C-87/24

OPINIA RZECZNIKA GENERALNEGO ATHANASIOSA RANTOSA przedstawiona w dniu 3 kwietnia 2025 r. ( ) Sprawa C‑87/24 AS „Gaso”, AS „Conexus Baltic Grid” przeciwko Sabiedrisko pakalpojumu regulēšanas komisija [wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Administratīvā apgabaltiesa (okręgowy sąd administracyjny, Łotwa)] Odesłanie prejudycjalne – Zbliżanie ustawodawstw – Energia – Dyrektywa 2009/73/WE – Wspólne zasady rynku wewnętrznego gazu ziemnego – Artykuł 41 ust. 8 – Pojęcie „stosownych zachęt” – Rozporządzenie (WE) nr 715/2009 – Dostęp do sieci przesyłowych gazu ziemnego – Artykuł 13 ust. 1 – Pojęcie „odpowiedniego zwrotu nakładów inwestycyjnych” – Taryfy za dostęp do sieci – Metodologia ustalona przez krajowy organ regulacyjny – Stopa zwrotu z kapitału do celów obliczania taryf – Kryteria, które należy uwzględnić przy ustalaniu tych taryf I. Wprowadzenie 1. Rozpatrywany wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Administratīvā apgabaltiesa (okręgowy sąd administracyjny, Łotwa), dotyczy wykładni art. 41 ust. 8 dyrektywy 2009/73/WE ( ) i art. 13 rozporządzenia (WE) nr 715/2009 ( ). 2. Wniosek ten został złożony w ramach skarg o stwierdzenie nieważności – wniesionych odpowiednio, z jednej strony, przez „Gaso” AS, spółkę prawa łotewskiego będącą operatorem systemu dystrybucyjnego gazu ziemnego na Łotwie, a z drugiej strony, przez „Conexus Baltic Grid” AS, spółkę prawa łotewskiego będącą operatorem systemu przesyłowego gazu ziemnego i operatorem systemu magazynowania gazu ziemnego w tym samym państwie członkowskim (zwane dalej łącznie „skarżącymi”) – decyzji Sabiedrisko pakalpojumu regulēšanas komisija (komisji regulacji usług publicznych, Łotwa, zwanej dalej „łotewskim organem regulacyjnym”), na mocy której ten ostatni ustalił stopę zwrotu z kapitału systemu przesyłowego gazu ziemnego, systemu dystrybucyjnego gazu ziemnego oraz systemu magazynowania gazu ziemnego do celów obliczenia taryf za dostęp (zwanej dalej „zaskarżoną decyzją”). 3. Dokładniej rzecz ujmując, sąd odsyłający zasadniczo zastanawia się nad wykładnią pojęć „stosownych zachęt” w rozumieniu art. 41 ust. 8 dyrektywy 2009/73 i „odpowiedniego zwrotu nakładów inwestycyjnych” w rozumieniu art. 13 ust. 1 akapit pierwszy rozporządzenia nr 715/2009, oraz nad tym, w jaki sposób krajowy organ regulacyjny rynku gazu ziemnego, przy obliczaniu i ustalaniu taryf za dostęp do sieci przesyłowych i dystrybucyjnych oraz do instalacji magazynowych gazu ziemnego, ma zapewnić, aby operatorzy tychże sieci i instalacji korzystali z takich stosownych zachęt lub odpowiedniego zwrotu nakładów inwestycyjnych. II. Ramy prawne A.   Prawo Unii 1. Dyrektywa 2009/73 4. Zgodnie z motywami 23, 25, 30 i 32 dyrektywy 2009/73: „(23) Należy podjąć dalsze środki w celu zapewnienia przejrzystych i niedyskryminacyjnych taryf za dostęp do transportu. Taryfy te powinny być stosowane wobec wszystkich użytkowników na niedyskryminacyjnych zasadach […]. […] (25) Niedyskryminacyjny dostęp do sieci dystrybucyjnej decyduje o dostępie dostawcy do odbiorców na poziomie detalicznym. […] […] (30) Jeżeli rynek wewnętrzny gazu ziemnego ma właściwie funkcjonować, organy regulacji energetyki powinny móc podejmować decyzje dotyczące wszelkich istotnych kwestii regulacyjnych oraz być w pełni niezależne od jakichkolwiek innych interesów publicznych lub prywatnych. Nie wyklucza to możliwości stosowania kontroli sądowej ani nadzoru parlamentarnego zgodnie z prawem konstytucyjnym państw członkowskich. […] […] (32) Krajowe organy regulacyjne powinny móc ustalać lub zatwierdzać taryfy lub metody stosowane do kalkulacji taryf w oparciu o propozycje operatora systemu przesyłowego lub operatora(-ów) systemu dystrybucyjnego albo operatora systemu skroplonego gazu ziemnego (LNG), lub w oparciu o propozycje uzgodnione między tym(-i) operatorem(-ami) i użytkownikami sieci. Wykonując te zadania, krajowe organy regulacyjne powinny zapewnić, aby taryfy przesyłowe i dystrybucyjne były niedyskryminacyjne i odzwierciedlały koszty, a także powinny uwzględniać długoterminowe marginalne koszty sieci, których uniknięto dzięki zastosowaniu środków zarządzania popytem”. 5. Artykuł 1 tej dyrektywy, zatytułowany „Przedmiot i zakres stosowania”, stanowi w ust. 1: „Niniejsza dyrektywa ustanawia wspólne zasady dotyczące przesyłu, dystrybucji, dostaw i magazynowania gazu ziemnego. Ustanawia ona zasady dotyczące organizacji i funkcjonowania sektora gazu ziemnego, dostępu do rynku, kryteriów i procedur mających zastosowanie do udzielania zezwoleń na świadczenie usług przesyłowych, dystrybucyjnych, dostawy i magazynowanie gazu ziemnego oraz na eksploatację systemów”. 6. Artykuł 2 wspomnianej dyrektywy, zatytułowany „Definicje”, ma następujące brzmienie: „Na użytek niniejszej dyrektywy stosuje się następujące definicje: […] 4. »operator systemu przesyłowego« oznacza każdą osobę fizyczną lub prawną, która zajmuje się przesyłem i jest odpowiedzialna za eksploatację, utrzymywanie oraz, w razie konieczności, rozbudowę systemu przesyłowego na danym obszarze […]; […] 6. »operator systemu dystrybucyjnego« oznacza osobę fizyczną lub prawną, która zajmuje się dystrybucją i jest odpowiedzialna za eksploatację, utrzymywanie lub, w razie konieczności, rozbudowę systemu dystrybucyjnego na danym obszarze, a w stosownych przypadkach za wzajemne połączenia z innymi systemami […]; […] 9. »instalacja magazynowa« oznacza instalację używaną do magazynowania gazu ziemnego, będącą własnością przedsiębiorstwa gazowego lub eksploatowaną przez nie, wraz z częścią instalacji LNG używaną do magazynowania LNG […]; 10. »operator systemu magazynowania« oznacza każdą osobę fizyczną lub prawną, która zajmuje się magazynowaniem i jest odpowiedzialna za eksploatację instalacji magazynowych; […]”. 7. Artykuł 39 tej samej dyrektywy, zatytułowany „Wyznaczanie i niezależność organów regulacyjnych”, przewiduje w ust. 4: „Państwa członkowskie gwarantują niezależność organu regulacyjnego i zapewniają, aby wykonywał on swoje uprawnienia w sposób bezstronny i przejrzysty. W tym celu państwa członkowskie zapewniają, aby przy wykonywaniu swoich zadań regulacyjnych powierzonych mu na mocy niniejszej dyrektywy i aktów powiązanych, organ regulacyjny: a) był prawnie odrębny i funkcjonalnie niezależny od jakiegokolwiek innego podmiotu publicznego lub prywatnego; b) zapewniał, aby jego pracownicy oraz osoby odpowiedzialne za zarządzanie nim: (i) działali niezależnie od wszelkich interesów rynkowych; oraz (ii) przy wykonywaniu swoich zadań regulacyjnych nie zwracali się o bezpośrednie polecenia ani nie wykonywali bezpośrednich poleceń któregokolwiek rządu lub innego podmiotu publicznego lub prywatnego […]”. 8. Artykuł 40 dyrektywy 2009/73, zatytułowany „Ogólne cele organu regulacyjnego”, stanowi: „Wykonując zadania regulacyjne określone w niniejszej dyrektywie, organ regulacyjny podejmuje wszelkie rozsądne środki służące realizacji następujących celów w ramach swoich obowiązków i uprawnień określonych w art. 41, w ścisłym porozumieniu z innymi właściwymi organami krajowymi, w tym również z organami ochrony konkurencji i bez uszczerbku dla ich kompetencji: […] f) zapewnianie, aby operatorzy systemu i użytkownicy systemu otrzymywali stosowne zachęty, zarówno krótko-, jak i długoterminowe, w celu zwiększenia wydajności w zakresie działania sieci oraz rozwijania integracji rynkowej; […]”. 9. Artykuł 41 tej dyrektywy, zatytułowany „Obowiązki i uprawnienia organu regulacyjnego”, ma następujące brzmienie: „1.   Do obowiązków organu regulacyjnego należy: a) ustalanie lub zatwierdzanie, na podstawie przejrzystych kryteriów, taryf przesyłowych lub dystrybucyjnych lub metod ich ustalania; […] n) monitorowanie i dokonywanie przeglądu warunków dostępu do magazynowania, pojemności magazynowych gazociągów i do innych usług pomocniczych przewidzianych w art. 33. W przypadku gdy system dostępu do magazynowania jest określony zgodnie z art. 33 ust. 3, z zadania tego wyłączony jest przegląd taryf; […] 6.   