcareum), w przetwórstwie żywności i stosowania terminów odnoszących się do ekologicznej metody produkcji i obecności wapnia na etykietach tej przetworzonej w ten sposób żywności. 3. Sprawa ta daje Trybunałowi sposobność do rozważenia możliwości stosowania w przetworzonej żywności ekologicznej substancji, która mimo że została umieszczona w zamkniętym wykazie nieekologicznych składników rolnych dopuszczonych w tej dziedzinie, jest stosowana jako źródło minerału lub mikroelementu, który nie został dopuszczony przez prawo Unii lub prawo państwa członkowskiego zgodne z prawem Unii. Zasadniczo to właśnie pytanie zostało bowiem przedstawione Trybunałowi. 4. W niniejszej opinii zaproponuję Trybunałowi udzielenie na to pytanie odpowiedzi przeczącej. II. Prawo Unii A.   Rozporządzenie nr 834/2007 5. W motywach 3, 5, 20, 22 i 25 rozporządzenia nr 834/2007 wskazano: „(3) Celem [ram prawnych Unii] regulujących sektor produkcji ekologicznej powinno być zagwarantowanie uczciwej konkurencji i właściwego funkcjonowania rynku wewnętrznego produktów ekologicznych, a także utrzymanie i uzasadnienie zaufania konsumentów w stosunku do produktów oznaczonych jako ekologiczne […]. […] (5) W związku z tym stosowne jest bardziej jednoznaczne określenie celów, zasad i reguł mających zastosowanie do produkcji ekologicznej, co przyczyni się do zwiększenia przejrzystości i do wzrostu zaufania klientów, jak również do rozpowszechnienia zharmonizowanego rozumienia koncepcji produkcji ekologicznej. […] (20) Żywność przetworzona powinna być oznaczona jako ekologiczna, wyłącznie jeżeli wszystkie lub niemal wszystkie składniki pochodzenia rolnego są ekologiczne. Należy jednak ustanowić szczególne przepisy dotyczące znakowania żywności przetworzonej zawierającej składniki rolne, których nie można otrzymać ekologicznie, np. produkty myślistwa i rybactwa […]. […] (22) Ważną kwestią jest utrzymanie zaufania konsumentów do produktów rolnictwa ekologicznego. Z tego względu wyjątki od wymogów mających zastosowanie do produkcji ekologicznej powinny ograniczać się wyłącznie do takich przypadków, w których zastosowanie odstępstw od zasad produkcji zostanie uznane za uzasadnione. […] (25) Uważa się […] za wskazane ograniczenie stosowania logo [produkcji ekologicznej Unii Europejskiej] do produktów zawierających wyłącznie lub niemal wyłącznie składniki pochodzące z rolnictwa ekologicznego, by nie wprowadzać konsumentów w błąd co do ekologicznego charakteru całego produktu. Dlatego też nie należy zezwalać na stosowanie tego logo do znakowania produktów wytworzonych w okresie konwersji lub przetworzonych środków spożywczych, w których mniej niż 95% składników pochodzenia rolnego to składniki pochodzące z rolnictwa ekologicznego”. 6. Artykuł 1 tego rozporządzenia, zatytułowany „Cel i zakres zastosowania”, stanowi, co następuje: „1.   Niniejsze rozporządzenie stanowi podstawę trwałego rozwoju produkcji ekologicznej przy jednoczesnym zapewnieniu skutecznego funkcjonowania rynku wewnętrznego, zagwarantowaniu uczciwej konkurencji, zapewnieniu zaufania konsumentów oraz ochronie ich interesów. Ustanawia ono wspólne cele i zasady będące fundamentem przepisów wydanych na podstawie tego rozporządzenia w zakresie: a) wszystkich etapów produkcji, przygotowania i dystrybucji produktów rolnictwa ekologicznego oraz ich kontroli; b) stosowania na etykietach i w reklamach oznaczeń odnoszących się do produkcji ekologicznej. 2.   Niniejsze rozporządzenie stosuje się do następujących produktów pochodzenia rolnego, w tym pochodzących z akwakultury, wprowadzonych na rynek lub takich, które mają być wprowadzone na rynek: a) żywe lub nieprzetworzone produkty rolne; b) przetworzone produkty rolne przeznaczone do spożycia; c) pasze; […] 4.   Niniejsze rozporządzenie stosuje się bez uszczerbku dla innych przepisów [Unii] lub krajowych, w zgodności z prawem [Unii] dotyczącym produktów wymienionych w tym artykule i obejmującym przepisy dotyczące produkcji, przygotowania, obrotu, znakowania i kontroli, w tym przepisy w zakresie środków spożywczych i żywienia zwierząt”. 7. Artykuł 6 rozporządzenia nr 834/2007, zatytułowany „Szczegółowe zasady dotyczące przetwarzania żywności ekologicznej”, przewiduje: „[P]rodukcja przetworzonej żywności ekologicznej opiera się na następujących szczegółowych zasadach: a) wytwarzanie żywności ekologicznej z ekologicznych składników rolniczych, chyba że dany składnik nie jest dostępny na rynku w jakości ekologicznej; b) ograniczenie stosowania dodatków do żywności, składników nieekologicznych pełniących głównie funkcje technologiczne i sensoryczne, jak również mikroelementów oraz substancji pomocniczych w przetwórstwie, tak by były stosowane w minimalnym zakresie i tylko na wypadek istotnej potrzeby technologicznej lub do szczególnych celów żywieniowych; c) wykluczenie substancji i metod przetwarzania mogących wprowadzać w błąd w kwestii prawdziwej natury danego produktu; d) staranne przetwarzanie żywności, najlepiej przy zastosowaniu metod biologicznych, mechanicznych i fizycznych”. 8. Artykuł 13 tego rozporządzenia, zatytułowany „Zasady produkcji wodorostów”, stanowi: „1.   Zbiór naturalnie rosnących w morzu wodorostów i ich części uznaje się za metodę produkcji ekologicznej, pod warunkiem że: a) obszary ich występowania charakteryzują się bardzo dobrą jakością ekologiczną […] i nie są nieodpowiednie ze zdrowotnego punktu widzenia. W oczekiwaniu na wprowadzenie bardziej szczegółowych zasad do przepisów wykonawczych nie zbiera się dziko rosnących wodorostów jadalnych w obszarach niespełniających kryteriów klasy A lub klasy B zgodnie z ich określeniem w załączniku II do rozporządzenia (WE) nr 854/2004[ ( )]; […]”. 9. Artykuł 14 ust. 1 lit. d) ppkt (iv) rozporządzenia nr 834/2007 przewiduje: „[D]o produkcji zwierzęcej stosuje się następujące zasady: […] d) w odniesieniu do pasz: […] iv) nieekologiczne materiały paszowe pochodzenia roślinnego, materiały paszowe pochodzenia zwierzęcego i mineralnego, dodatki paszowe, niektóre produkty używane w żywieniu zwierząt oraz substancje pomocnicze w przetwórstwie są stosowane wyłącznie w przypadku, gdy zostały one dopuszczone do stosowania w produkcji ekologicznej na mocy art. 16”. 10. Artykuł 19 tego rozporządzenia, zatytułowany „Ogólne zasady produkcji żywności przetworzonej”, stanowi w ust. 2: „W odniesieniu do składu przetworzonej żywności ekologicznej spełnione są następujące warunki: a) dany produkt wytwarzany jest głównie ze składników pochodzenia rolniczego; w celu stwierdzenia, czy produkt został wyprodukowany głównie ze składników pochodzenia rolniczego, pod uwagę nie bierze się dodatków w postaci wody i soli kuchennej; b) mogą być stosowane wyłącznie dodatki, substancje pomocnicze w przetwórstwie, środki aromatyzujące, woda, sól, preparaty na bazie mikroorganizmów i enzymów, minerały, mikroelementy, witaminy, a także aminokwasy i inne mikroelementy w środkach spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego tylko w zakresie, w jakim zostały dopuszczone do stosowania w produkcji ekologicznej zgodnie z art. 21; c) nieekologiczne składniki rolne mogą być stosowane wyłącznie, jeżeli zostały dopuszczone do stosowania w produkcji ekologicznej zgodnie z art. 21 lub gdy stosowane są na podstawie czasowego zezwolenia wydanego przez państwo członkowskie; […]”. 