T-591/15

WYROK SĄDU (szósta izba w składzie powiększonym) z dnia 13 grudnia 2018 r. ( *1 ) Pomoc państwa – Umowa o świadczenie usług portu lotniczego i o świadczenie usług marketingowych – Porozumienie zawarte przez izbę handlowo-przemysłową w Pau-Béarn z Transavią – Decyzja uznająca pomoc za niezgodną z rynkiem wewnętrznym i nakazująca jej odzyskanie – Pojęcie pomocy państwa – Możliwość przypisania państwu – Izba handlowo-przemysłowa – Korzyść – Kryterium inwestora prywatnego – Odzyskanie pomocy – Artykuł 41 karty praw podstawowych – Prawo dostępu do akt – Prawo do bycia wysłuchanym W sprawie T‑591/15 Transavia Airlines CV, z siedzibą w Schipholu (Niderlandy), reprezentowana przez adwokatów R. Elkerbouta i M. Banekego, strona skarżąca, przeciwko Komisji Europejskiej, reprezentowanej przez L. Flynna i S. Noëgo, działających w charakterze pełnomocników, strona pozwana, mającej za przedmiot wniosek na podstawie art. 263 TFUE o stwierdzenie częściowej nieważności decyzji Komisji (UE) 2015/1227 z dnia 23 lipca 2014 r. w sprawie pomocy państwa SA.22614 (C 53/07) wdrożonej przez Francję na rzecz izby handlowo-przemysłowej w Pau-Béarn, Ryanair, Airport Marketing Services i Transavia (Dz.U. 2015, L 201, s. 109), SĄD (szósta izba w składzie powiększonym), w składzie: G. Berardis, prezes, S. Papasavvas, D. Spielmann (sprawozdawca), Z. Csehi i O. Spineanu-Matei, sędziowie, sekretarz: P. Cullen, administrator, uwzględniając pisemny etap postępowania i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 26 października 2017 r., wydaje następujący Wyrok ( ) Okoliczności powstania sporu Sporne środki Skarżąca, Transavia Airlines CV, jest tak zwanym tanim przewoźnikiem lotniczym, z siedzibą w Niderlandach, który obsługuje loty czarterowe i regularne połączenia z trzech portów lotniczych znajdujących się w tym państwie w ponad 100 kierunkach w Europie i w Afryce Północnej. Port lotniczy w Pau-Pyrénées (zwany dalej „portem lotniczym w Pau”) jest położony w departamencie Pyrénées-Atlantiques we Francji. Jest on zarządzany przez izbę handlowo-przemysłową w Pau-Béarn (Francja, zwaną dalej „IHPPB”). W dniu 1 stycznia 2007 r. Republika Francuska przeniosła prawo własności portu lotniczego w Pau na konsorcjum samorządów lokalnych, syndicat mixte de l’aéroport Pau Pyrénées (zwane dalej „SMAPP”), którego członkami są conseil régional Nouvelle-Aquitaine (rada regionalna Nowej Akwitanii), conseil départemental des Pyrénées-Atlantiques (rada departamentu Pyrénées-Atlantiques), communauté d’agglomération de Pau Béarn Pyrénées (wspólnota aglomeracji Pau Béarn Pyrénées) i ponad dziesięć związków gmin. Stając się właścicielem portu lotniczego w Pau, SMAPP wstąpił w prawa i obowiązki państwa jako organ udzielający koncesji i przejął umowę o udzielenie koncesji zawartą z IHPPB, która pozostała zatem operatorem portu lotniczego po przeniesieniu prawa własności na SMAPP. W dniu 23 stycznia 2006 r. IHPPB zawarła umowę ze skarżącą (zwaną dalej „umową z 2006 r.”), w której ta ostatnia zobowiązała się zapewnić połączenie lotnicze obejmujące w skali roku co najmniej 156 lotów między portem lotniczym w Pau i portem lotniczym Schiphol obsługującym miasto Amsterdam (Niderlandy), przy czym loty te miały być wykonywane co najmniej trzy razy w tygodniu. Za korzystanie z infrastruktury portu lotniczego w Pau skarżąca była zobowiązana płacić wynagrodzenie. Umowa ta została zawarta na okres trzech lat od dnia 26 kwietnia 2006 r., to jest daty uruchomienia połączenia lotniczego, o którym mowa, i mogła zostać przedłużona na dodatkowy okres dwóch lat. Ponadto umowa z 2006 r. obejmowała zobowiązanie ze strony skarżącej do świadczenia usług marketingowych, które polegały na reklamach na jej stronie internetowej w zamian za zapłatę przez IHPPB kwoty 250000 EUR w dwóch pierwszych latach przy liczbie 156 wylotów z portu lotniczego rocznie. W przypadku nieosiągnięcia tej minimalnej liczby lotów kwota miała być proporcjonalnie dostosowywana. W odniesieniu do trzeciego roku opłata została ustalona na 12,50 EUR za każdego wylatującego pasażera, przy czym łączna kwota tych opłat nie mogła przekroczyć 250000 EUR rocznie. Ponadto przewidziano, że w przypadku odnowienia umowy z 2006 r. skarżąca ma otrzymać w czwartym i piątym roku kwoty ustalone za każdego wylatującego pasażera. Na podstawie umowy z 2006 r. IHPPB wypłaciła skarżącej łączną kwotę 700 000–900 000 EUR z tytułu usług marketingowych, które skarżąca świadczyła w okresie od 26 kwietnia 2006 r. do 29 października 2009 r. Umowa z 2006 r. została milcząco odnowiona w dniu 26 kwietnia 2009 r. Skarżąca postanowiła jednak wypowiedzieć umowę z 2006 r. z