C-829/21

WYROK TRYBUNAŁU (druga izba) z dnia 29 czerwca 2023 r. ( *1 ) Odesłanie prejudycjalne – Polityka imigracyjna – Status obywateli państw trzecich będących rezydentami długoterminowymi – Dyrektywa 2003/109/WE – Artykuł 9 ust. 4 akapit drugi, art. 14 ust. 1, art. 15 ust. 4 akapit drugi, art. 19 ust. 2 i art. 22 – Prawo obywateli państw trzecich do uzyskania statusu rezydenta długoterminowego w państwie członkowskim – Wydanie przez pierwsze państwo członkowskie „zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego UE” z nieograniczonym okresem ważności – Obywatel państwa trzeciego nieobecny na terytorium pierwszego państwa członkowskiego przez okres przekraczający sześć lat – Konsekwencja w postaci utraty statusu rezydenta długoterminowego – Wniosek o odnowienie dokumentu pobytowego wydanego przez drugie państwo członkowskie na mocy przepisów rozdziału III dyrektywy 2003/109/WE – Oddalenie wniosku przez drugie państwo członkowskie z powodu utraty tego statusu – Przesłanki W sprawach połączonych C‑829/21 i C‑129/22 mających za przedmiot dwa wnioski o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożone przez Hessischer Verwaltungsgerichtshof (wyższy sąd administracyjny w Hesji, Niemcy) (C‑829/21) i przez Verwaltungsgericht Darmstadt (sąd administracyjny w Darmstadt, Niemcy) (C‑129/22) postanowieniami z dni 17 grudnia 2021 r. i 21 lutego 2022 r., które wpłynęły do Trybunału, odpowiednio, w dniach 24 grudnia 2021 r. i 24 lutego 2022 r., w postępowaniach: TE, RU, reprezentowana przez przedstawiciela ustawowego TE, przeciwko Stadt Frankfurt am Main (C‑829/21), oraz EF przeciwko Stadt Offenbach am Main (C‑129/22), TRYBUNAŁ (druga izba), w składzie: A. Prechal (sprawozdawczyni), prezes izby, M. L. Arastey Sahún, F. Biltgen, N. Wahl i J. Passer, sędziowie, rzecznik generalny: J. Richard de la Tour, sekretarz: A. Calot Escobar, uwzględniając pisemny etap postępowania, rozważywszy uwagi, które przedstawili: – w imieniu Komisji Europejskiej – A. Katsimerou i H. Leupold, w charakterze pełnomocników, po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 23 marca 2023 r., wydaje następujący Wyrok Wnioski o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczą wykładni art. 9 ust. 4 akapit drugi, art. 14 ust. 1, art. 15 ust. 4 akapit drugi i art. 19 ust. 2 dyrektywy Rady 2003/109/WE z dnia 25 listopada 2003 r. dotyczącej statusu obywateli państw trzecich będących rezydentami długoterminowymi (Dz.U. 2004, L 16, s. 44), zmienionej dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/51/UE z dnia 11 maja 2011 r. (Dz.U. 2011, L 132, s. 1), (zwanej dalej „dyrektywą 2003/109”). Wnioski te zostały złożone w ramach sporów między, w sprawie C‑829/21, TE i RU, reprezentowanej przez TE, dwoma obywatelkami Ghany, a Stadt Frankfurt am Main (miastem Frankfurt nad Menem, Niemcy), w przedmiocie odmowy odnowienia przez to miasto zezwolenia na pobyt TE i wydania RU zezwolenia na pobyt, a w sprawie C‑129/22 – EF, obywatelem pakistańskim, a Stadt Offenbach am Main (miastem Offenbach nad Menem, Niemcy) w przedmiocie odmowy odnowienia przez to miasto zezwolenia na pobyt EF na tej podstawie, w obu tych sporach, że TE i EF utracili status rezydenta długoterminowego, przyznany im przez Republikę Włoską i potwierdzony zezwoleniem na pobyt rezydenta długoterminowego UE z nieograniczonym okresem ważności ze względu na ich nieobecność na terytorium Włoch przez okres przekraczający sześć lat. Ramy prawne Prawo Unii Motywy 4, 6, 10, 11, 17, 21 i 22 dyrektywy 2003/109 stanowią: „(4) Integracja obywateli państw trzecich będących rezydentami długoterminowymi w państwach członkowskich jest kluczowym elementem wspierania spójności gospodarczej i społecznej, która stanowi podstawowy cel [Unii Europejskiej] określony w traktacie. […] (6) Głównym kryterium uzyskania statusu rezydenta długoterminowego powinien być czas zamieszkania na terytorium państwa członkowskiego. Zamieszkanie powinno być zarówno legalne, jak i nieprzerwane, w celu wykazania, że związki danej osoby z tym państwem mają charakter trwały. […] […] (10) Należy ustanowić zbiór zasad regulujących procedury rozpatrywania wniosków o przyznanie statusu rezydenta długoterminowego. Procedury te powinny być skuteczne i możliwe do zrealizowania, uwzględniając zwykłe obciążenie pracą administracji państw członkowskich, jak również powinny być przejrzyste i sprawiedliwe w celu zapewnienia właściwej pewności prawnej danym osobom. Nie powinny one stanowić środka utrudniającego wykonywanie prawa pobytu. (11) Uzyskanie statusu rezydenta długoterminowego powinno być potwierdzane zezwoleniem na pobyt umożliwiającym danym osobom łatwe i niezwłoczne udowodnienie ich statusu prawnego. […] […] (17) Harmonizacja warunków uzyskania statusu rezydenta długoterminowego wspiera wzajemne zaufanie między państwami członkowskimi. […] […] (21) Państwo członkowskie, w którym rezydent długoterminowy zamierza wykonywać swoje prawo pobytu, powinno mieć możliwość sprawdzenia, czy dana osoba spełnia warunki niezbędne do zamieszkania na jego terytorium. […] (22) Aby prawo pobytu nie było pozbawiane skuteczności, rezydenci długoterminowi powinni korzystać w innym państwie członkowskim z takiego samego traktowania, zgodnie z warunkami określonymi w niniejszej dyrektywie, z jakiego korzystają w państwie członkowskim, w którym uzyskali oni status. […]”. Artykuł 1 tej dyrektywy, zatytułowany „Przedmiot”, stanowi: „Niniejsza dyrektywa określa: a) warunki przyznawania i cofania statusu rezydenta długoterminowego udzielanego przez państwo członkowskie obywatelom państw trzecich legalnie zamieszkującym na jego terytorium, jak również prawa związane z tym statusem; […] […]”. Artykuł 2 lit. b)–d) i g) wspomnianej dyrektywy, zatytułowany „Definicje”, ma następujące brzmienie: „Do celów niniejszej dyrektywy: […] b) »rezydent długoterminowy« oznacza obywatela państwa trzeciego, który posiada status rezydenta długoterminowego, o którym mowa w art. 4–7; c) »pierwsze państwo członkowskie« oznacza państwo członkowskie, które po raz pierwszy przyznało status rezydenta długoterminowego obywatelowi państwa trzeciego; d) »drugie państwo członkowskie« oznacza każde państwo członkowskie inne niż to, które po raz pierwszy przyznało status rezydenta długoterminowego obywatelowi państwa trzeciego oraz w którym osoba długotrwale zamieszkująca wykonuje prawo pobytu. […] g) »zezwolenie na pobyt rezydenta długoterminowego [UE]« oznacza dokument pobytowy wydany przez dane państwo członkowskie w związku z uzyskaniem statusu rezydenta długoterminowego”. Rozdział II wspomnianej dyrektywy, obejmujący jej art. 4–13, zawiera ogół norm dotyczących statusu rezydenta długoterminowego w państwie członkowskim, w szczególności w zakresie przyznawania i utraty tego statusu. Artykuł 8 rzeczonej dyrektywy, zatytułowany „Zezwolenie na pobyt rezydenta długoterminowego [UE]”, stanowi w ust. 1 i 2: „1.   