Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
UstawaDz.U. 1998 nr 137 poz. 887ELI: DU/1998/887
Powołania w orzecznictwie i interpretacjach: 553 (sądy administracyjne: 486 · interpretacje podatkowe: 35 · Sąd Najwyższy: 32)
Spis przepisów
art. 21. Ustawa określa: 1) zasady podlegania ubezpieczeniom społecznym; 2) zasady ustalania skł…art. 31. Zadania z zakresu ubezpieczeń społecznych określone ustawą wykonują: 1) Zakład Ubezpiec…art. 4Użyte w ustawie określenia oznaczają: 1) ubezpieczeni – osoby fizyczne podlegające chociaż…art. 51. Ubezpieczenie społeczne rolników, jeżeli nie podlegają oni obowiązkowi ubezpieczeń społ…art. 61. Obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają, z zastrzeżeniem art. 8 i…art. 6a1. Obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają, z zastrzeżeniem art. 8 i…art. 6b1. Obowiązkowo ubezpieczeniu emerytalnemu podlegają, z zastrzeżeniem art. 8 i 9, osoby fiz…art. 6c1. Obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają, z zastrzeżeniem art. 8 i…art. 81. Za pracownika uważa się osobę pozostającą w stosunku pracy, z zastrzeżeniem ust. 2 i 2a…art. 91. Osoby, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 1, 3, 7b, 10, 20 i 21, spełniające jednocześn…art. 10Jeżeli okres dobrowolnego objęcia ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi przekracza 10 la…art. 111.17) Obowiązkowo ubezpieczeniu chorobowemu podlegają osoby wymienione w art. 6 ust. 1 pkt…art. 121. Obowiązkowo ubezpieczeniu wypadkowemu podlegają osoby podlegające ubezpieczeniom emeryt…art. 141. Objęcie dobrowolnie ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi albo chorobowym następuje o…art. 151. Wysokości składek na ubezpieczenia emerytalne, rentowe i chorobowe wyrażone są w formie…art. 161. Składki na ubezpieczenia emerytalne: 1) pracowników, 2) osób wykonujących pracę nakładc…art. 171.25) Składki na ubezpieczenia emerytalne, rentowe, wypadkowe oraz chorobowe za ubezpieczo…art. 17a1. Na wniosek płatnika składek prowadzącego działalność, o której mowa w art. 8 ust. 6 pkt…art. 17b1. Zwolnienie z opłacenia składek, o których mowa w art. 17a, przysługuje wyłącznie za jed…art. 181. Podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe ubezpieczonych wymienion…art. 18a1. Podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe ubezpieczonych, o któryc…art. 18bPodstawę wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne osób, o których mowa w art. 6b ust. 1…art. 18c1. Podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe ubezpieczonego, o którym…art. 18dPodstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe za miesiąc kalendarzowy obj…art. 191. Roczna podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe osób, o których m…art. 201. Podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe oraz ubezpieczenie wypadkowe stanow…art. 21Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określa, w drodze rozporządzenia, sz…art. 221. Stopy procentowe składek wynoszą: 1) 19,52 % podstawy wymiaru – na ubezpieczenie emeryt…art. 22a(uchylony)art. 231. Od nieopłaconych w terminie składek należne są od płatnika składek odsetki za zwłokę, n…art. 241. (utracił moc)34) 1a. W razie nieopłacenia składek lub opłacenia ich w zaniżonej wysokoś…art. 261. Zakład ma prawo do występowania z wnioskiem o założenie księgi wieczystej dla nieruchom…art. 271. Należności z tytułu składek są zabezpieczone ustawowym prawem zastawu na wszystkich będ…art. 281. Należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uw…art. 291. Ze względów gospodarczych lub innych przyczyn zasługujących na uwzględnienie Zakład moż…art. 30Do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje s…art. 31Do należności z tytułu składek stosuje się odpowiednio: art. 7a, art. 12, art. 26, art. 29…art. 321. Do składek na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń…art. 