powodu niezadowalających wyników połączenia lotniczego. […] Przebieg postępowania i żądania stron Pismem złożonym w sekretariacie Sądu w dniu 13 października 2015 r. skarżąca wniosła skargę będącą przedmiotem niniejszego postępowania. Odrębnym pismem złożonym w sekretariacie Sądu w dniu 11 kwietnia 2016 r. skarżąca złożyła wniosek o zastosowanie środków organizacji postępowania, w którym zażądała, by Komisja przedłożyła określone dokumenty. Komisja przedstawiła swoje uwagi w wyznaczonym terminie. Zgodnie ze sprawozdaniem sędziego sprawozdawcy Sąd zdecydował o otwarciu ustnego etapu postępowania i w ramach środków organizacji postępowania przewidzianych w art. 88 swojego regulaminu postępowania wezwał Komisję oraz skarżącą do udzielenia odpowiedzi na pewne pytania i nakazał Komisji przedłożenie określonych dokumentów. Decyzją z dnia 21 czerwca 2017 r. Sąd zdecydował przekazać sprawę szóstej izbie w składzie powiększonym. Wystąpienia stron zostały wysłuchane na rozprawie w dniu 26 października 2017 r. Skarżąca wnosi do Sądu o: – stwierdzenie nieważności art. 1 ust. 3 oraz, w zakresie, w jakim jej one dotyczą, art. 3–5 zaskarżonej decyzji; – obciążenie Komisji kosztami postępowania. Komisja wnosi do Sądu o: – oddalenie skargi; – obciążenie skarżącej kosztami postępowania. Co do prawa Skarżąca podnosi sześć zarzutów na poparcie skargi, dotyczących, po pierwsze, naruszenia zasady dobrej administracji ustanowionej w art. 41 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (zwanej dalej „kartą”) i prawa do obrony, po drugie, naruszenia art. 107 ust. 1 TFUE, ponieważ Komisja błędnie przypisała Republice Francuskiej stwierdzoną pomoc, po trzecie, naruszenia art. 107 ust. 1 TFUE i niewystarczającego uzasadnienia, gdyż Komisja błędnie zastosowała kryterium podmiotu gospodarczego działającego w warunkach gospodarki rynkowej, uznając, że umowa z 2006 r. przysporzyła korzyści gospodarczej, po czwarte, naruszenia art. 107 ust. 1 TFUE, jako że Komisja niesłusznie uznała, że domniemana korzyść była selektywna, po piąte, naruszenia art. 107 ust. 1 TFUE i oczywistego błędu w ocenie, ponieważ Komisja nie zbadała, czy domniemana korzyść miała rzeczywiście negatywne skutki dla konkurencji, i po szóste, naruszenia art. 107 ust. 1 i art. 108 ust. 2 TFUE oraz oczywistego błędu w ocenie popełnionego przez Komisję przy ustalaniu kwoty podlegającej zwrotowi pomocy. W przedmiocie zarzutu pierwszego, dotyczącego naruszenia zasady dobrej administracji ustanowionej w art. 41 karty i prawa do obrony Skarżąca utrzymuje, że Komisja naruszyła zasadę dobrej administracji ustanowioną w art. 41 ust. 1 i ust. 2 lit. a) i b) karty, nie dając jej możliwości przedstawienia swojego stanowiska przed wydaniem zaskarżonej decyzji oraz odmawiając jej dostępu do akt postępowania administracyjnego. W ten sposób Komisja naruszyła przysługujące skarżącej prawo do obrony. Te błędy proceduralne uzasadniają stwierdzenie częściowej nieważności zaskarżonej decyzji. […] W powyższym względzie należy podkreślić, że skarżąca jest zainteresowaną stroną w rozumieniu art. 108 ust. 2 TFUE, w związku z czym ma ona prawo do tego, by dochodzenie Komisji w sprawie umowy z 2006 r. było prowadzone w sposób bezstronny i sprawiedliwy w rozumieniu art. 41 ust. 1 karty, tym bardziej że stwierdzenie istnienia pomocy państwa w odniesieniu do umowy z 2006 r. może spowodować dla niej konsekwencje finansowe w postaci zwrotu otrzymanych kwot. Niemniej nie można przychylić się do rozumowania skarżącej, zgodnie z którym art. 41 ust. 2 karty przyznaje jej prawo do bycia wezwaną osobiście przez Komisję do przedłożenia swoich uwag lub przedstawienia w inny sposób swojego stanowiska przed wydaniem zaskarżonej decyzji, jak również prawo do uzyskania dostępu do prowadzonych przez Komisję akt postępowania administracyjnego w zakresie pomocy państwa. O ile bowiem prawo do dobrej administracji przewidziane w art. 41 ust. 1 karty odzwierciedla obowiązek starannego i bezstronnego zbadania wszystkich elementów sprawy, o tyle art. 41 ust. 2 wylicza szereg praw, których jest zobowiązana przestrzegać administracja Unii, w tym prawo do obrony, które obejmuje prawo do bycia wysłuchanym i prawo dostępu do akt sprawy. […] W tym względzie w pierwszej kolejności należy stwierdzić, że skarżąca jako zainteresowana strona w rozumieniu art. 108 ust. 2 TFUE nie może powoływać się na naruszenie art. 41 ust. 2 lit. a) karty z uwagi na okoliczność, że Komisja nie zwróciła się do niej osobiście o uwagi w przedmiocie postępowania wyjaśniającego w sprawie pomocy. Przyznanie prawa do tego, by Komisja skontaktowała się z nią osobiście, jak domaga się tego