Status rezydenta długoterminowego ma charakter stały, z zastrzeżeniem art. 9. 2.   Państwa członkowskie wydają rezydentowi długoterminowemu zezwolenie na pobyt rezydenta długoterminowego [UE]. Zezwolenie jest ważne przez co najmniej pięć lat i podlega automatycznemu odnowieniu z chwilą jego wygaśnięcia, na podstawie wniosku, jeżeli wniosek taki jest wymagany”. Artykuł 9 tej dyrektywy, zatytułowany „Cofnięcie lub utrata statusu”, stanowi: „1.   Rezydent długoterminowy traci status rezydenta długoterminowego, jeżeli: […] c) nastąpiła nieobecność na terytorium [Unii] przez okres 12 kolejnych miesięcy. […] 4.   Rezydent długoterminowy, który zamieszkiwał w innym państwie członkowskim zgodnie z rozdziałem III, traci status rezydenta długoterminowego uzyskany w pierwszym państwie członkowskim, jeżeli uzyskał taki status w innym państwie członkowskim zgodnie z art. 23. W każdym przypadku po sześciu latach nieobecności na terytorium państwa członkowskiego, które przyznało status rezydenta długoterminowego, dana osoba traci status rezydenta długoterminowego w wymienionym państwie członkowskim. W drodze odstępstwa od przepisów akapitu drugiego, dane państwo członkowskie może przewidzieć, że z przyczyn szczególnych rezydent długoterminowy zachowuje status we wspomnianym państwie członkowskim w przypadku nieobecności na jego terytorium przez okres przekraczający sześć lat. 5.   W odniesieniu do przypadków określonych w ust. 1 lit. c) i w ust. 4 państwa członkowskie, które przyznały status, wprowadzają uproszczoną procedurę ponownego uzyskania statusu rezydenta długoterminowego. Wymieniona procedura ma zastosowanie w szczególności w przypadku osób, które zamieszkiwały w drugim państwie członkowskim w celu odbycia studiów. Warunki i procedura ponownego uzyskania statusu rezydenta długoterminowego ustalane są przez prawo krajowe. 6.   Wygaśnięcie zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego [UE] w żadnym przypadku nie pociąga za sobą cofnięcia lub utraty statusu rezydenta długoterminowego. […]”. Rozdział III dyrektywy 2003/109, zatytułowany „Zamieszkanie w innych państwach członkowskich”, obejmuje art. 14–23. Artykuł 14 ust. 1 dyrektywy 2003/109 stanowi: „Rezydent długoterminowy nabywa prawo do zamieszkiwania na terytorium państw członkowskich innych niż państwo, które przyznało mu status rezydenta długoterminowego, na okres przekraczający trzy miesiące, jeżeli spełnione są warunki określone w niniejszym rozdziale”. Zgodnie z art. 15 tej dyrektywy, zatytułowanym „Warunki zamieszkania w drugim państwie członkowskim”: „1.   Najszybciej, jak to możliwe, i nie później niż trzy miesiące po wjeździe na terytorium drugiego państwa członkowskiego rezydent długoterminowy składa wniosek do właściwych organów tego państwa członkowskiego o wydanie zezwolenia na pobyt. […] 2.   Państwa członkowskie mogą zażądać od wnioskodawcy przedstawienia dokumentów potwierdzających posiadanie: a) stałych i regularnych dochodów wystarczających do pokrycia kosztów utrzymania wnioskodawcy i członków jego rodziny, bez konieczności korzystania z systemu pomocy społecznej danego państwa członkowskiego. […] […] 4.   Do wniosku dołącza się dokumentację dowodową określoną przez prawo krajowe, potwierdzającą, że dana osoba spełnia odpowiednie warunki, jak również dokument pobytowy rezydenta długoterminowego oraz ważny dokument podróży lub ich uwierzytelnione odpisy. Dowodami, o których mowa w akapicie pierwszym, mogą być także dokumenty potwierdzające posiadanie odpowiednich warunków mieszkaniowych. […]”. Artykuł 19 wspomnianej dyrektywy, zatytułowany „Rozpatrywanie wniosków i wydawanie dokumentu pobytowego”, przewiduje w ust. 2: „Jeżeli warunki przewidziane w art. 14, 15 i 16 są spełnione, wówczas, z zastrzeżeniem przepisów dotyczących porządku publicznego, bezpieczeństwa publicznego i zdrowia publicznego w art. 17 i 18, drugie państwo członkowskie wydaje rezydentowi długoterminowemu dokument pobytowy, który będzie mógł być odnowiony. Jest on odnawiany, na podstawie wniosku, jeżeli jest on wymagany, z chwilą wygaśnięcia dokumentu. Drugie państwo członkowskie powiadamia pierwsze państwo członkowskie o swojej decyzji”. Zgodnie z art. 20 tej dyrektywy, zatytułowanym „Gwarancje proceduralne”: „1.   Każda decyzja o odmowie wydania dokumentu pobytowego zawiera uzasadnienie. O takiej decyzji powiadamia się zainteresowanego obywatela państwa trzeciego zgodnie z procedurami dotyczącymi powiadamiania na mocy odpowiedniego prawa krajowego. Powiadomienie określa przysługujące środki odwoławcze oraz terminy do ich wniesienia. […] 2.   W przypadku odmowy wydania dokumentu pobytowego, jego cofnięcia lub odmowy odnowienia danej osobie przysługuje prawo do wniesienia środka zaskarżenia w danym państwie członkowskim”. Artykuł 22 dyrektywy 2003/109, zatytułowany „Cofnięcie dokumentu pobytowego i obowiązek readmisji”, stanowi w ust. 1: „Do czasu, gdy obywatel państwa trzeciego uzyska status rezydenta długoterminowego, drugie państwo członkowskie może zdecydować o odmowie odnowienia lub cofnięciu dokumentu pobytowego oraz zobowiązać daną osobę i członków jej rodziny, zgodnie z procedurami przewidzianymi w prawie krajowym, w tym procedurami dotyczącymi wydalenia, do opuszczenia jego terytorium w następujących przypadkach: […] b) gdy warunki przewidziane w art. 14, 15 i 16 przestały być spełniane; […]”. Prawo niemieckie Paragraf 2 Gesetz über den Aufenthalt, die Erwerbstätigkeit und die Integration von Ausländern im Bundesgebiet (ustawy o pobycie, działalności zarobkowej i integracji cudzoziemców na terytorium federalnym) z dnia 30 lipca 2004 r. (BGBl. 2004 I, s. 1950), w brzmieniu mającym zastosowanie do sporów w postępowaniach głównych (zwanej dalej „AufenthG”), zatytułowany „Definicje”, przewiduje w ust. 4: „Wymóg dotyczący odpowiedniego zakwaterowania nie wykracza poza to, co jest wystarczające do zakwaterowania osoby ubiegającej się o zakwaterowanie w mieszkaniu