Organy regulacyjne są odpowiedzialne za ustalanie lub zatwierdzanie, z odpowiednim wyprzedzeniem przed ich wejściem w życie, przynajmniej metod stosowanych do kalkulacji lub ustanawiania warunków: a) przyłączania i dostępu do sieci krajowych, w tym również taryf przesyłowych i dystrybucyjnych, a także zasad, warunków i taryf za dostęp do instalacji LNG. Te taryfy lub metody umożliwiają realizację niezbędnych inwestycji w sieci i instalacje LNG w sposób umożliwiający tym inwestycjom zapewnienie wykonalności sieci oraz instalacji LNG; […] 8.   Przy ustalaniu lub zatwierdzaniu taryf lub metod i usług bilansowania systemu, organy regulacyjne zapewniają, aby operatorzy systemów przesyłowych i dystrybucyjnych otrzymali stosowne zachęty – zarówno krótko-, jak i długoterminowe – do zwiększania wydajności, zwiększania integracji rynku i bezpieczeństwa dostaw oraz do wspierania odnośnej działalności badawczej. […] 16.   Decyzje podjęte przez organy regulacyjne są w pełni umotywowane i uzasadnione, tak, aby możliwa była kontrola sądowa. Decyzje są publicznie dostępne przy jednoczesnym zachowaniu poufności informacji handlowych podlegających szczególnej ochronie. […]”. 2. Rozporządzenie nr 715/2009 10. Motywy 7 i 8 rozporządzenia nr 715/2009 stanowią: „(7) Należy określić kryteria, według których ustalane są taryfy za dostęp do sieci w celu zapewnienia, aby kryteria te były w pełni zgodne z zasadą niedyskryminacji oraz potrzebami dobrze funkcjonującego rynku wewnętrznego oraz aby w pełni uwzględniały one potrzebę zachowania integralności systemu i odzwierciedlały rzeczywiście poniesione koszty w zakresie, w jakim koszty te odpowiadają kosztom, jakie ponosi porównywalny pod względem skuteczności i struktury operator sieci oraz aby były przejrzyste, zapewniając jednocześnie odpowiedni zwrot nakładów inwestycyjnych oraz, w stosownych przypadkach, uwzględniając analizę porównawczą taryf przeprowadzoną przez organy regulacyjne. (8) Przy kalkulacji taryf za dostęp do sieci, ważne jest uwzględnienie rzeczywiście poniesionych kosztów w zakresie, w jakim koszty te odpowiadają kosztom, jakie ponosi porównywalny pod względem skuteczności i struktury operator sieci oraz są przejrzyste, jak również potrzebę zapewnienia odpowiedniego zwrotu nakładów inwestycyjnych oraz zachęt do budowania nowej infrastruktury, w tym również szczególnego traktowania regulacyjnego nowych inwestycji, jak przewidziano w dyrektywie 2009/73 […]”. 11. Artykuł 1 tego rozporządzenia, zatytułowany „Przedmiot i zakres stosowania”, przewiduje: „Niniejsze rozporządzenie ma na celu: a) ustanowienie niedyskryminacyjnych zasad określających warunki dostępu do systemów przesyłowych gazu ziemnego z uwzględnieniem specyfiki rynków krajowych i regionalnych w celu zapewnienia właściwego funkcjonowania rynku wewnętrznego gazu; b) ustanowienie niedyskryminacyjnych zasad określających warunki dostępu do instalacji LNG oraz instalacji magazynowych z uwzględnieniem specyfiki rynków krajowych i regionalnych; […] Cele, o których mowa w akapicie pierwszym, obejmują ustanawianie zharmonizowanych zasad dotyczących taryf, lub metod ich kalkulacji, za dostęp do sieci – ale nie do instalacji magazynowych […] […]”. 12. Artykuł 13 wspomnianego rozporządzenia, zatytułowany „Taryfy za dostęp do sieci”, stanowi w ust. 1 akapity pierwszy i trzeci: „Taryfy lub metody ich kalkulacji stosowane przez operatorów systemów przesyłowych i zatwierdzone przez organy regulacyjne zgodnie z art. 41 ust. 6 dyrektywy 2009/73 […], jak również taryfy publikowane zgodnie z art. 32 ust. 1 [tej] dyrektywy, są przejrzyste, uwzględniają potrzebę zachowania integralności systemu oraz potrzebę jego udoskonalania, odzwierciedlają rzeczywiście poniesione koszty w zakresie, w jakim koszty te odpowiadają kosztom ponoszonym przez operatora sieci o porównywalnej wydajności i strukturze, oraz są przejrzyste, a jednocześnie obejmują odpowiedni zwrot nakładów inwestycyjnych, a w stosownych przypadkach uwzględniają wyniki analizy porównawczej taryf przeprowadzonej przez organy regulacyjne. Taryfy lub metody wykorzystywane do ich kalkulacji stosowane są w sposób niedyskryminacyjny. […] Taryfy lub metody ich kalkulacji ułatwiają skuteczny handel gazem oraz konkurencję, pozwalając jednocześnie uniknąć subsydiowania skrośnego między użytkownikami sieci oraz dostarczają zachęt dla inwestycji, jak również utrzymują lub umożliwiają interoperacyjność sieci przesyłowych”. 3. Rozporządzenie (UE) 2017/460 13. Artykuł 1 rozporządzenia (UE) 2017/460 ( ), zatytułowany „Przedmiot”, przewiduje, że rozporządzenie to ustanawia kodeks sieci określający zasady dotyczące zharmonizowanych struktur taryf przesyłowych dla gazu, w tym zasady dotyczące stosowania metody wyznaczania ceny referencyjnej, powiązane z nimi wymogi w zakresie konsultacji i publikacji, a także zasady dotyczące obliczania cen bazowych standardowych produktów z zakresu zdolności. 14. Artykuł 30 wspomnianego rozporządzenia, zatytułowany „Informacje, które należy opublikować przed rozpoczęciem okresu taryfowego”, stanowi w ust. 1: „[…] krajowy organ regulacyjny lub operator systemu przesyłowego lub operatorzy systemów przesyłowych, w zależności od decyzji krajowego organu regulacyjnego, publikują następujące informacje […]: […] b) następujące informacje: […] (iii) następujące parametry: […] 2) koszt kapitału i metoda jego obliczania; […] 5) mechanizmy zachęt i cele w zakresie efektywności; 6) wskaźniki inflacji; […]”. B.   Prawo łotewskie 1. Ustawa o organach regulacyjnych usług publicznych 15. Zgodnie z art. 7 ust. 2 „Par sabiedrisko pakalpojumu regulatoriem” (ustawy o organach regulacyjnych usług publicznych) z dnia 19 października 2000 r. ( ) łotewski organ regulacyjny jest podmiotem prawa publicznego, niezależnym pod względem instytucjonalnym i funkcjonalnym oraz posiadającym autonomię w zakresie wykonywania swojego budżetu zatwierdzonego przez ustawę. Do jego zadań należy między innymi regulacja świadczenia usług publicznych w zakresie dostaw gazu ziemnego. 16. Artykuł 9 ust. 1 pkt 2 tej ustawy stanowi, że łotewski organ regulacyjny ustala metodologię obliczania i ustalania taryf lub pułapów taryfowych, a także metody stosowania taryf lub pułapów taryfowych, chyba że szczegółowe przepisy sektorowe określają inne zasady ustalania taryf. Artykuł 9 ust. 2 wspomnianej ustawy uściśla, że organ ten w zakresie swoich kompetencji w sposób autonomiczny wydaje decyzje administracyjne i akty administracyjne, które są wiążące dla dostawców danych usług publicznych i użytkowników tych usług. 17. Zgodnie z art. 20 ust. 1 tej samej ustawy, taryfy ustala się na takim poziomie, aby opłaty taryfowe ponoszone przez użytkowników pokrywały ekonomicznie uzasadnione koszty usługi publicznej i zapewniały rentowność tej usługi, chyba że szczegółowe przepisy sektorowe określają inne zasady ustalania taryf. W przypadku zmiany czynników mających wpływ na taryfy, np. rentowności, łotewski organ regulacyjny może zaproponować zmianę taryf i zwrócić się do dostawcy usługi publicznej o przedstawienie w określonym terminie projektu taryf zawierającego uzasadnienie kosztów składających się na te taryfy. 2. Decyzja łotewskiego organu regulacyjnego w sprawie metodologii 18. W dniu 13 sierpnia 2018 r. rada łotewskiego organu regulacyjnego wydała decyzję nr 1/23 w sprawie metodologii obliczania poziomu średnioważonego kosztu kapitału (zwaną dalej „decyzją w sprawie metodologii”) ( ). Decyzja ta ustanowiła zasady obliczania i stosowania poziomu stopy zwrotu z kapitału dla celów opracowania projektów taryf opłat za usługi regulowane, w tym usługi świadczone w ramach systemu gazowego. W szczególności definiuje ona wzór obliczania poziomu średnioważonego kosztu kapitału w ujęciu rzeczywistym. III. Spór w postępowaniu głównym, pytania prejudycjalne i postępowanie przed Trybunałem 19. W dniu 20 sierpnia 2020 r. łotewski organ regulacyjny na podstawie decyzji w sprawie metodologii wydał zaskarżoną decyzję, w której uznał, że w odniesieniu do 2021 r. operatorzy systemów przesyłowych i dystrybucyjnych oraz systemów magazynowania gazu ziemnego stosują poziom średnioważonego kosztu kapitału w ujęciu rzeczywistym. Tym samym organ ten ustalił, że do operatora, który na podstawie danych zawartych w ostatnim dostępnym sprawozdaniu rocznym należał do kategorii średnich lub dużych przedsiębiorstw, miała zastosowanie stopa zwrotu z kapitału wynosząca 2,65 % ( ). 