T-146/15

WYROK SĄDU (druga izba) z dnia 13 września 2016 r. ( *1 ) „Znak towarowy Unii Europejskiej — Postępowanie w sprawie stwierdzenia wygaśnięcia prawa do znaku — Graficzny unijny znak towarowy przedstawiający wielokąt — Rzeczywiste używanie znaku towarowego — Artykuł 15 ust. 1 akapit drugi lit. a) i art. 51 ust. 1 lit. a) rozporządzenia (WE) nr 207/2009 — Postać różniąca się co do elementów, które nie wpływają na charakter odróżniający” W sprawie T‑146/15 hyphen GmbH, z siedzibą w Monachium (Niemcy), reprezentowana przez adwokatów M. Gaila i M. Hoffmanna, strona skarżąca, przeciwko Urzędowi Unii Europejskiej ds. Własności Intelektualnej (EUIPO), reprezentowanemu przez M. Fischera, działającego w charakterze pełnomocnika, strona pozwana, w której drugą stroną w postępowaniu przed Izbą Odwoławczą EUIPO, występującą przed Sądem w charakterze interwenienta, jest: Skylotec GmbH, z siedzibą w Neuwied (Niemcy), reprezentowana przez adwokatów M. De Zortiego i M. Helfrich, mającej za przedmiot skargę na decyzję Czwartej Izby Odwoławczej EUIPO z dnia 9 marca 2015 r. (sprawa R 1506/2014‑4) dotyczącą postępowania w sprawie stwierdzenia wygaśnięcia prawa do znaku między Skylotec a hyphen. SĄD (druga izba) w składzie: E. Martins Ribeiro (sprawozdawca), prezes, S. Gervasoni i L. Madise, sędziowie, sekretarz: sekretarz: A. Lamote, administrator, po zapoznaniu się ze skargą złożoną w sekretariacie Sądu w dniu 23 marca 2015 r., po zapoznaniu się z odpowiedzią na skargę złożoną przez EUIPO w sekretariacie Sądu w dniu 22 czerwca 2015 r., po zapoznaniu się z odpowiedzią na skargę złożoną przez interwenienta w sekretariacie Sądu w dniu 3 lipca 2015 r., po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 17 marca 2016 r., wydaje następujący Wyrok Okoliczności powstania sporu W dniu 11 czerwca 2001 r. spółka będąca poprzednikiem prawnym skarżącej, hyphen GmbH, dokonała w Urzędzie Unii Europejskiej ds. Własności Intelektualnej (EUIPO) zgłoszenia unijnego znaku towarowego na podstawie rozporządzenia Rady (WE) nr 40/94 z dnia 20 grudnia 1993 r. w sprawie znaku towarowego Unii Europejskiej (Dz.U. 1994, L 11, s. 11), ze zmianami [zastąpionego rozporządzeniem Rady (WE) nr 207/2009 z dnia 26 lutego 2009 r. w sprawie znaku towarowego Unii Europejskiej (Dz.U. 2009, L 78, s. 1)]. Znakiem towarowym, o którego rejestrację wystąpiono, jest następujące oznaczenie graficzne w kolorach czarnym i białym: Towary i usługi, dla których wniesiono o rejestrację, należą do klas 3, 5, 9, 24, 25 i 42 w rozumieniu Porozumienia nicejskiego dotyczącego międzynarodowej klasyfikacji towarów i usług dla celów rejestracji znaków z dnia 15 czerwca 1957 r., ze zmianami, i odpowiadają dla każdej z tych klas następującemu opisowi: — klasa 3: „mydła; środki perfumeryjne; olejki eteryczne, kosmetyki”; — klasa 5: „produkty farmaceutyczne, weterynaryjne i środki sanitarne”; — klasa 9: „skafandry dla nurków, odzież chroniąca przed wypadkami, napromieniowaniem i ogniem, przyrządy chroniące przed oślepianiem, osłony przeciwsłoneczne, okulary (przyrządy optyczne), etui do okularów i szkieł kontaktowych, oprawki do okularów, szkła do okularów, optyczne szkła kontaktowe, urządzenia do chronometrażu”; — klasa 24: „tekstylia i wyroby tekstylne (ujęte w klasie 24)”; — klasa 25: „odzież, obuwie, nakrycia głowy”; — klasa 42: „opracowywanie i projektowanie wyrobów tekstylnych wszelkiego rodzaju, w szczególności odzieży, nakryć głowy, akcesoriów, obuwia i toreb, usługi graficzne, usługi wzornicze, opracowywanie produktów służących ochronie przed promieniowaniem słonecznym”. Znak towarowy został zarejestrowany w dniu 12 września 2002 r. pod numerem 2255537 i od tego czasu jego rejestracja była przedłużana. W dniu 17 października 2012 r. interwenient, Skylotec GmbH, wystąpił z wnioskiem o stwierdzenie wygaśnięcia prawa do zarejestrowanego znaku na podstawie art. 51 ust. 1 lit. a) rozporządzenia nr 207/2009, podnosząc brak rzeczywistego używania tego znaku w nieprzerwanym okresie pięciu lat. Decyzją z dnia 28 kwietnia 2014 r. Wydział Unieważnień oddalił wniosek o stwierdzenie wygaśnięcia prawa do znaku w odniesieniu do następujących towarów i usług: — klasa 9: „skafandry dla nurków”; — klasa 24: „tekstylia (ujęte w klasie 24)”; — klasa 25: „odzież, obuwie, nakrycia głowy”. — klasa 42: „opracowywanie i projektowanie wyrobów tekstylnych wszelkiego rodzaju, w szczególności odzieży, nakryć głowy, akcesoriów, obuwia i toreb, opracowywanie produktów służących ochronie przed promieniowaniem słonecznym”. Wydział Unieważnień uwzględnił natomiast ten wniosek w odniesieniu do następujących towarów i usług, które