T-350/23

WYROK SĄDU (druga izba) z dnia 19 marca 2025 r. ( *1 ) Odpowiedzialność pozaumowna – Pomoc państwa – Udział Komisji jako amicus curiae w postępowaniu zawisłym przed sądem krajowym – Bezprawność zachowania zarzucanego instytucji Unii – Zarzut niezgodności z prawem – Wystarczająco istotne naruszenie normy prawnej przyznającej uprawnienia jednostkom – Artykuł 29 ust. 2 rozporządzenia (UE) 2015/1589 – Zasady podziału władzy, niezależności sądów krajowych oraz prawa do skutecznego środka prawnego, bezstronności i neutralności W sprawie T‑350/23 Rems Kargins, zamieszkały w Rydze (Łotwa), którego reprezentował O. Behrends, adwokat, strona skarżąca, przeciwko Komisji Europejskiej, którą reprezentowali L. Flynn oraz B. Stromsky, w charakterze pełnomocników, strona pozwana, popieranej przez Radę Unii Europejskiej, którą reprezentowały A.‑L. Meyer oraz A. Jensen, w charakterze pełnomocników, interwenient, SĄD (druga izba), w składzie: A. Marcoulli, prezeska, V. Tomljenović (sprawozdawczyni) i W. Valasidis, sędziowie, sekretarz: P. Cullen, administrator, uwzględniając pisemny etap postępowania, po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 6 listopada 2024 r., wydaje następujący Wyrok ( ) W skardze wniesionej na podstawie art. 268 i art. 340 akapit drugi TFUE skarżący, Rems Kargins, żąda naprawienia szkody, jaką miał ponieść w wyniku zarzucanego Komisji Europejskiej bezprawnego zachowania, którego miała się ona dopuścić, występując w charakterze amicus curiae w ramach postępowania toczącego się przed Augstākā tiesa (sądem najwyższym, Łotwa) przeciwko spółce będącej osobą trzecią. […] Żądania stron Skarżący wnosi w istocie do Sądu o: – stwierdzenie, że Komisja ponosi odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną mu z powodu ingerencji w krajowe postępowanie sądowe; – zasądzenie od Komisji odszkodowania za tę szkodę w wysokości co najmniej 15028841,93 EUR, powiększonej o odsetki w wysokości 12 % rocznie, naliczane od dnia 23 czerwca 2016 r. do dnia całkowitej zapłaty; – obciążenie Komisji kosztami postępowania. Komisja wnosi do Sądu o: – oddalenie skargi jako bezzasadnej; – obciążenie skarżącego kosztami postępowania. Rada Unii Europejskiej wnosi w istocie o oddalenie skargi. Co do prawa […] W niniejszej sprawie skarżący podnosi, że Komisja dopuściła się bezprawnego zachowania, przedstawiając swoje uwagi jako amicus curiae przed Augstākā tiesa (sądem najwyższym). […] W przedmiocie zarzutu niedopuszczalności Skarżący wnosi do Sądu o orzeczenie w kwestii incydentalnej, że art. 29 ust. 2 rozporządzenia 2015/1589 nie ma zastosowania, ponieważ jest on pozbawiony podstawy prawnej, narusza szereg przepisów prawa Unii, a mianowicie art. 267, art. 108 ust. 2 akapit drugi TFUE i art. 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (zwanej dalej „Kartą”), oraz nie zapewnia wystarczających gwarancji proceduralnych. Komisja i Rada kwestionują argumenty skarżącego. Zgodnie z art. 29 rozporządzenia 2015/1589: „1.   W celu stosowania art. 107 ust. 1 i art. 108 TFUE sądy państw członkowskich mogą zwracać się do Komisji o przekazanie informacji będących w jej posiadaniu lub jej opinii w odniesieniu do kwestii dotyczących stosowania zasad pomocy państwa. 2.   