20. Zdaniem tego organu, ustalone dla przedsiębiorstw należących do kategorii średnich lub dużych przedsiębiorstw stopy zwrotu z kapitału zostały dostosowane do sytuacji na rynkach finansowych oraz do odpowiedniej oceny ryzyk związanych z pozyskiwaniem finansowania, a zatem umożliwiały operatorom systemów przesyłowych gazu ziemnego, operatorom systemów dystrybucyjnych gazu ziemnego i operatorom systemów magazynowania gazu ziemnego zaciąganie pożyczek, inwestowanie w remonty i rozwój systemu gazu ziemnego oraz uzyskiwanie rozsądnego zwrotu nakładów, przy jednoczesnym zagwarantowaniu użytkownikom możliwości otrzymywania nieprzerwanych, niezawodnych i wysokiej jakości usług publicznych, których taryfy (ceny) odpowiadają ekonomicznie uzasadnionym kosztom. 21. W następstwie przyjęcia zaskarżonej decyzji spółka Gaso, będąca operatorem systemu dystrybucyjnego gazu ziemnego na Łotwie, oraz spółka Conexus Baltic Grid, będąca operatorem systemu przesyłowego gazu ziemnego i operatorem systemu magazynowania tego gazu w tymże państwie członkowskim, wniosły skargi o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji do Administratīvā apgabaltiesa (okręgowego sądu administracyjnego), będącego sądem odsyłającym. 22. Na poparcie swoich skarg skarżące podnoszą zasadniczo, że łotewski organ regulacyjny przekroczył swoje uprawnienia, dopuścił się poważnych błędów proceduralnych i materialnych przy określaniu kryteriów stosowanych do obliczania stopy zwrotu z kapitału oraz naruszył spoczywający na nim obowiązek uzasadnienia, ustalając rażąco niski poziom stopy zwrotu z kapitału. Ich zdaniem zaskarżona decyzja narusza w szczególności dyrektywę 2009/73, która nakłada na właściwe organy regulacyjne państw członkowskich obowiązek wspierania, w szczególności, rozwoju i funkcjonowania rynku gazu ziemnego poprzez zapewnienie inwestorom zachęt wystarczających do realizacji niezbędnych inwestycji w infrastrukturę. W podobny sposób decyzja ta narusza rozporządzenie nr 715/2009, które nakłada na organy regulacyjne obowiązek uwzględnienia w ramach ustalania taryf odpowiedniego zwrotu nakładów inwestycyjnych. 23. W tym kontekście sąd odsyłający wskazuje, w pierwszej kolejności, że art. 40 lit. f) i art. 41 ust. 8 dyrektywy 2009/73 oraz art. 13 ust. 1 rozporządzenia nr 715/2009 w związku z motywami 7 i 8 tegoż rozporządzenia mają zastosowanie w sporze w postępowaniu głównym. 24. W drugiej kolejności stwierdza on, że o ile prawdą jest, iż z przytoczonych przepisów wynika, iż państwa członkowskie muszą uwzględnić „odpowiedni zwrot nakładów inwestycyjnych” przy ustalaniu taryf za dostęp do sieci przesyłowych gazu ziemnego, o tyle sąd ten nie dysponuje jasnymi wskazówkami pozwalającymi ocenić zgodność z prawem Unii metodologii zastosowanej przez łotewski organ regulacyjny przy ustalaniu w sprawie w postępowaniu głównym stopy zwrotu z kapitału. 25. Wspomniany sąd w trzeciej kolejności zauważa, że pomimo iż treść przepisów dyrektywy 2009/73 nie jest wystarczająco jasna, ustawa o organach regulacyjnych usług publicznych przewiduje ramy regulacyjne, które nie zawierają przepisów odpowiadających postanowieniom tej dyrektywy, w szczególności art. 40, który określa ogólne cele organu regulacyjnego, oraz art. 41, który ustanawia obowiązki i uprawnienia tego organu. W tym względzie ów sąd wyjaśnia, że najprawdopodobniej art. 20 ust. 1 tej ustawy, na podstawie którego łotewski organ regulacyjny wydał zaskarżoną decyzję, nie obejmuje wszystkich celów, o których mowa w wyżej wymienionych przepisach. Rodzi się zatem pytanie, czy dokonano prawidłowej transpozycji przepisów wspomnianej dyrektywy do prawa łotewskiego. 26. W czwartej i ostatniej kolejności, ten sam sąd wyraża wątpliwości – w świetle przepisów dyrektywy 2009/73 i rozporządzenia nr 715/2009 – w odniesieniu do możliwości zastosowania art. 13 ust. 1 tego rozporządzenia do taryfy za dostęp do instalacji magazynowania gazu ziemnego, którymi zarządzanie w rozpatrywanej sprawie należy do spółki Conexus Baltic Grid. Z art. 13 ust. 1 wspomnianego rozporządzenia, określającego warunki, jakie muszą spełniać taryfy stosowane przez operatorów systemów przesyłowych i zatwierdzone przez organy regulacyjne zgodnie z art. 41 ust. 6 dyrektywy 2009/73 oraz taryfy publikowane zgodnie z art. 32 ust. 1 tej dyrektywy, wynika bowiem, że ów art. 13 ma zastosowanie wyłącznie do taryf za usługi systemu przesyłowego gazu ziemnego i że nie obejmuje on ustalania taryf w odniesieniu do instalacji magazynowania gazu. 27. W tych okolicznościach Administratīvā apgabaltiesa (okręgowy sąd administracyjny) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi: „1) Czy art. 41 ust. 8 dyrektywy 2009/73 stoi na przeszkodzie uregulowaniu krajowemu, które nie nakłada na organ regulacyjny przy obliczaniu taryf lub ustalaniu metodologii obowiązku uzasadnienia tego, w jaki sposób zapewnia się operatorom systemów przesyłowych i dystrybucyjnych stosowne zachęty, zarówno krótko-, jak i długoterminowe, do zwiększania wydajności, zwiększania integracji rynku i bezpieczeństwa dostaw oraz do wspierania odnośnej działalności badawczej? 2) Czy interpretacja prawa krajowego, zgodnie z którą zapewnia się stosowne zachęty, zarówno krótko-, jak i długoterminowe, do zwiększania wydajności, zwiększania integracji rynku i bezpieczeństwa dostaw oraz do wspierania odnośnej działalności badawczej, w przypadku gdy opłaty taryfowe uiszczane przez użytkowników pokrywają jedynie ekonomicznie uzasadnione koszty usług publicznych, a zwrot nakładów został zapewniony w co najmniej minimalnym zakresie, jest zgodna z art. 41 ust. 8 dyrektywy 2009/73? 3) Czy uregulowanie krajowe, które, ustanawiając »stosowne zachęty, zarówno krótko-, jak i długoterminowe« oraz zachęty w celu »zwiększania integracji rynku i bezpieczeństwa dostaw oraz do wspierania odnośnej działalności badawczej«, nie przewiduje uwzględnienia przyjętych w dziedzinie finansów zasad ustalania poziomu średnioważonego kosztu kapitału, które to zasady są ustalane na podstawie działalności prowadzonej przez porównywalne przedsiębiorstwa na wolnym rynku, jest zgodne z celami określonymi w art. 41 ust. 8 dyrektywy 2009/73? 4) Czy dokonując wykładni pojęć »odpowiedniego zwrotu nakładów inwestycyjnych« w rozumieniu art. 13 rozporządzenia [nr 715/2009] oraz »zachęt dla inwestycji« w rozumieniu art. 41 dyrektywy 2009/73, organ regulacyjny powinien kierować się przyjętym w dziedzinie finansów pojęciem poziomu średnioważonego kosztu kapitału [średni ważony koszt kapitału (WACC)] oraz metodologią stosowaną do jego ustalenia? 5) W przypadku udzielenia na powyższe pytanie odpowiedzi twierdzącej, czy organ regulacyjny może w sposób zgodny z prawem odejść od metodologii stosowanej w dziedzinie finansów w celu ustalenia poziomu średnioważonego kosztu kapitału i skorygować tę stopę według własnego uznania? 6) W przypadku udzielenia na powyższe pytanie odpowiedzi twierdzącej, czy organ regulacyjny może w sposób zgodny z prawem skorygować poziom średnioważonego kosztu kapitału w taki sposób, aby jego obliczenie uwzględniało premię za wielkość opartą na kosztach finansowania zewnętrznego innych przedsiębiorstw w gospodarce państwa członkowskiego? 7) W przypadku udzielenia odpowiedzi twierdzącej na pytanie czwarte, czy organ regulacyjny może w sposób zgodny z prawem skorygować poziom średnioważonego kosztu kapitału w ten sposób, aby nie musiał on rekompensować operatorowi systemu przesyłowego lub systemu magazynowania gazu ziemnego wzrostu inflacji w poprzednim okresie taryfowym? 8) W przypadku udzielenia odpowiedzi twierdzącej na pytanie piąte oraz w przypadku, gdy operator systemu nie zgadza się z poziomem średnioważonego kosztu kapitału zaproponowanym przez organ regulacyjny lub elementami, na których jest on oparty, czy organ regulacyjny określając poziom średnioważonego kosztu kapitału (WACC) powinien zwrócić się do niezależnego podmiotu trzeciego w celu dokonania oceny tego, czy ten poziom jest odpowiedni? 