socjalnym dotowanym przez władze publiczne. […]”. Paragraf 5 ust. 1 pkt 1 AufenthG stanowi, że co do zasady wydanie dokumentu pobytowego wymaga zapewnienia środków utrzymania. Zgodnie z § 9a ust. 2 pkt 6 AufenthG zezwolenie na pobyt rezydenta długoterminowego UE jest przyznawane tylko w sytuacji, gdy dany cudzoziemiec posiada odpowiednie warunki mieszkaniowe dla siebie i członków swojej rodziny pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym. Paragraf 38a AufenthG, zatytułowany „Dokument pobytowy dla rezydentów długoterminowych w innych państwach członkowskich Unii Europejskiej”, stanowi w ust. 1: „Zezwolenie na pobyt wydaje się cudzoziemcowi, który posiada status rezydenta długoterminowego w innym państwie członkowskim Unii Europejskiej, jeśli chce on przebywać na terytorium federalnym dłużej niż 90 dni […]”. Paragraf 51 ust. 9 zdanie pierwsze pkt 4 wspomnianej ustawy stanowi, że zezwolenie na pobyt rezydenta długoterminowego UE, przyznany przez organy niemieckie traci ważność tylko wtedy, gdy cudzoziemiec przebywa poza terytorium federalnym przez okres sześciu lat. Paragraf 52 ust. 6 AufenthG stanowi, że zezwolenie na pobyt wydane na podstawie § 38a tejże ustawy należy cofnąć, jeżeli cudzoziemiec utraci status rezydenta długoterminowego w innym państwie członkowskim Unii. Postępowania główne i pytania prejudycjalne Sprawa C‑829/21 TE, będąca obywatelką Ghany, przybyła na terytorium niemieckie z Włoch w dniu 3 września 2013 r. Posiada ona zezwolenie na pobyt rezydenta długoterminowego UE, wydane we Włoszech i zawierające wzmianki „illimitata” ([na czas] nieokreślony) i „Soggiornante di Lungo Periodo – [UE]” (rezydent długoterminowy [UE]). Zgodnie z § 38a AufenthG, Ausländerbehörde der Stadt Offenbach (urząd do spraw cudzoziemców miasta Offenbach, Niemcy), który był wówczas właściwy, wydał jej w dniu 5 grudnia 2013 r. zezwolenie na pobyt ważne na okres jednego roku. W dniu 5 sierpnia 2014 r. TE urodziła córkę RU. Ponieważ ta ostatnia cierpi na bardzo poważną wadę serca wymagającą operacji i pooperacyjnych badań kontrolnych, TE została zmuszona do zaprzestania działalności zawodowej. W związku z tą sytuacją musiała ona korzystać ze świadczeń socjalnych, aby utrzymać swoją rodzinę. Decyzjami urzędu do spraw cudzoziemców miasta Offenbach z dnia 30 stycznia 2015 r. wnioski TE i RU, które zostały złożone w dniu 12 listopada 2014 r. i które dotyczyły, odpowiednio, odnowienia i wydania zezwolenia na pobyt, zostały oddalone ze względu na brak zapewnienia środków utrzymania wbrew wymogowi przewidzianemu § 5 ust. 1 pkt 1 AufenthG. Zostały one wezwane do opuszczenia terytorium Niemiec oraz zagrożono im wydaleniem do Republiki Włoskiej w przypadku TE i do Republiki Ghany w przypadku RU. Wyrokiem z dnia 20 listopada 2015 r. Verwaltungsgericht Frankfurt am Main (sąd administracyjny we Frankfurcie nad Menem, Niemcy) oddalił wniesioną przez TE i RU skargę skierowaną przeciwko tym decyzjom. TE i RU wystąpiły do sądu odsyłającego, Hessischer Verwaltungsgerichtshof (wyższego sądu administracyjnego dla Hesji, Niemcy) o dopuszczenie apelacji od tego wyroku. Postanowieniem z dnia 11 marca 2016 r. sąd ów dopuścił apelację z uwagi na poważne wątpliwości, jakie powziął, co do zasadności rozstrzygnięcia wydanego w pierwszej instancji ze względu na skalę opieki medycznej wymaganej przez RU, która to okoliczność, zdaniem tego sądu, może stanowić wyjątek od ogólnej zasady przewidzianej w § 5 ust. 1 pkt 1 AufenthG. Od dnia 1 listopada 2017 r. postępowanie przed sądem odsyłającym było zawieszone. W dniu 7 września 2020 r. miasto Frankfurt nad Menem, które w międzyczasie stało się stroną pozwaną w tym postępowaniu, podjęło je, podnosząc, że wydanie TE zezwolenia na pobyt na podstawie § 38a AufenthG nie było już obecnie możliwe. Nie zamieszkiwała bowiem ona we Włoszech od ponad sześciu lat i nie korzysta już zatem ze statusu rezydenta długoterminowego UE. TE nie można także było wydać w przekonaniu tego miasta zezwolenia na pobyt na podstawie § 9a AufenthG, ponieważ TE i RU mieszkają w mieszkaniu finansowanym przez służby socjalne i tym samym nie posiadają „odpowiednich warunków mieszkaniowych” w rozumieniu tego przepisu. W tych okolicznościach Hessischer Verwaltungsgerichtshof (wyższy sąd administracyjny dla Hesji) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi: „1) Czy § 38a ust. 1 AufenthG, który zgodnie z prawem krajowym wykłada się w ten sposób, że rezydent długoterminowy, który zmienia państwo pobytu, musi posiadać status rezydenta długoterminowego w pierwszym państwie członkowskim również w momencie odnowienia dokumentu pobytowego, jest zgodny z przepisami art. 14 i nast. dyrektywy 2003/109, które stanowią jedynie, że rezydent długoterminowy ma prawo do zamieszkiwania na terytorium państw członkowskich innych niż państwo, które przyznało mu status rezydenta długoterminowego, przez okres przekraczający trzy miesiące, jeżeli spełnione są warunki określone w rozdziale III tej dyrektywy? 2) Czy zgodnie z przepisami art. 14 i nast. dyrektywy 2003/109 organ do spraw cudzoziemców rozpoznający wniosek o odnowienie dokumentu pobytowego na podstawie § 38a ust. 1 AufenthG, jeżeli spełnione są pozostałe warunki odnowienia z ograniczonym okresem ważności i cudzoziemiec w szczególności posiada stałe i regularne dochody, jest uprawniony do ustalenia ze skutkiem w postaci utraty przez cudzoziemca prawa pobytu, że cudzoziemiec ten w międzyczasie, a więc po przeprowadzeniu się do drugiego państwa członkowskiego, utracił status rezydenta długoterminowego w pierwszym państwie członkowskim zgodnie z art. 9 ust. 4 akapit drugi dyrektywy 2003/109? Czy stan istotny dla rozstrzygnięcia określa się na moment ostatniej decyzji organu, ewentualnie ostatniego orzeczenia sądu? 3) W przypadku odpowiedzi przeczącej na pytania pierwsze i drugie: Czy na rezydencie długoterminowym spoczywa ciężar dowodu co do tego, że przysługujące mu prawo do pobytu rezydenta długoterminowego w pierwszym państwie członkowskim nie wygasło? W przypadku odpowiedzi przeczącej: czy sąd lub organ krajowy są uprawnione do badania, czy wygasł wydany rezydentowi długoterminowemu dokument pobytowy z nieograniczonym okresem ważności, czy też byłoby to sprzeczne z wynikającą z prawa Unii zasadą wzajemnego uznawania decyzji organów? 