Jeżeli wymaga tego spójne stosowanie art. 107 ust. 1 lub art. 108 TFUE, Komisja może, działając z własnej inicjatywy, przedstawiać pisemne uwagi sądom państw członkowskich, które są odpowiedzialne za stosowanie zasad pomocy państwa. […]”. W pierwszej kolejności, co się tyczy podstawy prawnej mechanizmu przewidzianego w art. 29 ust. 2 rozporządzenia 2015/1589, należy przypomnieć, że rozporządzenie to zostało przyjęte na podstawie art. 109 TFUE. Zgodnie z tym postanowieniem Rada może przyjąć wszelkie właściwe rozporządzenia w celu zastosowania art. 107 i 108 TFUE. Przyznaje ono zatem Radzie szerokie uprawnienia w zakresie, w jakim odnosi się do „wszelkich właściwych rozporządzeń”, jeśli tylko są one związane ze stosowaniem art. 107 i 108 TFUE. W tym względzie, po pierwsze, należy przypomnieć, że Komisja odgrywa centralną i wyłączną rolę w badaniu zgodności środków pomocy z rynkiem wewnętrznym. Po drugie, zadaniem sądów krajowych jest ochrona praw jednostek na podstawie art. 108 ust. 3 TFUE w oczekiwaniu na ostateczną decyzję Komisji; jeżeli zaś taka decyzja końcowa została wydana, sądy te powinny wyciągnąć konsekwencje z wiążącego charakteru tej decyzji zgodnie z zasadą pierwszeństwa prawa Unii. Tak więc zarówno odgrywająca centralną rolę Komisja, jak i sądy krajowe, w zakresie ochrony praw jednostek na podstawie art. 108 TFUE oraz konsekwencji decyzji wydanych na podstawie tego postanowienia, są zobowiązane, każde z nich w ramach odgrywanej przez siebie roli, do stosowania art. 107 i 108 TFUE. W tych okolicznościach należy zauważyć, że w ramach wykonywania szerokich uprawnień przyznanych w art. 109 TFUE Rada mogła, do celów stosowania art. 107 i 108 TFUE, uznać za użyteczne przyznanie Komisji uprawnień, w szczególności w celu zapewnienia zharmonizowanego stosowania w ramach Unii i współpracy między Komisją a sądami krajowymi. W motywie 37 rozporządzenia 2015/1589 wskazano bowiem, że spójne stosowanie zasad pomocy państwa wymaga ustalenia sposobu współpracy między sądami państw członkowskich a Komisją, co umożliwia sądom krajowym zwracanie się do Komisji o informacje lub opinie dotyczące stosowania zasad pomocy państwa, a Komisji – przedstawianie przed tymi sądami uwag na piśmie lub ustnie, zgodnie z ciążącym na niej obowiązkiem obrony interesu publicznego. Ponadto w motywie 38 rozporządzenia 2015/1589 wyjaśniono przede wszystkim, że uwagi Komisji powinny pozostawać bez uszczerbku dla art. 267 TFUE i że nie są one prawnie wiążące dla sądów krajowych. W motywie tym wyjaśniono też, że uwagi te powinny być składane zgodnie z krajowymi przepisami procesowymi mającymi na celu ochronę praw stron. Ponadto wskazano, że Komisja przedstawia swe uwagi przy poszanowaniu niezależności sądów krajowych. Wreszcie, jeśli chodzi w szczególności o uwagi zgłaszane przez Komisję z jej własnej inicjatywy, wyjaśniono, że powinny one ograniczać się do przypadków, które są istotne dla spójnego stosowania art. 107 ust. 1 lub art. 108 TFUE. W związku z tym należy stwierdzić, że przewidziany w art. 29 ust. 2 rozporządzenia 2015/1589 mechanizm współpracy między Komisją a sądami krajowymi można uznać za przydatny do celów stosowania art. 107 i 108 TFUE w rozumieniu art. 109 TFUE. W tych okolicznościach należy oddalić podniesiony przez skarżącego argument, zgodnie z którym mechanizm przewidziany w art. 29 ust. 2 rozporządzenia 2015/1589 nie ma podstawy w prawie pierwotnym Unii. W drugiej kolejności, co się tyczy zgodności z art. 267 TFUE, należy zauważyć, że z art. 29 rozporządzenia 2015/1589 nie wynika, by interwencja Komisji – czy to na wniosek sądów krajowych, czy też z własnej inicjatywy – stała na przeszkodzie możliwości lub, w zależności od okoliczności, obowiązkowi wystąpienia przez sądy krajowe do Trybunału z pytaniem prejudycjalnym na podstawie art. 267 TFUE bądź przesądzała o takiej możliwości czy o takim obowiązku. Jak bowiem wskazano w motywie 38 rozporządzenia 2015/1589, uwagi przedstawione przez Komisję jako amicus curiae powinny pozostawać bez uszczerbku dla art. 267 TFUE. Tak więc przewidziany w art. 29 tego rozporządzenia mechanizm wpisuje się w ducha lojalnej współpracy, o którym mowa w art. 4 TUE. Stwarza to możliwość zwrócenia się przez sądy krajowe do Komisji o wydanie opinii oraz o przedstawienie przez nią niewiążących dla tych sądów uwag. Stanowi to wsparcie, z