C-98/15

WYROK TRYBUNAŁU (piąta izba) z dnia 9 listopada 2017 r. ( *1 ) Odesłanie prejudycjalne – Dyrektywa 97/81/WE – Porozumienie ramowe dotyczące pracy w niepełnym wymiarze czasu pracy zawarte przez UNICE, CEEP oraz ETUC – Klauzula 4 – Pracownicy płci męskiej i pracownicy płci żeńskiej – Równość traktowania w zakresie zabezpieczenia społecznego – Dyrektywa 79/7/EWG – Artykuł 4 – Pracownik zatrudniony w niepełnym wymiarze czasu pracy o charakterze wertykalnym – Świadczenie z tytułu bezrobocia – Uregulowanie krajowe wyłączające okresy składkowe odnoszące się do nieprzepracowanych dni dla celów ustalenia okresu wypłaty świadczenia W sprawie C‑98/15 mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Juzgado de lo Social no 33 de Barcelona (sąd pracy nr 33 w Barcelonie, Hiszpania) postanowieniem z dnia 6 lutego 2015 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 27 lutego 2015 r., w postępowaniu: María Begoña Espadas Recio przeciwko Servicio Público de Empleo Estatal (SPEE), TRYBUNAŁ (piąta izba), w składzie: F. Biltgen (sprawozdawca), pełniący obowiązki prezesa izby, A. Tizzano, wiceprezes Trybunału, E. Levits, A. Borg Barthet i M. Berger, sędziowie, rzecznik generalny: E. Sharpston, sekretarz: V. Tourrès, administrator, uwzględniając pisemny etap postępowania i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 15 czerwca 2016 r., rozważywszy uwagi przedstawione: – w imienu Marii Begoñi Espadas Recio przez A. Calva Calmachego, abogado, – w imieniu rządu hiszpańskiego przez A. Gavelę Llopis, V. Ester Casas, L. Banciellę Rodrígueza-Miñóna i A. Rubia Gonzáleza, działających w charakterze pełnomocników, – w imieniu Komisji Europejskiej przez S. Pardo Quintillán, A. Szmytkowską i M. van Beeka, działających w charakterze pełnomocników, po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 16 marca 2017 r., wydaje następujący Wyrok Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy, po pierwsze, wykładni klauzuli 4 Porozumienia ramowego w sprawie pracy w niepełnym wymiarze godzin, zawartego w dniu 6 czerwca 1997 r. (zwanego dalej „porozumieniem ramowym”), znajdującego się w załączniku do dyrektywy Rady 97/81/WE z dnia 15 grudnia 1997 r. dotyczącej Porozumienia ramowego dotyczącego pracy w niepełnym wymiarze godzin zawartego przez Europejską Unię Konfederacji Przemysłowych i Pracodawców (UNICE), Europejskie Centrum Przedsiębiorstw Publicznych (CEEP) oraz Europejską Konfederację Związków Zawodowych (ETUC) (Dz.U. 1998, L 14, s. 9), a po drugie, art. 4 dyrektywy Rady 79/7/EWG z dnia 19 grudnia 1978 r. w sprawie stopniowego wprowadzania w życie zasady równego traktowania kobiet i mężczyzn w dziedzinie zabezpieczenia społecznego (Dz.U. 1979, L 6, s. 24). Wniosek ten został złożony w ramach sporu pomiędzy Maríą Begoñą Espadas Recio a Servicio Público de Empleo Estatal (SPEE) (krajowym urzędem ds. zatrudnienia, Hiszpania), w przedmiocie określenia podstawy obliczenia okresu wypłaty świadczenia z tytułu bezrobocia dla pracowników zatrudnionych w niepełnym wymiarze czasu pracy o charakterze wertykalnym. Ramy prawne Prawo Unii Motyw 4 porozumienia ramowego brzmi następująco: „W konkluzjach Rady Europejskiej w Essen podkreślona została potrzeba podjęcia działań mających na celu wspieranie zatrudnienia oraz polityki równych szans dla mężczyzn i kobiet, a także wezwano do podejmowania środków mających na celu »zwiększenie intensywności zatrudnienia w stosunku do wzrostu gospodarczego, w szczególności poprzez bardziej elastyczną organizację pracy w sposób, który jednocześnie spełniałby życzenia