skarżąca, oznaczałoby zmodyfikowanie roli źródła informacji, jaką zainteresowane strony odgrywają zasadniczo w postępowaniu w sprawie kontroli pomocy państwa. Argument skarżącej, zgodnie z którym art. 41 ust. 1 i 2 karty byłby pozbawiony sensu, gdyby przedsiębiorstwo było zobowiązane sprawdzać codziennie w Dzienniku Urzędowym, czy w stosunku do niego wszczęto dochodzenia lub wydano decyzje, należy zatem oddalić. Ponadto okoliczność, że dochodzenie Komisji dotyczyło konkretnie umowy z 2006 r., której stroną była skarżąca, w związku z czym Komisja nie miałaby żadnych trudności w zidentyfikowaniu skarżącej wśród wszystkich potencjalnych zainteresowanych stron, nie mogła zobowiązać Komisji do osobistego wezwania skarżącej. Należy bowiem zauważyć, że „zainteresowanymi stronami”, o których mowa w art. 108 ust. 2 TFUE, są nie tylko przedsiębiorstwo lub przedsiębiorstwa uprzywilejowane wskutek pomocy, ale także osoby, przedsiębiorstwa lub związki, których interesy zostały ewentualnie naruszone wskutek przyznania pomocy, między innymi przedsiębiorstwa konkurencyjne i organizacje zawodowe. Zgodnie z orzecznictwem chodzi, innymi słowy, o nieokreślony zbiór adresatów i publikacja zawiadomienia w Dzienniku Urzędowym stanowi odpowiedni środek w celu uprzedzenia wszystkich zainteresowanych stron (wyrok z dnia 14 listopada 1984 r., Intermills/Komisja, 323/82, EU:C:1984:345, pkt 17). Komisja mogła zatem ograniczyć się do opublikowania zawiadomienia w Dzienniku Urzędowym dotyczącego wszczęcia postępowania odnoszącego się do umowy z 2006 r., nie naruszając przy tym zasady dobrej administracji przewidzianej w art. 41 karty. W tym względzie Komisja zadbała o wezwanie władz francuskich, w decyzji o rozszerzeniu postępowania, do natychmiastowego przekazania odpisu tej decyzji potencjalnym beneficjentom pomocy. […] W przedmiocie zarzutu trzeciego, dotyczącego naruszenia art. 107 ust. 1 TFUE i niewystarczającego uzasadnienia, ponieważ kryterium podmiotu gospodarczego działającego w warunkach gospodarki rynkowej zostało błędnie zastosowane […] W przedmiocie części pierwszej zarzutu, dotyczącej tego, że Komisja niewystarczająco uzasadniła swój wybór w kwestii zastosowania analizy rentowności przyrostowej zamiast analizy porównawczej […] W piątej kolejności skarżąca twierdzi, że Komisja oparła swój wybór analizy rentowności przyrostowej na wytycznych z 2014 r. Tymczasem wytyczne te nie weszły jeszcze w życie w momencie podpisywania umowy z 2006 r., a zatem nie miały zastosowania do oceny umowy z 2006 r. pod kątem kryterium podmiotu gospodarczego działającego w warunkach gospodarki rynkowej. Zastosowania tych wytycznych nie można by pogodzić z zasadą pewności prawa. Wytyczne wspólnotowe dotyczące finansowania portów lotniczych i pomocy państwa na rozpoczęcie działalności dla przedsiębiorstw lotniczych oferujących przeloty z regionalnych portów lotniczych, opublikowane w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej w dniu 9 grudnia 2005 r. (Dz.U. 2005, C 312, s. 1, zwane dalej „wytycznymi z 2005 r.”), które miały wówczas zastosowanie, nie zawierały żadnej wskazówki co do stosowania tego kryterium. Wobec tego wytyczne mające zastosowanie do sporu nie pozwalały ustalić sposobu oceny. W powyższym względzie należy stwierdzić, że zgodnie z pkt 171 wytycznych z 2014 r. znajdują one zastosowanie od dnia 4 kwietnia 2014 r. i zastępują wytyczne w sprawie lotnictwa z 1994 r., zatytułowane „Stosowanie art. 92 i 93 traktatu WE i art. 61 porozumienia EOG do pomocy państwa w sektorze lotnictwa”, opublikowane w Dzienniku Urzędowym Wspólnot Europejskich w dniu 10 grudnia 1994 r. (Dz.U. 1994, C 350, s. 5), oraz wytyczne z 2005 r., począwszy od tej daty. Niemniej w drodze zawiadomienia opublikowanego w Dzienniku Urzędowym z dnia 15 kwietnia 2014 r. (zob. pkt 11 powyżej), zważywszy na wejście w życie wytycznych z 2014 r., Komisja wezwała zainteresowane strony do przedstawienia uwag w przedmiocie środków, w odniesieniu do których wszczęła ona formalne postępowania wyjaśniające, w tym środka dotyczącego portu lotniczego w Pau. W pkt 54–66 wytycznych z 2014 r. Komisja wyjaśnia powody, dla których uważa, że to raczej analiza rentowności przyrostowej, a nie analiza porównawcza, stanowi najbardziej odpowiednie kryterium do celów oceny porozumień zawartych między portami lotniczymi i przedsiębiorstwami lotniczymi. Wobec powyższego, nawet jeśli umowa z 2006 r. między skarżącą i IHPPB została zawarta przed wejściem w życie wytycznych z 2014 r., należy stwierdzić, że Komisja wyjaśniła powody, dla których uważa, iż analiza rentowności przyrostowej powinna mieć co do zasady pierwszeństwo przed analizą