331. Zakład prowadzi: 1) konta ubezpieczonych, z których każde jest oznaczone numerem PESEL;…art. 341. Zakład zapewnia rzetelność i kompletność informacji gromadzonych na kontach ubezpieczon…art. 34a1. Zakład może wykonać obowiązek, o którym mowa w art. 13 ust. 1 i 2 rozporządzenia Parlam…art. 351. We wszystkich dokumentach związanych z ubezpieczeniami społecznymi, w tym z rozliczanie…art. 361. Każda osoba objęta obowiązkowo ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi podlega zgłoszen…art. 36a1. Ubezpieczenia emerytalne i rentowe w okresie zawieszenia wykonywania działalności gospo…art. 36b1. Osoby, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 5, będące przedsiębiorcami w rozumieniu ustaw…art. 36c1. Osoby niepodejmujące zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, o których mowa w art. 6c…art. 36d1. Płatnik składek składa wniosek, o którym mowa w art. 17a ust. 1, w miesiącu poprzedzają…art. 36e1. Zakład rozstrzyga o zwolnieniu z opłacenia składek, o których mowa w art. 17a, i inform…art. 371. (uchylony) 2. Organy właściwe do wydawania uprawnień na prowadzenie działalności pozaro…art. 381. W razie sporu dotyczącego obowiązku ubezpieczeń społecznych Zakład wydaje decyzję osobi…art. 38a1. Jeżeli w związku z przeprowadzonym postępowaniem wyjaśniającym lub kontrolą wykonywania…art. 391. Niepóźniej niż w terminie 4 miesięcy, licząc od daty powstania obowiązku, o którym mowa…art. 39a1. Począwszy od 2016 r., co cztery lata, w okresie od dnia 1 kwietnia do dnia 31 lipca, cz…art. 401. Na koncie ubezpieczonego ewidencjonuje się informacje o zwaloryzowanej wysokości składe…art. 40a1. W ramach konta ubezpieczonego Zakład prowadzi subkonto, na którym ewidencjonuje się inf…art. 40b1. W razie śmierci ubezpieczonego, który osiągnął wiek emerytalny i któremu do dnia śmierc…art. 40c1. Waloryzację kwot składek, środków, odsetek za zwłokę i opłaty prolongacyjnej, zewidencj…art. 40d1. Przy ustalaniu wysokości emerytury kwota składek, środków, odsetek za zwłokę i opłaty p…art. 40e1. Zwaloryzowane kwoty składek, środków, odsetek za zwłokę i opłaty prolongacyjnej, zewide…art. 40f(uchylony)art. 411. Płatnik składek przekazuje do Zakładu imienne raporty miesięczne, po upływie każdego mi…art. 41a1. Płatnik składek w każdym czasie może złożyć do Zakładu oświadczenie o zamiarze przekaza…art. 41bPłatnik składek przekazuje raport informacyjny za ubezpieczonego: 1) wraz z wyrejestrowani…art. 41c1. W przypadku, o którym mowa w art. 41b pkt 1, płatnik składek przekazuje ubezpieczonemu,…art. 41d1. Zakład informuje ubezpieczonego o przekazaniu przez płatnika składek raportu informacyj…art. 41e1. W przypadku stwierdzenia przez płatnika składek lub ubezpieczonego nieprawidłowości w r…art. 41f1. Złożenie raportów informacyjnych za ubezpieczonych, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt…art. 431. Płatnicy składek, z zastrzeżeniem ust. 5a–5d, są zobowiązani do złożenia druku – zgłosz…art. 43a1. Zgłoszenie płatnika składek, zmianę danych w zgłoszeniu płatnika składek, zgłoszenie wy…art. 43b1. Zakład generuje i przydziela numer rachunku składkowego dla płatnika składek niezwłoczn…art. 441. O zmianach danych wykazanych w zgłoszeniu, o którym mowa w art. 43, płatnik składek zaw…art. 451. Na koncie płatnika składek: 1) ewidencjonuje się dane identyfikacyjne, numery rachunków…art. 461. Płatnik składek jest obowiązany według zasad wynikających z przepisów ustawy obliczać,…art. 471. Płatnik składek przesyła w tym samym terminie deklarację rozliczeniową, imienne raporty…art. 47a1. Z zastrzeżeniem ust. 1a–3, płatnicy składek są obowiązani przekazywać zgłoszenia do ube…art. 47b1. Płatnik składek jest obowiązany założyć profil informacyjny w systemie teleinformatyczn…art. 47cPismo, które jest doręczane do Zakładu w postaci elektronicznej na profilu informacyjnym z…art. 