nie stanowią przedmiotu niniejszej skargi: — klasa 3: „mydła; środki perfumeryjne; olejki eteryczne, kosmetyki”; — klasa 5: „produkty farmaceutyczne, weterynaryjne i środki sanitarne”; — klasa 9: „odzież chroniąca przed wypadkami, napromieniowaniem i ogniem, przyrządy chroniące przed oślepianiem, osłony przeciwsłoneczne, okulary (przyrządy optyczne), etui do okularów i szkieł kontaktowych, oprawki do okularów, szkła do okularów, optyczne szkła kontaktowe, urządzenia do chronometrażu”; — klasa 24: „wyroby tekstylne (ujęte w klasie 24)”; — klasa 42: „usługi graficzne, usługi wzornicze”. Co się tyczy towarów i usług, w odniesieniu do których wniosek o stwierdzenie wygaśnięcia prawa do znaku został oddalony, Wydział Unieważnień wskazał, że choć używane oznaczenia wykazują różnice co do postaci, w jakiej znak towarowy został zarejestrowany, to jednak różnice te nie zmieniają odróżniającego charakteru zarejestrowanego znaku towarowego, ponieważ odstępstwa dotyczą jedynie prostego elementu dekoracyjnego w kształcie okręgu, który sam w sobie nie ma charakteru odróżniającego. Używane oznaczenia (zwane dalej, odpowiednio, „oznaczeniem nr 1”, „oznaczeniem nr 2” i „oznaczeniem nr 3”) mają następujące kształty, przy czym jedyna różnica między oznaczeniem nr 1 i oznaczeniem nr 2 tkwi w zastosowaniu koloru błękitnego zamiast czarnego: W dniu 13 czerwca 2014 r. interwenient, działając na podstawie art. 58–64 rozporządzenia nr 207/2009, wniósł do EUIPO odwołanie od decyzji Wydziału Unieważnień. Decyzją z dnia 9 marca 2015 r. (zwaną dalej „zaskarżoną decyzją”) Czwarta Izba Odwoławcza EUIPO uwzględniła odwołanie i stwierdziła wygaśnięcie prawa skarżącej do omawianego znaku w zakresie dotyczącym pozostałych towarów i usług, czyli tych wymienionych w pkt 6 powyżej. Stwierdziła ona, inaczej niż Wydział Unieważnień, że używanie pozwalające na utrzymanie praw do unijnego znaku towarowego nie zostało dowiedzione ani dla jego zarejestrowanej postaci, ani dla postaci wykazującej różnicę dopuszczalną zgodnie z art. 15 ust. 1 akapit drugi lit. a) rozporządzenia nr 207/2009 (pkt 9 zaskarżonej decyzji). Izba Odwoławcza stwierdziła w pkt 24 zaskarżonej decyzji, że zastosowana przez Wydział Unieważnień metoda była nieprawidłowa, ponieważ wydział ten założył, iż kwestia, czy zmienił się charakter odróżniający znaku towarowego, zależała od odpowiedzi na pytanie, czy dodana konfiguracja, rozpatrywana odrębnie, jest sama w sobie odróżniająca. Tymczasem zdaniem Izby Odwoławczej decydujące znaczenie ma nie charakter odróżniający dodanego elementu, ale charakter odróżniający, czy też precyzyjnie ujmując, charakter „wyróżniający” znaku towarowego w postaci zarejestrowanej. Izba Odwoławcza dodała, że należało zbadać, czy ten ostatni charakter uległ zmianie dzięki elementowi, który został dodany. Izba Odwoławcza stwierdziła dalej w pkt 25 zaskarżonej decyzji, że znak towarowy w zarejestrowanej postaci jest oznaczeniem czysto graficznym, skonstruowanym w sposób nadzwyczaj prosty, i że oznaczenie to może być ewentualnie postrzegane jako kość dla psa lub jako ciężarek gimnastyczny, jednak z pewnością nie jako myślnik (w języku angielskim „hyphen”). W pkt 26 zaskarżonej decyzji Izba Odwoławcza uznała więc, że w przypadku oznaczeń o tak nadzwyczajnej prostocie wszelkie uzupełnienia lub zmiany są tym bardziej w stanie zmienić całościowe wrażenie wywierane przez oznaczenie. W ocenie Izby Odwoławczej „charakter odróżniający” w rozumieniu art. 15 ust. 1 akapit drugi lit. a) rozporządzenia nr 207/2009 oznacza nie zdolność do służenia jako wskazanie pochodzenia, a po prostu całościowe wrażenie. Izba Odwoławcza wskazała w pkt 27 zaskarżonej decyzji, co następuje: „W ramach wywieranego całościowego wrażenia używana postać oznaczenia wywołuje efekt wyraźnie odmienny. [W] używanej postaci zewnętrzny okrąg i centralna część wyglądają w połączeniu raczej jak guzik. Nie przychodzi już na myśl skojarzenie z kością dla psa, możliwe w przypadku zarejestrowanej postaci. W całości charakter odróżniający używanej postaci wynika z graficznego całościowego wrażenia, w ramach którego zewnętrzny okrąg i centralna część mają równorzędne znaczenie i są nierozłączne. To właśnie dlatego, że zarówno zarejestrowana postać, jak i postać używana wykorzystują podstawowe kształty geometryczne w najprostszej formie, całościowe wrażenie jest inne”. Powołując się na orzecznictwo Sądu, Izba Odwoławcza wskazała następnie w pkt 28 i 29 zaskarżonej decyzji, że uaktualnianie znaków towarowych celem dostosowania ich do obecnie obowiązujących trendów, jest dopuszczalne. Uznała ona jednak, że do zarejestrowanej postaci