porównawczą, i co więcej, umożliwiła zainteresowanym stronom, w tym skarżącej, przedstawienie stanowiska w tym względzie. Ponadto wybór odpowiedniej metody – pomiędzy analizą porównawczą lub analizą rentowności przyrostowej – do zastosowania kryterium podmiotu gospodarczego działającego w warunkach gospodarki rynkowej wchodzi w zakres obiektywnego pojęcia pomocy w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE. A zatem w ramach spoczywającego na Komisji obowiązku przeprowadzenia kompletnej analizy wszystkich istotnych elementów danego porozumienia i jego kontekstu w celu sprawdzenia, czy przedsiębiorstwo będące beneficjentem otrzymało korzyść, której by nie uzyskało w normalnych warunkach rynkowych (zob. pkt 122 powyżej), do instytucji tej należy wybranie najbardziej odpowiedniej metody w świetle okoliczności danego przypadku do celów zastosowania wspomnianego kryterium, przy czym wytyczne z 2014 r. stanowią w tym względzie element kontekstu, w jakim została podjęta zaskarżona decyzja. Wobec powyższego nie można krytykować okoliczności, że Komisja odwołała się do wytycznych z 2014 r., aby wybrać odpowiednią metodę do zastosowania kryterium podmiotu gospodarczego działającego w warunkach gospodarki rynkowej, nawet jeśli umowa z 2006 r. została zawarta przed wejściem w życie wytycznych z 2014 r. Argument skarżącej dotyczący wytycznych z 2014 r. należy zatem oddalić. Z powyższego wynika, że część pierwszą zarzutu trzeciego należy oddalić. W przedmiocie części drugiej zarzutu, dotyczącej uchybienia przez Komisję spoczywającemu na niej obowiązkowi staranności i bezstronności, oczywistych błędów w ocenie i niewystarczającego uzasadnienia zaskarżonej decyzji w kwestii analizy rentowności przyrostowej Skarżąca twierdzi, że przeprowadzając analizę rentowności przyrostowej, Komisja uchybiła spoczywającemu na niej obowiązkowi staranności i bezstronności oraz popełniła oczywiste błędy w ocenie. Co więcej, Komisja nie uzasadniła wystarczająco swoich wniosków. W szczególności skarżąca wysuwa cztery zastrzeżenia, dotyczące, po pierwsze, okoliczności, że Komisja postępowała w sposób niedbały, gdyż nie nawiązała kontaktu z biegłym księgowym, który skontrolował biznesplan, po drugie, okoliczności, że Komisja przyjęła zbyt krótki horyzont czasowy, po trzecie, tego, że Komisja błędnie nie uwzględniła powodów IHPPB leżących u podstaw zawarcia umowy z 2006 r., oraz, po czwarte, tego, że Komisja nie wskazała jasno przychodów i korzyści, które wzięła pod uwagę. Jako że zastrzeżenie czwarte dotyczy braku uzasadnienia, należy je zbadać przed pozostałymi trzema zastrzeżeniami, po czym zostaną zbadane zastrzeżenia pierwsze, trzecie i drugie. […] – W przedmiocie uwzględnienia zbyt krótkiego horyzontu czasowego Skarżąca twierdzi, że Komisja przyjęła zbyt krótki horyzont czasowy przy zastosowaniu kryterium podmiotu gospodarczego działającego w warunkach gospodarki rynkowej. Instytucja ta, twierdząc, że taki podmiot, będąc na miejscu IHPPB, nie liczyłby na przedłużenie umowy z 2006 r. poza pierwotny trzyletni okres obowiązywania tej umowy, zaniechała uwzględnienia różnych szczególnych okoliczności rzeczywistości gospodarczej, w jakiej działają skarżąca i porty lotnicze, gdy zobowiązują się do współpracy. W tym względzie skarżąca twierdzi w pierwszej kolejności, że Komisja nie uwzględniła średniego okresu życia jej połączeń lotniczych. Przegląd tych połączeń obsługiwanych od 2005 r. pokazuje, że okres jej współpracy z portami lotniczymi przeznaczenia był zazwyczaj dłuższy niż trzy lata oraz że okres sześciu lat nie był wyjątkowy. Już w momencie podpisania umowy z 2006 r. IHPPB mogła zatem rozsądnie założyć, że współpraca ze skarżącą będzie kontynuowana po pierwszym okresie, a nawet po horyzoncie czasowym przyjętym w biznesplanie. W drugiej kolejności skarżąca uważa, że Komisja zignorowała okoliczność, iż z definicji planowała ona długoterminową współpracę. Podmiot gospodarczy działający w warunkach gospodarki rynkowej wziąłby na siebie wkalkulowane ryzyko, aby rozwijać swoje przedsiębiorstwo. Dla skarżącej otwarcie nowego połączenia lotniczego stanowiło inwestycję, która mogła stać się opłacalna tylko długoterminowo. Straty związane z uruchomieniem nowego połączenia są częste w dziedzinie lotnictwa. Pierwotna umowa, którą skarżąca zawarła z portem lotniczym, przewidywała uruchomienie nowego połączenia lotniczego, mającego przynieść obu stronom długoterminowe korzyści. Okres obowiązywania umowy ograniczony pierwotnie do trzech lat nie stoi w sprzeczności z zamiarem stron co do długoterminowej współpracy. Zdaniem skarżącej podmioty gospodarcze nie zawierają umów niezależnie