którego sądy krajowe mogą skorzystać, o ile uznają je za przydatne do celów stosowania art. 107 i 108 TFUE. W tym względzie Trybunał rozstrzygnął, że jeżeli sąd krajowy ma wątpliwości lub napotyka trudności w odniesieniu do stosowania art. 107 i 108 TFUE, to ma on zawsze możliwość zwrócenia się do Komisji, aby ta udzieliła mu pomocy zgodnie z zasadą lojalnej współpracy (zob. podobnie wyrok z dnia 13 lutego 2014 r., Mediaset,C‑69/13, EU:C:2014:71, pkt 30). Podobnie jeśli chodzi o przysługujące Komisji uprawnienie do przedkładania z urzędu sądom państw członkowskich uwag na piśmie, Trybunał, odnosząc się do art. 15 ust. 3 rozporządzenia Rady (WE) nr 1/2003 z dnia 16 grudnia 2002 r. w sprawie wprowadzenia w życie reguł konkurencji ustanowionych w art. [101 i 102 TFUE] (Dz.U. 2003, L 1, s. 1), który przewiduje w odniesieniu do stosowania art. 101 i 102 TFUE mechanizm identyczny jak ten przewidziany w art. 29 ust. 2 rozporządzenia 2015/1589, uznał, że taki służący współpracy mechanizm wpisuje się w ramy ogólnej zasady lojalnej współpracy, o której mowa w art. 4 TUE, mającej szczególne znaczenie wówczas, gdy współpraca ta jest nawiązywana z organami sądowymi państw członkowskich odpowiedzialnymi za czuwanie nad stosowaniem i przestrzeganiem prawa Unii w krajowym porządku prawnym (zob. podobnie wyrok z dnia 11 czerwca 2009 r., X,C‑429/07, EU:C:2009:359, pkt 21). Natomiast istniejące po stronie sądów krajowych uprawnienie do wystąpienia lub obowiązek wystąpienia z pytaniem prejudycjalnym w oparciu art. 267 TFUE opierają się na zasadach jednolitego stosowania i pierwszeństwa prawa Unii. Postanowienie to upoważnia bowiem, a w niektórych przypadkach zobowiązuje, sądy krajowe do wystąpienia z odesłaniem prejudycjalnym, gdy sąd krajowy stwierdzi bądź to z urzędu, bądź to na wniosek stron, że meritum sprawy obejmuje kwestię wchodzącą w zakres akapitu pierwszego tego postanowienia. Wynika z tego, że sądy krajowe mają jak najszersze możliwości wystąpienia do Trybunału, jeśli uznają, że w zawisłej przed nimi sprawie pojawiły się pytania związane z wykładnią lub oceną przepisów prawa Unii wymagające rozstrzygnięcia z ich strony (zob. wyrok z dnia 21 lipca 2011 r., Kelly,C‑104/10, EU:C:2011:506, pkt 61 i przytoczone tam orzecznictwo). Mechanizm przewidziany w art. 267 TFUE i ten przewidziany w art. 29 rozporządzenia 2015/1589 stanowią zatem mechanizmy uzupełniające, które nie wykluczają się wzajemnie, ponieważ jak najbardziej można sobie wyobrazić, że sąd krajowy po otrzymaniu na podstawie art. 29 rozporządzenia 2015/1589 od Komisji uwag w przedmiocie stosowania art. 107 i 108 TFUE zadaje następnie Trybunałowi pytanie prejudycjalne dotyczące tej samej kwestii na podstawie art. 267 TFUE. W sprawie, w której zapadł wyrok z dnia 5 marca 2019 r., Eesti Pagar (C‑349/17, EU:C:2019:172), Trybunał wydał bowiem orzeczenie w ramach odesłania prejudycjalnego na podstawie art. 267 TFUE, podczas gdy w sporze zawisłym w postępowaniu głównym przed danym sądem krajowym Komisja przedstawiła uwagi jako amicus curiae (wyrok z dnia 5 marca 2019 r., Eesti Pagar,C‑349/17, EU:C:2019:172, pkt 37). Ponadto należy przypomnieć, że uwagi przedstawione przez Komisję jako amicus curiae nie są dla sądów krajowych wiążące. W tym względzie Trybunał orzekł, że możliwość zwrócenia się przez sądy krajowe do Komisji o udzielenie wyjaśnień w przedmiocie stosowania art. 107 i 108 TFUE pozostaje bez uszczerbku dla możliwości lub obowiązku wystąpienia przez sądy krajowe na podstawie art. 267 TFUE z pytaniem prejudycjalnym w przedmiocie wykładni tych przepisów (zob. podobnie wyrok z dnia 11 lipca 1996 r., SFEI i in., C‑39/94, EU:C:1996:285, pkt 50, 51). Wynika z tego, że wbrew temu, co twierdzi skarżący, mechanizm przewidziany w art. 29 rozporządzenia 2015/1589 nie