pracodawców i pracowników oraz był zgodny z wymogami konkurencji«”. Zgodnie z klauzulą 1 lit. a) porozumienia ramowego jego celem jest „ustanowienie przepisów eliminujących dyskryminację pracowników zatrudnionych w niepełnym wymiarze godzin [czasu pracy] oraz poprawiających jakość pracy w niepełnym wymiarze godzin [czasu pracy]”. Zgodnie z klauzulą 2 pkt 1 porozumienia ramowego ma ono „zastosowanie do pracowników zatrudnionych w niepełnym wymiarze godzin [czasu pracy], będących stroną umowy o pracę lub pozostających w stosunku pracy zgodnie z definicją określoną przez ustawę, układ zbiorowy pracy lub praktykę obowiązującą w tym zakresie w każdym państwie członkowskim”. Zgodnie z klauzulą 3 pkt 1 porozumienia ramowego określenie „pracownik zatrudniony w niepełnym wymiarze godzin [czasu pracy]” odnosi się do pracownika, którego normalna liczba godzin pracy, obliczona według średniej tygodniowej lub na podstawie średniej z okresu zatrudnienia wynoszącego maksymalnie jeden rok, jest mniejsza niż normalna liczba godzin pracy w przypadku porównywalnego pracownika zatrudnionego w pełnym wymiarze czasu pracy. Klauzula 4 ust. 1 i 2 porozumienia ramowego stanowi: „1. W odniesieniu do warunków zatrudnienia pracownicy zatrudnieni w niepełnym wymiarze godzin [czasu pracy] nie mogą być traktowani w mniej korzystny sposób niż porównywalni pracownicy zatrudnieni w pełnym wymiarze godzin [czasu pracy] jedynie z tytułu zatrudnienia w niepełnym wymiarze godzin [czasu pracy], o ile odmienne traktowanie nie znajduje uzasadnienia w przyczynach o charakterze obiektywnym. 2. Gdzie to stosowne, stosuje się zasadę pro rata temporis”. Klauzula 5 pkt 1 lit. a) porozumienia ramowego przewiduje: „W kontekście przepisów [klauzuli] 1 niniejszego porozumienia oraz zasady niedyskryminacji pracowników zatrudnionych w niepełnym i pełnym wymiarze godzin [czasu pracy]: a) państwa członkowskie, po konsultacji z partnerami społecznymi stosownie do przepisów prawa krajowego lub zgodnie z obowiązującą praktyką, powinny dokonać identyfikacji i przeglądu przeszkód natury prawnej lub administracyjnej, mogących ograniczać możliwości pracy w niepełnym wymiarze godzin [czasu pracy] oraz – tam, gdzie jest to stosowne – eliminować je”. Dyrektywa 79/7 ma, zgodnie z jej art. 2, zastosowanie w szczególności do pracowników, których praca została przerwana z powodu niedobrowolnego przymusowego bezrobocia. Zgodnie z art. 3 tej dyrektywy jej zakresem stosowania są także objęte systemy ustawowe zapewniające ochronę przed bezrobociem. Artykuł 4 ust. 1 tejże dyrektywy stanowi: „Zasada równego traktowania oznacza brak jakiejkolwiek dyskryminacji ze względu na płeć, bądź bezpośrednio, bądź pośrednio poprzez odwołanie, zwłaszcza do stanu cywilnego lub rodzinnego, w szczególności jeżeli chodzi o: – zakres stosowania systemów i warunki objęcia systemami, – obowiązek opłacania i obliczanie wysokości składek, – obliczani[e] wysokości świadczeń, w tym świadczeń dodatkowych należnych małżonkowi lub osobie będącej na utrzymaniu, oraz warunków dotyczących okresu wypłaty świadczeń i zachowania prawa do nich”. Prawo hiszpańskie Artykuły 203–234 Ley General de la Seguridad Social (ustawy ogólnej o zabezpieczeniu społecznym), w brzmieniu zatwierdzonym Real Decreto Legislativo 1/1994 (królewskim dekretem ustawodawczym 1/1994), z dnia 20 czerwca 1994 r. (BOE nr 154 z dnia 29 czerwca 1994 r., s. 20658) (zwanej dalej „LGSS”), regulują ochronę bezrobotnych. Zgodnie z art. 204 ust. 1 LGSS ochrona na wypadek bezrobocia obejmuje poziom składkowy i poziom pomocowy; oba te poziomy