można dodać na etykiecie, jako oznaczenie odróżniające, nazwę wytwórcy lub inne wskazania, które zawsze będą się wyróżniać przestrzennie. I tak dodanie elementu słownego „hyphen c” jest zdaniem Izby Odwoławczej dopuszczalne, jednak dodanie zewnętrznego okręgu już nie. Gdyby bowiem wyobrazić sobie używaną postać bez okręgu, to okrąg ten nie mógłby stanowić samodzielnie znaku towarowego. Używaną postać jeszcze trudniej można podzielić w myśli na dwie odrębne reprezentacje wizualne. Zewnętrzny okrąg otacza część centralną, wobec tego nie może istnieć samodzielnie. Ponadto Izba Odwoławcza przeanalizowała w pkt 31–39 zaskarżonej decyzji materiał dowodowy, który został przedłożony do oceny Wydziałowi Unieważnień, dotyczący wyłącznie towarów należących do klasy 24 i usług należących do klasy 42. Stwierdziła ona z jednej strony, że dowód używania wcześniejszego znaku towarowego w odniesieniu do towarów należących do klasy 24 nie mógł zostać uwzględniony również z innych względów, mianowicie z powodu braku wystarczających dowodów (pkt 31 i 32 zaskarżonej decyzji), a z drugiej strony, że dowody przedstawione w odniesieniu do usług należących do klasy 42 zupełnie nie nadawały się do dowiedzenia używania dla tych usług (pkt 33–39 zaskarżonej decyzji). W świetle powyższych rozważań Izba Odwoławcza częściowo uchyliła decyzję Wydziału Unieważnień oddalającą częściowo wniosek interwenienta, a w rezultacie skarżąca została pozbawiona całości swoich praw do zarejestrowanego znaku towarowego, w tym praw odnoszących się do towarów i usług należących do klas 9, 24, 25 i 42. Ponadto w zaskarżonej decyzji zarejestrowany znak towarowy został odtworzony w następującej postaci: Decyzją zmieniającą z dnia 26 maja 2015 r., a zatem wydaną dwa miesiące po wniesieniu przez skarżącą niniejszej skargi, Izba Odwoławcza uściśliła, że zaskarżona decyzja zawierała nieco odmienne przedstawienie zarejestrowanego znaku towarowego, czyli postać wskazaną w pkt 18 powyżej zamiast postaci widniejącej w pkt 2 powyżej. Izba Odwoławcza stwierdziła, że był to błąd maszynowy w postaci błędnego odtworzenia, który należało sprostować z urzędu na podstawie zasady 53 rozporządzenia Komisji (WE) nr 2868/95 z dnia 13 grudnia 1995 r. wykonującego rozporządzenie nr 40/94 (Dz.U. 1995, L 303, s. 1), zmienionego rozporządzeniem Komisji (WE) nr 1041/2005 z dnia 29 czerwca 2005 r. (Dz.U. 2005, L 172, s. 4). Żądania stron Skarżąca wnosi do Sądu o: — stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji; — obciążenie EUIPO kosztami postępowania. EUIPO i interwenient wnoszą do Sądu o: — oddalenie skargi; — obciążenie skarżącej kosztami postępowania. Co do prawa Skarżąca podnosi jeden tylko zarzut, w ramach którego utrzymuje zasadniczo, że stwierdzając, iż zarejestrowany znak towarowy nie był używany w sposób pozwalający na utrzymanie uzyskanych praw, Izba Odwoławcza naruszyła art. 15 ust. 1 akapit drugi lit. a) rozporządzenia nr 207/2009. Należy przypomnieć, iż z motywu 10 rozporządzenia nr 207/2009 wynika, że prawodawca uznał, iż ochrona wcześniejszego znaku towarowego jest uzasadniona wyłącznie wtedy, gdy znak ten jest rzeczywiście używany. Zgodnie z tym motywem art. 51 ust. 1 lit. a) rozporządzenia nr 207/2009 stanowi, że wygaśnięcie prawa właściciela unijnego znaku towarowego stwierdza się, między innymi na podstawie wniosku do EUIPO, w wypadku gdy w okresie pięciu lat znak towarowy nie był rzeczywiście używany w Unii Europejskiej w odniesieniu do towarów lub usług, dla których został on zarejestrowany, i gdy nie istnieją usprawiedliwione powody nieużywania. Zgodnie z art. 15 ust. 1 akapit drugi lit. a) rozporządzenia nr 207/2009 za używanie unijnego znaku towarowego uważa się również używanie „w postaci różniącej się co do elementów, które nie zmieniają odróżniającego charakteru znaku w postaci, w jakiej znak ten został zarejestrowany”. Należy zauważyć, że z brzmienia art. 15 ust. 1 akapit drugi lit. a) rozporządzenia nr 207/2009 bezpośrednio wynika, iż używanie znaku towarowego w postaci, która odbiega od tej, w jakiej został on zarejestrowany, jest uważane za używanie w rozumieniu art. 15 ust. 1 akapit pierwszy tego rozporządzenia, pod warunkiem że charakter odróżniający znaku towarowego w postaci, w jakiej został on zarejestrowany, pozostaje niezmieniony [wyrok z dnia 18 lipca 2013 r., Specsavers International Healthcare i in., C‑252/12, EU:C:2013:497, pkt 21; zob. również podobnie wyroki: z dnia 8 grudnia 2005 r., Castellblanch/OHIM – Champagne Roederer (CRISTAL CASTELLBLANCH), T‑29/04, EU:T:2005:438, pkt 30; z dnia 10 czerwca 2010 r., Atlas Transport/OHIM – Hartmann (ATLAS