9) Czy procedura ustalania taryf, w ramach której poziom średnioważonego kosztu kapitału jest określany przez organ regulacyjny i w ramach której operator systemu przesyłowego lub systemu magazynowania gazu ziemnego nie jest uprawniony do skorygowania tego obliczenia na podstawie indywidualnych wskaźników przedsiębiorstwa będącego operatorem tych systemów, jest sprzeczna z celami określonymi w art. 41 ust. 8 dyrektywy 2009/73? 10) Czy art. 1 [akapit pierwszy] lit. b) rozporządzenia [nr 715/2009] w związku z akapitem drugim tego artykułu należy interpretować w ten sposób, że motywy 7 i 8 oraz art. 13 ust. 1 tego rozporządzenia mają zastosowanie do instalacji magazynowych gazu ziemnego i taryf ustalanych przez organ regulacyjny, jeżeli dostęp do instalacji magazynowych skroplonego gazu ziemnego jest regulowany?”. 28. Uwagi na piśmie zostały przedstawione przez spółki Gaso, Conexus Baltic Grid, łotewski organ regulacyjny oraz przez Komisję Europejską. Na rozprawie, która odbyła się w dniu 15 stycznia 2025 r. wysłuchano wystąpień tych stron. IV. Analiza A.   W przedmiocie dopuszczalności 29. Przed przystąpieniem do analizy przedstawionych przez sąd odsyłający pytań prejudycjalnych wydaje mi się użyteczne wypowiedzenie się w przedmiocie zarzutów niedopuszczalności podniesionych przez łotewski organ regulacyjny. 30. Po pierwsze, zdaniem tego organu pierwsze pytanie prejudycjalne ma charakter hipotetyczny i dotyczy wykładni nie prawa Unii, lecz prawa krajowego. Pytanie to opiera się bowiem na błędnym założeniu, że wspomniany organ jest zwolniony z obowiązku uzasadnienia zarówno metodologii obliczania stopy zwrotu z kapitału, jak i samego poziomu stopy zwrotu z kapitału. W rozpatrywanej sprawie nie ma to jednak miejsca, ponieważ prawo krajowe przewiduje, że ten sam organ ma obowiązek uzasadnienia swoich decyzji ( ). 31. Po drugie, w odniesieniu do pytań prejudycjalnych od drugiego do szóstego, łotewski organ regulacyjny uważa, że zostały one sformułowane w sposób zbyt ogólny i dotyczą nie wykładni prawa Unii, lecz jego stosowania. Podnosi on ponadto, że zarówno art. 41 ust. 8 dyrektywy 2009/73, jak i art. 13 ust. 1 rozporządzenia nr 715/2009 nakładają na organy regulacyjne jedynie obowiązek osiągnięcia celu, pozostawiając im swobodę w zakresie wyboru środków lub metod, przy pomocy których zostanie on osiągnięty. Tymczasem ów wybór, nad którym zastanawia się sąd odsyłający, nie jest kwestią wykładni prawa Unii, lecz jego stosowania, która to kwestia nie wchodzi w zakres właściwości Trybunału, lecz właściwości sądów krajowych. 32. Po trzecie, organ ten podnosi, że – podobnie jak pierwsze pytanie prejudycjalne – pytania drugie, ósme i dziewiąte nie dotyczą wykładni prawa Unii, lecz prawa krajowego. 33. Po czwarte, organ ten uważa, że pytania prejudycjalne od czwartego do ósmego nie mają żadnego związku z sytuacją opisaną w sprawie w postępowaniu głównym, a zatem nie odpowiadają obiektywnej potrzebie jej rozstrzygnięcia, w szczególności w świetle okoliczności, że jako operator instalacji magazynowania gazu ziemnego, spółka Conexus Baltic Grid nie podlega art. 13 ust. 1 rozporządzenia nr 715/2009, który nie ma zastosowania do takich instalacji. 34. W tym względzie pragnę przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału, pytania dotyczące wykładni prawa Unii, z którymi zwrócił się sąd krajowy w kontekście stanu prawnego i faktycznego, za którego ustalenie jest on odpowiedzialny i którego prawidłowość nie podlega ocenie przez Trybunał, korzystają z domniemania posiadania znaczenia dla sprawy. Odmowa wydania przez Trybunał orzeczenia w trybie prejudycjalnym, o które wnioskował sąd krajowy, jest możliwa tylko wtedy, gdy jest oczywiste, że wykładnia prawa Unii, o którą wniesiono, nie ma żadnego związku ze stanem faktycznym lub z przedmiotem postępowania głównego, gdy problem jest natury hipotetycznej bądź gdy Trybunał nie dysponuje informacjami w zakresie stanu faktycznego lub prawnego niezbędnymi do udzielenia użytecznej odpowiedzi na postawione mu pytania ( ). Tymczasem w rozpatrywanej sprawie tak nie jest, ponieważ zarzut oparty na niemożności zastosowania przytoczonych przez sąd odsyłający przepisów prawa Unii do sprawy w postępowaniu głównym nie odnosi się do dopuszczalności wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym, lecz dotyczy istoty pytań ( ). Ponadto wydaje się, że należy uściślić, iż w ramach swojego wniosku, sąd ten wyraźnie wskazał przepisy prawa Unii, których wykładnia jest wymagana, aby mógł on rozstrzygnąć zawisły przed nim spór. 35. W konsekwencji, w świetle powyższego, podniesione przez łotewski organ regulacyjny zarzuty niedopuszczalności należy oddalić i dokonać analizy co do istoty. B.   Co do istoty 36. Poprzez swoje dziesięć pytań sąd odsyłający zasadniczo zastanawia się, po pierwsze, nad przedmiotowym zakresem stosowania przepisów dotyczących taryf w sektorze gazu ziemnego (pytania siódme, dziewiąte i dziesiąte), po drugie, nad wykładnią pojęć „stosownych zachęt” w rozumieniu art. 41 ust. 8 dyrektywy 2009/73 i „odpowiedniego zwrotu nakładów inwestycyjnych” w rozumieniu art. 13 ust. 1 akapit pierwszy rozporządzenia nr 715/2009 (pytania pierwsze i drugie) oraz, po trzecie, nad sposobem, w jaki krajowy organ regulacyjny rynku gazu ziemnego musi zapewnić przy obliczaniu i ustalaniu taryf za dostęp do sieci przesyłowych gazu ziemnego, sieci dystrybucyjnych gazu ziemnego oraz do instalacji magazynowych gazu ziemnego możliwość korzystania przez operatorów tych sieci i tych instalacji z [takich] zachęt lub z [takiego] odpowiedniego zwrotu nakładów inwestycyjnych (pytania od trzeciego do dziewiątego). 37. W ten sposób przeanalizuję przedstawione pytania prejudycjalne, grupując je w trzy zespoły pytań. 1. W przedmiocie przedmiotowego zakresu przepisów dotyczących taryf w sektorze gazu ziemnego (pytania siódme, dziewiąte i dziesiąte) 38. Poprzez swoje pytania siódme, dziewiąte i dziesiąte, które należy zbadać łącznie, sąd odsyłający dąży zasadniczo do ustalenia zakresu przedmiotowego stosowania przepisów dotyczących taryf w sektorze gazu ziemnego, a w szczególności, czy art. 41 ust. 8 dyrektywy 2009/73 i art. 13 ust. 1 akapit pierwszy rozporządzenia nr 715/2009 należy interpretować w ten sposób, że mają one zastosowanie nie tylko do operatorów sieci, lecz również instalacji magazynowych gazu ziemnego ( ). 39. Na wstępie pragnę zaznaczyć, że w zaskarżonej decyzji ustalono identyczną stopę zwrotu z kapitału zarówno w odniesieniu do spółki Gaso, jako operatora systemu dystrybucyjnego gazu ziemnego na Łotwie, jak i do spółki Conexus Baltic Grid, jako operatora systemu przesyłowego gazu ziemnego i systemu magazynowania gazu ziemnego. Rodzi się zatem pytanie, czy łotewski organ regulacyjny słusznie zastosował do instalacji magazynowych gazu ziemnego tę samą metodologię, którą wykorzystano do obliczenia taryfy mającej zastosowanie do operatorów sieci. 40. Zauważam w tym względzie, że chociaż działalność w zakresie przesyłu, dystrybucji i dostaw gazu ziemnego, z jednej strony, i działalność w zakresie magazynowania gazu ziemnego, z drugiej strony, wchodzą w zakres stosowania zarówno dyrektywy 2009/73 ( ), jak i rozporządzenia nr 715/2009, prawo Unii wprowadza jednak w niektórych przypadkach rozróżnienie między „sieciami” a „instalacjami magazynowymi”, wobec czego wszystkie przepisy mające zastosowanie do operatorów systemów dystrybucyjnych i przesyłowych gazu ziemnego niekoniecznie mają zastosowanie do operatorów systemów magazynowania gazu ziemnego ( ). 41. Tak jest w szczególności w przypadku zasad dotyczących taryfikacji operatorów sieci. 42. Dokładniej rzecz ujmując, dyrektywa 2009/73 powierza krajowym organom regulacyjnym – zgodnie z jej art. 41 ust. 1 lit. a) – obowiązek „ustalani[a] lub zatwierdzani[a], na podstawie przejrzystych kryteriów, taryf przesyłowych lub dystrybucyjnych lub metod ich ustalania” ( ). Artykuł 41 ust. 6 lit. a) uściśla, że organy te są odpowiedzialne za ustalanie lub zatwierdzanie przynajmniej metod stosowanych do kalkulacji lub ustanawiania warunków dostępu do sieci krajowych, w tym również taryf przesyłowych i dystrybucyjnych. 