T-41/22

POSTANOWIENIE SĄDU (szósta izba) z dnia 11 października 2022 r.(*) Skarga o stwierdzenie nieważności – Rezolucja Parlamentu w sprawie pierwszej rocznicy faktycznego zakazu aborcji w Polsce – Akt niepodlegający zaskarżeniu – Niedopuszczalność W sprawie T‑41/22 Fundacja Instytut na rzecz Kultury Prawnej Ordo Iuris, z siedzibą w Warszawie (Polska), którą reprezentowali K. Koźmiński, radca prawny, i T. Siemiński, adwokat, strona skarżąca, przeciwko Parlamentowi Europejskiemu, który reprezentowali J. Rodrigues i W. Kuzmienko, w charakterze pełnomocników, strona pozwana, SĄD (szósta izba), w składzie podczas narady: A. Marcoulli (sprawozdawczyni), prezes, S. Frimodt Nielsen i J. Schwarcz, sędziowie, sekretarz: E. Coulon, uwzględniając pisemny etap postępowania, wydaje następujące Postanowienie 1        Skargą na podstawie art. 263 TFUE skarżąca, Fundacja Instytut na rzecz Kultury Prawnej Ordo Iuris, wnosi o stwierdzenie nieważności rezolucji Parlamentu Europejskiego z dnia 11 listopada 2021 r. w sprawie pierwszej rocznicy faktycznego zakazu aborcji w Polsce [2021/2925(RSP)] (zwanej dalej „zaskarżoną rezolucją”).  Żądania stron 2        W skardze skarżąca wnosi do Sądu o: –        stwierdzenie nieważności zaskarżonej rezolucji; –        ewentualnie, stwierdzenie nieważności motywu Y zaskarżonej rezolucji; –        obciążenie Parlamentu kosztami postępowania. 3        W piśmie obejmującym zarzut niedopuszczalności Parlament wnosi do Sądu o: –        odrzucenie skargi jako niedopuszczalnej; –        obciążenie skarżącej kosztami postępowania. 4        Skarżąca nie złożyła uwag w przedmiocie zarzutu niedopuszczalności w wyznaczonym terminie.  Co do prawa 5        Zgodnie z art. 130 §§ 1 i 7 regulaminu postępowania przed Sądem, jeżeli strona pozwana o to wnosi, Sąd może rozstrzygnąć w przedmiocie niedopuszczalności skargi lub niewłaściwości Sądu bez rozpatrywania sprawy co do istoty. W niniejszym przypadku, jako że Parlament wniósł o wydanie rozstrzygnięcia w przedmiocie niedopuszczalności, Sąd, uznając, iż akta sprawy wystarczająco wyjaśniają okoliczności zawisłej przed nim sprawy, postanawia wydać rozstrzygnięcie w przedmiocie tego wniosku bez dalszych czynności procesowych. 6        Parlament podnosi zarzut niedopuszczalności skargi będącej przedmiotem niniejszego postępowania, uzasadniając to tym, że zaskarżona rezolucja nie jest aktem mogącym być przedmiotem skargi o stwierdzenie nieważności na podstawie art. 263 TFUE. Zdaniem Parlamentu zaskarżona rezolucja zawiera jedynie polityczne deklaracje i nie wywołuje skutków prawnych wobec podmiotów trzecich. 7        Natomiast skarżąca uważa, że zaskarżona rezolucja jest aktem zaskarżalnym, który dotyczy jej bezpośrednio i indywidualnie. 8        W istocie, w swojej skardze utrzymuje ona, po pierwsze, że zaskarżona rezolucja w sposób ewidentny godzi w jej sytuację prawną i faktyczną, wywołując wiążące skutki prawne. W szczególności, z powodu roli, jaką przypisuje jej Parlament w degradacji zasady praworządności i w naruszeniach w sferze praw człowieka w Polsce (motyw Y zaskarżonej rezolucji), sytuacja ta a priori pozbawia skarżącą prawa do ubiegania się o dotacje w licznych programach grantowych. Co więcej, zaskarżona rezolucja godzi w dobra osobiste skarżącej, to jest jej reputację i jej dobre imię, i wywoła prawdopodobnie „efekt mrożący” w stosunku do partnerów lub potencjalnych partnerów skarżącej. Ponadto zaskarżona rezolucja oddziałuje na wykładnię prawa pierwotnego i prawa pochodnego, jak również na polityki instytucji krajowych i europejskich, oraz wyklucza z demokratycznego dyskursu w ramach Unii Europejskiej wartości bronione przez miliony obywateli sprzeciwiających się aborcji. 