TRANSPORT), T‑482/08, niepublikowany, EU:T:2010:229, pkt 28, 29; z dnia 24 maja 2012 r., TMS Trademark-Schutzrechtsverwertungsgesellschaft/OHIM – Comercial Jacinto Parera (MAD), T‑152/11, niepublikowany, EU:T:2012:263, pkt 15]. Charakter odróżniający znaku towarowego w rozumieniu rozporządzenia nr 207/2009 oznacza, że znak ten pozwala na zidentyfikowanie towaru, dla którego występuje się o rejestrację, jako pochodzącego z danego przedsiębiorstwa i tym samym na odróżnienie tego towaru od towarów pochodzących z innych przedsiębiorstw (zob. wyrok z dnia 18 lipca 2013 r., Specsavers International Healthcare i in., C‑252/12, EU:C:2013:497, pkt 22 i przytoczone tam orzecznictwo; zob. również podobnie wyroki: z dnia 29 kwietnia 2004 r., Procter & Gamble/OHIM, od C‑468/01 P do C‑472/01 P, EU:C:2004:259, pkt 32; z dnia 8 maja 2008 r., Eurohypo/OHIM, C‑304/06 P, EU:C:2008:261, pkt 66; z dnia 12 lipca 2012 r., Smart Technologies/OHIM, C‑311/11 P, EU:C:2012:460, pkt 23). Należy wyjaśnić, że art. 15 ust. 1 akapit drugi lit. a) rozporządzenia nr 207/2009 dotyczy sytuacji, w której zarejestrowany znak towarowy – czy to krajowy, czy unijny – używany jest w obrocie w postaci nieznacznie różniącej się od tej, w której został on zarejestrowany. Celem tego przepisu, który nie narzuca ścisłej zgodności między postacią, w której znak jest używany, a tą, w której został on zarejestrowany, jest pozwolenie właścicielowi znaku na dokonywanie – w ramach gospodarczego wykorzystania znaku – zmian, które nie zmieniając jego charakteru odróżniającego, ułatwiają przystosowanie go do wymogów związanych z wprowadzaniem do obrotu i promocją towarów lub usług. W świetle celu tego przepisu zakres jego stosowania należy ograniczyć do sytuacji, w których postać oznaczenia wykorzystywana przez właściciela znaku do oznaczania towarów lub usług, dla których znak został zarejestrowany, jest postacią, w której znak ten jest wykorzystywany handlowo. Wymieniony wyżej przepis stanowi, że w sytuacjach, w których postać oznaczenia wykorzystywana w obrocie różni się od postaci, w jakiej zostało ono zarejestrowane, jedynie nieznacznie, tak że można uznać, iż te dwa oznaczenia są co do zasady równoważne, obowiązek używania zarejestrowanego znaku towarowego może zostać spełniony poprzez wykazanie faktu używania oznaczenia w postaci używanej w obrocie [wyroki: z dnia 23 lutego 2006 r., Il Ponte Finanziaria/OHIM – Marine Enterprise Projects (BAINBRIDGE), T‑194/03, EU:T:2006:65, pkt 50; z dnia 10 czerwca 2010 r., ATLAS TRANSPORT, T‑482/08, niepublikowany, EU:T:2010:229, pkt 30; z dnia 5 grudnia 2013 r., Olive Line International/OHIM – Carapelli Firenze (Maestro de Oliva), T‑4/12, niepublikowany, EU:T:2013:628, pkt 23; zob. również podobnie wyrok z dnia 18 lipca 2013 r., Specsavers International Healthcare i in., C‑252/12, EU:C:2013:497, pkt 29; zob. również analogicznie wyrok z dnia 25 października 2012 r., Rintisch, C‑553/11, EU:C:2012:671, pkt 21, 22]. A zatem ustalenie, że doszło do zmiany charakteru odróżniającego zarejestrowanego znaku towarowego, wymaga przeanalizowania odróżniającego i dominującego charakteru dodanych elementów pod kątem samoistnych cech każdego z tych elementów oraz pod kątem pozycji wzajemnie zajmowanej względem siebie przez poszczególne elementy w konfiguracji danego znaku [ zob. wyrok z dnia 10 czerwca 2010 r., ATLAS TRANSPORT, T‑482/08, niepublikowany, EU:T:2010:229, pkt 31 i przytoczone tam orzecznictwo; wyroki: z dnia 5 grudnia 2013 r., Maestro de Oliva, T‑4/12, niepublikowany, EU:T:2013:628, pkt 24; z dnia 12 marca 2014 r., Borrajo Canelo/OHIM – Tecnoazúcar (PALMA MULATA), T‑381/12, niepublikowany, EU:T:2014:119, pkt 30]. Na potrzeby dokonania takiego ustalenia należy uwzględnić także samoistne cechy i, w szczególności, wyższy lub niższy stopień charakteru odróżniającego wcześniejszego znaku towarowego wykorzystywanego wyłącznie jako część złożonego znaku towarowego lub wspólnie z innym znakiem towarowym. Im charakter odróżniający tego znaku jest słabszy, tym łatwej ulegnie on bowiem zmianie poprzez dodanie elementu, który sam w sobie jest odróżniający, i tym bardziej rozpatrywany znak towarowy utraci swoją zdolność do bycia postrzeganym jako wskazanie pochodzenia towaru. Również przeciwne stwierdzenie nasuwa się nieodparcie [wyrok z dnia 24 września 2015 r., Klement/OHIM – Bullerjan (Kształt piekarnika), T‑317/14, niepublikowany, EU:T:2015:689, pkt 33]. Ponadto zgodnie z orzecznictwem jeżeli znak towarowy jest utworzony lub składa się z kilku elementów i przynajmniej jeden z nich nie jest odróżniający, to wprowadzenie zmian do tych nieodróżniających elementów