43. Jeżeli chodzi o rozporządzenie nr 715/2009, które ma zastosowanie do przesyłu gazu ziemnego, jego art. 1, dotyczący taryf i metod ich kalkulacji, wyraźnie wyłącza instalacje magazynowe z zakresu jego stosowania. 44. Wynika stąd, że przewidziane w art. 41 ust. 8 dyrektywy 2009/73 oraz w art. 13 ust. 1 akapit pierwszy rozporządzenia nr 715/2009 zasady dotyczące taryf mają zastosowanie wyłącznie do „sieci”, nie zaś do „instalacji magazynowych gazu”. 45. Nie oznacza to jednak, że zasady ustalania taryf sieciowych nie mogą okazać się właściwe do celów ustalania taryf magazynowych. Chociaż zasady te nie mają bezpośredniego zastosowania do instalacji magazynowych, należy jednak stwierdzić, że postanowienia dyrektywy 2009/73 i rozporządzenia nr 715/2009 nie zakazują krajowym organom regulacyjnym rozszerzenia zasad dotyczących taryf mających zastosowanie do „sieci” na instalacje magazynowe ( ). 46. Z uwagi na powyższe, proponuję odpowiedzieć na pytania siódme, dziewiąte i dziesiąte, iż art. 41 ust. 8 dyrektywy 2009/73 i art. 13 ust. 1 rozporządzenia nr 715/2009 należy interpretować w ten sposób, że co do zasady nie mają one zastosowania do instalacji magazynowych gazu ziemnego, przy czym krajowe organy regulacyjne mogą jednak stosować, w drodze analogii, przewidziane w tych przepisach zasady ogólne do kontroli taryf za dostęp do magazynowania. 2. W przedmiocie wykładni pojęć „stosownych zachęt” w rozumieniu art. 41 ust. 8 dyrektywy 2009/73 i „odpowiedniego zwrotu nakładów inwestycyjnych” w rozumieniu art. 13 ust. 1 akapit pierwszy rozporządzenia nr 715/2009 (pytania pierwsze i drugie) 47. Poprzez dwa pierwsze pytania, które należy rozpatrzyć łącznie, sąd odsyłający zmierza zasadniczo do ustalenia, czy art. 41 ust. 8 dyrektywy 2009/73 należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie uregulowaniu krajowemu, zgodnie z którym „stosowne zachęty” w rozumieniu tego przepisu zapewnia się w przypadku, gdy opłaty taryfowe uiszczane przez użytkowników pokrywają jedynie ekonomicznie uzasadnione koszty usług publicznych, a zwrot nakładów został zapewniony w co najmniej minimalnym zakresie i które nie nakłada na krajowy organ regulacyjny obowiązku uzasadnienia tego, w jaki sposób zapewnia się owe „stosowne zachęty” ( ). 48. W tym zakresie, zgodnie z art. 41 ust. 6 lit. a) tej dyrektywy, organy regulacyjne są odpowiedzialne za ustalanie lub zatwierdzanie metod stosowanych do kalkulacji lub ustanawiania warunków dostępu do krajowych sieci gazu ziemnego, w tym również taryf przesyłowych i dystrybucyjnych. Zgodnie z tymże przepisem, owe taryfy umożliwiają realizację niezbędnych inwestycji w sieci. Artykuł 41 ust. 8 wspomnianej dyrektywy uściśla, że „[p]rzy ustalaniu lub zatwierdzaniu taryf lub metod […] organy regulacyjne zapewniają, aby operatorzy systemów przesyłowych i dystrybucyjnych otrzymali stosowne zachęty – zarówno krótko-, jak i długoterminowe – do zwiększania wydajności, zwiększania integracji rynku i bezpieczeństwa dostaw oraz do wspierania odnośnej działalności badawczej”. ( ) 49. Z brzmienia tych przepisów wynika zatem, że ta sama dyrektywa nakłada na krajowe organy regulacyjne, czy to przy przyjmowaniu metodologii obliczania taryf za dostęp do sieci przesyłowych i dystrybucyjnych gazu ziemnego, czy też przy konkretnym ustalaniu tych taryf, obowiązek zapewnienia – oprócz obliczania kosztów ponoszonych przez operatorów tych sieci w celu zapewnienia dostępu do tychże sieci – po pierwsze, pokrycia kosztów realizacji niezbędnych inwestycji we wspomniane sieci, a po drugie, stosownych zachęt, które pokryją finansowanie celów wymienionych w art. 41 ust. 8 dyrektywy 2009/73. 50. Warto, jak sądzę, zauważyć, że w rozpatrywanej sprawie przepisy krajowe, a w szczególności art. 20 ust. 1 ustawy o organach regulacyjnych usług publicznych, nakładają na łotewski organ regulacyjny obowiązek zapewnienia ustalenia taryf za dostęp do sieci gazu ziemnego na takim poziomie, aby ponoszone opłaty taryfowe „pokrywały ekonomicznie uzasadnione koszty usługi publicznej i zapewniały rentowność tej usługi”. 51. Podobnie jak Komisja chciałbym zauważyć, po pierwsze, że okoliczność, iż owe przepisy nie powtarzają w sposób identyczny sformułowań zawartych w art. 41 ust. 8 dyrektywy 2009/73 lub że stosują inne sformułowania, sama w sobie nie kwestionuje zgodności z prawem tych przepisów ani prawidłowości transpozycji tej dyrektywy. Żadna z informacji zawartych w postanowieniu odsyłającym nie wskazuje bowiem, by wspomniane przepisy zakazywały właściwemu organowi krajowemu zapewnienia „stosownych zachęt”, o których mowa w art. 41 ust. 8 rzeczonej dyrektywy, lub by ów organ, w ramach wykonywania swoich uprawnień, nie uwzględniał wymogów wynikających z wyżej wymienionego przepisu. 52. Mając na uwadze powyższe wyjaśnienie, okoliczność, iż sformułowania przyjęte w przepisach krajowych nie są identyczne ze sformułowaniami zawartymi w art. 41 ust. 8 dyrektywy 2009/73, nie powinna być interpretowana przez łotewski organ regulacyjny (lub przez sądy krajowe) jako stwarzająca ograniczenie zakresu uznania, którym – zgodnie z tą dyrektywą – ów organ dysponuje przy obliczaniu i ustalaniu taryf za dostęp do sieci przesyłowych i dystrybucyjnych gazu ziemnego. 53. Po drugie, w odniesieniu do zaskarżonej decyzji chciałbym zauważyć, że dotyczy ona wyłącznie poziomu średnioważonego kosztu kapitału, który jest tylko jednym z elementów branych pod uwagę przy ustalaniu wysokości taryf. Z dyrektywy 2009/73 nie wynika jednak, że realizacja celów określonych w jej art. 41 ust. 8 powinna być oceniana wyłącznie na podstawie stopy zwrotu z kapitału. Wydaje się raczej, że realizację tych celów należy zapewnić za pomocą taryf i metodologii stosowanej do ich ustalania, traktowanych jako całość. 54. To samo dotyczy, moim zdaniem, drugiego aspektu problematyki podniesionej w dwóch pierwszych pytaniach prejudycjalnych, dotyczącego obowiązku uzasadnienia, ciążącego na krajowych organach regulacyjnych na podstawie art. 41 ust. 16 dyrektywy 2009/73. Przepisu tego nie można bowiem interpretować w ten sposób, że wymaga on od właściwych organów krajowych uzasadniania wszystkich etapów ustalania rozpatrywanej taryfy lub uzasadniania, w odniesieniu do każdego elementu i parametru przyjętego w ich metodologii, sposobu, w jaki organy te zapewniają stosowne zachęty i uczestniczą w ich zapewnieniu. Niezależnie od faktu, że taki obowiązek nie wynika z odpowiednich przepisów prawa Unii, nałożenie takiego wymogu byłoby moim zdaniem jednocześnie paradoksalne i niepragmatyczne ( ). Obowiązek ów należy zatem rozumieć jako wymaganie od krajowego organu regulacyjnego, aby w uzasadnieniu swojej decyzji wyjaśnił, w jaki sposób zapewnia on zgodność stosowanych taryf lub metod z wymogami art. 41 ust. 8 tejże dyrektywy. 55. Ponadto zauważam, że zaskarżona decyzja została wydana na podstawie i w wykonaniu decyzji w sprawie metodologii, która szczegółowo określa zasady obliczania stopy zwrotu z kapitału. Ze swej strony uważam, że opublikowanie przez łotewski organ regulacyjny – z wyprzedzeniem, z zachowaniem pełnej przejrzystości – metodologii, którą zamierzał on następnie zastosować, z jednoczesnym przekazaniem w sposób szczegółowy informacji o parametrach ekonomicznych i technicznych, na których opierała się ta metodologia, jest co do zasady wystarczające do spełnienia spoczywającego na tym organie obowiązku uzasadnienia. Tymczasem wydaje się, że w rozpatrywanej sprawie skarżące nie kwestionują bezpośrednio wspomnianej metodologii, lecz uzyskaną na jej podstawie stopę zwrotu. W takiej sytuacji, ta sama metodologia mogłaby zostać zakwestionowana tylko wówczas, gdyby skarżące podniosły, że nie była ona przestrzegana, biorąc pod uwagę, na przykład, okoliczność, że ostatecznie uzyskana stopa zwrotu nie odzwierciedla czynników, na których ta metodologia jest oparta. 56. Po trzecie, chciałbym dodać, że poprzez swoje dwa pierwsze pytania sąd odsyłający pragnie również uzyskać wskazówki dotyczące wykładni pojęcia „stosownych zachęt”, o którym mowa w art. 41 ust. 8 dyrektywy 2009/73. W postanowieniu odsyłającym sąd ten odwołuje się również do zawartego w art. 13 ust. 1 rozporządzenia nr 715/2009 pojęcia „odpowiedniego zwrotu nakładów inwestycyjnych”, które także może okazać się istotne [zdaniem tegoż sądu], w ramach sporu, który ma rozstrzygnąć. 