mają charakter publiczny i obowiązkowy. Sprawa w postępowaniu głównym wiąże się z poziomem składkowym. Artykuł 204 ust. 2 LGSS określa, że na poziomie składkowym „celem jest udzielanie świadczeń zastępujących wynagrodzenia, których brak wynika z utraty poprzedniego zatrudnienia lub zmniejszenia wymiaru czasu pracy”. Jeśli chodzi o okres wypłaty świadczenia z tytułu bezrobocia w jego postaci składkowej, art. 210 ust. 1 LGSS brzmi następująco: „Okres wypłaty świadczenia z tytułu bezrobocia ustala się stosownie do okresów zatrudnienia, za które odprowadzono składki w ciągu sześciu lat poprzedzających moment uzyskania prawnego statusu bezrobotnego lub moment ustania obowiązku składkowego, zgodnie z poniższą tabelą: Okres składkowy (w dniach) / Okres wypłaty świadczenia (w dniach) od 360 do 539: 120 od 540 do 719: 180 od 720 do 899: 240 od 900 do 1079: 300 od 1080 do 1259: 360 od 1260 do 1439: 420 od 1440 do 1619: 480 od 1620 do 1799: 540 od 1800 do 1979: 600 od 1980 do 2159: 660 od 2160: 720”. Co się tyczy pracowników zatrudnionych w niepełnym wymiarze czasu pracy, przepisy wykonawcze zostały przyjęte Real Decreto 625/1985 por el que se desarrolla la Ley 31/1984, de 2 de agosto, de Protección por Desempleo (dekretem królewskim 625/1985 wykonującym ustawę 31/1984 z dnia 2 sierpnia o ochronie bezrobotnych), z dnia 2 kwietnia 1985 r. (BOE nr 109 z dnia 7 maja 1985 r., s. 12699, zwanym dalej „RD 625/1985”). Artykuł 3 ust. 4 RD 625/1985 stanowi, że jeżeli wykazane składki dotyczą pracy w niepełnym wymiarze czasu pracy lub pracy rzeczywiście wykonanej w przypadkach zmniejszenia wymiaru czasu pracy, każdy przepracowany dzień podlega zaliczeniu jako dzień, za który odprowadzono składki, niezależnie od wymiaru czasu pracy. Okoliczności faktyczne w postępowaniu głównym i pytania prejudycjalne María Espadas Recio pracowała w niepełnym wymiarze czasu pracy jako sprzątaczka nieprzerwanie od dnia 23 grudnia 1999 r. do dnia 29 lipca 2013 r. Jej czas pracy był rozłożony następująco: po dwie i pół godziny w poniedziałek, środę i czwartek każdego tygodnia oraz po cztery godziny w pierwszy piątek każdego miesiąca. Po ustaniu jej stosunku pracy M. Espadas Recio wniosła o przyznanie świadczenia z tytułu bezrobocia. Decyzją SPEE z dnia 30 września 2013 r. świadczenie to zostało jej przyznane na okres 120 dni. Uznawszy, że przysługuje jej prawo do świadczenia z tytułu bezrobocia przez okres 720 dni, a nie jedynie 120 dni, M. Espadas Recio wniosła odwołanie od tej decyzji. Decyzją z dnia 9 grudnia 2013 r. SPEE przyznał M. Espadas Recio świadczenie z tytułu bezrobocia za 420 dni. Przyjmując ten okres 420 dni, SPEE oparł się na okoliczności, że na podstawie art. 210 LGSS w związku z art. 3 ust. 4 RD 625/1985 w przypadku pracy w niepełnym wymiarze czasu, o ile okres wypłaty świadczenia z tytułu bezrobocia jest określany w zależności od dni składkowych w ciągu sześciu poprzedzających lat, o tyle należy uwzględnić tylko dni faktycznie przepracowane, w tym przypadku 1387, a nie sześć lat składkowych w całości. Twierdząc, że uiściła składki za pełne sześć ostatnich lat, M. Espadas Recio wniosła skargę do Juzgado de lo Social no 33 de Barcelona (sądu pracy nr 33 w Barcelonie, Hiszpania) w celu podważenia indywidualnych rozliczeń sporządzonych przez SPEE. Żądanie M. Espadas Recio dotyczy okresu wypłaty świadczenia z tytułu bezrobocia, które zostało jej przyznane przez SPEE. Uważa ona, że skoro pracowała przez sześć kolejnych lat, odprowadzając składki za 30 lub 31 dni w miesiącu (łącznie za 2160 dni), przysługuje jej prawo do