C-88/17

WYROK TRYBUNAŁU (trzecia izba) z dnia 11 lipca 2018 r. ( *1 ) Odesłanie prejudycjalne – Współpraca w sprawach cywilnych i handlowych – Rozporządzenie (WE) nr 44/2001 – Jurysdykcja – Artykuł 5 pkt 1 lit. b) tiret drugie – Właściwość sądu miejsca wykonania zobowiązania – Miejsce świadczenia usług – Umowa przewozu towarów pomiędzy dwoma państwami członkowskimi – Trasa złożona z kilku etapów i przebyta różnymi środkami transportu W sprawie C‑88/17 mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Korkein oikeus (sąd najwyższy, Finlandia) postanowieniem z dnia 15 lutego 2017 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 17 lutego 2017 r., w postępowaniu: Zurich Insurance plc, Metso Minerals Oy przeciwko Abnormal Load Services (International) Ltd, TRYBUNAŁ (trzecia izba), w składzie: L. Bay Larsen, prezes izby, J. Malenovský, M. Safjan (sprawozdawca), D. Šváby i M. Vilaras, sędziowie, rzecznik generalny: E. Tanchev, sekretarz: A. Calot Escobar, uwzględniając pisemny etap postępowania, rozważywszy uwagi przedstawione: – w imieniu Abnormal Load Services (International) Ltd przez M. Komonena, asianajaja, – w imieniu rządu fińskiego przez J. Heliskoskiego, działającego w charakterze pełnomocnika, – w imieniu rządu portugalskiego przez L. Ineza Fernandesa, M. Figueireda i P. Lacerdę, działających w charakterze pełnomocników, – w imieniu rządu szwajcarskiego przez M. Schölla, działającego w charakterze pełnomocnika, – w imieniu Komisji Europejskiej przez P. Aalta i M. Hellera, działających w charakterze pełnomocników, po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 10 kwietnia 2018 r., wydaje następujący Wyrok Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 5 pkt 1 lit. b) tiret drugie rozporządzenia Rady (WE) nr 44/2001 z dnia 22 grudnia 2000 r. w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych (Dz.U. 2001, L 12, s. 1). Wniosek ten został złożony w ramach sporu pomiędzy Zurich Insurance plc, zakładem ubezpieczeń z siedzibą w Irlandii (zwanym dalej „Zurichem”), i Metso Minerals Oy, spółką prawa fińskiego (zwaną dalej „Metso”), a Abnormal Load Services (International) Ltd, spółką z siedzibą w Zjednoczonym Królestwie (zwaną dalej „ALS”), w przedmiocie wypłaty odszkodowania za utratę ładunku podczas jego przewozu dokonywanego przez ALS. Ramy prawne Motywy 11 i 12 rozporządzenia nr 44/2001 brzmią następująco: „(11) Przepisy o jurysdykcji powinny być w wysokim stopniu przewidywalne i powinny zależeć zasadniczo od miejsca zamieszkania pozwanego, a tak ustalona jurysdykcja powinna mieć miejsce zawsze, z wyjątkiem kilku dokładnie określonych przypadków, w których ze względu na przedmiot sporu lub umowę stron uzasadnione jest inne kryterium powiązania. Siedziba osób prawnych musi być zdefiniowana wprost w rozporządzeniu celem wzmocnienia przejrzystości wspólnych przepisów i uniknięcia konfliktów kompetencyjnych. (12) Jurysdykcja oparta na łączniku miejsca zamieszkania powinna zostać uzupełniona jurysdykcją opartą na innych łącznikach, które powinny zostać dopuszczone ze względu na ścisły związek pomiędzy sądem a sporem prawnym lub w interesie prawidłowego wymiaru sprawiedliwości”. Artykuł 5 omawianego rozporządzenia, należący do sekcji 2 rozdziału II, zatytułowanej „Jurysdykcja szczególna”, stanowi w pkt 1: „Osoba, która ma miejsce zamieszkania na terytorium państwa członkowskiego, może być pozwana w innym państwie członkowskim: 1) a) jeżeli przedmiotem postępowania jest umowa lub roszczenia wynikające z umowy – przed sąd miejsca, gdzie zobowiązanie zostało wykonane albo miało być wykonane; b) w rozumieniu niniejszego przepisu – i o ile co innego nie zostało uzgodnione – miejscem wykonania zobowiązania jest: – w przypadku sprzedaży rzeczy ruchomych – miejsce w państwie członkowskim, w którym rzeczy te zgodnie z umową zostały dostarczone albo miały zostać dostarczone; – w przypadku świadczenia usług – miejsce w państwie członkowskim, w którym usługi zgodnie z umową były świadczone albo miały być świadczone; c) jeśli lit. b) nie ma zastosowania, wówczas stosuje się lit. a)”. Postępowanie główne i pytanie prejudycjalne Metso, jako wysyłający, oraz ALS, jako przewoźnik, zawarły umowę o przewóz kruszarki stożkowej na podwoziu gąsienicowym (zwanej dalej „kruszarką”) z Pori (Finlandia) do Sheffield (Zjednoczone Królestwo). Kruszarka była najpierw przewożona na powierzchni ładunkowej samochodu ciężarowego z Pori do portu Rauma (Finlandia), gdzie została wyładowana z tego samochodu i wjechała przy użyciu własnego napędu mechanicznego na statek. Po przewiezieniu drogą morską do portu Hull (Zjednoczone Królestwo) kruszarka zjechała ze statku także przy użyciu własnego napędu mechanicznego, a następnie została załadowana na inny samochód ciężarowy. Kruszarka została następnie odtransportowana z Hull drogą lądową, lecz zaginęła, zanim została dostarczona odbiorcy w Sheffield. Zurich zwrócił Metso wartość kruszarki z odliczeniem przewidzianego umową ubezpieczenia udziału własnego. Powództwem wniesionym do Satakunnan käräjäoikeus (sądu pierwszej instancji dla regionu Satakunta, Finlandia) Zurich i Metso wystąpiły o zasądzenie od ALS odszkodowania w wysokości równowartości kruszarki. ALS wniósł o stwierdzenie niedopuszczalności powództwa ze względu na brak właściwości sądu, przed który je wytoczono. Postanowieniem z dnia 5 kwietnia 2012 r. Satakunnan käräjäoikeus (sąd pierwszej instancji dla regionu Satakunta) uznał się za właściwy do rozpoznania tego sporu. Wyrokiem z dnia 22 marca 2013 r. wspomniany sąd zasądził od ALS zapłatę na rzecz Zurichu oraz Metso kwoty żądanej powództwem. ALS wniósł apelację od tego wyroku do Vaasan hovioikeus (sądu apelacyjnego w Vaasa, Finlandia). Wyrokiem z dnia 30 marca 2015 r. sąd ten stwierdził na podstawie art. 5 pkt 1 rozporządzenia nr 44/2001 brak jurysdykcji sądów fińskich w przedmiocie rozpoznania wspomnianego sporu i odrzucił powództwo jako niedopuszczalne. Zurich oraz Metso wniosły środek odwoławczy od wyroku Vaasan hovioikeus (sądu administracyjnego w Vaasa) do Korkein oikeus (sądu najwyższego, Finlandia). Sąd ten uważa, iż w niniejszym wypadku, w którym przewidziane w umowie przewozu towarów miejsca wysyłki i dostawy kruszarki znajdują się w dwóch różnych państwach członkowskich, należy zbadać, czy art. 5 pkt 1 lit. b) tiret drugie rozporządzenia nr 44/2001 należy interpretować w ten sposób, że istnieje tylko jedno miejsce świadczenia usługi przewozu, będące miejscem, w którym przewóz zostaje zakończony, a towary zostają dostarczone odbiorcy, czy też rozpatrywana umowa przewozu ma te same cechy charakterystyczne co umowa, w odniesieniu do której zapadł wyrok z dnia 9 lipca 2009 r., Rehder (C‑204/08, EU:C:2009:439), z takim skutkiem, iż powód miałby możliwość wyboru pomiędzy co najmniej dwoma różnymi sądami. W tych okolicznościach Korkein oikeus (sąd najwyższy) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującym pytaniem prejudycjalnym: „Jak określa się miejsce lub miejsca świadczenia usługi w rozumieniu art. 5 pkt 1 lit. b) tiret drugie rozporządzenia nr 44/2001 w przypadku umowy, która dotyczy przewozu towarów między państwami członkowskimi i przewóz składa się z kilku etapów, w których wykorzystywane są różne środki transportu?”. W przedmiocie pytania prejudycjalnego Poprzez swoje pytanie sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 5 pkt 1 lit. b) tiret drugie rozporządzenia nr 44/2001 należy interpretować w ten sposób, że w ramach umowy dotyczącej przewozu towaru między państwami członkowskimi w kilku etapach i za pomocą różnych środków transportu, takiej jak umowa rozpatrywana w sprawie głównej, zarówno miejsce wysyłki, jak i miejsce dostawy towaru stanowią miejsca świadczenia usługi przewozu w rozumieniu tego przepisu. W tym względzie należy przypomnieć, że zasada jurysdykcji szczególnej w dziedzinie świadczenia usług, przewidziana w art. 5 pkt 1 lit. b) tiret drugie rozporządzenia nr 44/2001, wskazuje jako sąd właściwy sąd „miejsca w państwie członkowskim, w którym usługi zgodnie z umową były świadczone albo miały być świadczone”. Jeśli chodzi o określenie „miejsca w państwie członkowskim, w którym usługi zgodnie z umową były świadczone albo miały być świadczone”, Trybunał uznał, że w przypadku wielości miejsc świadczenia usług w różnych państwach członkowskich przez miejsce wykonania należy zasadniczo rozumieć miejsce, które wykazuje najściślejszy związek pomiędzy umową a właściwym sądem, a taki najściślejszy związek