11. Artykuł 21 wspomnianego rozporządzenia, zatytułowany „Kryteria dla niektórych produktów i substancji w przetwórstwie”, ma następujące brzmienie: „1.   Zezwolenie na stosowanie produktów i substancji w produkcji ekologicznej i ich umieszczenie w zamkniętym wykazie produktów i substancji, o których mowa w art. 19 ust. 2 lit. b) i c), zależy od celów i zasad określonych w tytule II oraz od następujących kryteriów, ocenianych jako całość: (i) środki alternatywne dopuszczone zgodnie z tym rozdziałem nie są dostępne; (ii) bez ich użycia nie byłoby możliwe wyprodukowanie lub konserwowanie żywności, lub spełnienie wymogów żywieniowych określonych na podstawie prawodawstwa [Unii]. […] 2.   Komisja [Europejska] podejmuje, zgodnie z procedurą, o której mowa w art. 37 ust. 2, decyzję o dopuszczeniu produktów i substancji, o których mowa w ust. 1 niniejszego artykułu, i ich umieszczeniu w zamkniętym wykazie oraz ustala szczegółowe warunki ich stosowania i ograniczenia dotyczące ich użycia, a także, w razie konieczności, podejmuje decyzję o wycofaniu produktów. […]”. 12. Artykuł 23 rozporządzenia nr 834/2007, zatytułowany „Stosowanie terminów związanych z produkcją ekologiczną”, stanowi: „1.   Do celów niniejszego rozporządzenia uznaje się, że produkt opatrzony jest terminem odnoszącym się do ekologicznej metody produkcji, jeżeli przy znakowaniu, w materiałach reklamowych lub dokumentach handlowych taki produkt, jego składniki lub materiały paszowe opisywane są za pomocą terminów sugerujących nabywcy, że produkt ten, jego składniki lub materiały paszowe zostały uzyskane zgodnie z przepisami określonymi w niniejszym rozporządzeniu. Zwłaszcza terminy wymienione w załączniku, ich pochodne lub wersje skrócone, jak np. »bio« i »eko«, używane samodzielnie lub łącznie, mogą być stosowane na terenie [Unii Europejskiej] i we wszystkich językach [Unii] w znakowaniu i reklamie produktu, który spełnia wymogi określone na mocy niniejszego rozporządzenia lub zgodnie z niniejszym rozporządzeniem. Przy znakowaniu i w reklamie żywych lub nieprzetworzonych produktów rolnych można stosować terminy odnoszące się do ekologicznej metody produkcji wyłącznie wtedy, gdy wszystkie składniki tego produktu również zostały wyprodukowane zgodnie z wymogami określonymi w niniejszym rozporządzeniu. 2.   Terminy, o których mowa w ust. 1, nie są stosowane na terenie [Unii] i w żadnym z języków [Unii] w znakowaniu, reklamie i dokumentach handlowych produktu, który nie spełnia wymogów wymienionych w niniejszym rozporządzeniu, chyba że nie są używane w odniesieniu do produktów rolnych w żywności lub paszy lub wyraźnie w żaden sposób nie łączą się z produkcją ekologiczną. Ponadto nie stosuje się żadnych terminów, w tym terminów stosowanych w znakach towarowych, ani praktyk używanych w znakowaniu lub reklamie mogących wprowadzić w błąd konsumenta lub użytkownika poprzez sugerowanie, że produkt lub składniki spełniają wymogi wymienione w niniejszym rozporządzeniu. […] 4.   W odniesieniu do żywności przetworzonej terminy, o których mowa w ust. 1, można stosować: a) w opisie handlowym, pod warunkiem że: i) żywność przetworzona spełnia wymogi art. 19; ii) co najmniej 95% masy jej składników pochodzenia rolniczego stanowią składniki ekologiczne; b) tylko w wykazie składników, pod warunkiem że żywność ta spełnia przepisy art. 19 ust. 1, art. 19 ust. 2 lit. a), [b) i d)]; […]”. B.   Rozporządzenie nr 889/2008 13. Motywy 20 i 21 rozporządzenia nr 889/2008 mają następujące brzmienie: „(20) Aby umożliwić produkcję niektórych rodzajów ekologicznej przetworzonej żywności i pasz potrzebne są określone produkty i substancje nieekologiczne. Ujednolicenie przepisów dotyczących przetwórstwa win na poziomie [Unii] wymaga więcej czasu. Z tego względu w przetwórstwie win wspomniane produkty należy objąć odstępstwem do momentu ustanowienia szczegółowych zasad w ramach dalszego procesu legislacyjnego. (21) Do celów przetwarzania żywności ekologicznej, na mocy rozporządzenia (EWG) nr 2092/91[ ( )] dopuszczono użycie, w ściśle określonych warunkach, niektórych składników pochodzenia nierolniczego, niektórych środków używanych w przetwórstwie żywności i niektórych składników nieekologicznych. Dla zapewnienia ciągłości rolnictwa ekologicznego należy utrzymać dopuszczenie odnośnych produktów i substancji zgodnie z przepisami określonymi w art. 21 ust. 2 rozporządzenia […] nr 834/2007. Ponadto w celu zapewnienia jasności właściwe jest zamieszczenie w załączniku do niniejszego rozporządzenia wykazu produktów i substancji, które dopuszczono do użycia na mocy rozporządzenia […] nr 2092/91. W przyszłości na innej podstawie prawnej, mianowicie na podstawie art. 21 ust. 2 rozporządzenia […] nr 834/2007, możliwe będzie dodawanie do tego wykazu innych produktów i substancji. Zatem celowe będzie oznaczenie we wspomnianym wykazie przy pomocy osobnych symboli szczególnego charakteru każdej kategorii produktów i substancji”. 14. Rozdział 1a tytułu II rozporządzenia nr 889/2008, dotyczący „[p]rodukcji wodorostów morskich”, przewiduje w art. 6a, zatytułowanym „Zakres”: „Niniejszy rozdział ustanawia szczegółowe zasady produkcji wodorostów morskich. Do celów niniejszego rozdziału »wodorosty morskie« obejmują wielokomórkowe algi morskie, fitoplankton oraz mikroalgi”. 15. Artykuł 22 lit. d) tego rozporządzenia stanowi: „Dla celów art. 14 ust. 1 lit. d) ppkt (iv) rozporządzenia […] nr 834/2007 do przetwarzania pasz ekologicznych i żywienia zwierząt ekologicznych można stosować wyłącznie następujące substancje: […] d) materiały paszowe pochodzenia mineralnego, wymienione w sekcji 1 załącznika V”. 16. Artykuł 27 ust. 1 lit. f) rozporządzenia nr 889/2008 ma następujące brzmienie: „Do celów art. 19 ust. 2 lit. b) rozporządzenia […] nr 834/2007 w przetwórstwie żywności ekologicznej, z wyjątkiem produktów z sektora wina, do których mają zastosowanie przepisy rozdziału 3a, można stosować wyłącznie następujące substancje: […] f) minerały (wraz z pierwiastkami śladowymi), witaminy, aminokwasy i mikroelementy, pod warunkiem że: (i) ich użycie w żywności przeznaczonej do normalnego spożycia jest »bezpośrednio wymagane prawem« w znaczeniu, że jest bezpośrednio wymagane przepisami prawa Unii lub przepisami prawa krajowego zgodnymi z prawem Unii, z tym skutkiem, że żywność ta nie może w ogóle być wprowadzona do obrotu jako żywność przeznaczona do normalnego spożycia, jeżeli te minerały, witaminy, aminokwasy lub mikroelementy nie zostaną dodane; lub (ii) jeżeli chodzi o żywność wprowadzoną do obrotu jako mającą szczególne cechy lub skutki zdrowotne lub żywieniowe lub w odniesieniu do potrzeb określonych grup konsumentów: – w produktach, o których mowa w art. 1 ust. 1 lit. a) i b) rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 609/2013[ ( )], ich stosowanie jest dozwolone na mocy tego rozporządzenia i aktów przyjętych na podstawie jego art. 11 ust. 1 w odniesieniu do tych produktów, – w produktach objętych dyrektywą Komisji 2006/125/WE[ ( )], ich stosowanie jest dozwolone na mocy tej dyrektywy, lub – w produktach objętych dyrektywą Komisji 2006/141/WE[ ( )], ich stosowanie jest dozwolone na mocy tej dyrektywy”. 