9        Po drugie, choć zaskarżona rezolucja nie nakłada obowiązków o charakterze imperatywnym, powinna ona zostać poddana kontroli legalności ze względu na szczególny kontekst sprawy oraz brak alternatywnych środków zaskarżenia. Zdaniem skarżącej przesłanki dopuszczalności skargi należy interpretować w świetle prawa do skutecznej ochrony sądowej. 10      Po trzecie, w opinii skarżącej Parlament, przyjmując zaskarżoną rezolucję, dopuścił się nadużycia władzy. Zajmując się kwestiami związanymi z aborcją, Parlament wykroczył poza sferę swoich kompetencji, jak i kompetencji Unii. Skargę należy zatem uznać za dopuszczalną, aby uniknąć wykorzystywania przez instytucje Unii takich, w założeniu, niewiążących instrumentów dla „osiągnięcia” jak najbardziej wiążących i doniosłych skutków prawnych lub obchodzenia procedury zmiany traktatów. 11      Po czwarte, skarżąca utrzymuje, że ma legitymację do zaskarżenia zaskarżonej rezolucji, ponieważ została ona w niej wymieniona z nazwy oraz rezolucja ta godzi w jej dobra osobiste. Skarżącej nie przysługuje żaden inny środek prawny, który umożliwiałby wyeliminowanie zaskarżonej rezolucji z obrotu prawnego ze skutkiem erga omnes. Ponadto w zakresie, w jakim zaskarżona rezolucja prowadziłaby do utrwalenia opinii, że „liberalizacja” prawa aborcyjnego stanowi wymóg płynący z prawa Unii, miliony obywateli Unii sprzeciwiających się takiej „liberalizacji” zostałyby pozbawione realnego wpływu na prawodawstwo krajowe, jak również prawa do zabiegania o konkretyzację ich stanowiska w prawie krajowym. Otóż obywatelom tym nie przysługuje locus standi w odniesieniu do zaskarżonej rezolucji, w związku z czym, aby zapewnić skuteczną ochronę sądową, należałoby przyznać legitymację skargową organizacjom społeczeństwa obywatelskiego, działającym w interesie tych obywateli, a tym samym przyznać ją skarżącej. 12      W tym względzie w myśl utrwalonego orzecznictwa skarga o stwierdzenie nieważności przewidziana w art. 263 TFUE przysługuje na każdy akt instytucji bez względu na jego formę, który to akt – wbrew temu, co utrzymuje skarżąca – zmierza do wywołania wiążących skutków prawnych mogących naruszyć interesy strony skarżącej poprzez istotną zmianę jej sytuacji prawnej (wyrok z dnia 19 stycznia 2017 r., Komisja/Total i Elf Aquitaine, C‑351/15 P, EU:C:2017:27, pkt 35, 36; postanowienie z dnia 22 stycznia 2020 r., Daimler/Komisja, T‑751/18, EU:T:2020:5, pkt 38, 39). 13      W celu ustalenia, czy dany akt wywołuje takie skutki, a tym samym może być przedmiotem skargi o stwierdzenie nieważności na podstawie art. 263 TFUE, należy brać pod uwagę istotę tego aktu, zaś wspomniane skutki aktu należy oceniać na podstawie obiektywnych kryteriów, takich jak treść owego aktu, z uwzględnieniem, w razie potrzeby, kontekstu jego wydania oraz uprawnień instytucji, która go wydała (zob. wyrok z dnia 9 lipca 2020 r., Republika Czeska/Komisja, C‑575/18 P, EU:C:2020:530, pkt 47 i przytoczone tam orzecznictwo). 