od ich realnego kontekstu, który obejmuje model handlowy i doświadczenie stron umowy. Umowa z 2006 r. przewidywała wyraźnie możliwość przedłużenia. Długoterminowa perspektywa, jaką brała pod uwagę skarżąca, może także wynikać z intencji wyrażonych w toku negocjacji umownych między stronami. Ponadto pierwotne przedłużenie przez skarżącą umowy z 2006 r., mimo że połączenie lotnicze było deficytowe, świadczy o tym, że dokładała ona wszelkich starań, by utrzymać współpracę z IHPPB po upływie pierwszego okresu obowiązywania umowy. W trzeciej kolejności skarżąca uważa, że Komisja nie uwzględniła światowego kryzysu finansowego z 2008 r. mającego miejsce dwa lata po zawarciu umowy z 2006 r. i rok przed jej ewentualnym przedłużeniem. Ta nieprzewidziana okoliczność jest istotna dla ustalenia horyzontu czasowego przy zawieraniu umowy z 2006 r., ponieważ podważała ona rentowność i okres życia połączenia lotniczego, o którym mowa. W momencie zawarcia umowy z 2006 r. IHPPB nie była zobowiązana domniemywać, że kryzys finansowy z 2008 r. wpłynie negatywnie na opłacalność i okres życia połączenia. Komisja wnosi o oddalenie argumentacji skarżącej. W powyższym względzie z orzecznictwa wynika (zob. pkt 120 powyżej), że należy zbadać, czy podmiot gospodarczy działający w warunkach gospodarki rynkowej, będąc na miejscu IHPPB, byłby ocenił interes w zawarciu umowy z 2006 r. z uwzględnieniem horyzontu czasowego ograniczającego się do okresu wspomnianej umowy. Podmiot gospodarczy działający w warunkach gospodarki rynkowej kieruje się w swoim postępowaniu zamiarem osiągnięcia rentowności w dłuższej perspektywie (wyrok z dnia 21 marca 1991 r., Włochy/Komisja, C‑305/89, EU:C:1991:142, pkt 20). Taki podmiot, który pragnie zmaksymalizować swoje zyski, jest gotowy ponieść obliczone ryzyko przy ustalaniu odpowiedniego wynagrodzenia, jakiego może oczekiwać w związku ze swoją inwestycją. W niniejszym przypadku Komisja uznała w zaskarżonej decyzji, że oceniając interes w zawarciu umowy z 2006 r., podmiot gospodarczy działający w warunkach gospodarki rynkowej wybrałby jako horyzont czasowy swojej oceny okres obowiązywania wspomnianej umowy. Uznała także, że podmiot gospodarczy działający w warunkach gospodarki rynkowej nie liczyłby na przedłużenie umowy z 2006 r. po jej wygaśnięciu, na takich samych warunkach lub na odmiennych warunkach, tym bardziej że tanie linie lotnicze, takie jak skarżąca, są znane z tego, że w sposób bardzo dynamiczny wprowadzają zmiany w swojej działalności w zakresie uruchamiania i likwidowania połączeń czy też zwiększania i zmniejszania częstotliwości lotów. Wywnioskowała ona stąd, że jakiekolwiek przedłużenie umów było perspektywą odległą i zbyt niepewną, aby podmiot gospodarczy działający w warunkach gospodarki rynkowej mógł oprzeć na tej perspektywie rozsądne decyzje gospodarcze (motywy 393, 394 zaskarżonej decyzji). Podobnie Komisja uznała w motywie 439 zaskarżonej decyzji, że analizę rentowności przyrostowej należało przeprowadzić dla okresu stosowania umowy z 2006 r., jaki był przewidziany pierwotnie, a nie dla okresu dłuższego, z tego względu iż rozsądny i ostrożny podmiot gospodarczy działający w warunkach gospodarki rynkowej przy zawarciu umowy nie może liczyć na jej przedłużenie, niezależnie od tego, czy miałoby ono nastąpić na takich samych, czy na innych warunkach. Ponadto bezsporne jest, że umowa z 2006 r. została zawarta tylko na pierwotny trzyletni okres obowiązywania i nie zawierała klauzuli o automatycznym przedłużeniu. Skarżąca nie precyzuje zresztą charakteru intencji stron wyrażonych w trakcie negocjacji przedumownych co do długoterminowej współpracy. W tym kontekście Komisja, nie popełniając błędu, mogła uznać, że podmiot gospodarczy działający w warunkach gospodarki rynkowej oceniłby rentowność umowy z 2006 r. w świetle kosztów i wpływów spodziewanych w okresie jej stosowania, czyli w okresie trzech lat. Ponadto Komisja mogła uznać, nie popełniając oczywistego błędu w ocenie, że dla organu zarządzającego portem lotniczym bardzo trudne jest oszacowanie prawdopodobieństwa, iż przedsiębiorstwo lotnicze będzie chciało dalej realizować połączenie lotnicze po upływie okresu, przez jaki zobowiązało się do jego realizacji w umowie o świadczenie usług portu lotniczego, jako że przedsiębiorstwa lotnicze, w szczególności tanie linie lotnicze, pokazały, że bardzo dynamicznie zarządzają uruchamianiem i likwidowaniem połączeń (zob. motywy 355, 394 zaskarżonej decyzji). W takich okolicznościach Komisja mogła uznać, nie popełniając błędu, że ostrożny podmiot gospodarczy działający w warunkach gospodarki rynkowej, będąc na miejscu IHPPB, nie