świadczenia z tytułu bezrobocia za okres 720 dni, a nie za okres uznanych jej 420 dni, co stanowi trzy piąte maksymalnego okresu wypłacania. Jej zdaniem wyłączenie dni nieprzepracowanych dla celów obliczenia świadczenia z tytułu bezrobocia skutkuje różnicą w traktowaniu na niekorzyść pracowników zatrudnionych w niepełnym wymiarze czasu pracy o charakterze wertykalnym. Praca w niepełnym wymiarze czasu pracy ma charakter „wertykalny”, gdy wykonująca ją osoba koncentruje swój czas pracy w kilku dniach roboczych tygodnia, a „horyzontalny”, gdy wykonująca ją osoba pracuje we wszystkie robocze dni tygodnia. W niniejszym przypadku czas pracy Espadas Recio był rozłożony w istocie na trzy dni w tygodniu. Sąd odsyłający zauważa, że zainteresowana wykazała, że uiściła składki za pełne sześć ostatnich lat poprzedzających ustanie jej stosunku pracy i że składki te o charakterze miesięcznym zostały wyliczone na podstawie wynagrodzenia pobieranego za cały miesiąc (czyli 30 lub 31 dni), a nie za przepracowane godziny lub dni. Tenże sąd stwierdza jednak, że w przypadku pracownika zatrudnionego w niepełnym wymiarze czasu pracy o charakterze wertykalnym, takiego jak skarżąca, uregulowanie krajowe rozpatrywane w postępowaniu głównym umożliwia uwzględnienie tylko dni przepracowanych, a nie całego okresu składkowego sześciu lat. W ten sposób dni, za które odprowadzono składki obowiązkowe, nie byłyby zatem uwzględniane w całości dla celów ustalenia okresu wypłaty świadczenia z tytułu bezrobocia. Według sądu odsyłającego w rzeczywistości ta kategoria pracowników jest podwójnie karana, jako że zasada pro rata temporis stosuje się dwukrotnie w przypadku pracy w niepełnym wymiarze czasu pracy o charakterze wertykalnym: najpierw, niższe ze względu na pracę w niepełnym wymiarze czasu pracy wynagrodzenie miesięczne skutkuje świadczeniem z tytułu bezrobocia o proporcjonalnie niższej wysokości, a następnie okres wypłaty tego świadczenia zostaje ograniczony, gdyż uwzględniane zostają tylko dni przepracowane, choć okres składkowy jest szerszy. W przeciwieństwie do powyższego pozostałym pracownikom, którzy pracują w niepełnym wymiarze czasu pracy w formie horyzontalnej (praca we wszystkie dni robocze) lub w pełnym wymiarze czasu pracy (niezależnie od rozkładu czasu pracy w ciągu tygodnia), przyznaje się świadczenia z tytułu bezrobocia na okres wyliczony na podstawie wszystkich dni składkowych. Sąd odsyłający dodaje, że zostało ustalone, iż uregulowanie rozpatrywane w postępowaniu głównym ma wpływ na znacznie większy odsetek kobiet niż mężczyzn. W tych okolicznościach Juzgado de lo Social no 33 de Barcelona (sąd pracy nr 33 w Barcelonie) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi: „1) Czy w świetle stanowiska zawartego w wyroku [z dnia 10 czerwca 2010 r.,] Bruno i in. (C‑395/08 i C‑396/08, EU:C:2010:329), należy rozumieć, że klauzula 4 [porozumienia ramowego] ma zastosowanie do świadczenia składkowego z tytułu bezrobocia, takiego jak to, które jest przewidziane w art. 210 [LGSS], finansowanego wyłącznie ze składek wnoszonych przez pracownika i zatrudniające go przedsiębiorstwa oraz obliczanego na podstawie okresów zatrudnienia, za które opłacono składki w ciągu sześciu lat poprzedzających uzyskanie prawnego statusu bezrobotnego? 