481. Jeżeli płatnik składek nie złoży w terminie deklaracji rozliczeniowej, nie będąc z tego…art. 48a(uchylony)art. 48b1. Zakład może sporządzać z urzędu zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych, zgłoszenia wyrej…art. 48c1. Ubezpieczony ustalający podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe…art. 48d1. Deklaracji rozliczeniowej i imiennego raportu miesięcznego płatnik składek nie może zło…art. 491. Rada Ministrów określa, w drodze rozporządzenia: 1) kolejność zaliczania wpłat składek…art. 501. W terminie do dnia 31 sierpnia każdego roku Zakład jest zobowiązany udostępnić ubezpiec…art. 50aZakład Ubezpieczeń Społecznych i Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w formie elektr…art. 50bZakład może udostępniać ubezpieczonemu, o którym mowa w art. 50 ust. 1ha: 1) informacje do…art. 50cKasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego oraz podmioty zainteresowane mogą przekazywać do…art. 50d1. Zakład prowadzi w postaci elektronicznej ewidencję danych i informacji, o których mowa…art. 50eZakład jest administratorem w rozumieniu art. 4 pkt 7 rozporządzenia 2016/679 danych i inf…art. 50fDo danych i informacji, o których mowa w art. 50b, otrzymanych z Kasy Rolniczego Ubezpiecz…art. 511. Fundusz Ubezpieczeń Społecznych jest państwowym funduszem celowym, powołanym w celu rea…art. 521. Przychody FUS pochodzą: 1) ze składek na ubezpieczenia społeczne, niepodlegających prze…art. 531. W granicach określonych w ustawie budżetowej FUS może otrzymywać z budżetu państwa dota…art. 551. W ramach FUS wyodrębnia się fundusze: 1) emerytalny, z którego są finansowane wypłaty e…art. 561. (uchylony) 2. (uchylony) 3. (uchylony) Dziennik Ustaw – 74 – Poz. 199 4. Minister właśc…art. 57W ustawie budżetowej określa się corocznie kwotę wydatków na prewencję rentową w wysokości…art. 581. Dla ubezpieczenia emerytalnego tworzy się Fundusz Rezerwy Demograficznej. 2. FRD zasila…art. 591. Środki FRD mogą być wykorzystane wyłącznie na: 1) uzupełnienie wynikającego z przyczyn…art. 601. FRD posiada osobowość prawną. 2. Statut FRD nadaje minister właściwy do spraw zabezpiec…art. 611. Gospodarka finansowa FRD odbywa się na podstawie wieloletniej prognozy kroczącej dochod…art. 62FRD nie może zaciągać pożyczek lub kredytów. Budżet państwa gwarantuje wypłatę świadczeń e…art. 631. FRD lokuje swoje środki w celu osiągnięcia ich maksymalnego bezpieczeństwa i rentownośc…art. 641. Po zgromadzeniu przez FRD środków wyższych niż 250 000 tys. zł zarządzanie środkami FRD…art. 651. Żadnemu podmiotowi lub grupie podmiotów związanych, w rozumieniu przepisów o organizacj…art. 661. Zakład jest państwową jednostką organizacyjną i posiada osobowość prawną. Siedzibą Zakł…art. 66aZakład jest dostawcą usług płatniczych w rozumieniu art. 4 ust. 2 pkt 8 ustawy z dnia 19 s…art. 671. W skład Zakładu wchodzą: 1) centrala; 2) terenowe jednostki organizacyjne. 2. (uchylony…art. 681. Do zakresu działania Zakładu należy między innymi: 1) realizacja przepisów o ubezpiecze…art. 68a1. Do zakresu działania Zakładu należy prowadzenie punktu kontaktowego, o którym mowa w ro…art. 68b1.80) Certyfikat umożliwiający podpisywanie dokumentów elektronicznych z wykorzystaniem sp…art. 691. Do zakresu działania Zakładu należy także prowadzenie prewencji rentowej, obejmującej:…art. 701. Zakład sporządza dla każdego funduszu wymienionego w art. 55 ust. 1 pkt 1–4 prognozę sy…art. 711. Zakład wykonuje również zadania powierzone na podstawie innych ustaw. 2. Zakład może wy…art. 71a1. Zakład może przesyłać pisma i decyzje listem zwykłym. 2. W razie sporu ciężar dowodu do…art. 71b1. Zakład może pośredniczyć w przekazywaniu świadczeń zleconych przez zagraniczne instytuc…art. 72Organami Zakładu są: 1) Prezes Zakładu; 2) Zarząd, którego przewodniczącym jest z urzędu P…art. 731. Działalnością Zakładu kieruje Prezes Zakładu, który reprezentuje Zakład na zewnątrz. 