57. Chociaż prawdą jest, że te dwa pojęcia rzeczywiście mogą mieć szczególne znaczenie w ramach rozpatrywanej sprawy, chciałbym jednak wyjaśnić, że pojęcie „odpowiedniego zwrotu nakładów inwestycyjnych” dotyczy kosztu [inwestycji] / [kapitału] i ma na celu zapewnienie, by operatorzy sieci uzyskali wystarczający zwrot z [kapitału] / [dokonanej inwestycji], podczas gdy pojęcie „stosownych zachęt” ma szerszy zakres stosowania i ma na celu zapewnienie realizacji celów określonych w tymże przepisie, a mianowicie zwiększenia wydajności, zwiększenia integracji rynku i bezpieczeństwa dostaw oraz wspierania odnośnej działalności badawczej. 58. Jednakże w zakresie, w jakim dyrektywa 2009/73 i rozporządzenie nr 715/2009 realizują wspólny cel, jakim jest stworzenie na poziomie Unii otwartego i konkurencyjnego rynku wewnętrznego gazu ziemnego, wyżej wymienione pojęcia należy interpretować w sposób komplementarny, tj. w taki sposób, że ostatecznie przyjęta przez łotewski organ regulacyjny taryfa, a tym samym metodologia zastosowana do jej ustalenia, nie tylko muszą zapewniać pokrycie rzeczywistych kosztów, ale także umożliwiać operatorowi systemu dokonywanie inwestycji, zarówno krótko-, jak i długoterminowych, niezbędnych do zagwarantowania wydajności, bezpieczeństwa i rozwoju infrastruktury sieciowej. 59. Należy zauważyć, że o ile do Trybunału należy dostarczenie wskazówek dotyczących wykładni, pozwalających na wyjaśnienie zakresu tych pojęć, co uczyniono to w pkt 57-58 niniejszej opinii, to jednak na właściwych organach regulacyjnych lub, w stosownych przypadkach, na sądzie krajowym, spoczywa obowiązek dokonania oceny in concreto, w świetle okoliczności faktycznych i prawnych istotnych w każdej rozpatrywanej sprawie, zgodności taryf lub metodologii zastosowanej przez te organy ze wspomnianymi pojęciami. 60. Z uwagi na powyższe proponuję odpowiedzieć na pytania pierwsze i drugie, iż art. 41 ust. 8 dyrektywy 2009/73 należy interpretować w ten sposób, że nie stoi on na przeszkodzie uregulowaniu krajowemu, które nie przewiduje wyraźnie, że właściwy organ regulacyjny, przy ustalaniu taryf lub metodologii ich ustalania, zawiera w uzasadnieniu opis sposobu, w jaki zapewnia się, aby operatorzy systemów przesyłowych i dystrybucyjnych gazu ziemnego otrzymali stosowne zachęty – zarówno krótko-, jak i długoterminowe – do zwiększania wydajności, zwiększania integracji rynku i bezpieczeństwa dostaw oraz do wspierania odnośnej działalności badawczej. 3. W przedmiocie sposobu, w jaki krajowy organ regulacyjny gazu ziemnego powinien zapewnić, aby operatorzy systemów korzystali ze „stosownych zachęt” lub „odpowiedniego zwrotu nakładów inwestycyjnych” (pytania od trzeciego do dziewiątego) 61. Poprzez pytania od trzeciego do dziewiątego, które należy rozpatrzyć łącznie, sąd odsyłający zastanawia się zasadniczo nad zakresem uznania, jakim dysponują krajowe organy regulacyjne w odniesieniu do wyboru metod mających zastosowanie do obliczenia stopy zwrotu z kapitału oraz w odniesieniu do parametrów zawartych w tym obliczeniu, przy ustalaniu taryf za dostęp do sieci przesyłowych i dystrybucyjnych gazu ziemnego ( ). W tym względzie sąd ten dąży do ustalenia, czy ów zakres uznania powinien być określony, a nawet ograniczony – a w stosownym przypadku, na jakich warunkach – przez wymóg zapewnienia operatorom systemów „stosownych zachęt” w rozumieniu art. 41 ust. 8 dyrektywy 2009/73 lub „odpowiedniego zwrotu nakładów inwestycyjnych” w rozumieniu art. 13 ust. 1 akapit pierwszy rozporządzenia nr 715/2009. 62. W pierwszej kolejności należy zauważyć, że wymienione przepisy prawa Unii nie przewidują konkretnej i wiążącej metodologii, jaką krajowy organ regulacyjny miałby obowiązek stosować przy ustalaniu taryf za dostęp do sieci przesyłowych i dystrybucyjnych gazu ziemnego lub przy obliczaniu stopy zwrotu z kapitału sieci. Co więcej, żaden z tych przepisów nie precyzuje, jaką stopę zwrotu można uznać za „odpowiednią”. Należy również stwierdzić, że ze względu na swój charakter, taka stopa nie może być określona wcześniej, w sposób abstrakcyjny. 63. W szczególności, chociaż art. 41 dyrektywy 2009/73 powierza krajowym organom regulacyjnym obowiązek ustalania lub zatwierdzania, na podstawie przejrzystych kryteriów, taryf za dostęp do sieci przesyłowych i dystrybucyjnych gazu ziemnego, przy spełnieniu warunków przejrzystości i niedyskryminacji, przepis ten nie określa jednak zakresu, w jakim taryfy te są ustalane i nie dostarcza, a fortiori, żadnych wytycznych co do metodologii lub zasad obliczania stopy zwrotu z kapitału. To samo dotyczy art. 13 ust. 1 akapit pierwszy rozporządzenia nr 715/2009, który ogranicza się jedynie do określenia, że owe taryfy oraz metody stosowane do ich obliczania muszą spełniać szereg kryteriów i warunków określonych w tym ostatnim przepisie ( ). 64. W drugiej kolejności zauważam, że z ram regulacyjnych, o których mowa powyżej, wynika, że o ile metody stosowane przez krajowe organy regulacyjne muszą być zgodne z zasadami ustanowionymi w art. 13 rozporządzenia nr 715/2009 i w art. 41 ust. 8 dyrektywy 2009/73, o tyle przepisy te pozostawiają owym organom znaczny zakres swobody w odniesieniu do wyboru konkretnej metody, którą należy zastosować. 65. Moim zdaniem wynika stąd, że jeśli chodzi w szczególności o uwzględnienie parametrów technicznych i ekonomicznych o złożonym charakterze, wspomniane organy muszą dysponować szerokim zakresem uznania przy ustalaniu taryf za dostęp do sieci przesyłowej lub dystrybucyjnej gazu ziemnego ( ), bez nakładania na nie obowiązku – w odniesieniu do potrzeby zapewnienia stosownych zachęt lub odpowiedniego zwrotu nakładów inwestycyjnych – przyjęcia określonej metodologii, takiej jak ta oparta na WACC ( ). W tym kontekście zakres uznania, jakim dysponują te same organy, musi umożliwiać im dostosowanie owej metodologii i dokonywanych przez nie obliczeń w odniesieniu do parametrów, które organy te uznają za niezbędne w świetle celów realizowanych zarówno przez prawo Unii, jak i przez mające zastosowanie przepisy krajowe, w tym poprzez uwzględnienie szczególnych warunków istniejących na krajowym rynku gazu ziemnego, przy czym brak jest obowiązku dokonywania tych obliczeń a priori, z uwzględnieniem inflacji lub podatku dochodowego od osób prawnych ( ). 66. W związku z tym uważam, że należy podkreślić, iż w ramach swoich uwag na piśmie oraz uwag ustnych skarżące skupiły się na przyjętym przez łotewski organ regulacyjny poziomie stopy zwrotu z kapitału, który ich zdaniem był niesłuszny i rażąco niski oraz nie odpowiadał pojęciu odpowiedniego zwrotu. Ponadto skarżące poświęciły dużą część swoich uwag okoliczności, że elementy uwzględnione w metodologii stosowanej przez łotewski organ regulacyjny były błędne. W tym kontekście uznały, że ów organ powinien był wybrać metodologię stosowaną w sektorze finansowym, a mianowicie opartą na WACC, co doprowadziłoby wówczas do pominięcia/nie wzięcia pod uwagę niektórych parametrów w dokonanych przez niego obliczeniach lub, przeciwnie, do uwzględnienia innych elementów. Zobacz analogicznie inne domeny prawa Unii, takie jak prawo konkurencji, w ramach którego – zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału – Komisja dysponuje znacznym zakresem uznania w kwestiach ekonomicznych, w szczególności gdy przeprowadza prospektywne analizy ekonomiczne na przykład w ramach kontroli koncentracji przedsiębiorstw na podstawie rozporządzenia Rady (WE) nr 139/2004 z dnia 20 stycznia 2004 r. w sprawie kontroli koncentracji przedsiębiorstw (rozporządzenie WE w sprawie kontroli łączenia przedsiębiorstw) (Dz.U. 2004, L 24, s. 1) lub w ramach stosowania art. 9 rozporządzenia Rady (WE) nr 1/2003 z dnia 16 grudnia 2002 r. w sprawie wprowadzenia w życie reguł konkurencji ustanowionych w art. 81 i 82 Traktatu. Zobacz podobnie wyroki: z dnia 29 czerwca 2010 r., Komisja/Alrosa (C‑441/07 P, EU:C:2010:377, pkt 94) i z dnia 13 lipca 2023 r., Komisja/CK Telecoms UK Investments (C‑376/20 P, EU:C:2023:561, pkt 82) oraz moja opinia w sprawie Orlen/Komisja (C‑255/22 P, EU:C:2024:466, pkt 39 i przytoczone tam orzecznictwo). 