lub ich pominięcie nie wpływa na charakter odróżniający znaku towarowego jako całości [zob. wyrok z dnia 21 stycznia 2015 r., Sabores de Navarra/OHIM – Frutas Solano (KIT, EL SABOR DE NAVARRA), T‑46/13, niepublikowany, EU:T:2015:39, pkt 37 i przytoczone tam orzecznictwo]. Dodatkowo warto przypomnieć, że aby art. 15 ust. 1 akapit drugi lit. a) rozporządzenia nr 207/2009 znalazł zastosowanie, konieczne jest, by elementy dodane do zarejestrowanego znaku towarowego nie zmieniały charakteru odróżniającego postaci, w jakiej został on zarejestrowany, głównie ze względu na ich drugorzędną pozycję w oznaczeniu lub ich słabo odróżniający charakter [wyrok z dnia 21 czerwca 2012, Fruit of the Loom/OHIM – Blueshore Management (FRUIT), T‑514/10, niepublikowany, EU:T:2012:316, pkt 38]. To właśnie w świetle powyższych uwag należy rozważyć, czy Izba Odwoławcza prawidłowo stwierdziła w pkt 9 zaskarżonej decyzji, że używanie pozwalające na utrzymanie praw do unijnego znaku towarowego nie zostało dowiedzione ani dla jego zarejestrowanej postaci, ani dla postaci wykazującej różnicę dopuszczalną zgodnie z art. 15 ust. 1 akapit drugi lit. a) rozporządzenia nr 207/2009. Izba Odwoławcza uchyliła decyzję Wydziału Unieważnień głównie z tego powodu, że – jak wynika z pkt 24 zaskarżonej decyzji – wydział ten poprzestał na rozważeniu, czy dodana konfiguracja, rozpatrywana odrębnie, jest sama w sobie odróżniająca. Izba Odwoławcza stwierdziła natomiast w tym samym punkcie, że należało określić, czy przez to, co zostało dodane, zmienił się charakter odróżniający znaku towarowego w jego zarejestrowanej postaci. Ponadto Izba Odwoławcza dodała, że zarejestrowany znak towarowy jest oznaczeniem czysto graficznym, skonstruowanym w sposób nadzwyczaj prosty (pkt 25 zaskarżonej decyzji), i że w przypadku oznaczeń o tak nadzwyczajnej prostocie wszelkie uzupełnienia lub zmiany są tym bardziej w stanie zmienić całościowe wrażenie wywierane przez oznaczenie (pkt 26 zaskarżonej decyzji). Izba Odwoławcza nadmieniła też, że charakter odróżniający w rozumieniu art. 15 ust. 1 akapit drugi lit. a) rozporządzenia nr 207/2009 oznacza nie zdolność do służenia jako wskazanie pochodzenia, a po prostu całościowe wrażenie. Dodatkowo Izba Odwoławcza zauważyła w pkt 28 zaskarżonej decyzji, że w kontekście postaci używanej przez skarżącą nie można już było mówić o postaci „zaktualizowanej”. Izba Odwoławcza uściśliła w pkt 29 zaskarżonej decyzji, że wniosku tego nie podważa fakt, iż wykorzystanie znaku takiego jak zarejestrowany równocześnie z innymi oznaczeniami odróżniającymi jest całkowicie dopuszczalne. A zatem dodanie uzupełniających elementów miałoby inne konsekwencje niż usunięcie elementów zarejestrowanej postaci. W takich przypadkach jednak należałoby zdaniem Izby Odwoławczej wymagać, by dodany element był „elementem autonomicznym” w tym znaczeniu, że mógłby sam samodzielnie funkcjonować jako znak towarowy i również w używanej postaci mógł być rozpoznany jako odrębny znak towarowy. Dokonując takich stwierdzeń, Izba Odwoławcza dopuściła się naruszenia prawa przy dokonywaniu analizy zarejestrowanego znaku towarowego już na poziomie założeń, jeszcze przed zagłębieniem się w tę analizę konkretnie. Po pierwsze, jak wynika z orzecznictwa przypomnianego w pkt 28 powyżej, ustalenie, że doszło do zmiany charakteru odróżniającego zarejestrowanego znaku towarowego, wymaga przeanalizowania odróżniającego i dominującego charakteru dodanych elementów pod kątem samoistnych cech każdego z tych elementów oraz pod kątem pozycji wzajemnie zajmowanej względem siebie przez poszczególne elementy w konfiguracji danego znaku. W rezultacie wbrew temu, co stwierdziła Izba Odwoławcza w pkt 24 zaskarżonej decyzji, należało – jak uczynił to Wydział Unieważnień – dokonać analizy dodanego elementu pod kątem jego samoistnych cech i pozycji zajmowanej przez ten element w konfiguracji znaku. Po drugie, Izba Odwoławcza, wskazując w pkt 26 zaskarżonej decyzji, że „charakter odróżniający [...] nie oznacza zdolności do służenia jako wskazanie pochodzenia”, nie dała posłuchu orzecznictwu Trybunału przywołanemu w pkt 26 powyżej, zgodnie z którym, przeciwnie, charakter odróżniający znaku towarowego oznacza, że znak ten pozwala na zidentyfikowanie towaru, dla którego występuje się o rejestrację, jako pochodzącego z danego przedsiębiorstwa i tym samym na odróżnienie tego towaru od towarów pochodzących z innych przedsiębiorstw. Wynika stąd, że Izba Odwoławcza naruszyła prawo, po pierwsze, nie przeprowadzając badania dodanego elementu zgodnie z orzecznictwem, i po drugie, błędnie interpretując art. 15 ust. 1 akapit drugi