17. Artykuł 28 rozporządzenia nr 889/2008 stanowi: „Do celów art. 19 ust. 2 lit. c) rozporządzenia […] nr 834/2007 w przetwórstwie żywności ekologicznej dopuszcza się stosowanie nieekologicznych składników pochodzenia rolniczego wymienionych w załączniku IX”. 18. Załącznik V do rozporządzenia nr 889/2008 dotyczy „[m]ateriałów paszowych, o których mowa w art. 22 lit. d), art. 24 ust. 2 i art. 25m ust. 1”. Jego część 1 zawiera wykaz „[m]ateriałów paszowych pochodzenia mineralnego”, w którym figurują między innymi wapienne muszle morskie, kwaśny węglan wapnia z alg morskich (maerl), czerwone wapienne algi, glukonian wapnia i węglan wapnia. 19. Część A załącznika VIII do tego rozporządzenia, w związku z którym należy interpretować art. 27, stanowi, że węglan wapnia (E 170) nie może być stosowany do barwienia lub wzbogacania produktów w wapń. 20. Załącznik IX do wspomnianego rozporządzenia, zatytułowany „Składniki pochodzenia rolniczego nieprodukowane metodami ekologicznymi, o których mowa w art. 28”, zawiera część 1, która dotyczy „nieprzetworzonych produktów roślinnych oraz produktów z nich pozyskanych w wyniku procesów”. W pkt 1.3 tej części wymienione zostały „[g]lony, włącznie z wodorostami morskimi, dopuszczone w przetwórstwie żywności nieekologicznej”. C.   Rozporządzenie (WE) nr 1925/2006 21. Artykuł 3 rozporządzenia (WE) nr 1925/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 20 grudnia 2006 r. w sprawie dodawania do żywności witamin i składników mineralnych oraz niektórych innych substancji ( ), zatytułowany „Wymagania dotyczące dodawania witamin i składników mineralnych”, stanowi w ust. 1: „Do żywności można dodawać tylko witaminy lub składniki mineralne określone w wykazie zawartym w załączniku I, w formach wymienionych w załączniku II, z zastrzeżeniem przepisów określonych w niniejszym rozporządzeniu”. 22. W załączniku I do rozporządzenia nr 1925/2006, zatytułowanym „Witaminy i składniki mineralne, które mogą być dodawane do żywności”, wymieniono w pkt 2, dotyczącym „[s]kładników mineralnych”, w szczególności wapń. 23. W załączniku II do tego rozporządzenia, zatytułowanym „Formy chemiczne witamin i składników mineralnych, które mogą być dodawane do żywności”, wymieniono w pkt 2, dotyczącym „składników mineralnych”, w szczególności węglan wapnia, chlorek wapnia, cytrynian i jabłczan wapnia, sole wapniowe kwasu cytrynowego, glukonian wapnia, glicerofosforan wapnia, mleczan wapnia, sole wapniowe kwasu ortofosforowego, wodorotlenek wapnia, jabłczan wapnia, tlenek wapnia, siarczan wapnia, sole wapniowe fosforylowanych oligosacharydów. D.   Rozporządzenie (UE) nr 1169/2011 24. W art. 2 ust. 2 lit. f) rozporządzenia (UE) nr 1169/2011 ( ) zdefiniowano pojęcie „składnika” jako „każdą substancję lub produkt, w tym środki aromatyzujące, dodatki do żywności, enzymy spożywcze oraz każdy komponent składnika złożonego, użyte przy wytworzeniu lub przygotowywaniu danego środka spożywczego i nadal obecne w produkcie gotowym, nawet jeżeli ich forma uległa zmianie; pozostałości nie uważa się za składniki”. 25. W art. 2 ust. 2 lit. s) tego rozporządzenia zdefiniowano „składnik odżywczy” jako „białko, węglowodany, tłuszcz, błonnik, sód, witaminy i składniki mineralne, wymienione w pkt 1 części A załącznika XIII do niniejszego rozporządzenia, oraz substancje, które należą do jednej z tych kategorii lub stanowią jej składniki”. III. Okoliczności faktyczne sporu w postępowaniu głównym i pytania prejudycjalne 26. Skarżąca w postępowaniu głównym, Natumi, jest producentem napojów sojowych i ryżowych, który sprzedaje w formie paczkowanej. Dodaje ona do napojów Lithothamnium – czerwony glon koralowy w postaci proszku uzyskanego z oczyszczonych, kruszonych i suszonych osadów tego martwego glonu. Wspomniany glon zawiera głównie węglan wapnia i węglan magnezu. 27. Natumi sprzedaje między innymi napój o nazwie „Soja-Drink-Calcium” ze znakiem „bio”, opatrzony wzmiankami „wapń”, „zawierający bogate w wapń wodorosty morskie” oraz „zawierający wysokiej jakości wapń z wodorostów morskich Lithothamnium”. 28. Pismem z dnia 16 lutego 2005 r. pozwany w postępowaniu głównym, Land Nordrhein-Westfalen (kraj związkowy Nadrenia Północna-Westfalia), poinformował Natumi, że stosowanie węglanu wapnia jako minerału w produktach ekologicznych jest zakazane, uściślając, że jest tak również wówczas, gdy produkty te są wzbogacane w wapń poprzez dodanie glonów. 29. Pozwany w postępowaniu głównym wszczął postępowanie w sprawie wymierzenia grzywny wobec spółki Natumi, w wyniku którego w dniu 14 lipca 2005 r. spółka ta wniosła skargę o ustalenie do Verwaltungsgericht Düsseldorf (sądu administracyjnego w Düsseldorfie, Niemcy). 30. Ponieważ sąd ten oddalił powództwo, Natumi wniosła odwołanie do Oberverwaltungsgericht für das Land Nordrhein-Westfalen (wyższego sądu administracyjnego kraju związkowego Nadrenia Północna-Westfalia, Niemcy). Postępowanie zostało zawieszone na wspólny wniosek stron do czasu przyjęcia nowych rozporządzeń Unii. 31. Wyrokiem z dnia 19 maja 2016 r. sąd ten oddalił odwołanie Natumi, uznając, że przepisy Unii, które weszły w życie od tamtej pory, nie dopuszczają dodawania glonu Lithothamnium do żywności ekologicznej. Zdaniem wspomnianego sądu pkt 1.3 załącznika IX do rozporządzenia nr 889/2008 dotyczy wyłącznie glonów spożywczych. Chociaż przepisy te nie zawierają żadnego wyraźnego odniesienia do jadalnego charakteru glonów, wykładnia ta znajduje potwierdzenie w fakcie, że inne substancje wymienione w pkt 1.1 i 1.2 załącznika IX do tego rozporządzenia powinny być jadalne, podobnie jak glony, o których mowa w art. 13 ust. 1 lit. a) rozporządzenia nr 834/2007. Tymczasem glon Lithothamnium nie jest jadalny z powodu charakterystycznego osadu wapiennego w ścianach komórkowych. W każdym razie zwapnione pozostałości glonu Lithothamnium nie stanowią składników pochodzenia rolniczego, lecz minerały, których dodawanie do produktów ekologicznych co do zasady nie jest dozwolone. 32. Natumi wniosła skargę rewizyjną od wyroku wydanego w postępowaniu odwoławczym do Bundesverwaltungsgericht (federalnego sądu administracyjnego, Niemcy). 33. Bundesverwaltungsgericht (federalny sąd administracyjny) uważa, po pierwsze, że rozstrzygnięcie sporu w postępowaniu głównym zależy od tego, czy art. 28 rozporządzenia nr 889/2008 w związku z pkt 1.3 załącznika IX do tego rozporządzenia pozwala na stosowanie glonu Lithothamnium w formie żywej lub w postaci obumarłej jako składnika do produkcji żywności ekologicznej. 