67. Wydaje mi się istotne przypomnienie, że o ile Trybunał jest właściwy do dokonywania wykładni przepisów prawa Unii, o tyle nie należy do niego orzekanie w przedmiocie przyjętej przez łotewski organ regulacyjny wysokości stopy zwrotu z kapitału ani samodzielne określanie stopy zwrotu, którą można uznać za „odpowiednią”. Obliczenie i ustalenie tej stopy zależą bowiem od całokształtu okoliczności faktycznych i parametrów technicznych, którymi Trybunał nie dysponuje, i do oceny których w każdym razie właściwy jest wyłącznie sąd odsyłający. Wynika stąd, że do Trybunału nie należy określanie konkretnej metodologii, którą organ ten byłby zobowiązany zastosować w celu obliczenia stopy [zwrotu] / [rentowności] kapitału, ani też orzekanie w przedmiocie odpowiedniego charakteru alternatywnych modeli ekonomicznych, które mogły zostać zastosowane w rozpatrywanej sprawie. 68. W trzeciej kolejności, chciałbym zauważyć, że okoliczność, iż prawo Unii nie ustanawia bardziej szczegółowych zasad dotyczących metod obliczeniowych, o których mowa w pytaniach od trzeciego do dziewiątego, nie oznacza jednak, że przy ustalaniu taryf za dostęp do sieci krajowy organ regulacyjny ma swobodę wyboru dowolnej metody według własnego uznania. Posiadany przez ten organ zakres uznania musi być bowiem regulowany pod względem formalnym przez obowiązek uzasadnienia określony w art. 41 ust. 16 dyrektywy 2009/73 oraz, pod względem materialnym, przez zasady przewidziane w art. 13 rozporządzenia nr 715/2009 i w art. 41 ust. 8 dyrektywy 2009/73. Ponadto, jak słusznie podkreśla Komisja, wspomniany organ jest związany nie tylko zasadami prawa Unii dotyczącymi ustalania taryf, ale musi również przestrzegać innych właściwych przepisów i zasad prawa Unii, takich jak reguły konkurencji ( ), zasady dobrej administracji oraz zasady ogólne proporcjonalności i niedyskryminacji. 69. W czwartej i ostatniej kolejności chciałbym wskazać, że – jak wynika z art. 39 ust. 4 dyrektywy 2009/73 – wyłącznie krajowe organy regulacyjne są uprawnione do ustalania lub zatwierdzania, zgodnie z kryteriami określonymi w prawie Unii i celami, które ono realizuje, taryf za przesył i dystrybucję gazu ziemnego lub metod ich obliczania oraz wyłącznie one są odpowiedzialne za to ustalanie lub zatwierdzanie. W związku z tym, pomimo że operatorzy systemów przesyłowych lub operatorzy systemów dystrybucyjnych mogą przedkładać owym organom propozycje w tym względzie ( ), propozycje te nie są dla tychże organów wiążące. 70. Wynika z tego, że dokonywana przez krajowe organy regulacyjne ocena różnych parametrów obliczania taryf nie może, w przypadku zakwestionowania jej przez podmioty, do których taryfy te mają zastosowanie, podlegać ocenie osoby trzeciej, takiej jak spółka ekspercka ( ). Pragnę w tym względzie przypomnieć, że art. 39 ust. 4 dyrektywy 2009/73 w związku z jej motywem 30 przewiduje, że organy te muszą wykonywać swoje uprawnienia w sposób niezależny od jakiegokolwiek podmiotu publicznego lub prywatnego, zapewniając, że podejmują decyzje w sposób niezależny, wyłącznie ze względu na interes publiczny, nie podlegając instrukcjom zewnętrznym ze strony innych organów publicznych lub prywatnych ( ). Ponadto wykonywanie tych uprawnień przez wspomniany organ pozostaje bez uszczerbku dla ewentualnie przysługujących spółkom, których sprawa dotyczy, możliwości powoływania się – na poparcie ich żądań przedstawianych w postępowaniu przed organem regulacyjnym lub właściwymi sądami – na przygotowane przez podmioty trzecie ekspertyzy, o ile jest to dozwolone na mocy prawa krajowego. 71. Z uwagi na powyższe proponuję odpowiedzieć na pytania od trzeciego do dziewiątego, iż dyrektywę 2009/73 i rozporządzenie nr 715/2009 należy interpretować w ten sposób, że ponieważ nie przewidują one konkretnej i wiążącej metodologii obliczania i ustalania taryf dotyczących sieci przesyłowych i dystrybucyjnych [oraz instalacji magazynowych] gazu ziemnego, to do krajowego organu regulacyjnego, z zastrzeżeniem kontroli sądów krajowych, należy określenie odpowiedniego charakteru metody stosowanej do celów tego obliczania, na podstawie istotnych okoliczności faktycznych, przy jednoczesnym przestrzeganiu ustanowionych w prawie Unii zasad ogólnych ustalania taryf. V. Wnioski 72. W świetle powyższych rozważań proponuję, aby na pytania prejudycjalne przedstawione przez Administratīvā apgabaltiesa (okręgowy sąd administracyjny, Łotwa), Trybunał odpowiedział w następujący sposób: 1) Artykuł 41 ust. 8 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/73/WE z dnia 13 lipca 2009 r. dotyczącej wspólnych zasad rynku wewnętrznego gazu ziemnego i uchylającej dyrektywę 2003/55/WE oraz art. 13 ust. 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 715/2009 z dnia 13 lipca 2009 r. w sprawie warunków dostępu do sieci przesyłowych gazu ziemnego i uchylającego rozporządzenie (WE) nr 1775/2005 należy interpretować w ten sposób, że: co do zasady nie mają one zastosowania do instalacji magazynowych gazu ziemnego, przy czym krajowe organy regulacyjne mogą jednak stosować, w drodze analogii, przewidziane w tych przepisach zasady ogólne do kontroli taryf za dostęp do magazynowania. 2) Artykuł 41 ust. 8 dyrektywy 2009/73 należy interpretować w ten sposób, że: nie stoi on na przeszkodzie uregulowaniu krajowemu, które nie przewiduje wyraźnie, że właściwy organ regulacyjny, przy ustalaniu taryf lub metodologii ich ustalania, zawiera w uzasadnieniu opis sposobu, w jaki zapewnia się, aby operatorzy systemów przesyłowych i dystrybucyjnych gazu ziemnego otrzymali stosowne zachęty – zarówno krótko-, jak i długoterminowe – do zwiększania wydajności, zwiększania integracji rynku i bezpieczeństwa dostaw oraz do wspierania odnośnej działalności badawczej. 3) Dyrektywę 2009/73 i rozporządzenie nr 715/2009 należy interpretować w ten sposób, że: ponieważ nie przewidują one konkretnej i wiążącej metodologii obliczania i ustalania taryf dotyczących sieci przesyłowych i dystrybucyjnych [oraz instalacji magazynowych] gazu ziemnego, to do krajowego organu regulacyjnego, z zastrzeżeniem kontroli sądów krajowych, należy określenie odpowiedniego charakteru metody stosowanej do celów tego obliczania, na podstawie istotnych okoliczności faktycznych, przy jednoczesnym przestrzeganiu ustanowionych w prawie Unii zasad ogólnych ustalania taryf. ( ) Język oryginału: francuski. ( ) Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 13 lipca 2009 r. dotycząca wspólnych zasad rynku wewnętrznego gazu ziemnego i uchylająca dyrektywę 2003/55/WE (Dz.U. 2009, L 211, s. 94). ( ) Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 13 lipca 2009 r. w sprawie warunków dostępu do sieci przesyłowych gazu ziemnego i uchylające rozporządzenie (WE) nr 1775/2005 (Dz.U. 2009, L 211, s. 36). ( ) Rozporządzenie Komisji z dnia 16 marca 2017 r. ustanawiające kodeks sieci dotyczący zharmonizowanych struktur taryf przesyłowych dla gazu (Dz.U. 2017, L 72, s. 29). ( ) Latvijas Vēstnesis, 2000, nr 394. ( ) Latvijas Vēstnesis, 2018, nr 161. ( ) Ponadto w postanowieniu odsyłającym wyjaśniono, że do operatora, który na podstawie danych zawartych w ostatnim dostępnym sprawozdaniu rocznym należał do kategorii mikroprzedsiębiorstw lub małych przedsiębiorstw, miała zastosowanie stopa zwrotu z kapitału wynosząca 4,37 %. ( ) Zdaniem łotewskiego organu regulacyjnego obowiązek ten wynika z art. 67 ust. 2 Administratīvā procesa likums (ustawy o postępowaniu administracyjnym). ( ) Zobacz podobnie wyrok z dnia 25 lutego 2025 r., Sąd Rejonowy w Białymstoku i Adoreikė (C‑146/23 i C‑374/23, EU:C:2025:109, pkt 37 i przytoczone tam orzecznictwo). ( ) Zobacz podobnie wyrok z dnia 12 grudnia 2019 r., Slovenské elektrárne (C‑376/18, EU:C:2019:1068, pkt 29 i przytoczone tam orzecznictwo). ( ) Pragnę zauważyć, że w przeciwieństwie do pytania dziesiątego, dotyczącego wyłącznie operatorów systemów magazynowania, poprzez które to pytanie sąd odsyłający dąży zasadniczo do ustalenia, czy przewidziane w art. 13 ust. 1 rozporządzenia nr 715/2009 zasady ustalania taryf mają zastosowanie również do instalacji magazynowych