4) Czy obywatelce państwa trzeciego posiadającej dokument pobytowy dla rezydentów długoterminowych z nieograniczonym okresem ważności, która wjechała do Niemiec z Włoch i która ma stałe i regularne dochody, można zarzucić, że nie przedstawiła dowodu potwierdzającego posiadanie odpowiednich warunków mieszkaniowych, chociaż Republika Federalna Niemiec nie skorzystała z upoważnienia zawartego w art. 15 ust. 4 akapit drugi dyrektywy 2003/109, a skierowanie tej obywatelki państwa trzeciego do mieszkania socjalnego było konieczne tylko dlatego, że dopóki nie posiada ona żadnego dokumentu pobytowego zgodnie z § 38a AufenthG, to nie jest jej wypłacany zasiłek na dziecko?”. Sprawa C‑129/22 EF, będący obywatelem Pakistanu, przybył na terytorium niemieckie z Włoch w dniu 1 kwietnia 2014 r. Posiada on zezwolenie na pobyt rezydenta długoterminowego UE, wydane we Włoszech i zawierające wzmianki „illimitata” ([na czas] nieokreślony) i „Soggiornante di Lungo Periodo – [UE]” (rezydent długoterminowy [UE]). Zgodnie z § 38a AufenthG urząd do spraw cudzoziemców Landkreis Offenbach (okręgu Offenbach, Niemcy), który był wówczas właściwy, wydał mu w dniu 10 lipca 2014 r. zezwolenie na pobyt ważne na okres jednego roku. To zezwolenie na pobyt było następnie stale odnawiane, ostatni raz w dniu 28 maja 2019 r. przez miasto Offenbach nad Menem, następnie właściwe, aż do dnia 13 lipca 2021 r. Złożony w dniu 17 marca 2021 r. przez EF wniosek o odnowienie zezwolenia na pobyt na podstawie § 38a AufenthG został jednakże oddalony decyzją tego miasta z dnia 27 kwietnia 2021 r. w istocie ze względu na to, że utracił on status rezydenta długoterminowego we Włoszech, ponieważ nie przebywał on na terytorium włoskim od ponad sześciu lat. W dniu 6 maja 2021 r. EF wniósł skargę na tę decyzję do Verwaltungsgericht Darmstadt (sądu administracyjnego w Darmstadt, Niemcy), będącego sądem odsyłającym, zmierzającą w szczególności do zobowiązania miasta Offenbach nad Menem do odnowienia jego zezwolenia na pobyt zgodnie z § 38a AufenthG. W tych okolicznościach Verwaltungsgericht Darmstadt (sąd administracyjny w Darmstadt) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi: „1) Czy obywatel państwa trzeciego, któremu pierwsze państwo członkowskie (w niniejszej sprawie Republika Włoska) przyznało status rezydenta długoterminowego na podstawie dyrektywy 2003/109, może żądać od drugiego państwa członkowskiego (w niniejszej sprawie od Republiki Federalnej Niemiec) odnowienia zezwolenia na pobyt wydanego mu na podstawie art. 14 i nast. dyrektywy 2003/109 bez przedstawienia dowodu na to, że nadal ma status rezydenta długoterminowego? W razie udzielenia odpowiedzi przeczącej na to pytanie: 2) Czy pomimo okoliczności, że obywatel państwa trzeciego nie przebywał przez sześć lat na terytorium państwa członkowskiego, które przyznało mu status rezydenta długoterminowego, należy przyjąć, że obywatel ten nadal ma ten status w drugim państwie członkowskim tylko dlatego, że posiada on zezwolenie na pobyt rezydenta długoterminowego UE wydane przez pierwsze państwo członkowskie na czas nieokreślony? W razie udzielenia odpowiedzi przeczącej na to pytanie: 3) Czy drugie państwo członkowskie jest uprawnione, w ramach odnowienia zezwolenia na pobyt, do zbadania utraty statusu rezydenta długoterminowego na podstawie art. 9 ust. 4 akapit drugi dyrektywy 2003/109 i ewentualnie do odmowy jego odnowienia, czy też pierwsze państwo członkowskie jest właściwe do stwierdzenia późniejszej utraty tego statusu? W razie udzielenia odpowiedzi twierdzącej na to pytanie: 4) Czy w takim przypadku badanie przesłanki utraty statusu rezydenta długoterminowego na podstawie art. 9 ust. 4 akapit drugi dyrektywy 2003/109 wymaga transpozycji do prawa krajowego, przy której określone zostaną okoliczności prowadzące do utraty statusu rezydenta długoterminowego w pierwszym państwie członkowskim, czy też wystarczy, aby prawo krajowe przewidywało, bez konkretnego odesłania do wspomnianej dyrektywy, że drugie państwo członkowskie może odmówić wydania zezwolenia na pobyt, »jeżeli cudzoziemiec utraci status rezydenta długoterminowego w innym państwie członkowskim Unii Europejskiej«?”. Postanowieniem prezesa Trybunału z dnia 8 listopada 2022 r. sprawy C‑829/21 i C‑129/22 zostały połączone do celów ewentualnego ustnego etapu postępowania i wydania wyroku. W przedmiocie pytań prejudycjalnych W przedmiocie trzech pierwszych pytań w sprawach C‑829/21 i C‑129/22 Poprzez trzy pierwsze pytania, które należy rozpatrzyć łącznie, sądy odsyłające w sprawach C‑829/21 i C‑129/22 zmierzają w istocie do ustalenia, czy dyrektywę 2003/109 należy interpretować w ten sposób, że państwo członkowskie może odmówić odnowienia zezwolenia na pobyt, które wydało obywatelowi państwa trzeciego na podstawie przepisów rozdziału III tej dyrektywy, w związku z przesłanką, wykazaną w art. 9 ust. 4 akapit drugi tej dyrektywy, zgodnie z którą, w związku z nieobecnością na terytorium państwa członkowskiego, które przyznało takiemu obywatelowi status rezydenta długoterminowego, przez okres przekraczający sześć lat, obywatel ten utracił ten status w tym ostatnim państwie członkowskim, a jeśli tak, to jakim warunkom podlega taka odmowa. W tym względzie w pierwszej kolejności z art. 14 ust. 1 dyrektywy 2003/109 wynika, że posiadanie statusu rezydenta długoterminowego w „pierwszym państwie członkowskim” w rozumieniu art. 2 lit. c) tej dyrektywy jest warunkiem, który musi zostać uprzednio spełniony przez obywatela państwa trzeciego zamierzającego zamieszkiwać na terytorium „drugiego państwa członkowskiego” w rozumieniu art. 2 lit. d) tej samej dyrektywy na podstawie zezwolenia na pobyt wydanego na mocy przepisów rozdziału III tej dyrektywy. Artykuł 19 ust. 2 wspomnianej dyrektywy potwierdza istnienie takiego warunku. Artykuł 22 dyrektywy 2003/109 potwierdza, że warunek ten powinien również zostać spełniony, aby zainteresowany mógł uzyskać odnowienie takiego zezwolenia na pobyt w drugim państwie członkowskim, zważywszy, że zgodnie z tym art. 22 ust. 1 lit. b) państwo to może zdecydować o odmowie odnowienia tego zezwolenia, gdy warunki przewidziane w art. 14–16 tej dyrektywy przestały być spełniane. Ponadto z art. 15 dyrektywy 2003/109 wynika, że w odróżnieniu od innych warunków przewidzianych w tym art. 15 państwa członkowskie nie mogą odstąpić od warunku, o którym mowa w pkt 41 niniejszego wyroku. Bezwzględnie wiążący charakter tego warunku wynika z tego, że – jak zauważył również rzecznik generalny w pkt 41 opinii – przyznane w drugim