lit. a) rozporządzenia nr 207/2009. Należy zatem zbadać, czy te przypadki naruszenia prawa mają wpływ na zgodność z prawem zaskarżonej decyzji. W pierwszej kolejności należy przeprowadzić analizę odnoszącą się do oznaczenia nr 1 i do oznaczenia nr 2. Po pierwsze, należy wskazać, że zarejestrowany znak towarowy czerpie swój charakter odróżniający z obecności tworzącego go pojedynczego elementu graficznego, który już z faktu, że został zarejestrowany, posiada minimum charakteru odróżniającego. W tym względzie należy przypomnieć, że Trybunał orzekł już, iż aby nie naruszyć art. 8 ust. 1 lit. b) rozporządzenia nr 207/2009, trzeba uznać, że znak towarowy, który stanowi przedmiot rejestracji, ma pewien stopień charakteru odróżniającego. Stąd też nie można uznać, iż zarejestrowane znaki towarowe są rodzajowe, opisowe lub pozbawione jakiegokolwiek charakteru odróżniającego, gdyż w przeciwnym razie podważona zostałaby ich ważność w ramach postępowania w sprawie stwierdzenia wygaśnięcia prawa do znaku, co skutkowałoby naruszeniem art. 8 ust. 1 lit. b) rozporządzenia nr 207/2009 (zob. podobnie wyrok z dnia 24 maja 2012 r., Formula One Licensing/OHIM, C‑196/11 P, EU:C:2012:314, pkt 47, 51, 52). A zatem nawet gdyby zarejestrowany znak towarowy należało uznać za pozbawiony wysoce odróżniającego charakteru, to wciąż należałoby uznać, że ze względu na fakt jego zarejestrowania posiada on minimum charakteru odróżniającego. Po drugie, należy zauważyć, że jak stwierdził już Wydział Unieważnień, element dodany w oznaczeniu nr 1 oraz jeden z elementów dodanych w oznaczeniu nr 2, a mianowicie okrąg – jako że jest tworzony wyłącznie przez jeden z najprostszych i najbardziej powszechnych kształtów i zalicza się do podstawowych figur geometrycznych – jest pozbawiony charakteru odróżniającego, wobec czego w kompozycji zarejestrowanego znaku towarowego w ogóle nie posiada charakteru odróżniającego i dominującego [zob. podobnie wyrok z dnia 24 listopada 2005 r., GfK/OHIM – BUS (Online Bus), T‑135/04, EU:T:2005:419, pkt 40]. Po trzecie, na stwierdzenie, że dodany element posiada charakter odróżniający, nie pozwala wykorzystana grubość linii okręgu. Dokonane przez EUIPO na rozprawie rozróżnienie, zgodnie z którym zarejestrowany znak towarowy uległ zmianie, ponieważ okrąg go nie obramowuje, a otacza, jest odrobinę sztuczne. W istocie okrąg otacza zarejestrowany znak towarowym, a ustalając granice wokół tego znaku, również wywołuje efekt umieszczenia go w ramach, czyli obramowania go. Po czwarte, wbrew temu, co uznała Izba Odwoławcza w pkt 27 zaskarżonej decyzji, nie można stwierdzić, że dodanie do zarejestrowanego znaku towarowego okręgu doprowadziło do pewnego rodzaju transformacji, w tym znaczeniu, że zgodnie z ustaleniami Izby Odwoławczej oznaczenia nr 1 i nr 2 mogłyby przedstawiać też guzik, podczas gdy zarejestrowany znak towarowy przywołuje na myśl kość dla psa lub ciężarek gimnastyczny. Izba Odwoławcza błędnie stwierdziła zatem w pkt 27 zaskarżonej decyzji, że „[w] używanej postaci zewnętrzny okrąg i centralna część tworzą jedność” i że „[z]ewnętrzny okrąg i centralna część wyglądają w połączeniu raczej jak guzik”, ponieważ nawet jeżeli sam okrąg nie może zostać uznany za drugorzędny w ramach całościowego wrażenia, wciąż ma on charakter autonomiczny względem postaci, w jakiej znak towarowy został zarejestrowany, zważywszy, że znak ten ukazuje się jedynie jako zestawienie okręgu i elementu graficznego, a całościowe wrażenie nie może zostać uznane za skłaniające odbiorców do na tyle odmiennego postrzegania znaku towarowego w zarejestrowanej postaci i znaku towarowego w zmienionej postać, by ta ostatnia postać znaku wywoływała w ich odczuciu inne wrażenie od wrażenia wywieranego przez sam zarejestrowany znak towarowy. W tym względzie należy stwierdzić, że zarejestrowany znak towarowy zachowuje swój charakter odróżniający niezależnie od tego, czy jest prezentowany w zarejestrowanej postaci, czy też jest otoczony okręgiem, i nie ma potrzeby ustanawiania na siłę – poprzez przypadkowe i nieuchronnie nieścisłe porównania – związku między zgłoszonym znakiem towarowym a jakimś znanym przedmiotem, a mianowicie ciężarkiem gimnastycznym lub kością dla psa, i odrębnego związku między oznaczeniami nr 1 i nr 2 a innym znanym przedmiotem, a mianowicie guzikiem, co w sposób oczywisty nie wynika z rozpatrzenia powyżej wspomnianych elementów. Po piąte, nie można też twierdzić, że zarejestrowany znak towarowy i dodatkowy element tworzą nierozłączną całość, ponieważ dodany element – nawet jeśli nie jest drugorzędny – jest zestawiony z zarejestrowanym znakiem towarowym, nie zlewając