2) W razie odpowiedzi twierdzącej na powyższe pytanie: czy w świetle stanowiska zawartego w wyroku [z dnia 10 czerwca 2010 r.,] Bruno i in. (C‑395/08 i C‑396/08, EU:C:2010:329), klauzulę 4 porozumienia ramowego należy interpretować w ten sposób, że stoi ona na przeszkodzie przepisowi krajowemu, który – jak art. 3 ust. 4 [RD 625/1985], do którego odsyła zasada 4 ustępu 1 siódmego przepisu dodatkowego do [LGSS] – w przypadkach zatrudnienia w »wertykalnym« (tylko trzy dni w tygodniu) niepełnym wymiarze czasu pracy do celów obliczenia okresu wypłaty świadczenia z tytułu bezrobocia wyłącza dni nieprzepracowane, mimo że zostały za nie odprowadzone składki, co skutkuje skróceniem okresu wypłaty przyznanego świadczenia? 3) Czy zakaz bezpośredniej lub pośredniej dyskryminacji ze względu na płeć ustanowiony w art. 4 dyrektywy 79/7 należy interpretować w ten sposób, że zakaz ten zabrania istnienia lub stoi na przeszkodzie istnieniu przepisu krajowego, który – jak art. 3 ust. 4 [RD 625/1985] – w przypadkach zatrudnienia w »wertykalnym« (tylko trzy dni w tygodniu) niepełnym wymiarze czasu pracy wyklucza zaliczenie jako dni, za które odprowadzono składki, dni nieprzepracowanych, co skutkuje skróceniem okresu wypłaty przyznanego świadczenia?”. W przedmiocie pytań prejudycjalnych W przedmiocie pytania pierwszego Poprzez pytanie pierwsze sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy klauzula 4 pkt 1 porozumienia ramowego ma zastosowanie do świadczenia składkowego z tytułu bezrobocia takiego jak świadczenie rozpatrywane w postępowaniu głównym. W tym względzie zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału klauzula 4 pkt 1 porozumienia ramowego wprowadza zakaz – w odniesieniu do warunków zatrudnienia – traktowania pracowników zatrudnionych w niepełnym wymiarze czasu pracy w sposób mniej korzystny niż porównywalnych pracowników zatrudnionych w pełnym wymiarze czasu pracy jedynie z tytułu zatrudnienia w niepełnym wymiarze czasu pracy, chyba że takie odmienne traktowanie uzasadnione jest obiektywnymi względami (wyrok z dnia 13 lipca 2017 r., Kleinsteuber, C‑354/16, EU:C:2017:539, pkt 25). Trybunał ponadto orzekł, po pierwsze, że z preambuły porozumienia ramowego wynika, iż dotyczy ono „warunków zatrudniania pracowników w niepełnym wymiarze godzin [czasu pracy] – uznając, iż problematyka dotycząca ustawowych uprawnień do zabezpieczenia społecznego należy do kompetencji poszczególnych państw członkowskich” (wyrok z dnia 14 kwietnia 2015 r., Cachaldora Fernández, C‑527/13, EU:C:2015:215, pkt 36). Po drugie, Trybunał stwierdził, że pojęcie »warunków zatrudnienia« w rozumieniu wspomnianego porozumienia ramowego obejmuje emerytury będące pochodną stosunku zatrudnienia istniejącego między pracownikiem a pracodawcą, z wyłączeniem emerytur wypłacanych w ramach ustawowego systemu zabezpieczeń społecznych, które zależą w mniejszym stopniu od tego stosunku pracy, a w większym od względów polityki społecznej (wyroki: z dnia 22 listopada 2012 r., Elbal Moreno, C‑385/11, EU:C:2012:746, pkt 21; z dnia 14 kwietnia 2015 r., Cachaldora Fernández, C‑527/13, EU:C:2015:215, pkt 37). W niniejszym przypadku z akt sprawy, którymi dysponuje Trybunał, wynika, że o ile rozpatrywane świadczenie jest finansowane wyłącznie ze składek odprowadzanych przez pracownika i pracodawcę, o tyle składki te są uiszczane na podstawie ustawodawstwa krajowego i z tego powodu nie podlegają postanowieniom umowy o pracę zawartej pomiędzy pracownikiem i pracodawcą. Jak zauważyła rzecznik generalna w pkt 38 opinii, takiemu rozwiązaniu bliżej jest do systemu zabezpieczenia społecznego zarządzanego przez państwo w rozumieniu orzecznictwa przytoczonego w poprzednim punkcie. Wspomniane składki nie mogą być w rezultacie objęte pojęciem „warunków zatrudnienia”. Z tego względu na pierwsze pytanie należy udzielić odpowiedzi, że klauzula 4 pkt 1 