14      W niniejszym przypadku jako że forma zaskarżonej rezolucji nie jest decydująca, należy zbadać istotę tej rezolucji, aby ocenić, czy wywołuje ona prawnie wiążące skutki, w szczególności z uwzględnieniem jej brzmienia, jej treści, kontekstu, w jaki ona się wpisuje, oraz intencji jej autora. 15      W pierwszej kolejności, jeśli chodzi o brzmienie i treść zaskarżonej rezolucji, należy przede wszystkim zauważyć, że dotyczy ona domniemanego faktycznego zakazu aborcji w Polsce wynikającego z wyroku Trybunału Konstytucyjnego (Polska) z dnia 22 października 2020 r., nadającego nielegalny charakter aborcji w przypadkach poważnych i nieodwracalnych wad płodu (zwanego dalej „wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego”). 16      Po pierwsze, w odniesieniu do treści zaskarżonej rezolucji – jak wskazał Parlament – należy zauważyć, że pkt 5, 12, 21, 23, 24 i 26–28 tej rezolucji, wyraźnie wskazane przez skarżącą w skardze, są sformułowane w sposób nieimperatywny. W punktach tych należy zwrócić uwagę na wyrażenia: „podkreśla znaczenie opieki […]” (pkt 5), „nalega, aby przeprowadzenie zabiegu aborcji […]” (pkt 12), „wzywa Radę, by zajęła się […]” (pkt 21), „wzywa Komisję, aby wspierała państwa członkowskie […]” (pkt 23), „wzywa Komisję i Radę, aby stały na straży […]” (pkt 24), „wzywa Komisję do konkretnych działań […]” (pkt 26), „wzywa Komisję do wydania wytycznych […]” (pkt 27), „przypomina, że Komisja powinna […]” (pkt 28). 17      Nie ulega wątpliwości, że Parlament przedstawia jasno swoje stanowisko na temat obecnej sytuacji praworządności i praw podstawowych kobiet w Polsce. Czyniąc to, i jak sam wskazał on w zarzucie niedopuszczalności, Parlament ma nadzieję być usłyszany. Przyznaje zresztą, że uchwalenie zaskarżonej rezolucji może doprowadzić do konkretnych działań. Jednak użycie sformułowań przytoczonych w pkt 16 powyżej świadczy o tym, że Parlament nie dążył do nałożenia na adresatów zaskarżonej rezolucji jakiegokolwiek obowiązku, lecz wyraził w niej swoją opinię polityczną i swe życzenia. Takie sformułowania mają bowiem postać zwykłych niewiążących wezwań do działania. Z brzmienia jej postanowień nie wynika zatem, że zaskarżona rezolucja zmierza do wywołania wiążących skutków prawnych, ani – wbrew temu, co twierdzi skarżąca – nie ogranicza zakresu uznania przysługującego adresatom tej rezolucji. 18      Należy zauważyć, że przytoczony przez skarżącą wyrok z dnia 20 marca 1997 r., Francja/Komisja (C‑57/95, EU:C:1997:164) nie wskazuje na to, że sformułowania użyte w zaskarżonej rezolucji skutkują nałożeniem na jej adresatów jakiegokolwiek obowiązku. Wyrażenia użyte w komunikacie Komisji Europejskiej zaskarżonym w owej sprawie – to jest „państwa członkowskie nie uzależniają” lub „państwa członkowskie […] nie nakładają w żadnym wypadku obowiązku” bądź też „państwa członkowskie mogą wyłączyć”, z zastrzeżeniem spełnienia określonych warunków – charakteryzują się imperatywnym brzmieniem sformułowań, które, w odróżnieniu od sformułowań użytych w zaskarżonej rezolucji, nie mogą być interpretowane jako życzenia (wyrok z dnia 20 marca 1997 r., Francja/Komisja, C‑57/95, EU:C:1997:164, pkt 15–18; opinia rzecznika generalnego G. Tesaura w sprawie Francja/Komisja, C‑57/95, EU:C:1997:15, pkt 17–19). 19      Wreszcie okoliczność, że Parlament „zobowiązuje swojego przewodniczącego do przekazania zaskarżonej rezolucji jej adresatom” (pkt 29), nie może podważyć wniosku, zgodnie z którym owa rezolucja nie zamierza wywoływać wiążących skutków prawnych. 