państwie członkowskim prawo pobytu jest prawem pochodnym względem prawa do statusu rezydenta długoterminowego w pierwszym państwie członkowskim. Z powyższego wynika, że jeżeli drugie państwo członkowskie, rozpatrując wniosek o odnowienie zezwolenia na pobyt na podstawie przepisów rozdziału III dyrektywy 2003/109, stwierdzi, że dany obywatel państwa trzeciego utracił status rezydenta długoterminowego w pierwszym państwie członkowskim, na podstawie przesłanki, w szczególności, wskazanej w art. 9 ust. 4 akapit drugi dyrektywy 2003/109, że był on nieobecny na terytorium pierwszego państwa członkowskiego przez ponad sześć lat, stwierdzenie to stoi na przeszkodzie takiemu odnowieniu. W drugiej kolejności, jak potwierdza motyw 21 dyrektywy 2003/109, w systemie ustanowionym przez tę dyrektywę do drugiego państwa członkowskiego, w którym obywatel państwa trzeciego zamierza zamieszkiwać na podstawie przysługującego mu w pierwszym państwie członkowskim statusu rezydenta długoterminowego, należy sprawdzenie, czy obywatel ten spełnia warunki uzyskania lub odnowienia zezwolenia na pobyt, w tym warunek ustanowiony w art. 14 ust. 1 wspomnianej dyrektywy, że rzeczywiście przysługuje mu ten status w pierwszym państwie członkowskim. Tym samym w ramach takiej weryfikacji drugie państwo członkowskie może zostać zmuszone do zbadania, czy dany obywatel państwa trzeciego nie utracił wspomnianego statusu w szczególności na podstawie przesłanki, o której mowa w art. 9 ust. 4 akapit drugi dyrektywy 2003/109. O ile taka weryfikacja może w danym wypadku doprowadzić drugie państwo członkowskie do stwierdzenia utraty statusu rezydenta długoterminowego, a w konsekwencji, zgodnie z art. 22 ust. 1 lit. b) dyrektywy 2003/109, do odmowy odnowienia danemu obywatelowi państwa trzeciego zezwolenia na pobyt na podstawie przepisów rozdziału III wspomnianej dyrektywy, o tyle jedynie pierwsze państwo członkowskie może cofnąć wspomniany status i zezwolenie na pobyt rezydenta długoterminowego UE lub może, w stosownych przypadkach, zastosować uproszczoną procedurę ponownego uzyskania tego statusu, którą wprowadzają państwa członkowskie zgodnie z art. 9 ust. 5 tej dyrektywy. W trzeciej kolejności, co się tyczy daty właściwej dla dokonania przez drugie państwo członkowskie oceny kwestii, czy spełniony jest warunek przewidziany w art. 14 ust. 1 dyrektywy 2003/109 dla odnowienia zezwolenia na pobyt na podstawie przepisów rozdziału III tej dyrektywy, prima facie można wziąć pod uwagę trzy daty. Jak zresztą zauważył w istocie rzecznik generalny w pkt 46 opinii, właściwą datą mógłby być albo dzień złożenia wniosku o odnowienie zezwolenia na pobyt, albo data późniejsza poprzedzająca dzień wydania decyzji administracyjnej w sprawie tego wniosku, albo data jeszcze późniejsza, przypadająca między dniem wniesienia skargi na decyzję administracyjną oddalającą ten wniosek a dniem wydania orzeczenia sądowego, na przykład, jak sugeruje sąd odsyłający w sprawie C‑829/21, dzień ostatniej rozprawy. Jednakże jedyną datą właściwą dla oceny warunku określonego w art. 14 ust. 1 dyrektywy 2003/109 jest data złożenia przez danego obywatela państwa trzeciego wniosku o odnowienie zezwolenia na pobyt na podstawie przepisów rozdziału III tej dyrektywy. Uznanie bowiem, że państwa członkowskie dysponują w celu dokonania takiej oceny uprawnieniem do przyjęcia późniejszej daty przypadającej w toku postępowania administracyjnego lub sądowego, byłoby sprzeczne z zasadami równego traktowania i pewności prawa, ponieważ uwzględnienie takiego wniosku o odnowienie zezwolenia na pobyt mogłoby zależeć od okoliczności, które można przypisać nie samemu wnioskodawcy, lecz przede wszystkim administracji lub sądom krajowym, takich jak szybsze lub wolniejsze rozpatrywanie wniosku lub skargi na decyzję o odrzuceniu takiego wniosku [zob. analogicznie wyrok z dnia 16 lipca 2020 r., État belge (Łączenie rodzin– Małoletnie dziecko), C‑133/19, C‑136/19 i C‑137/19, EU:C:2020:577, pkt 42]. W tym kontekście należy podkreślić, że – jak wynika również z motywu 10 dyrektywy 2003/109 – w ramach przepisów proceduralnych regulujących rozpatrywanie wniosku o przyznanie statusu rezydenta długoterminowego prawodawca Unii zamierzał zagwarantować zainteresowanym obywatelom państw trzecich odpowiedni poziom pewności prawa. Niemniej jednak, jak wskazał w istocie rzecznik generalny w pkt 55 i 56 opinii, jeżeli drugie państwo członkowskie uważa, że utrata statusu rezydenta długoterminowego w pierwszym państwie członkowskim na przykład z uwagi na to, że upłynął okres, o którym mowa w art. 9 ust. 4 akapit drugi dyrektywy 2003/109, nastąpiła w trakcie postępowania administracyjnego lub sądowego dotyczącego wspomnianego wniosku o odnowienie, nic nie stoi na przeszkodzie, aby na tej podstawie wydało ono nową decyzję o odmowie tego odnowienia lub cofnięciu tego dokumentu pobytowego na podstawie art. 22 wspomnianej dyrektywy. W czwartej kolejności, co się tyczy ciężaru dowodu, że warunek, o którym mowa w pkt 41 niniejszego wyroku, został spełniony dla celów wydania lub odnowienia zezwolenia na pobyt na podstawie przepisów rozdziału III dyrektywy 2003/109, w zakresie, w jakim danemu obywatelowi państwa trzeciego przysługuje status rezydenta długoterminowego w pierwszym państwie członkowskim, ten ciężar dowodu spoczywa co do zasady na tym obywatelu. Jednakże z art. 15 ust. 4 akapit pierwszy dyrektywy 2003/109 w związku z jej motywem 11 wynika, że dla wykazania spełnienia tego warunku wystarczy co do zasady, aby obywatel ten przedstawił drugiemu państwu członkowskiemu swój dokument pobytowy rezydenta długoterminowego UE wydany przez pierwsze państwo członkowskie zgodnie z art. 8 ust. 2 tej dyrektywy, ponieważ taki dokument pobytowy, i o ile jest ważny, pozwala temu samemu obywatelowi na łatwe i natychmiastowe wykazanie jego statusu rezydenta długoterminowego i ciągłości tego prawa. W związku z tym taki ważny dokument pobytowy pozwala domniemywać, że obywatelowi temu nadal przysługuje wspomniany status. W tym kontekście Trybunał orzekł już, że z art. 2 lit. b) w związku z art. 14 ust. 1 dyrektywy 2003/109 wynika, iż zezwolenie na pobyt rezydenta długoterminowego UE daje co do zasady uprawnionemu prawo do zamieszkiwania na terytorium państw członkowskich innych niż państwo, które przyznało mu status rezydenta długoterminowego na okres przekraczający trzy miesiące (wyrok z dnia 17 lipca 2014 