się z nim do tego stopnia, by odbiorcy skonfrontowani z zarejestrowaną postacią znaku i oznaczeniami nr 1 i nr 2 mieli wrażenie, że te ostatnie przywołują na myśl inne koncepcje lub odsyłają do innych znaczeń. Należy zatem stwierdzić, że oznaczenia nr 1 i nr 2 są, ogólnie rzecz biorąc, równoważne z zarejestrowaną postacią rozpatrywanego znaku. W tym względzie należy już na wstępie przypomnieć, że w pkt 40 i 41 wyroku z dnia 24 maja 2012 r., MAD (T‑152/11, niepublikowany, EU:T:2012:263) Sąd stwierdził w sposób dorozumiany, jednak niewątpliwy, że okoliczność, iż rozpatrywany w tamtej sprawie zarejestrowany znak towarowy był otoczony herbem, nie powodowała zmiany charakteru odróżniającego tego znaku w zarejestrowanej postaci. O ile nie można zaprzeczyć, że im słabiej odróżniający jest charakter zarejestrowanego znaku towarowego, tym łatwiej ulegnie on zmianom poprzez dodanie elementu, który sam w sobie jest odróżniający, i tym bardziej rozpatrywany znak towarowy utraci swoją zdolność do bycia postrzeganym jako wskazanie pochodzenia towaru, z nasuwającym się również twierdzeniem odwrotnym (wyrok z dnia 24 września 2015 r., Kształt piekarnika, T‑317/14, niepublikowany, EU:T:2015:689, pkt 33), o tyle należy jednak stwierdzić, że w niniejszej sprawie samo dodanie w oznaczeniu nr 1 i w oznaczeniu nr 2 do zarejestrowanego znaku elementu tak bardzo pozbawionego charakteru odróżniającego jak okrąg nie może prowadzić do zmiany tego charakteru, gdyż w przeciwnym wypadku oznaczałoby to praktycznie uniemożliwienie właścicielom znaków towarowych takich jak zarejestrowany znak towarowy, składających się z pojedynczego elementu graficznego, dostosowania ich zarejestrowanej postaci do obecnie obowiązujących trendów, aby stały się one bardziej nowoczesne. Tymczasem w ramach całościowego wrażenia odróżniający i dominujący aspekt używanego oznaczenia tkwi w kształcie wynikającym z zarejestrowanego znaku towarowego, ponieważ okrąg jest całkowicie pozbawiony charakteru odróżniającego. Oznaczenia nr 1 i nr 2 czerpią zatem swój charakter odróżniający z zarejestrowanego kształtu, w związku z czym konsument wciąż będzie postrzegał element graficzny jako wskazanie pochodzenia handlowego. Jednocześnie wykorzystanie w oznaczeniu nr 2 koloru błękitnego nie jest szczególnie oryginalne, tak więc kolor ten nie jest ani odróżniający, ani dominujący i także nie pozwala stwierdzić, że znak towarowy w zarejestrowanej postaci uległ z tego względu zmianie (zob. podobnie wyrok z dnia 24 maja 2012 r., MAD, T‑152/11, niepublikowany, EU:T:2012:263, pkt 41). Wynika stąd, że Izba Odwoławcza popełniła błąd, który podważa zgodność z prawem zaskarżonej decyzji w zakresie dotyczącym stwierdzenia, iż z powodu dodania okręgu znak towarowy w swojej zarejestrowanej postaci uległ zmianie. W drugiej kolejności, co się tyczy oznaczenia nr 3, należy zauważyć, że składa się on z trzech elementów, a mianowicie z zarejestrowanego znaku towarowego, z okręgu, który go otacza, oraz z elementu słownego „hyphen c”, zapisanego stylizowaną czcionką drukarską, charakterystyczną głównie ze względu na to, że litera „y” powstaje z przedłużenia litery „h”. W tym względzie należy przypomnieć, że w przypadku jednoczesnego wykorzystania kilku oznaczeń do celów stosowania art. 15 ust. 1 akapit drugi lit. a) rozporządzenia nr 207/2009 należy upewnić się, zwłaszcza w świetle praktyk handlowych w danej branży, że takie wykorzystanie nie zmienia charakteru odróżniającego zarejestrowanego oznaczenia (wyrok z dnia 24 września 2015 r., Kształt piekarnika, T‑317/14, niepublikowany, EU:T:2015:689, pkt 31; zob. również podobnie wyrok z dnia 8 grudnia 2005 r., CRISTAL CASTELLBLANCH, T‑29/04, EU:T:2005:438, pkt 33, 34). Otóż wspólne zastosowanie elementu graficznego i elementu słownego na tej samej tkaninie czy sztuce odzieży nie wpływa negatywnie na pełnioną przez zarejestrowany znak towarowy funkcję wskazywania pochodzenia, ponieważ we wspomnianej branży nie można uznać za nadzwyczajne zestawienia elementu graficznego z elementem słownym, który może odnosić się do projektanta lub wytwórcy, bez spowodowania utraty przez element graficzny jego niezależnej funkcji wskazywania pochodzenia w ramach całościowego wrażenia. Stwierdzenie to rozciąga się na ogół towarów i usług wymienionych w pkt 6 powyżej. A zatem w przypadku oznaczenia nr 3 uwaga docelowego konsumenta będzie skierowana zarówno na element słowny, jak i na element graficzny. Wynika stąd, że jeżeli chodzi o oznaczenie nr 3, samo dodanie elementu słownego „hyphen c” nie może zostać uznane za zmieniające charakter odróżniający zarejestrowanego znaku towarowego, do