20      Po drugie, treść zaskarżonej rezolucji potwierdza stwierdzenie, zgodnie z którym zaskarżona rezolucja jest pozbawiona wiążących skutków prawnych. 21      Należy zauważyć, że zaskarżona rezolucja składa się z trzech części. 22      W części pierwszej zaskarżonej rezolucji, czyli w części wskazującej podstawę prawną, Parlament określa ramy prawne i polityczne, w jakie wpisuje się zaskarżona rezolucja. 23      W części drugiej, czyli motywach od A do Z, Parlament przedstawia powody rezolucji, w szczególności zagrożenia wywołane wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego dla przestrzegania praworządności i praw podstawowych kobiet w Polsce, w tym prawa do zdrowia oraz praw reprodukcyjnych i seksualnych, jak również w sposób bardziej ogólny dla erozji praworządności w Polsce. Prawdą jest, że w motywie Y zaskarżonej rezolucji Parlament wskazał, że skarżąca, uznana za fundamentalistyczną organizację, jest „ściśle związana z koalicją rządzącą” w Polsce, że „jest siłą napędową kampanii podważających prawa człowieka i równość płci w Polsce” oraz wreszcie, że nawołuje do „tworzenia »stref wolnych od LGBTI«”. Prawdą jest również, że takie twierdzenia, bez względu na to, czy są one prawdziwe bądź nieprawdziwe, mogą naruszyć reputację, jak również dobre imię skarżącej oraz mieć negatywny wpływ na stosunki, jakie skarżąca utrzymuje ze swoimi partnerami, w tym potencjalnymi partnerami, a wręcz, w danym wypadku, na jej wnioski o udzielenie dotacji składane w szczególności do instytucji Unii. Niemniej takie oceny polityczne nie wywołują wiążących skutków prawnych i nie służą wywołaniu takich skutków. A zatem oceny te nie zmieniają w żaden sposób sytuacji prawnej skarżącej. Partnerzy skarżącej oraz fundusze i organizacje, do których skarżąca chciałaby złożyć wniosek o udzielenie dotacji, zachowują zatem przysługujący im zakres uznania i nie są wcale związani takimi ocenami. 24      Wreszcie, w części trzeciej, to jest w pkt 1–29, Parlament zasadniczo potępił politycznie wyrok Trybunału Konstytucyjnego i wezwał adresatów zaskarżonej rezolucji, czyli „Komisję, Radę Unii Europejskiej, prezydenta, rząd i parlament Rzeczypospolitej Polskiej, jak również rządy i parlamenty państw członkowskich” (zwanych dalej „adresatami zaskarżonej rezolucji”), do podjęcia różnych działań w celu zapewnienia przestrzegania praworządności i praw podstawowych w Polsce. Należy zauważyć, że zaskarżona rezolucja nie zawiera żadnej wyraźnej wskazówki, zgodnie z którą adresaci tej rezolucji byliby zobowiązani do działania zgodnie z wezwaniami sformułowanymi przez Parlament. 25      Ponadto, nawet gdyby założyć, że Parlament przedstawił błędną wykładnię prawa pierwotnego i prawa wtórnego, uznając, że prawo do aborcji stanowi wymóg wynikający z prawa Unii, co – zdaniem skarżącej – miałoby skutkować pozbawieniem wpływu milionów obywateli Unii sprzeciwiających się „liberalizacji” aborcji, mamy tu do czynienia tylko z wykładnią tego prawa pozbawioną wiążących skutków prawnych. 26      Prowadzi to do wniosku, że ani z brzmienia, ani z treści zaskarżonej rezolucji nie wynika, że wywołuje ona wiążące skutki prawne oraz że Parlament w ogóle miał zamiar przyznać jej takie skutki. 