34. Zdaniem sądu odsyłającego ze względu na to, że ów pkt 1.3 nie zawiera żadnego ograniczenia dotyczącego jadalnego charakteru glonów, wystarczy, by glon był stosowany jako składnik. Uważa on, że opinia Komisji z dnia 30 marca 2015 r. przedstawiona przez Natumi powinna być interpretowana w ten sposób. 35. Sąd ten wyraża natomiast wątpliwości co do tego, czy glony spełniają warunki określone w art. 21 ust. 1 ppkt (ii) rozporządzenia nr 834/2007, ponieważ nie wydaje się, że bez użycia tych glonów nie byłoby możliwe wyprodukowanie lub konserwowanie żywności lub spełnienie wymogów żywieniowych przewidzianych w prawie Unii. 36. Wspomniany sąd uważa jednak, że glon, nawet obumarły, pozostaje składnikiem pochodzenia rolniczego, niezależnie od jego zawartości wapnia, oraz że klasyfikacja Lithothamnium jako surowca pochodzenia mineralnego dokonana w załączniku V do rozporządzenia nr 889/2008 dotyczącym materiałów paszowych nie może zostać odpowiednio zastosowana do produkcji żywności. 37. Sąd odsyłający uważa zatem, że stosowanie glonu Lithothamnium, a dokładniej proszku uzyskanego z osadów tego obumarłego glonu, które są zbierane, suszone i kruszone, jako składnika w produkcji żywności ekologicznej, jest dozwolone na podstawie art. 19 ust. 2 lit. c) rozporządzenia nr 834/2007 w związku z art. 28 i pkt 1.3 załącznika IX do rozporządzenia nr 889/2008. 38. W drugiej kolejności sąd odsyłający zastanawia się nad kwestią, czy etykieta produktu zawierającego taki składnik może obejmować odniesienie do wapnia, który jest minerałem. 39. Sąd odsyłający przypomina, że zgodnie z art. 23 ust. 1 akapit pierwszy zdanie drugie rozporządzenia nr 834/2007 określenia „biologiczny” i „bio” mogą być stosowane wyłącznie w odniesieniu do produktu spełniającego wymogi określone w tym rozporządzeniu lub zgodne z nim. Tymczasem art. 19 rozporządzenia nr 834/2007 uzależnia stosowanie dodatków takich jak minerały i mikroelementy [art. 19 ust. 2 lit. b) tego rozporządzenia], a także nieekologiczne składniki rolne [art. 19 ust. 2 lit. c) tego rozporządzenia] od uzyskania zezwolenia zgodnie z art. 21 tego rozporządzenia. Decyzja o ich dopuszczeniu należy do Komisji. 40. Rozporządzenie nr 889/2008, które wykonuje rozporządzenie nr 834/2007, przewiduje w art. 27 ust. 1 lit. f), że minerały można co do zasady stosować wyłącznie na restrykcyjnych warunkach, a w szczególności że ich użycie w żywności przeznaczonej do normalnego spożycia jest bezpośrednio wymagane prawem. Na mocy art. 28 rozporządzenia nr 889/2008 składniki nieekologiczne pochodzenia rolniczego mogą być stosowane, jeżeli są wymienione w załączniku IX do tego rozporządzenia. 41. Sąd odsyłający uważa, że jakkolwiek co do zasady w świetle art. 19 ust. 2 lit. b) rozporządzenia nr 834/2007 w związku z art. 27 ust. 1 lit. f) rozporządzenia nr 889/2008 ograniczającego stosowanie minerałów do ściśle określonych warunków każde odniesienie do minerału, takiego jak wapń, może zostać uznane za wprowadzające w błąd, to jednak nie jest tak w przypadku, gdy ów wapń pochodzi ze składnika, który – o ile jego stosowanie jest dozwolone – ma naturalnie wysoką zawartość wapnia. 42. W tych okolicznościach Bundesverwaltungsgericht (federalny sąd administracyjny) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi: „1) Czy art. 28 w związku z pkt 1.3 załącznika IX rozporządzenia (WE) nr 889/2008 należy interpretować w ten sposób, że glon Lithothamnium calcareum może być stosowany jako składnik w przetwórstwie żywności ekologicznej? 2) W przypadku udzielenia odpowiedzi twierdzącej na powyższe pytanie: czy stosowanie obumarłych glonów jest również dozwolone? 3) W przypadku udzielenia odpowiedzi twierdzącej na pytanie drugie: czy w przypadku produktu, który zawiera (obumarłe) glony Lithothamnium calcareum jako składnik i który jest oznaczony jako »bio«, mogą być stosowane określenia »zawierający wapń«, »zawierający bogate w wapń wodorosty morskie« lub »zawierający wysokiej jakości wapń z wodorostów morskich Lithothamnium«?”. 43. Natumi, Land Nordrhein-Westfalen (kraj związkowy Nadrenia Północna-Westfalia), rządy grecki i włoski oraz Komisja przedstawiły uwagi na piśmie. Strony te, z wyjątkiem rządu włoskiego, udzieliły w wyznaczonym terminie odpowiedzi na pytania pisemne zadane przez Trybunał. IV. Analiza 44. Zdaniem sądu odsyłającego nie ulega wątpliwości, że Lithothamnium jest glonem i że kwestię zachowania oznakowania „ekologiczna” w stosunku do ekologicznej żywności, do której został dodany, należy zbadać pod kątem dodania nieekologicznego składnika rolnego. Jednakże podobnie jak Komisja jestem zdania, że pytanie to należy rozważyć najpierw pod kątem dodania minerałów do żywności ekologicznej. 45. W konsekwencji zbadam mające zastosowanie przepisy z punktu widzenia tego, czy dodany produkt został zakwalifikowany jako „minerał” czy „nieekologiczny składnik rolny”, a następnie zajmę się charakterem mineralnym lub roślinnym Lithothamnium w rozumieniu tego uregulowania. 46. Na wstępie uważam, że w świetle niemal identycznego składu Lithothamnium żywego lub obumarłego pytania pierwsze i drugie przedłożone Trybunałowi powinny być rozpatrywane łącznie oraz że skoro odpowiedź na nie będzie przecząca, nie będzie potrzeby udzielania odpowiedzi na pytanie trzecie. A.   W przedmiocie przepisów mających zastosowanie do dodawania produktów lub substancji nieekologicznych do przetworzonej żywności ekologicznej 47. Dla przypomnienia: oznakowanie żywności jako ekologicznej zostało uregulowane w rozporządzeniu nr 834/2007 i w rozporządzeniu nr 889/2008 ustanawiającym szczegółowe zasady stosowania pierwszego z nich. 48. Rozporządzenie nr 834/2007 ustanawia pewną liczbę zasad mających zastosowanie do każdej żywności korzystającej z określenia „ekologiczne”: – zagwarantowanie uczciwej konkurencji, zapewnienie zaufania konsumentów oraz ochrona ich interesów (motyw 3 i art. 1 ust. 1 akapit pierwszy rozporządzenia nr 834/2007); – ograniczenie stosowania dodatków żywnościowych, składników nieekologicznych pełniących głównie funkcje technologiczne i sensoryczne, jak również mikroelementów oraz substancji pomocniczych w przetwórstwie, tak by były stosowane w minimalnym zakresie i tylko na wypadek istotnej potrzeby technologicznej lub do szczególnych celów żywieniowych [art. 6 lit. b) rozporządzenia nr 834/2007]; – zezwolenie na dodanie, po pierwsze, w szczególności dodatków, minerałów i innych mikroelementów przeznaczonych do szczególnych celów żywieniowych, a po drugie, nieekologicznych składników rolnych, do przetworzonej żywności ekologicznej i umieszczenie ich w zamkniętym wykazie produktów i substancji, tylko jeżeli środki alternatywne dopuszczone w dziedzinie ekologicznej nie są dostępne oraz jeżeli bez ich użycia nie byłoby możliwe wyprodukowanie lub konserwowanie żywności [motyw 22, art. 19 ust. 2 lit. b) i c) oraz art. 21 ust. 1 ppkt (i) i (ii) rozporządzenia nr 834/2007], oraz – stosowanie terminów odnoszących się do dozwolonej ekologicznej metody produkcji wyłącznie wtedy, gdy wszystkie składniki produktu zostały wyprodukowane zgodnie z wymogami określonymi w rozporządzeniu nr 834/2007, w szczególności w odniesieniu do żywności przetworzonej stosowanie to jest uzależnione od przetwarzania zgodnego z art. 19 oraz od okoliczności, że co najmniej 95% masy jej składników pochodzenia rolniczego stanowią składniki ekologiczne [motywy 20 i 25, a także art. 23 ust. 1 i art. 23 ust. 4 lit. a) tego rozporządzenia]. 