porozumienia ramowego nie ma zastosowania do świadczenia składkowego z tytułu bezrobocia takiego jak świadczenie rozpatrywane w postępowaniu głównym. W przedmiocie pytania drugiego Mając na względzie odpowiedź udzieloną na pytanie pierwsze, udzielenie odpowiedzi na pytanie drugie jest zbędne. W przedmiocie pytania trzeciego Poprzez pytanie trzecie sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 4 ust. 1 dyrektywy 79/7 należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie ustawodawstwu państwa członkowskiego przewidującemu, iż w przypadku pracy w niepełnym wymiarze czasu pracy o charakterze wertykalnym przy obliczaniu dni, za które odprowadzono składki, następuje wyłączenie dni nieprzepracowanych, co powoduje tym samym skrócenie okresu wypłaty świadczenia z tytułu bezrobocia, w sytuacji gdy stwierdzono, że większość pracowników zatrudnionych w niepełnym wymiarze czasu pracy o charakterze wertykalnym stanowią kobiety, dla których skutki takich przepisów krajowych są niekorzystne. W celu udzielenia odpowiedzi na to pytanie należy przypomnieć, że o ile jest bezsprzeczne, iż prawo Unii nie narusza kompetencji państw członkowskich w zakresie organizacji systemów zabezpieczenia społecznego i przy braku harmonizacji na szczeblu Unii warunki przyznania świadczeń z dziedziny zabezpieczenia społecznego powinno określać ustawodawstwo każdego państwa członkowskiego, o tyle jednak przy wykonywaniu tych kompetencji państwa członkowskie powinny przestrzegać prawa Unii (wyroki: z dnia 16 maja 2006 r., Watts, C‑372/04, EU:C:2006:325, pkt 92 i przytoczone tam orzecznictwo; a także z dnia 5 listopada 2014 r., Somowa, C‑103/13, EU:C:2014:2334, pkt 33–35 i przytoczone tam orzecznictwo). W kwestii tego, czy ustawodawstwo takie jak rozpatrywane w postępowaniu głównym powoduje, jak sugeruje sąd odsyłający, pośrednią dyskryminację kobiet, z utrwalonego orzecznictwa Trybunału wynika, że pośrednia dyskryminacja zachodzi, gdy stosowanie przepisu krajowego, choć sformułowany jest on w sposób neutralny, faktycznie działa na niekorzyść znacznie większej liczby kobiet niż mężczyzn (wyroki: z dnia 20 października 2011 r., Brachner, C‑123/10, EU:C:2011:675, pkt 56 i przytoczone tam orzecznictwo; a także z dnia 22 listopada 2012 r., Elbal Moreno, C‑385/11, EU:C:2012:746, pkt 29). W niniejszym przypadku należy zauważyć, że przepis krajowy rozpatrywany w postępowaniu głównym dotyczy grupy pracowników zatrudnionych w niepełnym wymiarze czasu pracy, która to grupa według ustaleń poczynionych przez sąd odsyłający składa się w znacznej większości z pracowników płci żeńskiej. Należy zatem na zadane pytanie odpowiedzieć, opierając się na tych ustaleniach. W tym względzie należy uściślić, że sprawa rozpatrywana w postępowaniu głównym odróżnia się od sprawy zakończonej wyrokiem z dnia 14 kwietnia 2015 r., Cachaldora Fernández (C‑527/13, EU:C:2015:215), w którym Trybunał stwierdził, że rozpatrywane ustawodawstwo dotyczące ustalenia podstawy wymiaru renty z tytułu trwałej całkowitej niezdolności do pracy nie powoduje dyskryminacji w rozumieniu art. 4 ust. 1 dyrektywy 79/9. W wyroku tym Trybunał uznał bowiem, po pierwsze, że nie dysponował niepodważalnymi informacjami statystycznymi odnoszącymi się do liczby pracowników zatrudnionych w niepełnym wymiarze czasu pracy, w odniesieniu do których odprowadzanie składek zostało przerwane, lub wskazującymi, że ta grupa pracowników zasadniczo składała się z kobiet (zob. podobnie wyrok z dnia 14 kwietnia 2015 r., Cachaldora Fernández, C‑527/13, EU:C:2015:215, pkt 30), a po drugie, że rozpatrywany przepis miał trudne do przewidzenia skutki, gdyż niektórzy pracownicy zatrudnieni w niepełnym wymiarze czasu pracy, stanowiący jakoby grupę traktowaną w mniej korzystny sposób przez wspomniany przepis, mogli nawet być traktowani bardziej korzystnie wskutek zastosowania tegoż przepisu. W niniejszym zaś przypadku, oprócz tego, że dane statystyczne przedstawione przez sąd odsyłający nie zostały podważone, z akt sprawy, którymi dysponuje Trybunał, wyraźnie wynika, że skutki przepisu krajowego rozpatrywanego w postępowaniu głównym są niekorzystne dla wszystkich pracowników zatrudnionych w niepełnym wymiarze czasu pracy o charakterze wertykalnym objętych zakresem stosowania tego przepisu krajowego, jako że ze względu na ten przepis okres, przez który mogą oni korzystać ze świadczenia z tytułu bezrobocia, jest skrócony w stosunku do okresu przyznanego pracownikom zatrudnionym w niepełnym wymiarze czasu pracy o charakterze horyzontalnym. Ponadto wykazano, że żaden pracownik należący do tej grupy nie jest w stanie odnieść korzyści z zastosowania takiego przepisu. Co więcej, w sprawie głównej sąd odsyłający uznał za stosowne uściślić, że dane statystyczne dotyczące czasu pracy w niepełnym wymiarze czasu pracy obejmują w ten sam sposób wszystkich pracowników zatrudnionych w niepełnym wymiarze czasu pracy bez względu na to, czy ich czas jest ukształtowany w sposób horyzontalny, czy wertykalny. I tak według sądu odsyłającego, podczas gdy 70–80% pracowników zatrudnionych w niepełnym wymiarze czasu o charakterze wertykalnym pracy to kobiety, taki sam odsetek odnosi się do pracowników zatrudnionych w niepełnym wymiarze czasu pracy o charakterze horyzontalnym. Na podstawie tych informacji można dojść do wniosku, że skutki przepisu krajowego rozpatrywanego w postępowaniu głównym są niekorzystne dla znacznie większej liczby kobiet niż mężczyzn. W tych okolicznościach należy stwierdzić, że przepis taki jak rozpatrywany w postępowaniu głównym powoduje różnicę w traktowaniu na niekorzyść kobiet w rozumieniu orzecznictwa przypomnianego w pkt 38 niniejszego wyroku. Przepis o takim charakterze jest zaś sprzeczny z art. 4 ust. 1 dyrektywy 79/7, chyba że jest on uzasadniony obiektywnymi czynnikami, niemającymi nic wspólnego z dyskryminacją ze względu na płeć. Taka sytuacja ma miejsce, jeżeli wybrane środki odnoszą się do prawnie uzasadnionego celu polityki społecznej oraz są odpowiednie i niezbędne dla osiągnięcia tego celu (zob. podobnie wyrok z dnia 22 listopada 2012 r., Elbal Moreno, C‑385/11, EU:C:2012:746, pkt 32). W niniejszym przypadku należy stwierdzić, że o ile wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym nie zawiera żadnego odniesienia do celu realizowanego przez przepis rozpatrywany w postępowaniu głównym, o tyle Królestwo Hiszpanii podniosło podczas rozprawy, że zasada „składki odprowadzanej do systemu zabezpieczenia społecznego” uzasadnia istnienie stwierdzonej różnicy w traktowaniu. Zatem jego zdaniem, skoro prawo do świadczenia z tytułu bezrobocia i okres wypłaty tego świadczenia mają za podstawę wyłącznie okres, w którym pracownik był zatrudniony lub zarejestrowany w systemie zabezpieczenia społecznego, w celu poszanowania zasady proporcjonalności należy uwzględnić tylko rzeczywiście przepracowane dni. W tym względzie – i choć to ostatecznie do sądu krajowego należy ocena, czy cel ten jest rzeczywiście celem realizowanym przez ustawodawcę krajowego – wystarczy zauważyć, że przepis krajowy rozpatrywany w postępowaniu głównym nie jest odpowiedni do tego, by zapewnić korelację, która według