r., Tahir, C‑469/13, EU:C:2014:2094, pkt 42). Ponadto art. 9 ust. 6 dyrektywy 2003/109 przewiduje, że – odwrotnie – wygaśnięcie zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego UE w żadnym przypadku nie pociąga za sobą cofnięcia lub utraty statusu rezydenta długoterminowego, co świadczy o deklaratoryjnym charakterze takiego zezwolenia na pobyt. W niniejszej sprawie bezsporne jest, że zarówno TE, jak i EF posiadają w pierwszym państwie członkowskim, a mianowicie we Włoszech, zezwolenie na pobyt rezydenta długoterminowego UE z nieograniczonym okresem ważności, będące zatem ważne, w związku z czym należy domniemywać na ich korzyść, że nadal posiadają oni status rezydenta długoterminowego w tym państwie członkowskim. Takie domniemanie, w zakresie, w jakim obowiązuje drugie państwo członkowskie przy rozpatrywaniu wniosku o zezwolenie na pobyt lub jego odnowienie, wpisuje się w ducha wzajemnego zaufania między państwami członkowskimi, które – jak stanowi motyw 17 dyrektywy 2003/109 – wspiera harmonizacja warunków uzyskania statusu rezydenta długoterminowego, o której mowa w tej dyrektywie. W piątej kolejności należy uściślić, że domniemanie to nie ma jednak charakteru niewzruszalnego. Biorąc bowiem pod uwagę deklaratoryjny charakter zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego UE, o którym mowa w pkt 58 niniejszego wyroku, nawet jeśli dany obywatel państwa trzeciego jest w stanie przedstawić drugiemu państwu członkowskiemu taki ważny dokument pobytowy, państwo to może być zmuszone, w szczególności przy rozpatrywaniu wniosku o odnowienie zezwolenia na pobyt wydanego na podstawie przepisów rozdziału III dyrektywy 2003/109, zbadać, czy trwałości statusu rezydenta długoterminowego nie należy podważać w świetle jednej z przesłanek utraty wspomnianego statusu rezydenta długoterminowego, o których mowa w art. 9 tej dyrektywy. Takie podważenie jest jednak uzależnione od stwierdzenia przez drugie państwo członkowskie istnienia wystarczająco konkretnych i spójnych poszlak, że jedna z tych przesłanek może mieć zastosowanie w przedstawionym mu przypadku. Co się tyczy w szczególności przesłanki, o której mowa w art. 9 ust. 4 akapit drugi dyrektywy 2003/109, poszlaką świadczącą o takiej utracie, mogącą uzasadniać weryfikację przez drugie państwo członkowskie trwałości wspomnianego statusu, jest okoliczność, że w dniu złożenia wniosku upłynęło ponad sześć lat od momentu przybycia zainteresowanego na terytorium tego państwa członkowskiego lub od uzyskania przez niego pierwszego zezwolenia na pobyt na podstawie przepisów rozdziału III tej dyrektywy w tym samym państwie członkowskim. W szóstej kolejności, w obliczu takich poszlak, drugie państwo członkowskie jest zobowiązane do przeprowadzenia dwóch rodzajów dodatkowych weryfikacji w odniesieniu w szczególności do podstawy utraty statusu rezydenta długoterminowego przewidzianego w art. 9 ust. 4 akapit drugi dyrektywy 2003/109. Po pierwsze, w celu ustalenia, czy przepis ten znajduje zastosowanie, drugie państwo członkowskie musi wziąć pod uwagę okoliczność, że każda fizyczna obecność zainteresowanego na terytorium pierwszego państwa członkowskiego w okresie sześciu lat, nawet jeśli w tym okresie nie przekracza ogółem zaledwie kilku dni, wystarcza do zapobieżenia utracie przez tego rezydenta statusu rezydenta długoterminowego [zob. analogicznie, w odniesieniu do art. 9 ust. 1 lit. c) dyrektywy 2003/109, wyrok z dnia 20 stycznia 2022 r., Landeshauptmann von Wien (Utrata statusu rezydenta długoterminowego), C‑432/20, EU:C:2022:39, pkt 47]. Taka wykładnia art. 9 ust. 4 akapit drugi dyrektywy 2003/109 opiera się w szczególności na podkreślanej już w pkt 53 niniejszego wyroku konieczności zagwarantowania danym obywatelom państw trzecich, w ramach przepisów proceduralnych regulujących rozpatrywanie wniosku o uzyskanie statusu rezydenta długoterminowego, właściwej pewności prawa [zob. podobnie wyrok z dnia 20 stycznia 2022 r., Landeshauptmann von Wien (Utrata statusu rezydenta długoterminowego), C‑432/20, EU:C:2022:39, pkt 38–40]. W związku z tym obecność danego obywatela państwa trzeciego na terytorium pierwszego państwa członkowskiego, nawet bardzo krótkotrwała, w trakcie sześcioletniego okresu, o którym mowa w tym przepisie, skutkuje przerwaniem biegu przedawnienia ustanowionego przez ten przepis i tym, że nowy termin sześciu lat rozpoczyna bieg w dniu, w którym kończy się każda obecność tego obywatela na terytorium pierwszego państwa członkowskiego. Do drugiego państwa członkowskiego należy zatem, w ramach rozpatrywania wniosku o odnowienie zezwolenia na pobyt na podstawie przepisów rozdziału III dyrektywy 2003/109, samodzielne zbadanie, czy istnieją przesłanki pozwalające uznać, że okres sześciu lat, o którym mowa w art. 9 ust. 4 akapit drugi tej dyrektywy, upłynął w dniu złożenia przez zainteresowanego wniosku, a jeśli tak – wskazanie mu tej okoliczności, informując go o tym, że bieg tego terminu może ulec przerwaniu i że nowy, sześcioletni termin może rozpocząć swój bieg, jeżeli w międzyczasie zainteresowany przebywał ponownie na terytorium pierwszego państwa członkowskiego. W tym kontekście drugie państwo członkowskie powinno wezwać danego obywatela państwa trzeciego, jeżeli powołuje się on na takie przerwanie, do przedstawienia dowodów mogących wykazać obecność na terytorium pierwszego państwa członkowskiego w trakcie wspomnianego sześcioletniego okresu, nawet jeśli taka obecność trwała zaledwie kilka dni. Po drugie, jeżeli z weryfikacji przeprowadzonych przez drugie państwo członkowskie wynika, że dany obywatel państwa trzeciego opuścił terytorium pierwszego państwa członkowskiego na okres przekraczający sześć lat, drugie państwo członkowskie powinno również sprawdzić, zgodnie z art. 9 ust. 4 akapit trzeci dyrektywy 2003/109, czy pierwsze państwo członkowskie skorzystało w swoim ustawodawstwie z przewidzianej w tym przepisie możliwości ustanowienia, w drodze odstępstwa od art. 9 ust. 4 akapit drugi tej dyrektywy, że „z przyczyn szczególnych” rezydent długoterminowy zachowuje swój status w tym państwie członkowskim „w przypadku nieobecności na jego terytorium przez okres przekraczający sześć lat”, oraz, w przypadku gdy ma to miejsce, czy taka szczególna przyczyna została wykazana. Jeśli chodzi o te dwa rodzaje weryfikacji, drugie państwo członkowskie będzie musiało zwrócić się do pierwszego państwa członkowskiego w celu uzyskania jego pomocy, ponieważ weryfikacje te wymagają odwołania się do informacji, którymi może dysponować jedynie to ostatnie państwo członkowskie. W tym względzie należy przypomnieć, że w stosunkach między państwami członkowskimi należy wziąć pod uwagę zasadę lojalnej współpracy ustanowioną w art. 4 ust. 3 TUE, która nakłada na państwa członkowskie, w sposób ogólny, a zatem między innymi w sytuacjach regulowanych dyrektywą 2003/109, obowiązek wzajemnego szacunku i udzielania sobie wzajemnego wsparcia w wykonywaniu zadań wynikających z traktatów. Wreszcie dopiero po przeprowadzeniu tych weryfikacji i w świetle oceny wszystkich istotnych elementów drugie państwo członkowskie może, wyłącznie do celów procedury rozpatrywania wniosku o odnowienie dokumentu pobytowego na podstawie przepisów rozdziału III dyrektywy 2003/109, dojść do konkluzji, że w dniu złożenia tego wniosku, zgodnie z art. 9 ust. 4 akapit drugi tej dyrektywy, dany obywatel państwa trzeciego nie posiadał już statusu rezydenta długoterminowego w pierwszym państwie członkowskim i może na podstawie tej przesłanki odmówić odnowienia tego dokumentu pobytowego zgodnie z art. 22 ust. 1 lit. b) tej dyrektywy. W świetle całości powyższych rozważań na trzy pierwsze pytania w sprawach C‑829/21 i C‑129/22 należy odpowiedzieć, że dyrektywę 2003/109, a w szczególności jej art. 22 ust. 1 lit. b), należy interpretować w ten sposób, że państwo członkowskie może odmówić odnowienia zezwolenia na pobyt, które wydało obywatelowi państwa trzeciego na podstawie przepisów rozdziału III tej dyrektywy, w związku z przesłanką, wykazaną w art. 9 ust. 4 akapit drugi wspomnianej dyrektywy, zgodnie z którą, w związku z nieobecnością na terytorium państwa członkowskiego, które przyznało takiemu obywatelowi status rezydenta długoterminowego, przez okres przekraczający sześć lat, w sytuacji gdy to ostatnie państwo członkowskie nie skorzystało z możliwości przewidzianej w art. 9 ust. 4 akapit trzeci tej dyrektywy, obywatel ten utracił ten status w tym samym państwie członkowskim, pod warunkiem że termin sześciu lat upłynął najpóźniej w dniu złożenia wniosku o odnowienie rzeczonego zezwolenia i że obywatel ten został uprzednio wezwany do przedstawienia dowodu ewentualnej obecności na wspomnianym terytorium w trakcie biegu tego terminu. W przedmiocie pytania czwartego w sprawie C‑129/22 Poprzez pytanie czwarte sąd odsyłający w sprawie C‑129/22 dąży w istocie do ustalenia, czy art. 9 ust. 4 akapit drugi i art. 22 ust. 1 lit. b) dyrektywy 2003/109 należy interpretować w ten sposób, że drugie państwo członkowskie, które wdraża te przepisy w dwóch odrębnych przepisach, prawidłowo transponuje je do prawa krajowego, gdy pierwszy przepis powtarza przesłankę utraty statusu rezydenta długoterminowego przewidzianą w art. 9 ust. 4 akapit drugi tej dyrektywy, a drugi przepis przewiduje, że zezwolenie na pobyt na podstawie przepisów rozdziału III wspomnianej dyrektywy powinno zostać cofnięte, jeżeli dany obywatel państwa trzeciego utracił status rezydenta długoterminowego w państwie członkowskim, które je wydało, przy czym przepis ten nie zawiera konkretnego odniesienia do jednej z przesłanek utraty wspomnianego statusu określonych w art. 9 tej samej dyrektywy. W tym względzie z orzecznictwa Trybunału wynika, że transpozycja do prawa krajowego przepisów prawa Unii, takich jak art. 9 ust. 4 akapit drugi i art. 22 ust. 1 lit. b) dyrektywy 2003/109, wymaga, aby zostały one wdrożone za pomocą przepisów, których szczegółowość, precyzja i jasność są konieczne, aby spełnić wymóg pewności prawa [zob. analogicznie wyroki: z dnia 24 kwietnia 2012 r., Kamberaj, C‑571/10, EU:C:2012:233, pkt 87; a także z dnia 3 września 2020 r., Subdelegación del Gobierno en Barcelona (Rezydenci długoterminowi), C‑503/19 i C‑592/19, EU:C:2020:629, pkt 36, 37]. Co się tyczy w szczególności art. 22 ust. 1 lit. b) dyrektywy 2003/109, z orzecznictwa tego wynika również, że gdyby okazało się, że tak nie jest, dane państwo członkowskie nie mogłoby powołać się na ten przepis w celu oddalenia wniosku obywatela państwa trzeciego o odnowienie zezwolenia na pobyt na podstawie przepisów rozdziału III dyrektywy 2003/109. Tymczasem przepis prawa krajowego państwa członkowskiego, taki jak § 52 ust. 6 AufenthG, dokonuje transpozycji tego art. 22 ust. 1 lit. b) zgodnie z wymogami szczegółowości, precyzji i jasności, o których mowa w orzecznictwie przypomnianym w pkt 77 niniejszego wyroku, stanowiąc, że zezwolenie na pobyt na podstawie przepisów rozdziału III tej dyrektywy powinno zostać cofnięte, jeżeli dany obywatel państwa trzeciego traci status rezydenta długoterminowego w innym państwie członkowskim, nawet jeśli ten przepis krajowy nie odnosi się wyraźnie do przesłanek utraty wspomnianego statusu, przewidzianych w art. 9 dyrektywy 2003/109. Po pierwsze bowiem, z takiego przepisu krajowego wynika w sposób jednoznaczny, że takie zezwolenie na pobyt jest cofane przez drugie państwo członkowskie, jeżeli zainteresowany utracił status rezydenta długoterminowego w państwie członkowskim, które przyznało mu to prawo. Po drugie, powołana w tym przepisie krajowym okoliczność, która pozwala drugiemu państwu członkowskiemu na uzasadnienie takiego cofnięcia, a mianowicie okoliczność, że dany obywatel państwa trzeciego utracił status rezydenta długoterminowego w pierwszym państwie członkowskim, może być rozumiana jako odesłanie do różnych przesłanek utraty wspomnianego statusu przewidzianych w art. 9 dyrektywy 2003/109, ponieważ państwo członkowskie, które przyznało ten status, może go cofnąć jedynie na podstawie jednej z tych przesłanek. Ponadto przepis prawa krajowego państwa członkowskiego taki jak § 51 ust. 9 akapit pierwszy pkt 4 AufenthG dokonuje transpozycji art. 9 ust. 4 akapit drugi dyrektywy 2003/109, zgodnie z wymogami szczegółowości, precyzji i jasności, o których mowa w orzecznictwie przypomnianym w pkt 77 niniejszego wyroku, stanowiąc, że obywatel państwa trzeciego korzystający ze statusu rezydenta długoterminowego w tym państwie członkowskim traci ten status, gdy jest nieobecny na terytorium wspomnianego państwa członkowskiego przez okres sześciu lat. W związku z tym na podstawie wspomnianego przepisu prawa krajowego transponującego art. 22 ust. 1 lit. b) dyrektywy 2003/109 drugie państwo członkowskie może odmówić wydania obywatelowi państwa trzeciego zezwolenia na pobyt na podstawie przepisów rozdziału III wspomnianej dyrektywy lub