49. Rozporządzenie nr 889/2008 precyzuje szczegółowe zasady umieszczania w wykazach, o których mowa w art. 19 ust. 2 lit. b) i c) rozporządzenia nr 834/2007. 1. Dodawanie dodatków, minerałów i innych mikroelementów, o których mowa w art. 19 ust. 2 lit. b) rozporządzenia nr 834/2007 50. W pierwszej kolejności, w szczególności w przypadku dodatków, minerałów i innych mikroelementów wymienionych w art. 19 ust. 2 lit. b) rozporządzenia nr 834/2007, art. 27 ust. 1 lit. f) ppkt (i) rozporządzenia nr 889/2008 przewiduje, że ich użycie w żywności przeznaczonej do normalnego spożycia musi być wyraźnie wymagane prawem w znaczeniu, że jest bezpośrednio wymagane przepisami prawa Unii lub przepisami prawa krajowego zgodnymi z prawem Unii. W konsekwencji żywność ta nie może w ogóle być wprowadzona do obrotu jako żywność przeznaczona do normalnego spożycia, jeżeli te minerały, witaminy, aminokwasy lub mikroelementy nie zostaną do niej dodane. 51. Artykuł 27 ust. 1 lit. f) ppkt (ii) tego rozporządzenia przewiduje również przypadek żywności wprowadzanej do obrotu jako mającej szczególne cechy lub skutki zdrowotne lub żywieniowe lub w odniesieniu do potrzeb określonych grup konsumentów, w którym dodawanie minerałów, witamin, aminokwasów lub mikroelementów jest możliwe tylko wtedy, gdy jest ono dozwolone na mocy różnych aktów prawa wtórnego. 52. Jak wynika z motywu 2 rozporządzenia wykonawczego 2018/1584, brzmienie art. 27 zostało zmienione w celu uwzględnienia wyroku Trybunału z dnia 5 listopada 2014 r., Herbaria Kräuterparadies ( ). Wyrok ten wyklucza wszelką możliwość zachowania oznakowania „ekologiczne” w następstwie dodania minerałów lub innych mikroelementów, jeżeli takie dodanie nie jest wymagane przez przepisy krajowe lub unijne, przy czym należy przypomnieć, że nie stanowi normy narzuconej przez ustawodawcę krajowego lub prawodawcę Unii okoliczność, że stosowanie oświadczenia zdrowotnego lub żywieniowego wymaga na przykład dodania minerałów. 53. Aby dojść do tego wniosku, Trybunał oparł się na wykładni celowościowej i systemowej art. 21 rozporządzenia nr 834/2007 i art. 27 ust. 1 lit. f) rozporządzenia nr 889/2008, która potwierdza, że substancje, takie jak minerały i witaminy, mogą być stosowane przy przetwarzaniu żywności ekologicznej tylko pod warunkiem, że przepis prawa Unii lub zgodny z nim przepis prawa krajowego bezpośrednio nakazuje ich stosowanie, aby można było sprzedawać tę żywność ( ). 54. Trybunał przypomniał, że art. 21 rozporządzenia nr 834/2007 upoważnia Komisję do zezwolenia na stosowanie substancji i do włączenia ich do zamkniętego wykazu przewidzianego w tym artykule jedynie pod ścisłymi warunkami, a mianowicie, jeżeli substancji tych nie można zastąpić innymi rozwiązaniami dopuszczonymi zgodnie z rozdziałem 4 tytułu III tego rozporządzenia oraz jeżeli ich zastosowanie jest nieodzowne ( ). 55. W wyroku z dnia 5 listopada 2014 r. Herbaria Kräuterparadies ( ) Trybunał ustanowił ponadto zasadę, zgodnie z którą prawo Unii nie gwarantuje tego, że podmiot gospodarczy może sprzedawać swoje produkty pod wszystkimi oznaczeniami, jakie uzna za korzystne dla ich promocji ( ). 56. Mogę zatem przyjąć na tym etapie, że Trybunał dokonał zawężającej wykładni art. 27 ust. 1 lit. f) rozporządzenia nr 889/2008 w świetle art. 21 rozporządzenia nr 834/2007. 2. Dodanie nieekologicznych składników rolnych, o których mowa w art. 19 ust. 2 lit. c) rozporządzenia nr 834/2007 57. W drugiej kolejności, w przypadku dodania nieekologicznych składników rolnych art. 28 rozporządzenia nr 889/2008 stanowi, że „[d]o celów art. 19 ust. 2 lit. c) rozporządzenia […] nr 834/2007 w przetwórstwie żywności ekologicznej dopuszcza się stosowanie nieekologicznych składników pochodzenia rolniczego wymienionych w załączniku IX [do rozporządzenia nr 889/2008]”. 58. Punkt 1.3 załącznika IX do tego rozporządzenia stanowi: „Różne: Glony, włącznie z wodorostami morskimi, dopuszczone w przetwórstwie żywności nieekologicznej”. 59. Jednakże ze względu na zawężającą wykładnię przepisów mających zastosowanie w dziedzinie ekologicznej, a w szczególności art. 21 rozporządzenia nr 834/2007, na którym Trybunał oparł swoją zawężającą wykładnię dodatków mineralnych do żywności ekologicznej w wyroku z dnia 5 listopada 2014 r. w sprawie Herbaria Kräuterparadies ( ), można zastanawiać się nad związkiem pomiędzy tym art. 21 a umieszczeniem w zamkniętym wykazie w załączniku IX do rozporządzenia nr 889/2008. 60. Artykuł 21 ust. 1 akapit pierwszy rozporządzenia nr 834/2007 stanowi bowiem, że „zezwolenie na stosowanie produktów i substancji w produkcji ekologicznej i ich umieszczenie w zamkniętym wykazie produktów i substancji, o których mowa w art. 19 ust. 2 lit. b) i c), zależy od celów i zasad określonych w tytule II oraz od następujących kryteriów, ocenianych jako całość: (i) środki alternatywne dopuszczone zgodnie z tym rozdziałem nie są dostępne; (ii) bez ich użycia nie byłoby możliwe wyprodukowanie lub konserwowanie żywności, lub spełnienie wymogów żywieniowych określonych na podstawie prawodawstwa [Unii]”. 61. Czy z brzmienia art. 21 rozporządzenia nr 834/2007 należy wywieść, że samo umieszczenie w wykazie zawartym w załączniku IX do rozporządzenia nr 889/2008 oznacza zezwolenie na stosowanie składnika we wszystkich przypadkach i w każdej żywności, czy też przeciwnie, oceny kryteriów ustanowionych w owym art. 21 należy dokonać w odniesieniu do każdej żywności z uwzględnieniem celu stosowania składnika umieszczonego w zamkniętym wykazie? 62. Innymi słowy, czy ocena kryteriów z art. 21 rozporządzenia nr 834/2007, a mianowicie brak dopuszczonych alternatywnych rozwiązań w dziedzinie ekologicznej oraz brak możliwości wyprodukowania lub konserwowania żywności, lub spełnienia wymogów żywieniowych bez dodatku, powinna być dokonywana w momencie umieszczenia składnika w zamkniętym wykazie, czy też w chwili przygotowania każdej żywności? 63. Wymóg przewidywalności zasady mającej zastosowanie do przemysłu rolno-spożywczego mógłby prowadzić do uznania, że umieszczenie w zamkniętym wykazie wystarczy do wykazania, iż kryteria z art. 21 rozporządzenia nr 834/2007 zostały spełnione. 64. Jednakże filozofia oznaczenia „ekologiczna” jest jasna: dodawanie elementów nieekologicznych należy ograniczyć do ścisłego minimum. 65. Ten kierunek zostały wytyczony w motywach 3, 5, 20, 22 i 25 rozporządzenia nr 834/2007. Przedstawiona w ten sposób zasada została ustanowiona w art. 6 tego rozporządzenia, który, dla przypomnienia, wskazuje między innymi, że produkcja przetworzonej żywności ekologicznej opiera się na szeregu zasad, w tym na określonej w lit. b) zasadzie ograniczenia stosowania dodatków żywnościowych, składników nieekologicznych pełniących głównie funkcje technologiczne i sensoryczne, jak również mikroelementów oraz substancji pomocniczych w przetwórstwie, tak by były stosowane w minimalnym zakresie i tylko na wypadek istotnej potrzeby technologicznej lub do szczególnych celów żywieniowych. 