którego to wniosku Izba Odwoławcza doszła zasadniczo w pkt 29 zaskarżonej decyzji. W trzeciej kolejności należy przypomnieć, że co się tyczy towarów należących do klasy 24 i usług należących do klasy 42, Izba Odwoławcza stwierdziła z jednej strony, że dowód używania wcześniejszego znaku towarowego w odniesieniu do towarów należących do klasy 24 nie mógł zostać uwzględniony również z innych względów, mianowicie z powodu braku wystarczających dowodów (pkt 31 i 32 zaskarżonej decyzji), a z drugiej strony, że dowody przedstawione w odniesieniu do usług należących do klasy 42 zupełnie nie nadawały się do dowiedzenia używania dla tych usług (pkt 33–39 zaskarżonej decyzji). Tak więc Izba Odwoławcza stwierdziła wygaśnięcie praw do znaku z dwóch różnych i niezależnych od siebie powodów, a mianowicie z jednej strony z powodu zmiany zarejestrowanego znaku towarowego i z drugiej strony z powodu braku dowodu rzeczywistego używania znaku towarowego. Skarżąca w żaden sposób nie zakwestionowała tego ostatniego stwierdzenia dokonanego przez Izbę Odwoławcza, a zatem nie podważyła stwierdzenia braku używania oznaczenia w odniesieniu do towarów należących do klasy 24, podobnie jak nie wskazała przyczyn, dla których dowody, które przedstawiła, należało uznać za faktycznie nadające się do wykazania używania zarejestrowanego znaku towarowego dla usług należących do klasy 42. W odpowiedzi na pytanie zadane przez Sąd na rozprawie skarżąca nie zaprzeczyła, iż w skardze nie przedstawiła argumentów obalających konkretnie tezy zawarte w pkt 31–39 zaskarżonej decyzji. Wynika stąd, że niezależnie od kwestii rzekomej zmiany zarejestrowanego znaku towarowego, zaskarżona decyzja musi zostać częściowo utrzymana w mocy w zakresie, w jakim Izba Odwoławcza stwierdziła, że nie został przedstawiony dowód rzeczywistego używania wspomnianego znaku dla towarów należących do klasy 24 i dla usług należących do klasy 42, ponieważ skarżąca nie zakwestionowała tego odrębnego motywu, jakim jest brak dowodu rzeczywistego używania, który również uzasadniał decyzję w odniesieniu do wspominanych towarów, w związku z czym żądanie stwierdzenia nieważności musi zostać oddalone w tym zakresie. W czwartej kolejności, jeżeli chodzi z kolei o towary należące do klas 9 i 25, należy stwierdzić nieważność zaskarżonej decyzji w zakresie, w jakim Izba Odwoławcza stwierdziła wygaśnięcie prawa do zarejestrowanego znaku towarowego wyłącznie w oparciu o ustalenie, że znak ten uległ zmianie. Otóż jak wynika z pkt 33–55 powyżej, stwierdzając, że używanie oznaczeń nr 1 i nr 2 stanowiło zmianę zarejestrowanego znaku towarowego, Izba Odwoławcza dopuściła się naruszenia art. 15 ust. 1 akapit drugi lit. a) rozporządzenia nr 207/2009, podważającego zgodność z prawem zaskarżonej decyzji. Z całości powyższych rozważań wynika, że jedyny zarzut skargi podlega uwzględnieniu, w związku z czym należy stwierdzić nieważność zaskarżonej decyzji w zakresie, w jakim Izba Odwoławcza uznała, że właściciela zarejestrowanego znaku towarowego należało pozbawić jego praw w odniesieniu do towarów należących do klas 9 i 25. W przedmiocie kosztów Zgodnie z art. 136 § 1 regulaminu postępowania przed Sądem kosztami zostaje obciążona, na żądanie strony przeciwnej, strona przegrywająca sprawę. Ponieważ EUIPO przegrało sprawę, należy – zgodnie z żądaniem skarżącej – nakazać mu pokrycie jego własnych kosztów oraz kosztów poniesionych przez skarżącą. Na podstawie art. 138 § 3 regulaminu postępowania Sąd może rozstrzygnąć, że interwenient pokrywa własne koszty. W niniejszej sprawie interwenient popierający EUIPO pokryje własne koszty.   Z powyższych względów SĄD (druga izba), orzeka, co następuje:   1) Stwierdza się nieważność decyzji Czwartej Izby Odwoławczej Urzędu Unii Europejskiej ds. Własności Intelektualnej (EUIPO) z dnia 9 marca 2015 r. (sprawa R 1506/2014‑4) dotyczącej postępowania w sprawie stwierdzenia wygaśnięcia prawa do znaku między Skylotec GmbH a hyphen GmbH w zakresie, w jakim Izba Odwoławcza uznała, że właściciela zarejestrowanego unijnego znaku towarowego należało pozbawić jego praw w odniesieniu do towarów należących do klas 9 i 25 w rozumieniu Porozumienia nicejskiego dotyczącego międzynarodowej klasyfikacji towarów i usług dla celów rejestracji znaków z dnia 15 czerwca 1957 r., ze zmianami.   2) W pozostałym zakresie skarga zostaje oddalona.   3) EUIPO pokrywa swoje własne koszty oraz koszty poniesione przez hyphen.   4) Skylotec pokrywa własne koszty.   Martins Ribeiro Gervasoni Madise Wyrok ogłoszono na posiedzeniu jawnym w Luksemburgu w dniu 13 września 2016 r. Podpisy ( *1 ) Język postępowania: niemiecki..