liczyłby na wolę przedłużenia przez przedsiębiorstwo lotnicze obsługi danego połączenia lotniczego w momencie wygaśnięcia umowy z 2006 r. Co prawda IHPPB przyjęła biznesplan na okres siedmiu lat, obejmujący zatem okres wykraczający poza okres obowiązywania umowy z 2006 r. Niemniej istotne jest, że przygotowany przez IHPPB biznesplan nie zobowiązuje w żaden sposób skarżącej, która odzyskuje swobodę co do niekontynuowania obsługi połączenia lotniczego w momencie upływu pierwotnego okresu obowiązywania umowy z 2006 r. W tych okolicznościach nie można zarzucać Komisji, że uznała, iż rozważny podmiot gospodarczy działający w warunkach gospodarki rynkowej, będąc na miejscu IHPPB, nie mógł, biorąc na siebie wkalkulowane ryzyko, liczyć w momencie zawarcia umowy z 2006 r. na jej odnowienie. Ponadto elementy przedstawione przez skarżącą w celu wykazania, że średni okres życia obsługiwanych przez nią połączeń lotniczych wynosi ponad trzy lata, nie są decydujące. Postępowanie podmiotu gospodarczego działającego w warunkach gospodarki rynkowej należy ocenić poprzez postawienie go w sytuacji możliwie najbardziej zbliżonej do sytuacji organu zarządzającego portem lotniczym w Pau. Otóż, jak podkreśla to Komisja, pierwotny okres obowiązywania umowy z 2006 r. zawartej przez IHPPB ze skarżącą ograniczał się do trzech lat. Wreszcie w odniesieniu do argumentu skarżącej, zgodnie z którym Komisja błędnie nie uwzględniła nieprzewidzianego zdarzenia, jakie stanowił kryzys finansowy z 2008 r., należy przypomnieć, że między innymi do celów zastosowania kryterium inwestora prywatnego istotne są jedynie elementy dostępne w momencie wydania decyzji o przeprowadzeniu inwestycji oraz rozwój wydarzeń przewidywalny w tymże momencie (wyroki: z dnia 5 czerwca 2012 r., Komisja/EDF, C‑124/10 P, EU:C:2012:318, pkt 105; z dnia 27 kwietnia 2017 r., Germanwings/Komisja, T‑375/15, EU:T:2017:289, pkt 66). W niniejszym przypadku Komisja, dokonując w zaskarżonej decyzji stwierdzenia, że w momencie zawarcia umowy z 2006 r. rozważny podmiot gospodarczy działający w warunkach gospodarki rynkowej nie uwzględniłby przedłużenia tej umowy, uczyniła ona to w wyniku analizy ex ante opłacalności inwestycji dokonanej w 2006 r., a nie w świetle późniejszych nieprzewidywalnych okoliczności. Podobnie fakt, że w dniu 26 kwietnia 2009 r. skarżąca faktycznie przedłużyła umowę z 2006 r., nie stanowi istotnej okoliczności. W świetle całości powyższych rozważań należy dojść do wniosku, że Komisja nie popełniła oczywistego błędu w ocenie, uznając, iż do celów analizy rentowności przyrostowej rozważny podmiot gospodarczy działający w warunkach gospodarki rynkowej, będąc na miejscu IHPPB, w momencie zawarcia umowy z 2006 r. nie przyjąłby horyzontu czasowego wykraczającego poza pierwotny okres stosowania wspomnianej umowy. […] W przedmiocie zarzutu piątego, dotyczącego naruszenia art. 107 ust. 1 TFUE i oczywistego błędu w ocenie, jako że Komisja nie zbadała, czy faktycznie istniały negatywne skutki umowy z 2006 r. dla konkurencji […] Wynika stąd, że zarzut piąty należy oddalić. W przedmiocie zarzutu szóstego, dotyczącego naruszenia art. 107 ust. 1 i art. 108 ust. 2 TFUE oraz oczywistego błędu w ocenie popełnionego przez Komisję przy ustalaniu kwoty pomocy państwa Skarżąca utrzymuje, że Komisja błędnie utożsamiła domniemaną korzyść z ujemnymi przepływami przyrostowymi portu lotniczego w Pau. W tym względzie skarżąca twierdzi, że jeżeli – tak jak w niniejszym przypadku – Komisja postanawia nakazać odzyskanie określonej kwoty, powinna ona ustalić w sposób możliwie najdokładniejszy rzeczywistą wartość pomocy, z jakiej skorzystało przedsiębiorstwo. Opierając się na wyroku z dnia 5 lutego 2015 r., Ryanair/Komisja (T‑500/12, niepublikowanym, EU:T:2015:73), uważa ona, po pierwsze, że Komisja powinna była zbadać zakres, w jakim skarżąca przeniosła domniemaną korzyść na swoich pasażerów, po drugie, że Komisja błędnie nie oceniła przewagi konkurencyjnej, z jakiej skarżąca rzeczywiście skorzystała z powodu domniemanych strat portu lotniczego w Pau, oraz, po trzecie, że Komisja nie wyjaśniła wystarczająco, dlaczego odzyskanie spornej kwoty jest konieczne do przywrócenia wcześniejszej sytuacji, jako że, z jednej strony, w odniesieniu do tej kwoty należałoby uwzględnić wszystkie pozytywne skutki zewnętrzne, jakie umowa z 2006 r. przyniosła portowi lotniczemu w Pau, oraz, z drugiej strony, skarżąca nie powinna zwracać strat wynikających z nieefektywnych działań portu lotniczego w Pau. Zdaniem skarżącej okoliczność, że ustalenie podlegającej odzyskaniu kwoty może stanowić część złożonego procesu, nie może uzasadniać tego, że Komisja