rządu hiszpańskiego powinna istnieć pomiędzy składkami odprowadzanymi przez pracownika i uprawnieniami, o które może się on ubiegać w ramach świadczenia z tytułu bezrobocia. Jak bowiem zauważyła rzecznik generalna w pkt 59 opinii, pracownik zatrudniony w niepełnym wymiarze czasu pracy o charakterze wertykalnym, który odprowadził składki za każdy dzień każdego miesiąca roku, otrzymuje świadczenie z tytułu bezrobocia przez okres krótszy niż pracownik zatrudniony w pełnym wymiarze czasu pracy, który uiścił te same składki. W odniesieniu do pierwszego z tych dwóch pracowników korelacja, na którą powołuje się rząd hiszpański, nie jest zagwarantowana w oczywisty sposób. Jak zaś zauważyła rzecznik generalna w pkt 58 opinii, korelację tę można by zapewnić, gdyby w odniesieniu do pracowników zatrudnionych w niepełnym wymiarze czasu pracy o charakterze wertykalnym organy krajowe uwzględniły inne elementy, takie jak na przykład: okres, przez który ci pracownicy i ich pracodawcy odprowadzali składki, łączną kwotę odprowadzonych składek lub sumę godzin pracy, jako że elementy te według wyjaśnień przedstawionych przez sąd odsyłający są uwzględnianie w przypadku wszystkich pracowników, których czas pracy jest ukształtowany w sposób horyzontalny, niezależnie od tego, czy pracują oni w pełnym czy niepełnym wymiarze godzin czasu pracy. Uwzględniwszy całość tych rozważań, na pytanie trzecie należy odpowiedzieć, że art. 4 ust. 1 dyrektywy 79/7 należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie ustawodawstwu państwa członkowskiego przewidującemu, iż w przypadku pracy w niepełnym wymiarze czasu pracy o charakterze wertykalnym przy obliczaniu dni, za które odprowadzono składki, następuje wyłączenie dni nieprzepracowanych, co powoduje tym samym skrócenie okresu wypłaty świadczenia z tytułu bezrobocia, w sytuacji gdy stwierdzono, że większość pracowników zatrudnionych w niepełnym wymiarze czasu pracy o charakterze wertykalnym stanowią kobiety, dla których skutki takiego ustawodawstwa są niekorzystne. W przedmiocie kosztów Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.   Z powyższych względów Trybunał (piąta izba) orzeka, co następuje:   1) Klauzula 4 pkt 1 Porozumienia ramowego w sprawie pracy w niepełnym wymiarze godzin, znajdującego się w załączniku do dyrektywy Rady 97/81/WE z dnia 15 grudnia 1997 r. dotyczącej Porozumienia ramowego dotyczącego pracy w niepełnym wymiarze godzin zawartego przez Europejską Unię Konfederacji Przemysłowych i Pracodawców (UNICE), Europejskie Centrum Przedsiębiorstw Publicznych (CEEP) oraz Europejską Konfederację Związków Zawodowych (ETUC), nie ma zastosowania do świadczenia składkowego z tytułu bezrobocia takiego jak świadczenie rozpatrywane w postępowaniu głównym.   2) Artykuł 4 ust. 1 dyrektywy Rady 79/7/EWG z dnia 19 grudnia 1978 r. w sprawie stopniowego wprowadzania w życie zasady równego traktowania kobiet i mężczyzn w dziedzinie zabezpieczenia społecznego należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie ustawodawstwu państwa członkowskiego przewidującemu, iż w przypadku pracy w niepełnym wymiarze czasu pracy o charakterze wertykalnym przy obliczaniu dni, za które odprowadzono składki, następuje wyłączenie dni nieprzepracowanych, co powoduje tym samym skrócenie okresu wypłaty świadczenia z tytułu bezrobocia, w sytuacji gdy stwierdzono, że większość pracowników zatrudnionych w niepełnym wymiarze czasu pracy o charakterze wertykalnym stanowią kobiety, dla których skutki takiego ustawodawstwa są niekorzystne.   Podpisy ( *1 ) Język postępowania: hiszpański.