wykazuje co do zasady miejsce głównego świadczenia (zob. podobnie wyrok z dnia 11 marca 2010 r., Wood Floor Solutions Andreas Domberger, C‑19/09, EU:C:2010:137, pkt 33). W odniesieniu do tego samego przepisu i w związku z bezpośrednim lotem obsługiwanym przez kontrahenta danego pasażera Trybunał, dokonawszy analizy usług, których świadczenie odpowiadało wykonaniu zobowiązań wynikających z umowy przewozu lotniczego osób, stwierdził, że jedynymi miejscami, które wykazują bezpośredni związek z powyższymi usługami, świadczonymi w wykonaniu zobowiązań związanych z przedmiotem umowy, są miejsca odlotu i przylotu samolotu (zob. podobnie wyrok z dnia 9 lipca 2009 r., Rehder, C‑204/08, EU:C:2009:439, pkt 40, 41). Trybunał wywiódł na tej podstawie, że zarówno miejsce odlotu, jak i miejsce przylotu samolotu muszą być uznane za miejsca głównego świadczenia usług stanowiących przedmiot wspomnianej umowy przewozu lotniczego, uzasadniające – w zakresie rozpoznania powództwa o odszkodowanie wynikającego z tej umowy przewozu – według wyboru powoda, jurysdykcję sądu, w obszarze właściwości którego znajduje się miejsce odlotu, albo sądu, w okręgu którego znajduje się miejsce przylotu samolotu, uzgodnione w tejże umowie (wyrok z dnia 9 lipca 2009 r., Rehder, C‑204/08, EU:C:2009:439, pkt 43, 47). W niniejszym wypadku należy zbadać, czy w kontekście umowy przewozu towarów, takiej jak umowa rozpatrywana w postępowaniu głównym, za miejsce świadczenia usług w rozumieniu art. 5 ust. 1 lit. b) tiret drugie rozporządzenia nr 44/2001 wykazujące ścisły związek pomiędzy umową przewozu a właściwym sądem trzeba uznać nie tylko miejsce dostawy towaru, ale również miejsce wysyłki tego towaru. W tym względzie, jak zauważył rzecznik generalny w pkt 50–53 opinii, należy stwierdzić, że w ramach umowy przewozu towarów miejsce ich wysyłki wykazuje ścisły związek z istotą usług wynikających ze wspomnianej umowy. Podczas przewozu towarów to bowiem w miejscu wysyłki przewoźnik musi wykonać ważną część uzgodnionej usługi, a mianowicie przyjąć, odpowiednio rozmieścić i umocować oraz, ogólnie rzecz biorąc, zabezpieczyć towary przed uszkodzeniem. Nienależyte wykonanie zobowiązań umownych związanych z miejscem wysyłki towaru, takich jak w szczególności obowiązek rozmieszczenia i umocowania, może skutkować nienależytym wykonaniem zobowiązań umownych w miejscu przeznaczenia przewozu. Wynika z tego, że za miejsce świadczenia usługi w rozumieniu art. 5 ust. 1 lit. b) tiret drugie rozporządzenia nr 44/2001 wykazujące ścisły związek pomiędzy umową przewozu a właściwym sądem należy uznać nie tylko miejsce dostawy, ale również miejsce wysyłki towaru. Rozwiązanie to spełnia wymóg przewidywalności, jako że pozwala zarówno powodowi, jaki i pozwanemu określić, że sądy miejsca wysyłki i miejsca dostawy towaru, stosowanie do tego, jak te miejsca zostały podane w umowie przewozu, są sądami, przed które może zostać wytoczone powództwo (zob. podobnie wyrok z dnia 4 września 2014 r., Nickel & Goeldner Spedition, C‑157/13, EU:C:2014:2145, pkt 41). W świetle powyższych rozważań art. 5 pkt 1 lit. b) tiret drugie rozporządzenia nr 44/2001 należy interpretować w ten sposób, że w ramach umowy dotyczącej przewozu towaru między państwami członkowskimi w kilku etapach, z postojami przeładunkowymi, i za pomocą różnych środków transportu, takiej jak umowa rozpatrywana w postępowaniu głównym, zarówno miejsce wysyłki, jak i miejsce dostawy towaru stanowią miejsca świadczenia usługi przewozu w rozumieniu tego przepisu. W przedmiocie kosztów Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.   Z powyższych względów Trybunał (trzecia izba) orzeka, co następuje:   Artykuł 5 pkt 1 lit. b) tiret drugie rozporządzenia Rady (WE) nr 44/2001 z dnia 22 grudnia 2000 r. w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych należy interpretować w ten sposób, że w ramach umowy dotyczącej przewozu towaru między państwami członkowskimi w kilku etapach, z postojami przeładunkowymi, i za pomocą różnych środków transportu, takiej jak umowa rozpatrywana w postępowaniu głównym, zarówno miejsce wysyłki, jak i miejsce dostawy towaru stanowią miejsca świadczenia usługi przewozu w rozumieniu tego przepisu.   Podpisy ( *1 ) Język postępowania: fiński.