gazu ziemnego, pytania siódme i dziewiąte dotyczą zarówno operatorów sieci gazu ziemnego, jak i operatorów instalacji magazynowych gazu ziemnego. ( ) Zobacz art. 1 ust. 1 dyrektywy 2009/73. Zobacz również podobnie wyrok z dnia 19 grudnia 2019 r., GRDF (C‑236/18, EU:C:2019:1120, pkt 34 i przytoczone tam orzecznictwo). ( ) Okoliczność, że prawodawca Unii przewidział odrębne ramy regulacyjne dla „instalacji magazynowych” i „sieci gazowych” można wyjaśnić względami związanymi z różnymi charakterystykami technicznymi tych dwóch rodzajów infrastruktury i warunkami konkurencji, które je charakteryzują. Podczas gdy systemy przesyłowe gazu można bowiem zasadniczo uznać za naturalne monopole, instalacje magazynowe gazu ziemnego co do zasady konkurują z innymi instalacjami magazynowymi lub instrumentami elastyczności. ( ) Zobacz motywy 23, 25 i 32 dyrektywy 2009/73. ( ) W związku z tym, do sądu odsyłającego będzie zatem należało ustalenie – w świetle jego prawa krajowego i szczególnych okoliczności postępowania głównego – czy zastosowanie na mocy zaskarżonej decyzji dotyczącej spółki Conexus Baltic Grid jako operatora systemu przesyłowego i jednocześnie operatora systemów magazynowania gazu ziemnego, identycznej stopy zwrotu z kapitału jest obiektywnie uzasadnione. ( ) Jak zauważyłem w pkt 25 niniejszej opinii pytania te wynikają z bardziej ogólnych wątpliwości, które powziął sąd odsyłający co do prawidłowości transpozycji do łotewskiego porządku prawnego art. 41 ust. 8 dyrektywy 2009/73. Sąd ten uważa bowiem, że przewidziane w art. 41 ust. 8 tej dyrektywy cele w ramach ustalania taryf są szersze niż cele przewidziane w prawie łotewskim, a w szczególności w art. 20 ust. 1 ustawy o organach regulacyjnych usług publicznych. ( ) Wyróżnienie moje. ( ) Wydaje się bowiem, że w ramach przysługujących im uprawnień do oceny i ustalania taryf, właściwe organy muszą uwzględniać cały szereg okoliczności faktycznych oraz parametrów ekonomicznych i technicznych (których liczba może być szczególnie duża), przy czym nie jest możliwe, aby każdy z tych elementów (rozpatrywany indywidualnie) był oceniany lub mierzony/kwalifikowany w odniesieniu do kryterium „stosownych zachęt”. ( ) Dokładniej rzecz ujmując, poprzez pytania od trzeciego do dziewiątego sąd odsyłający zasadniczo dąży do ustalenia, czy prawo Unii mające zastosowanie w dziedzinie ustalania taryf nakłada na krajowe organy regulacyjne obowiązek stosowania szczególnych metod obliczania taryf, takich jak metody „średniego ważonego kosztu kapitału” czy „WACC”, stosowane w sektorze finansowym (pytania trzecie i czwarte), lub czy możliwe jest odejście od tych metod (pytanie piąte), porównanie kosztu kapitału z kosztem kapitału innych spółek nieregulowanych (pytanie szóste), dokonanie korekt w celu uwzględnienia inflacji (pytanie siódme) oraz uwzględnienie indywidualnych wskaźników operatorów systemów (pytanie dziewiąte). Sąd ten zastanawia się również nad kwestią zakresu, w jakim niezależny podmiot trzeci może uczestniczyć w określaniu poziomu średnioważonego kosztu kapitału w przypadku zakwestionowania przez operatora systemu poziomu zaproponowanego przez organ regulacyjny (pytanie ósme). ( ) Rozpatrywane taryfy muszą być przejrzyste, odzwierciedlać rzeczywiste koszty ponoszone przez operatorów, przy jednoczesnym uwzględnieniu odpowiedniego zwrotu z inwestycji oraz być stosowane w sposób niedyskryminujący. Należy również zauważyć, że rozporządzenie 2017/460, na które powołuje się Komisja w swoich uwagach na piśmie, w art. 30 ust. 1 przewiduje, w ramach celu polegającego na zwiększeniu przejrzystości struktur taryfowych operatorów, szereg informacji, które należy opublikować przed rozpoczęciem każdego okresu taryfowego, w tym w szczególności „koszt kapitału i metodę jego obliczania”, „mechanizmy zachęt i cele w zakresie efektywności” oraz „wskaźniki inflacji”. Rozporządzenie to nie wyjaśnia jednak treści tych pojęć ani, w szczególności, metod lub zasad, za pomocą których należy, lub można, obliczać „koszt kapitału” lub „mechanizmy zachęt”. W każdym razie wydaje się, że w rozpatrywanej sprawie łotewski organ regulacyjny – wydając decyzję w sprawie metodologii – wypełnił swoje obowiązki wynikające z art. 30 ust. 1 rozporządzenia 2017/460. ( ) Zobacz analogicznie inne domeny prawa Unii, takie jak prawo konkurencji, w ramach którego – zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału – Komisja dysponuje znacznym zakresem uznania w kwestiach ekonomicznych, w szczególności gdy przeprowadza prospektywne analizy ekonomiczne na przykład w ramach kontroli koncentracji przedsiębiorstw na podstawie rozporządzenia Rady (WE) nr 139/2004 z dnia 20 stycznia 2004 r. w sprawie kontroli koncentracji przedsiębiorstw (rozporządzenie WE w sprawie kontroli łączenia przedsiębiorstw) (Dz.U. 2004, L 24, s. 1) lub w ramach stosowania art. 9 rozporządzenia Rady (WE) nr 1/2003 z dnia 16 grudnia 2002 r. w sprawie wprowadzenia w życie reguł konkurencji ustanowionych w art. 81 i 82 Traktatu. Zobacz podobnie wyroki: z dnia 29 czerwca 2010 r., Komisja/Alrosa (C‑441/07 P, EU:C:2010:377, pkt 94) i z dnia 13 lipca 2023 r., Komisja/CK Telecoms UK Investments (C‑376/20 P, EU:C:2023:561, pkt 82) oraz moja opinia w sprawie Orlen/Komisja (C‑255/22 P, EU:C:2024:466, pkt 39 i przytoczone tam orzecznictwo). ( ) Dokładniej rzecz ujmując, WACC stanowi wartość rekompensaty, jaką inwestor powinien otrzymać w zamian za swoją inwestycję, a mianowicie odpowiedni zwrot nakładów inwestycyjnych. Odpowiada on średnioważonemu kosztowi dwóch zasobów finansowych spółki, długu i kapitału własnego. Może być obliczany przed opodatkowaniem lub po nim. Jednakże żadne analogiczne wskazówki nie istnieją dla sektora gazu. Zobacz, w odniesieniu do sektora łączności elektronicznej, zawiadomienie Komisji w sprawie obliczania kosztu kapitału dla istniejącej infrastruktury w kontekście dokonywanego przez Komisję przeglądu zgłoszeń krajowych w unijnym sektorze łączności elektronicznej (JO 2019, C 375, s. 1). ( ) W tym względzie należy stwierdzić, że z wydanych przez Radę Europejskich Regulatorów Energetyki (CEER) raportów dotyczących praktyk krajowych w zakresie wdrażania przepisów prawa Unii wynika, że biorąc pod uwagę okoliczność, iż systemy przesyłowe i dystrybucyjne gazu ziemnego są zorganizowane w bardzo różny sposób w poszczególnych państwach członkowskich, krajowe organy regulacyjne w Unii stosowały różne podejścia regulacyjne w ramach ustalania taryf za dostęp do sieci przesyłowych i dystrybucyjnych gazu ziemnego. Dotyczy to również obliczania stopy zwrotu, przy czym stosowane w tym względzie metody różnią się w zależności od organu regulacyjnego. Tak więc chociaż WACC jest jedną z powszechnie stosowanych przez organy regulacyjne metod obliczania stopy zwrotu operatorów sieci, nie jest wykluczone, że taki organ zastosuje inną metodę lub dostosuje stosowaną przez siebie metodę do potrzeb i specyfiki sieci podlegających regulacji. Zobacz w tym względzie raport Rady Europejskich Regulatorów Energetyki, zatytułowany „Report on Regulatory Frameworks for European Energy Networks 2021”, dostępny na stronie internetowej tej Rady (pod następującym adresem: https://www.ceer.eu/documents/104400/-/-/ae4ccaa5–796d-f233-bfa4–37a328e3b2f5). ( ) Operatorzy systemów, jako monopoliści (lub dawni monopoliści), regularnie zajmują pozycję dominującą w rozumieniu art. 102 TFUE. Na tych operatorach spoczywa zatem obowiązek zapewnienia, że przez swoje zachowanie nie naruszają skutecznej i niezakłóconej konkurencji na ich odpowiednich rynkach. ( ) Zobacz motyw 32 dyrektywy 2009/73. ( ) W świetle uwag na piśmie przedstawionych przez spółkę Conexus Baltic Grid wydaje się, że ósme pytanie prejudycjalne wynika z ekspertyzy, którą spółka ta zleciła KPMG Baltics AS, spółce audytorsko-doradczej specjalizującej się w szczególności w ekonomii i finansach, w celu dokonania oceny wpływu poziomu średnioważonego kosztu kapitału ustalonego przez łotewski organ regulacyjny. ( ) Zobacz podobnie wyrok z dnia 2 września 2021 r., Komisja/Niemcy (Transpozycja dyrektyw 2009/72 i 2009/73) (C‑718/18, EU:C:2021:662, pkt 109 i przytoczone tam orzecznictwo).