odmówić odnowienia takiego zezwolenia, jeżeli to państwo członkowskie stwierdzi, że obywatel ten utracił status rezydenta długoterminowego w pierwszym państwie członkowskim na podstawie przesłanki, o której mowa w art. 9 ust. 4 akapit drugi tej dyrektywy. W świetle powyższych rozważań na pytanie czwarte w sprawie C‑129/22 należy odpowiedzieć, że art. 9 ust. 4 akapit drugi i art. 22 ust. 1 lit. b) dyrektywy 2003/109 należy interpretować w ten sposób, że drugie państwo członkowskie, które wdraża te przepisy w dwóch odrębnych przepisach, dokonuje prawidłowej ich transpozycji do prawa krajowego, gdy pierwszy przepis powtarza przesłankę utraty statusu rezydenta długoterminowego przewidzianą w art. 9 ust. 4 akapit drugi tej dyrektywy, a drugi przepis przewiduje, że zezwolenie na pobyt na podstawie przepisów rozdziału III wspomnianej dyrektywy powinno zostać cofnięte, jeżeli dany obywatel państwa trzeciego utracił status rezydenta długoterminowego w państwie członkowskim, które je wydało, przy czym przepis ten nie zawiera konkretnego odniesienia do jednej z przesłanek utraty wspomnianego statusu określonych w art. 9 tej samej dyrektywy. W przedmiocie pytania czwartego w sprawie C‑829/21 Poprzez pytanie czwarte sąd odsyłający w sprawie C‑829/21 dąży w istocie do ustalenia, czy art. 15 ust. 4 akapit drugi dyrektywy 2003/109 należy interpretować w ten sposób, że państwo członkowskie, w którym obywatel państwa trzeciego złożył wniosek o wydanie zezwolenia na pobyt na podstawie przepisów rozdziału III tej dyrektywy lub o odnowienie takiego zezwolenia, może oddalić ten wniosek z tego powodu, że obywatel ten nie dołączył do swojego wniosku dokumentów potwierdzających, że posiada odpowiednie warunki mieszkaniowe, mimo że to państwo członkowskie nie wdrożyło tego przepisu. W tym względzie, jak wynika z orzecznictwa Trybunału przypomnianego już w pkt 77 i 78 niniejszego wyroku, do sądu odsyłającego, który jest wyłącznie właściwy do dokonywania wykładni prawa krajowego w ramach postępowania przewidzianego w art. 267 TFUE, należy ustalenie, czy jego prawo krajowe zawiera przepis wdrażający art. 15 ust. 4 akapit drugi dyrektywy 2003/109 ze szczegółowością, precyzją i jasnością konieczną do spełnienia wymogu pewności prawa. Gdyby okazało się, że tak nie jest, drugie państwo członkowskie nie mogłoby powołać się na ten przepis w celu oddalenia wniosku obywatela państwa trzeciego o udzielenie mu zezwolenia na pobyt na podstawie przepisów rozdziału III tej dyrektywy lub o odnowienie takiego zezwolenia. Tymczasem w niniejszej sprawie, zgodnie z samym brzmieniem pytania czwartego, sąd odsyłający w sprawie C‑829/21 uważa, że „Republika Federalna Niemiec nie skorzystała z upoważnienia zawartego w art. 15 ust. 4 akapit drugi dyrektywy 2003/109”. W świetle powyższych rozważań na pytanie czwarte w sprawie C‑829/21 należy odpowiedzieć, że art. 15 ust. 4 akapit drugi dyrektywy 2003/109 należy interpretować w ten sposób, że państwo członkowskie, w którym obywatel państwa trzeciego złożył wniosek o wydanie zezwolenia na pobyt na podstawie przepisów rozdziału III tej dyrektywy lub o odnowienie takiego zezwolenia, nie może oddalić tego wniosku z tego powodu, że obywatel ten nie dołączył do swojego wniosku dokumentów potwierdzających, że posiada odpowiednie warunki mieszkaniowe, jeżeli to państwo członkowskie nie wdrożyło tego przepisu. W przedmiocie kosztów Dla stron w postępowaniach głównych niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądami odsyłającymi, do nich zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniach głównych, nie podlegają zwrotowi.   Z powyższych względów Trybunał (druga izba) orzeka, co następuje:   1) Dyrektywę Rady 2003/109/WE z dnia 25 listopada 2003 r. dotyczącą statusu obywateli państw trzecich będących rezydentami długoterminowymi, zmienioną dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/51/UE z dnia 11 maja 2011 r., w szczególności jej art. 22 ust. 1 lit. b), należy interpretować w ten sposób, że: państwo członkowskie może odmówić odnowienia zezwolenia na pobyt, które wydało obywatelowi państwa trzeciego na podstawie przepisów rozdziału III tej zmienionej dyrektywy, w związku z przesłanką, wykazaną w art. 9 ust. 4 akapit drugi wspomnianej zmienionej dyrektywy, zgodnie z którą, w związku z nieobecnością na terytorium państwa członkowskiego, które przyznało takiemu obywatelowi status rezydenta długoterminowego, przez okres przekraczający sześć lat, w sytuacji gdy to ostatnie państwo członkowskie nie skorzystało z możliwości przewidzianej w art. 9 ust. 4 akapit trzeci tej zmienionej dyrektywy, obywatel ten utracił ten status w tym samym państwie członkowskim, pod warunkiem że termin sześciu lat upłynął najpóźniej w dniu złożenia wniosku o odnowienie rzeczonego zezwolenia i że obywatel ten został uprzednio wezwany do przedstawienia dowodu ewentualnej obecności na wspomnianym terytorium, w trakcie biegu tego terminu.   2) Artykuł 9 ust. 4 akapit drugi i art. 22 ust. 1 lit. b) dyrektywy 2003/109, zmienionej dyrektywą 2011/51, należy interpretować w ten sposób, że: drugie państwo członkowskie, które wdraża te przepisy w dwóch odrębnych przepisach, dokonuje prawidłowej ich transpozycji do prawa krajowego, w sytuacji gdy pierwszy przepis powtarza przesłankę utraty statusu rezydenta długoterminowego przewidzianą w art. 9 ust. 4 akapit drugi tej zmienionej dyrektywy, a drugi przepis przewiduje, że zezwolenie na pobyt na podstawie przepisów rozdziału III wspomnianej zmienionej dyrektywy powinno zostać cofnięte, jeżeli dany obywatel państwa trzeciego utracił status rezydenta długoterminowego w państwie członkowskim, które je wydało, przy czym przepis ten nie zawiera konkretnego odniesienia do jednej z przesłanek utraty wspomnianego statusu określonych w art. 9 tej samej zmienionej dyrektywy.   3) Artykuł 15 ust. 4 akapit drugi dyrektywy 2003/109, zmienionej dyrektywą 2011/51, należy interpretować w ten sposób, że: państwo członkowskie, w którym obywatel państwa trzeciego złożył wniosek o wydanie zezwolenia na pobyt na podstawie przepisów rozdziału III tej zmienionej dyrektywy lub o odnowienie takiego zezwolenia, nie może oddalić tego wniosku z tego powodu, że obywatel ten nie dołączył do swojego wniosku dokumentów potwierdzających, że posiada odpowiednie warunki mieszkaniowe, jeżeli to państwo członkowskie nie wdrożyło tego przepisu.   Podpisy ( *1 ) Język postępowania: niemiecki.