jest sprzeczny z art. 267 TFUE. W trzeciej kolejności, co się tyczy podniesionych przez skarżącego argumentów, zgodnie z którymi mechanizm przewidziany w art. 29 rozporządzenia 2015/1589 jest niezgodny z art. 108 ust. 2 akapit drugi TFUE ze względu na to, iż stanowi on ingerencję w przysługujące Trybunałowi uprawnienie do zbadania ewentualnego uchybienia zobowiązaniom przez dane państwo członkowskie, należy zauważyć, co następuje. Zgodnie z art. 108 ust. 2 TFUE Komisja może wnieść sprawę bezpośrednio do Trybunału w ramach postępowania w sprawie naruszenia, w przypadku gdy dane państwo członkowskie nie zastosuje się do decyzji Komisji stwierdzającej, że pomoc państwa nie jest zgodna z rynkiem wewnętrznym w rozumieniu art. 107 TFUE i że należy ją znieść lub zmienić. Z art. 108 TFUE nie wynika natomiast, aby możliwość zwrócenia się przez Komisję bezpośrednio do Trybunału była wykluczona z tego powodu, że instytucja ta wystąpiła jako amicus curiae w postępowaniu krajowym na podstawie art. 29 rozporządzenia 2015/1589. Podobnie z tego ostatniego przepisu nie wynika, aby uprawnienie do działania w charakterze amicus curiae było uzależnione od możliwości zwrócenia się przez Komisję do Trybunału na podstawie art. 108 ust. 2 akapit drugi TFUE. Wynika z tego, że mechanizm przewidziany w art. 29 rozporządzenia 2015/1589 pozostaje bez jakiegokolwiek wpływu na przewidziany w art. 108 ust. 2 TFUE mechanizm kontroli pomocy państwa przez Komisję. Tak więc okoliczność, że w ramach sporu krajowego Komisja przyłącza się w pozasądowym charakterze do danego postępowania, przedstawiając niewiążące dla sądów krajowych uwagi, pozostaje bez uszczerbku dla procedury, jaką Komisja może wszcząć na podstawie art. 108 ust. 2 TFUE, w przypadku gdy uzna, że dany środek państwowy jest sprzeczny z art. 107 TFUE i powinien zostać zniesiony lub zmieniony. Chodzi zatem o odrębne, lecz uzupełniające się mechanizmy, które nie wykluczają się wzajemnie. Wynika z tego, że mechanizm przewidziany w art. 29 rozporządzenia 2015/1589 nie jest sprzeczny z art. 108 TFUE. Niczym niepoparty przez skarżącego argument, zgodnie z którym art. 108 TFUE jest sam w sobie niezgodny z prawem, nawet jeśli jest dopuszczalny, pozostaje całkowicie bezzasadny. Ustanowiony w art. 107 TFUE zakaz pomocy państwa stanowi bowiem podstawę funkcjonowania rynku wewnętrznego, na którym środki państwowe nie mogą zakłócać konkurencji. Podobnie powierzona Komisji w art. 108 TFUE funkcja nadzorcza stanowi podstawowy element ustanowionego w traktatach systemu kontroli pomocy państwa. W czwartej kolejności, co się tyczy gwarancji proceduralnych regulujących stosowanie art. 29 ust. 2 rozporządzenia 2015/1589, z motywu 38 tego rozporządzenia wynika, że uwagi Komisji są składane zgodnie z krajowymi przepisami proceduralnymi, w tym z przepisami i praktykami dotyczącymi ochrony praw stron, przy pełnym poszanowaniu niezależności sądów krajowych. W związku z tym w ramach danej procedury krajowej znajdują zastosowanie gwarancje proceduralne przewidziane w prawie krajowym, które ma być zgodne z art. 19 TUE i z art. 47 Karty. Należy zatem oddalić podniesiony przez skarżącego argument, zgodnie z którym mechanizm przewidziany w art. 29 rozporządzenia 2015/1589 nie przewiduje wystarczających gwarancji proceduralnych. […]   Z powyższych względów SĄD (druga izba) orzeka, co następuje:   1) Skarga zostaje oddalona.   2) Rems Kargins pokrywa własne koszty oraz koszty poniesione przez Komisję Europejską.   3) Rada Unii Europejskiej pokrywa własne koszty.   Marcoulli Tomljenović Valasidis Wyrok ogłoszono na posiedzeniu jawnym w Luksemburgu w dniu 19 marca 2025 r. Podpisy ( *1 ) Język postępowania: angielski. ( ) Poniżej zostały odtworzone jedynie te punkty wyroku, których publikację Sąd uznał za wskazaną.