27      W drugiej kolejności, jeśli chodzi o kontekst, w jaki wpisuje się zaskarżona rezolucja, rezolucja ta została uchwalona na podstawie art. 132 ust. 2 regulaminu Parlamentu Europejskiego. Zgodnie z tym przepisem wspomniana rezolucja stanowi akt, którym Parlament zamknął debatę wszczętą wśród jego członków w związku z oświadczeniem złożonym przed nim przez członków Komisji, Rady lub Rady Europejskiej oraz w którym przedstawia swoje stanowisko polityczne w konkretnej kwestii, czyli w niniejszym przypadku na temat konsekwencji wynikających z wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Zaskarżona rezolucja nie wpisuje się zatem w ramy procedury mającej doprowadzić do przyjęcia instrumentu prawnie wiążącego. 28      Powoływana przez skarżącą okoliczność, że zaskarżoną rezolucję poprzedzało już wiele innych rezolucji, których celem – zdaniem skarżącej – było wywarcie presji na organy mogące przedsięwziąć środki przeciwko Polsce i instytucjom, takim jak skarżąca, wskazanym w tych środkach, nie podważa dokonanego powyżej stwierdzenia. 29      Mając na uwadze wszystkie powyższe okoliczności, należy stwierdzić, że zaskarżona rezolucja stanowi jedynie pisemny wyraz stanowiska politycznego Parlamentu w kwestii sytuacji praworządności i praw podstawowych kobiet w Polsce, któremu towarzyszą niewiążące wezwania do działania skierowane do adresatów owej rezolucji. Zaskarżonej rezolucji nie można zatem uznać za wywołującą wiążące skutki prawne ani za mającą wywołać takie skutki. Zaskarżona rezolucja nie może zatem być przedmiotem skargi o stwierdzenie nieważności na podstawie art. 263 TFUE. 30      Ponadto żaden z innych argumentów skarżącej nie jest w stanie wykazać, że zaskarżona rezolucja stanowi akt mogący być przedmiotem skargi o stwierdzenie nieważności na podstawie art. 263 TFUE. 31      Po pierwsze, należy oddalić argumentację skarżącej opartą na tym, że poprzez uchwalenie zaskarżonej rezolucji Parlament dopuścił się nadużycia władzy, z tego względu, że z jednej strony, wykroczył poza kompetencje Unii, gdyż kwestie związane z prawami reprodukcyjnymi i prawem do aborcji nie należą do kompetencji Unii, a z drugiej strony, dokonał ingerencji w sferę dóbr osobistych skarżącej. Jako że zaskarżona rezolucja nie może bowiem być przedmiotem skargi o stwierdzenie nieważności wniesionej na podstawie art. 263 TFUE, jak już stwierdzono w pkt 30 powyżej, wspomnianą argumentację należy oddalić jako nieistotną w zakresie, w jakim dotyczy ona zasadności treści przedmiotowej rezolucji (zob. podobnie wyrok z dnia 25 października 2017 r., Rumunia/Komisja, C‑599/15 P, EU:C:2017:801, pkt 52, 53). 32      W szczególności nie można przychylić się do tezy skarżącej, zgodnie z którą argumentacja dotycząca domniemanego nadużycia władzy odnosi się także do dopuszczalności skargi w niniejszej sprawie, gdyż w przeciwnym wypadku zachodzi ryzyko, że instytucje Unii będą mogły wykorzystywać niewiążące instrumenty dla „osiągnięcia” wiążących i doniosłych skutków prawnych oraz obchodzić procedury zmiany traktatów. Takie rozumowanie sprowadza się do wywiedzenia zaskarżalnego charakteru aktu z jego ewentualnej niezgodności z prawem. Otóż domniemane nadużycie władzy przez instytucję, które prowadzi do rozszerzenia kompetencji Unii w dziedzinie praw podmiotowych, nie pozwala wykluczyć stosowania bezwzględnych przeszkód procesowych przewidzianych w traktacie i uczynić zaskarżalnymi akty, które takie nie są, gdyż nie wywołują wiążących skutków prawnych (zob. podobnie wyrok z dnia 15 stycznia 2003 r., Philip Morris International/Komisja, T‑377/00, T‑379/00, T‑380/00, T‑260/01 i T‑272/01, EU:T:2003:6, pkt 87). 