66. W pkt 42 opinii w sprawie Herbaria Kräuterparadies ( ) rzecznik generalna E. Sharpston stwierdziła, że „brzmienie wyżej wymienionych przepisów ( ) nie pozostawia wątpliwości, że muszą one zostać poddane wykładni zawężającej, co potwierdza motyw 22 preambuły rozporządzenia nr 834/2007, zgodnie z którym w celu utrzymania zaufania konsumentów do produktów rolnictwa ekologicznego, wyjątki od wymogów mających zastosowanie do produkcji ekologicznej powinny ograniczać się wyłącznie do takich przypadków, w których zastosowanie odstępstw od zasad produkcji zostanie uznane za uzasadnione”. 67. Tymczasem elementy, na których oparła się rzecznik generalna E. Sharpston, mają również zastosowanie w przypadku dodania nieekologicznych składników rolnych, co pozwala przypuszczać, że składnik umieszczony w zamkniętym wykazie zawartym w załączniku IX do rozporządzenia nr 889/2008 może być wykorzystywany w danej żywności tylko wtedy, gdy spełnia on w odniesieniu do tej konkretnej żywności warunki określone w art. 21 rozporządzenia nr 834/2007, a mianowicie że nie ma on ekologicznego odpowiednika i jest niezbędny do produkcji lub konserwacji żywności. 68. Prawdą jest, że przedmiotem tej analizy jest przede wszystkim wyznaczenie granic stosowania glonów, o których mowa bez rozróżnienia w załączniku IX do rozporządzenia nr 889/2008, jednak pozwala ona również na uniknięcie obchodzenia rygorystycznych zasad dotyczących dodawania produktów lub substancji w dziedzinie ekologicznej poprzez stosowanie glonów, których właściwości technologiczne są istotne. B.   W przedmiocie kwalifikacji Lithothamnium 69. Klasyfikacja rozpatrywanego produktu, Lithothamnium, znanego również jako Phymatolithon calcareum ( ), w prawie Unii może w niniejszej sprawie wydawać się niepewna. 70. Ta klasyfikacja jako „minerału” lub „nieekologicznego składnika pochodzenia rolniczego” ma zasadnicze znaczenie, jak wyjaśniłem powyżej, dla ustalenia systemu mającego zastosowanie w przypadku dodawania do ekologicznej żywności, w szczególności z możliwością posługiwania się oznaczeniem „ekologiczna” lub bez takiej możliwości. 71. Gdyby bowiem ten glon należało uznać za „minerał” w rozumieniu art. 19 ust. 2 lit. b) rozporządzenia nr 834/2007, zastosowanie art. 27 ust. 1 lit. f) rozporządzenia nr 889/2008 odbierałoby wszelką możliwość zachowania oznakowania „ekologiczna” w następstwie dodania Lithothamnium, ponieważ żaden przepis prawa Unii ani prawa krajowego nie nakłada obowiązku takiego wzbogacenia w wapń w odniesieniu do napoju roślinnego. 72. Przeciwnie, gdyby Lithothamnium należało uznać za glon w rozumieniu załącznika IX do rozporządzenia nr 889/2008, to dodanie go byłoby możliwe bez naruszenia ekologicznej kwalifikacji przetworzonej żywności zgodnie z zastosowaniem art. 19 ust. 2 lit. c) rozporządzenia nr 834/2007 i art. 28 rozporządzenia nr 889/2008, z zastrzeżeniem spełnienia kryteriów określonych w art. 21 rozporządzenia nr 834/2007. 1. Próba kwalifikacji wyłącznie w świetle rozporządzeń nr 834/2007 i nr 889/2008 73. Jeśli oprzeć się na rozporządzeniu nr 889/2008, Lithothamnium został wymieniony jedynie w załączniku V do tego rozporządzenia, zatytułowanym „Materiały paszowe, o których mowa w art. 22 lit. d), art. 24 ust. 2 i art. 25m ust. 1” ( ), jako minerał podobnie jak kwaśny węglan wapnia z alg morskich (maerl) lub wapienne muszle morskie ( ), przy czym w pierwotnej wersji tego załącznika substancje te zostały zaliczone do kategorii „wapń”. 74. Natomiast, jak wskazano powyżej w pkt 58 niniejszej opinii, pkt 1.3 załącznika IX do tego rozporządzenia ogranicza się do przytoczenia glonów, włącznie z wodorostami morskimi, których stosowanie jest dozwolone w przetwórstwie żywności nieekologicznej. 75. W związku z tym możliwe są dwie interpretacje dotyczące charakteru Lithothamnium: – zdaniem prawodawcy Unii, skoro Lithothamnium jest uważany za minerał, nie było konieczne wyłączenie tego glonu z pkt 1.3 załącznika IX do rozporządzenia nr 889/2008 dotyczącego nieekologicznych składników pochodzenia rolniczego. Podobnie można dodać, po pierwsze, że pkt 1.1 i 1.2 załącznika IX do tego rozporządzenia precyzuje, iż punkty te dotyczą produktów jadalnych, a po drugie, że jadalne wodorosty zostały wyraźnie wymienione w art. 13 ust. 1 lit. a) rozporządzenia nr 834/2007. W konsekwencji Lithothamnium należy uznać za minerał lub – przeciwnie, skoro prawodawca Unii znał specyfikę Lithothamnium, fakt, że wszystkie glony, w tym wodorosty morskie, są bez rozróżnienia dozwolone w dziedzinie ekologicznej, pod jedynym warunkiem, że są one dozwolone w przetwarzaniu żywności nieekologicznej, nie pozwala na wykluczenie glonu Lithothamnium, który w związku z tym należy uznać za nieekologiczny składnik pochodzenia rolniczego. 76. W konsekwencji okazuje się, że argumenty przemawiające za takim lub innym charakterem Lithothamnium, opierające się wyłącznie na brzmieniu rozporządzeń nr 834/2007 i nr 889/2008, są zbyt słabe, aby przyjąć w sposób satysfakcjonujący jedno lub drugie rozwiązanie. 2. Próba dokonania kwalifikacji w świetle innych przepisów prawa Unii 77. Lithothamnium, przytaczany w innych aktach prawa Unii, albo nie został zakwalifikowany inaczej niż jako „składnik” ( ), albo został zakwalifikowany jako „glon” (roślina) ( ) lub „minerał” ( ). 78. Należy jednak zauważyć, że w dziedzinie żywności, co prawda dla zwierząt, Lithothamnium jest uznawany za „minerał”, podczas gdy w dziedzinie kosmetyków posiada on jedynie kwalifikację jako „składnik”, a w dziedzinie ochrony środowiska jest on uznawany za „glon”, a zatem za roślinę. Te różnice w kwalifikacji można wyjaśnić odrębnymi celami, do których zmierza dane uregulowanie. 79. I tak, w przypadku dyrektywy 92/43 należy przyporządkować Lithothamnium do gatunku zwierząt lub roślin, podczas gdy w dziedzinie pasz jest on rozpatrywany w zależności od jego wartości odżywczej. Natomiast w dziedzinie kosmetyków kwalifikacja produktu jako rośliny lub minerału ma niewielkie znaczenie od momentu, w którym może być on używany jako składnik. 80. Ta celowościowa ocena złożonego charakteru Lithothamnium pokrywa się z oceną zaproponowaną przez Komisję w jej odpowiedzi na pytania pisemne zadane przez Trybunał. 81. Komisja opiera się na definicji mikroelementu wynikającej z funkcji substancji określonej przez Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA): „Substancja odżywcza niezbędna dla organizmów w bardzo małych ilościach w celu zapewnienia normalnego wzrostu i rozwoju oraz utrzymania zdrowia; na przykład witaminy i substancje mineralne”. 