nie uwzględnia zasad wymienionych w wyroku z dnia 5 lutego 2015 r., Ryanair/Komisja (T‑500/12, niepublikowanym, EU:T:2015:73). Z owego wyroku nie wynika, że niedobrowolny charakter i pośredni charakter danych środków podatkowych należy uznać za przesłanki stosowania owych zasad. Komisja oddala w całości argumenty skarżącej jako bezpodstawne. Należy przypomnieć, że celem nałożenia na państwo członkowskie obowiązku zniesienia pomocy uznanej przez Komisję za niezgodną z rynkiem wewnętrznym poprzez jej odzyskanie jest, zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, przywrócenie sytuacji istniejącej przed przyznaniem tej pomocy. Cel ten zostaje osiągnięty w momencie, w którym sporna pomoc, powiększona w danym przypadku o odsetki za opóźnienie, zostaje zwrócona przez beneficjenta lub, inaczej rzecz ujmując, przez przedsiębiorstwa, które z niej faktycznie skorzystały. Poprzez zwrot pomocy beneficjent traci bowiem przewagę, z której korzystał na rynku względem swych konkurentów, a sytuacja sprzed wypłaty pomocy zostaje przywrócona (zob. wyrok z dnia 21 grudnia 2016 r., Komisja/Aer Lingus i Ryanair Designated Activity, C‑164/15 P i C‑165/15 P, EU:C:2016:990, pkt 89, 90 i przytoczone tam orzecznictwo). Należy także przypomnieć, że żaden przepis prawa Unii nie wymaga od Komisji, aby określała dokładną kwotę pomocy, która ma zostać zwrócona, w sytuacji gdy nakazuje zwrot pomocy uznanej za niezgodną z rynkiem wewnętrznym. Wystarczy bowiem, aby decyzja Komisji zawierała wskazówki pozwalające jej adresatowi na samodzielne ustalenie tej kwoty bez nadmiernych trudności (zob. wyrok z dnia 20 marca 2014 r., Rousse Industry/Komisja, C‑271/13 P, niepublikowany, EU:C:2014:175, pkt 77 i przytoczone tam orzecznictwo). Jeśli jednak Komisja decyduje nakazać odzyskanie określonej kwoty, musi ona, zgodnie z ciążącym na niej obowiązkiem starannego i bezstronnego badania akt sprawy w ramach art. 108 TFUE, określić, na tyle dokładnie, na ile umożliwiają to okoliczności sprawy, wartość pomocy, z jakiej skorzystało przedsiębiorstwo (wyrok z dnia 30 kwietnia 2014 r., Dunamenti Erőmű/Komisja, T‑179/09, niepublikowany, EU:T:2014:236, pkt 177). Przywracając sytuację panującą na rynku przed wypłatą pomocy, z jednej strony Komisja ma obowiązek upewnić się, że wyeliminowana została rzeczywista korzyść odniesiona wskutek przyznania pomocy, a zatem nakazać odzyskanie całości tej pomocy. Nie może ona ze względu na wyrozumiałość dla beneficjenta pomocy nakazać odzyskania kwoty niższej niż wartość otrzymanej przez niego pomocy. Z drugiej strony Komisja, chcąc podkreślić swoją negatywną ocenę wagi bezprawności, nie jest uprawniona do nakazania odzyskania kwoty wyższej od wartości pomocy otrzymanej przez beneficjenta (wyrok z dnia 30 kwietnia 2014 r., Dunamenti Erőmű/Komisja, T‑179/09, niepublikowany, EU:T:2014:236, pkt 198). Powyższe orzecznictwo ma także zastosowanie, gdy Komisja określa w swojej decyzji orientacyjną kwotę pomocy, która ma zostać odzyskana. W niniejszym przypadku, aby ustalić kwotę podlegającej odzyskaniu pomocy, Komisja obliczyła w odniesieniu do umowy z 2006 r. kwotę rocznej podlegającej odzyskaniu pomocy dla każdego roku, w którym owa umowa była stosowana, na podstawie ujemnej części przepływów przyrostowych (przychody minus koszty) możliwych do przewidzenia w momencie zawarcia umowy z 2006 r., która to część została ustalona na podstawie przeprowadzonej analizy rentowności przyrostowej. Komisja wyjaśniła, że kwota ta odpowiadała sumom, których odliczenie od kwoty za usługi marketingowe lub dodanie do opłat lotniskowych i opłat za usługi obsługi naziemnej fakturowanych skarżącej należało przewidzieć każdego roku, aby bieżąca wartość netto umowy z 2006 r. była dodatnia, inaczej mówiąc, aby umowa ta była zgodna z zasadą podmiotu gospodarczego działającego w warunkach gospodarki rynkowej (motyw 589 zaskarżonej decyzji). Wynika stąd, że Komisja wywiązała się z ciążącego na niej obowiązku obliczenia wartości pomocy, z której skarżąca skorzystała na podstawie umowy z 2006 r. Wbrew temu, co utrzymuje skarżąca, z pkt 305 powyżej wynika bowiem, że instytucja ta przeprowadziła analizę rentowności przyrostowej i porównała, z jednej strony, kwoty, które podmiot gospodarczy działający w warunkach gospodarki rynkowej byłby gotów zapłacić za usługi marketingowe lub których domagałby się od skarżącej za świadczenie swoich usług portu lotniczego, oraz, z drugiej strony, kwoty, które IHPPB faktycznie zapłaciła lub otrzymała. Natomiast w celu ustalenia kwoty podlegającej odzyskaniu pomocy Komisja nie była zobowiązana zbadać, czy i w jakim stopniu skarżąca rzeczywiście wykorzystała