33      Po drugie, argument skarżącej, mający wykazać dopuszczalność skargi w oparciu o twierdzenie, że w drodze zaskarżonej rezolucji Parlament naruszył jej dobra osobiste, a w szczególności jej reputację i dobre imię, rozpowszechniając nieprawdziwe informacje, także nie zasługuje na uwzględnienie z tych samych powodów co powody przedstawione w pkt 31 powyżej. Choć prawdą jest, że samo wyrażenie opinii może wiązać się z naruszeniem takich dóbr, okoliczność ta nie może jednak wykluczyć zastosowania warunku dopuszczalności odnoszącego się do istnienia aktu zaskarżalnego. 34      Po trzecie, w odniesieniu do argumentów skarżącej dotyczących obowiązku zapewnienia skutecznej ochrony sądowej, wymagającego niezawężającej wykładni warunku, zgodnie z którym akt, aby mógł być zaskarżalny, musi wywoływać wiążące skutki prawne, należy podkreślić, że warunek ten należy niewątpliwie interpretować w świetle prawa do skutecznej ochrony sądowej, zagwarantowanego w art. 47 akapit pierwszy Karty praw podstawowych Unii Europejskiej. Jednak celem tego prawa nie jest zmiana systemu kontroli sądowej ustanowionego w traktatach, a w szczególności reguł dotyczących dopuszczalności skarg wnoszonych bezpośrednio do sądów Unii, jak wynika to również z wyjaśnień odnoszących się do tego art. 47, które to wyjaśnienia należy – zgodnie z art. 6 ust. 1 akapit trzeci TUE i z art. 52 ust. 7 karty – uwzględniać przy wykładni karty. W związku z tym wykładnia pojęcia „aktu zaskarżalnego” w świetle owego art. 47 nie może prowadzić do wykluczenia zastosowania tego warunku, pod groźbą przekroczenia kompetencji powierzonych w traktacie sądom Unii (zob. podobnie wyrok z dnia 25 października 2017 r., Słowacja/Komisja, C‑593/15 P i C‑594/15 P, EU:C:2017:800, pkt 66 i przytoczone tam orzecznictwo). Otóż argumentacja skarżącej, gdyby została uwzględniona, skutkowałaby właśnie wykluczeniem zastosowania warunku dotyczącego wiążących skutków prawnych. 35      Zresztą podmioty prawa nie są pozbawione dostępu do sądu z tego powodu, że środek niewywołujący wiążących skutków prawnych, mogący naruszyć ich interesy poprzez istotną zmianę ich sytuacji prawnej, nie może być przedmiotem skargi o stwierdzenie nieważności. Jak przyznaje skarżąca, przewidziana w art. 340 akapit drugi TFUE skarga o stwierdzenie odpowiedzialności pozaumownej przysługuje tym podmiotom, jeżeli taki środek może prowadzić do powstania odpowiedzialności Unii (postanowienie z dnia 30 marca 2006 r., Korkmaz i in./Komisja, T‑2/04, niepublikowane, EU:T:2006:97, pkt 55). 36      W świetle powyższych rozważań należy dojść do wniosku, że wskazana przez Parlament podstawa niedopuszczalności jest zasadna oraz że z tego względu skargę wniesioną przez skarżącą należy uznać za niedopuszczalną.  W przedmiocie kosztów 37      Zgodnie z art. 134 § 1 regulaminu postępowania kosztami zostaje obciążona, na żądanie strony przeciwnej, strona przegrywająca sprawę. Ponieważ skarżąca przegrała sprawę, zgodnie z żądaniem Parlamentu należy obciążyć ją kosztami postępowania. Z powyższych względów SĄD (szósta izba) postanawia, co następuje: 1)      Skarga zostaje odrzucona jako niedopuszczalna. 2)      Fundacja Instytut na rzecz Kultury Prawnej Ordo Iuris zostaje obciążona kosztami postępowania. Sporządzono w Luksemburgu w dniu 11 października 2022 r. Sekretarz   Prezes E. Coulon   A. Marcoulli *      Język postępowania: polski.