82. Odmienne rozumowanie byłoby równoznaczne z zezwoleniem na wzbogacanie ekologicznej żywności w wapń poprzez dodanie Lithothamnium składającego się głównie z węglanu wapnia, podczas gdy w załączniku VIII do rozporządzenia nr 889/2008, zatytułowanym „Niektóre produkty i substancje używane do produkcji przetworzonej żywności ekologicznej, drożdży i produktów drożdżowych określone w art. 27 ust. 1 lit. a) i art. 27a lit. a”, w części A, zatytułowanej „Dodatki do żywności, w tym ich nośniki”, przewidziano, że węglan wapnia nie może być stosowany „do barwienia lub wzbogacania produktów w wapń”. 83. Tym samym ukazuje się cała dwuznaczność stanowiska Natumi, ponieważ pragnie ona powoływać się na wzbogacenie w wapń w swoich oświadczeniach żywieniowych dotyczących produktu końcowego, negując jednocześnie kwalifikację Lithothamnium jako minerału w momencie jego dodania do żywności. 84. Tymczasem przypominam, że w załączniku II do rozporządzenia nr 1925/2006, zatytułowanym „Formy chemiczne witamin i składników mineralnych, które mogą być dodawane do żywności”, wymieniono w pkt 2, dotyczącym „składników mineralnych”, w szczególności węglan wapnia, chlorek wapnia, cytrynian i jabłczan wapnia, sole wapniowe kwasu cytrynowego, glukonian wapnia, glicerofosforan wapnia, mleczan wapnia, sole wapniowe kwasu ortofosforowego, wodorotlenek wapnia, jabłczan wapnia, tlenek wapnia, siarczan wapnia, sole wapniowe fosforylowanych oligosacharydów. Tak więc, jedynie te składniki mineralne mogą być dodawane do żywności jako wapń: nie zalicza się do nich Lithothamnium. W konsekwencji w odniesieniu do tego dodatku Natumi słusznie uważa, że chodzi o wapń w postaci węglanu wapnia. 85. Podsumowując, okazuje się, że Lithothamnium należy zakwalifikować jako „minerał” w ramach prawodawstwa dotyczącego oznaczenia „ekologiczna”, co uniemożliwia dodanie go do ekologicznej żywności bez pozbawienia jej miana „ekologicznej”, gdyż jego dodanie nie jest wymagane ani przez prawo Unii, ani przez prawo niemieckie. Lithothamnium można bowiem wykorzystywać, nawet w celu wzbogacenia w wapń, w żywności nieekologicznej. 3. Dodatkowe wyjaśnienia 86. Po pierwsze, dla celów informacyjnych interesujące jest stwierdzenie, że jeden z produktów wymienionych przez Natumi w odpowiedzi na pytania pisemne zadane przez Trybunał oraz w załącznikach do niej, sprzedawany pod nazwą „AquaminTM F” przez Marigot Ltd, był przedmiotem wniosku o umieszczenie w wykazie substancji dopuszczonych do produkcji ekologicznej w Stanach Zjednoczonych Ameryki. 87. W dniu 2 marca 2007 r. National Organic Standards Board (NOSB) (krajowa rada norm ekologicznych, Stany Zjednoczone) otrzymał wniosek dotyczący Phymatolithon calcareum lub Lithothamnium corallioide ( ). Ze względu na konieczność wykazania, że produkt był „powszechnie uznawany za bezpieczny” [„Generally Recognized as Safe” (GRAS)], Marigot przedstawiła, w załączniku 2 do swojego wniosku, pismo z dnia 21 kwietnia 2000 r. pochodzące od właściwych służb US Food and Drug Administration (administracja żywności i produktów leczniczych, Stany Zjednoczone), które na potrzeby postępowania dokonały zmiany nazwy produktu, aby zakwalifikować go jako „wapń pochodzący z wodorostów morskich” z powodu jego składu, uznając, że zastosowane wyrażenie „zwapnione wodorosty morskie” nie opisywało prawidłowo rozpatrywanej substancji, ponieważ w niedokładny sposób wskazywało na to, że charakterystyczną właściwością substancji jest „glon” a nie „wapń” ( ). 88. Po rozpatrzeniu wniosku NOSB uznał w dniu 19 listopada 2008 r. ( ), że nie było potrzeby dodawania „AquaminTM F” do wykazu produktów dopuszczonych w dziedzinie ekologicznej, ponieważ był on już dozwolony na podstawie listy minerałów odżywczych ( ). 89. I tak, w Stanach Zjednoczonych od 2008 r. „AquaminTM F” jest dopuszczony w dziedzinie ekologicznej jako minerał. Potwierdza to pogląd, że klasyfikacja Lithothamnium jako rośliny lub jako minerału może zależeć od danego uregulowania. 90. Po drugie, należy wskazać, że przyjęto rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/848 z dnia 30 maja 2018 r. w sprawie produkcji ekologicznej i znakowania produktów ekologicznych i uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 834/2007 ( ), które w art. 24 ust. 2 lit. a) i b) powtarza zasadę mechanizmu udzielania zezwoleń przez Komisję na niektóre produkty i substancje do produkcji przetworzonej żywności ekologicznej oraz umieszczania w zamkniętych wykazach jako dodatki do żywności i substancje pomocnicze w przetwórstwie lub jako nieekologiczne składniki pochodzenia rolnego, które mają być stosowane w produkcji przetworzonej żywności ekologicznej. Ustęp 4 tego artykułu powtarza wymogi obecnego art. 21 rozporządzenia nr 834/2007. 91. Projekt rozporządzenia wykonawczego Komisji przyjętego na podstawie art. 24 ust. 9 rozporządzenia nr 2018/848, sporządzony w październiku 2020 r. ( ), którego przyjęcie jest bliskie ( ), wymienia w części B załącznika V produkty i substancje dopuszczone na tej podstawie i zawiera już jedynie dwa gatunki glonów wymienionych z nazwy (glony arame i hijiki) jako nieekologiczne składniki rolne, które mogą być dodawane do żywności ekologicznej. Natumi przedstawiła projekt wcześniejszej wersji (zwierający trzy gatunki glonów: glony wakame, arame i hijiki). 92. Ponadto art. 7 akapit drugi tego projektu rozporządzenia wykonawczego stanowi, że zezwolenie na dodanie nieekologicznych składników rolnych do przetworzonej żywności ekologicznej nie będzie miało zastosowania, jeżeli są one stosowane jako dodatki do żywności, substancje pomocnicze w przetwórstwie lub produkty lub substancje wymienione w pkt 2.2.2 części IV załącznika II do rozporządzenia nr 2018/848, to znaczy w szczególności minerały. 93. Rozporządzenie 2018/848 i wspomniany projekt rozporządzenia wykonawczego, w tym załączniki do niego, nie mają wprawdzie zastosowania do niniejszego przypadku, wskazują one jednak na ewolucję zachodzącą w dziedzinie ekologicznej żywności, która polega na ograniczeniu na ile to możliwe dodawania do ekologicznej żywności nieekologicznych składników. Ponadto, skoro glon Lithothamnium nie został już wymieniony w załączniku jako nieekologiczny składnik rolny, jego stosowanie w ekologicznej żywności takiej jak napój roślinny nie będzie już dozwolone po wejściu w życie tych nowych rozporządzeń. 