korzyść ekonomiczną wynikającą z kwot odpowiadających ujemnym rocznym przepływom przyrostowym, którą to korzyść uzyskała dzięki umowie z 2006 r. (zob. podobnie wyrok z dnia 21 grudnia 2016 r., Komisja/Aer Lingus i Ryanair Designated Activity, C‑164/15 P i C‑165/15 P, EU:C:2016:990, pkt 100). Odzyskanie bezprawnie przyznanej pomocy oznacza bowiem odzyskanie korzyści, jakiej pomoc przysporzyła beneficjentowi, a nie odzyskanie ewentualnego zysku ekonomicznego, jaki osiągnął on poprzez gospodarcze wykorzystanie tej korzyści. Taki zysk może bowiem nie być tożsamy z korzyścią, jaką stanowiła wspomniana pomoc, lub wręcz nie istnieć, przy czym okoliczność ta nie może uzasadniać odstąpienia od odzyskania danej pomocy lub odzyskania kwoty innej niż korzyść uzyskana w wyniku danej przyznanej bezprawnie pomocy (wyrok z dnia 21 grudnia 2016 r., Komisja/Aer Lingus i Ryanair Designated Activity, C‑164/15 P i C‑165/15 P, EU:C:2016:990, pkt 92). W konsekwencji wszelkie decyzje skarżącej o przerzuceniu w całości lub w części korzyści uzyskanej dzięki umowie z 2006 r. na swoich klientów są nieistotne dla ustalenia kwoty podlegającej zwrotowi pomocy (zob. podobnie wyrok z dnia 21 grudnia 2016 r., Komisja/Aer Lingus i Ryanair Designated Activity, C‑164/15 P i C‑165/15 P, EU:C:2016:990, pkt 99). Podobnie korzyść, którą Komisja stwierdziła w zaskarżonej decyzji, nie polegała na tym, że skarżąca mogła poprawić swoją pozycję konkurencyjną na rynku. Polegała ona po prostu na tym, że otrzymywała ona nominalną kwotę ujemnych rocznych przepływów przyrostowych wynikających z umowy z 2006 r. Kwestia, czy wykorzystała ona tę korzyść w określony sposób na rynku, dotyczy oceny ewentualnego zysku, jaki mogła osiągnąć poprzez gospodarcze wykorzystanie przyznanej korzyści – taka ocena jest jednak bez znaczenia dla odzyskania pomocy (zob. podobnie wyrok z dnia 21 grudnia 2016 r., Komisja/Aer Lingus i Ryanair Designated Activity, C‑164/15 P i C‑165/15 P, EU:C:2016:990, pkt 102). Wreszcie jako że Komisja nakazała odzyskanie korzyści, równej kwocie możliwych do przewidzenia przepływów przyrostowych, wynikającej z umowy z 2006 r. zawartej z IHPPB, postępującym jak podmiot gospodarczy działający w warunkach gospodarki rynkowej, należy uznać, że zaskarżona decyzja przywróciła jedynie sytuację prawną istniejącą przed wypłatą pomocy (zob. podobnie wyrok z dnia 17 czerwca 1999 r., Belgia/Komisja, C‑75/97, EU:C:1999:311, pkt 64–66). Odzyskanie tej kwoty pozbawia bowiem skarżącą korzyści, która dawała jej przewagę na rynku w porównaniu ze swoimi konkurentami i która polegała na otrzymaniu warunków finansowych, jakich nie otrzymałaby w normalnych warunkach rynkowych. Zarówno wartość domniemanych pozytywnych skutków zewnętrznych dla portu lotniczego w Pau, jak i ewentualna nieefektywność tego portu lotniczego są bez znaczenia dla osiągnięcia celu polegającego na przywróceniu wcześniejszej sytuacji, który to cel zostaje osiągnięty wraz z utratą przez skarżącą korzyści, z jakiej korzystała. Tytułem uzupełnienia, celem kryterium podmiotu gospodarczego działającego w warunkach gospodarki rynkowej, które jest stosowane w celu ustalenia, czy dany środek przysporzył korzyści, nie jest wymaganie minimalnej efektywności w prowadzeniu działalności. Zgodnie bowiem z orzecznictwem stosowanie tego kryterium ma na celu ustalenie, czy w podobnych okolicznościach porównywalny inwestor prywatny byłby skłonny przyznać środek, o którym mowa (zob. pkt 119 powyżej). W tym względzie należy wziąć pod uwagę strukturę kosztów i przychodów podmiotu publicznego, którego postępowanie jest porównywane z postępowaniem podmiotu gospodarczego działającego w warunkach gospodarki rynkowej. Z przedstawionych powyżej rozważań wynika, że nie można uwzględnić zarzutu szóstego i że w związku z tym skargę należy oddalić w całości. W przedmiocie kosztów Zgodnie z art. 134 § 1 regulaminu postępowania kosztami zostaje obciążona, na żądanie strony przeciwnej, strona przegrywająca sprawę. Ponieważ skarżąca przegrała sprawę, należy ją obciążyć własnymi kosztami oraz kosztami poniesionymi przez Komisję zgodnie z żądaniami tej instytucji.   Z powyższych względów SĄD (szósta izba w składzie powiększonym) orzeka, co następuje:   1) Skarga zostaje oddalona.   2) Transavia Airlines CV zostaje obciążona własnymi kosztami oraz kosztami poniesionymi przez Komisję Europejską.   Berardis Papasavvas Spielmann Csehi Spineanu-Matei Wyrok ogłoszono na posiedzeniu jawnym w Luksemburgu w dniu 13 grudnia 2018 r. Podpisy ( *1 ) Język postępowania: niderlandzki. ( ) Poniżej zostały odtworzone jedynie te punkty wyroku, których publikację Sąd uznał za wskazaną.