94. Tak więc, te dodatkowe elementy wzmacniają jedynie moje przekonanie, że Lithothamnium należy zakwalifikować w dziedzinie żywności jako „minerał” w rozumieniu art. 19 ust. 2 lit. b) rozporządzenia nr 834/2007 i że jego stosowanie w żywności powoduje, iż nie może ona już korzystać z oznaczenia „ekologiczna”, gdyż brak jest przepisu prawa Unii lub prawa krajowego zgodnego z prawem Unii, który wymagałby jego stosowania. V. Wnioski 95. W świetle powyższych rozważań proponuję, by na pytanie prejudycjalne przedłożone przez Bundesverwaltungsgericht (federalny sąd administracyjny, Niemcy) Trybunał udzielił następującej odpowiedzi: Artykuł 28 rozporządzenia Komisji (WE) nr 889/2008 z dnia 5 września 2008 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 834/2007 w sprawie produkcji ekologicznej i znakowania produktów ekologicznych w odniesieniu do produkcji ekologicznej, znakowania i kontroli, zmienionego rozporządzeniami wykonawczymi Komisji (UE) nr 203/2012 z dnia 8 marca 2012 r., Komisji (UE) nr 505/2012 z dnia 14 czerwca 2012 r., Komisji (UE) nr 354/2014 z dnia 8 kwietnia 2014 r. Komisji (UE) 2016/673 z dnia 29 kwietnia 2016 r. oraz Komisji (UE) 2018/1584 z dnia 22 października 2018 r., w związku z pkt 1.3 załącznika IX do tego rozporządzenia należy interpretować w ten sposób, że glon Lithothamnium (Lithothamnium calcareum) nie może być stosowany jako składnik w przetwórstwie żywności ekologicznej ze względu na swój skład, jeśli jego dodanie ma na celu głównie wzbogacenie w wapń. W tym wypadku należy go uznać za „minerał” w rozumieniu art. 19 ust. 2 lit. b) rozporządzenia Rady (WE) nr 834/2007 z dnia 28 czerwca 2007 r. w sprawie produkcji ekologicznej i znakowania produktów ekologicznych i uchylającego rozporządzenie (EWG) nr 2092/91 oraz art. 27 ust. 1 zmienionego rozporządzenia nr 889/2008, dla którego nie istnieje żadne zezwolenie na podstawie art. 27 ust. 1 lit. f) tego rozporządzenia. ( ) Język oryginału: francuski. ( ) Dz.U. 2007, L 189, s. 1. ( ) Dz.U. 2008, L 250, s. 1, zmienione rozporządzeniami wykonawczymi Komisji (UE) nr 203/2012 z dnia 8 marca 2012 r. (Dz.U. 2012, L 71, s. 42), Komisji (UE) nr 505/2012 z dnia 14 czerwca 2012 r. (Dz.U. 2012, L 154, s. 12), Komisji (UE) nr 354/2014 z dnia 8 kwietnia 2014 r. (Dz.U. 2014, L 106, s. 7), Komisji (UE) 2016/673 z dnia 29 kwietnia 2016 r. (Dz.U. 2016, L 116, s. 8) oraz Komisji (UE) 2018/1584 z dnia 22 października 2018 r. (Dz.U. 2018, L 264, s. 1), zwane dalej „rozporządzeniem nr 889/2008”. ( ) Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 r. ustanawiające szczególne przepisy dotyczące organizacji urzędowych kontroli w odniesieniu do produktów pochodzenia zwierzęcego przeznaczonych do spożycia przez ludzi (Dz.U. 2004, L 139, s. 206). ( ) Rozporządzenie Rady z dnia 24 czerwca 1991 r. w sprawie produkcji ekologicznej produktów rolnych oraz znakowania produktów rolnych i środków spożywczych (Dz.U. 1991, L 198, s. 1), które zostało zastąpione rozporządzeniem nr 834/2007 (zob. art. 39 tego rozporządzenia). ( ) Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) z dnia 12 czerwca 2013 r. w sprawie żywności przeznaczonej dla niemowląt i małych dzieci oraz żywności specjalnego przeznaczenia medycznego i środków spożywczych zastępujących całodzienną dietę, do kontroli masy ciała oraz uchylające dyrektywę Rady 92/52/EWG, dyrektywy Komisji 96/8/WE, 1999/21/WE, 2006/125/WE i 2006/141/WE, dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/39/WE oraz rozporządzenia Komisji (WE) nr 41/2009 i (WE) nr 953/2009 (Dz.U. 2013, L 181, s. 35). ( ) Dyrektywa z dnia 5 grudnia 2006 r. w sprawie przetworzonej żywności na bazie zbóż oraz żywności dla niemowląt i małych dzieci (Dz.U. 2006, L 339, s. 16). ( ) Dyrektywa z dnia 22 grudnia 2006 r. w sprawie preparatów do początkowego żywienia niemowląt i preparatów do dalszego żywienia niemowląt oraz zmieniająca dyrektywę 1999/21/WE (Dz.U. 2006, L 401, s. 1). ( ) Dz.U. 2006, L 404, s. 26, zmienione rozporządzeniami Komisji (WE) nr 1170/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. (Dz.U. 2009, L 314, s. 36) i Komisji (UE) 2017/1203 z dnia 5 lipca 2017 r. (Dz.U. 2017, L 173, s. 9) (zwane dalej „rozporządzeniem nr 1925/2006”). ( ) Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 25 października 2011 r. w sprawie przekazywania konsumentom informacji na temat żywności, zmiany rozporządzeń Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1924/2006 i (WE) nr 1925/2006 oraz uchylenia dyrektywy Komisji 87/250/EWG, dyrektywy Rady 90/496/EWG, dyrektywy Komisji 1999/10/WE, dyrektywy 2000/13/WE Parlamentu Europejskiego i Rady, dyrektyw Komisji 2002/67/WE i 2008/5/WE oraz rozporządzenia Komisji (WE) nr 608/2004 (Dz.U. 2011, L 304, s. 18; sprostowanie Dz.U. 2013, L 163, s. 32). ( ) C‑137/13, EU:C:2014:2335. ( ) Wyrok z dnia 5 listopada 2014 r., Herbaria Kräuterparadies, C‑137/13, EU:C:2014:2335, pkt 41. ( ) Wyrok z dnia 5 listopada 2014 r., Herbaria Kräuterparadies, C‑137/13, EU:C:2014:2335, pkt 43. ( ) C‑137/13, EU:C:2014:2335. ( ) Wyrok z dnia 5 listopada 2014 r., Herbaria Kräuterparadies, C‑137/13, EU:C:2014:2335, pkt 46. ( ) C‑137/13, EU:C:2014:2335. ( ) C‑137/13, EU:C:2014:318. ( ) ( ) Zobacz odniesienie „11.1.5 Czerwone wapienne algi (lithothamne)”, o którym mowa w przypisie 24 do niniejszej opinii. ( ) Załącznik zmieniony ostatnio rozporządzeniem wykonawczym nr 354/2014. ( ) W części 1, zatytułowanej „Materiały paszowe pochodzenia mineralnego”. ( ) Zobacz załącznik do decyzji Komisji (UE) 2019/701 z dnia 5 kwietnia 2019 r. ustanawiającej słownik wspólnych nazw składników do stosowania na etykietach produktów kosmetycznych (Dz.U. 2019, L 121, s. 1), zatytułowany „Słownik wspólnych nazw składników”, w którym wymieniono: 13532 Lithothamnion calcareum extract; 13533 Lithothamnion calcareum powder i 18371 Phymatolithon calcareum extract. ( ) Zobacz załącznik V do dyrektywy Rady 92/43/EWG z dnia 21 maja 1992 r. w sprawie ochrony siedlisk przyrodniczych oraz dzikiej fauny i flory (Dz.U. 1992, L 206, s. 7), zmienionej dyrektywą Rady 2006/105/WE z dnia 20 listopada 2006 r. (Dz.U. 2006, L 363, s. 368) (zwanej dalej „dyrektywą 92/43”), zatytułowany „Gatunki zwierząt i roślin ważnych dla Wspólnoty, których pozyskiwanie ze stanu dzikiego i eksploatacja może podlegać działaniom w zakresie zarządzania”, który w lit. b), dotyczącej „roślin”, w kategorii „ALGI” zawiera „RHODOPHYTA”, „CORALLINACEAE”, „Lithothamnium coralloides Crouan frat.” i „Phymatholithon calcareum (Poll.) Adey & McKibbin”. ( ) Zobacz załącznik do rozporządzenia Komisji (UE) nr 68/2013 z dnia 16 stycznia 2013 r. w sprawie katalogu materiałów paszowych (Dz.U. 2013, L 29, s. 1), zmienionego rozporządzeniem Komisji (UE) 2017/1017 z dnia 15 czerwca 2017 r. (Dz.U. 2017, L 159, s. 48), zatytułowany „Katalog materiałów paszowych”, którego część C zawiera „[w]ykaz materiałów paszowych”. Wykaz ten zawiera w pkt 11, dotyczącym „[m]inerałów i ich produktów pochodnych”, pkt 11.1.4 Kwaśny węglan wapnia z alg morskich (maerl) i 11.1.5 Czerwone wapienne algi (lithothamne). ( ) Zobacz ten wniosek na następującej stronie internetowej: https://www.ams.usda.gov/sites/default/files/media/Calcium%20Seaweed%20Petition.pdf. ( ) ( ) Zobacz odpowiedź NOSB dostępną na stronie internetowej: https://www.ams.usda.gov/sites/default/files/media/Calcium%20Seaweed%20Final%20Rec.pdf. ( ) ( ) Dz.U. 2018, L 150, s. 1. ( ) Zobacz projekt rozporządzenia wykonawczego wraz z załącznikami do niego (kod D067068/03) dostępny pod następującym adresem internetowym: https://ec.europa.eu/transparency/comitology-register/screen/documents/067068/3/consult. ( ) Zobacz pkt B.2 sprawozdania z posiedzenia komitetu ds. produkcji ekologicznej z dnia 28 i 29 października 2020 r. dostępnego pod następującym adresem internetowym: https://ec.europa.eu/transparency/comitology-register/screen/documents/070018/1/consult.