2.…art. 73a1. Stanowisko Prezesa Zakładu może zajmować osoba, która: 1) posiada tytuł zawodowy magist…art. 741. Zarząd Zakładu składa się z Prezesa Zakładu oraz z 2–4 osób, powoływanych i odwoływanyc…art. 74a1. Nabór kandydatów do zatrudnienia na wolne stanowiska pracy w Zakładzie jest otwarty i k…art. 74bInformacje o kandydatach, którzy zgłosili się do naboru, stanowią informację publiczną w z…art. 74cTermin do składania dokumentów, określony w ogłoszeniu o naborze, nie może być krótszy niż…art. 74d1. Po upływie terminu do składania dokumentów określonego w ogłoszeniu o naborze niezwłocz…art. 74e1. Sporządza się protokół przeprowadzonego naboru kandydatów do zatrudnienia na wolne stan…art. 74f1. Informację o wyniku naboru upowszechnia się w terminie 14 dni od dnia zatrudnienia wybr…art. 74gJeżeli stosunek pracy osoby wyłonionej w drodze naboru ustał w ciągu 3 miesięcy od dnia na…art. 751. Rada Nadzorcza Zakładu jest powoływana przez Prezesa Rady Ministrów na pięcioletnią kad…art. 75aOrgany Zakładu współpracują z Szefem Krajowego Centrum Informacji Kryminalnych w zakresie…art. 761. Zakład uzyskuje przychody z: 1) odpisu z FUS obciążającego fundusze, o których mowa w a…art. 771. Zakład gospodaruje swoim mieniem oraz prowadzi samodzielną gospodarkę finansową w ramac…art. 77a1. Zakład może umarzać w całości albo w części, odraczać spłatę lub rozkładać na raty przy…art. 78Sprawozdanie finansowe Zakładu podlega badaniu i ogłoszeniu na zasadach określonych w prze…art. 791. Indywidualne dane zawarte na kontach ubezpieczonych i kontach płatników składek, a takż…art. 79aPracownicy Zakładu korzystają z ochrony przewidzianej w Kodeksie karnym dla funkcjonariusz…art. 79b1. Ilekroć odrębne przepisy przewidują nałożenie przez komornika sądowego lub organ egzeku…art. 80W celu ustalenia prawa do świadczeń oraz ich wysokości ubezpieczeni zobowiązani są do: 1)…art. 81Przepisu art. 80 nie stosuje się, jeżeli: 1) Zakład ma możliwości mniejszym nakładem niż u…art. 82W przypadku gdy ubezpieczony utrudnia możliwość wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy…art. 831. Zakład wydaje decyzje w zakresie indywidualnych spraw dotyczących w szczególności: 1) z…art. 83a1. Prawo lub zobowiązanie stwierdzone decyzją ostateczną Zakładu ulega ponownemu ustaleniu…art. 83b1. Jeżeli przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego przewidują wydanie postanowienia…art. 83c1. Dla postanowień, od których przysługuje zażalenie, wydanych przez kierownika terenowej…art. 83d1. Zakład wydaje interpretacje indywidualne, o których mowa w art. 34 ustawy z dnia 6 marc…art. 83e1. Wniosek o dokument, o którym mowa w art. 19 ust. 2 rozporządzenia Parlamentu Europejski…art. 83f1. Decyzje, postanowienia oraz inne pisma, sporządzone z wykorzystaniem systemu teleinform…art. 83g1. Zaświadczenia, decyzje oraz inne pisma w sprawie wydania zaświadczeń, o których mowa w…art. 841. Osoba, która pobrała nienależne świadczenie z ubezpieczeń społecznych, jest obowiązana…art. 851. Jeżeli Zakład – w terminach przewidzianych w przepisach określających zasady przyznawan…art. 85a1.94) Zadania, o których mowa w art. 68 ust. 1 pkt 5, są realizowane w terenowych jednostk…art. 85b1. Lekarze orzecznicy oraz osoby wykonujące samodzielny zawód medyczny realizują zadania n…art. 85c1. Osoba zainteresowana jest kierowana na badania przeprowadzane przez lekarza orzecznika,…art. 85d1. W ramach realizacji zadań, o których mowa w art. 68 ust. 1 pkt 5, lekarze orzecznicy or…art. 85e1. Orzeczenia, o których mowa w art. 85d ust. 1, zawierają: 1) datę wydania; 2) oznaczenie…art. 85f1. Od orzeczenia osobie zainteresowanej przysługuje sprzeciw, w terminie 14 dni od dnia do…art. 85g1. Jeżeli w wyniku kontroli, o której mowa w art. 85h ust. 3 pkt 1, zostanie stwierdzony b…art. 85h1. Zwierzchni nadzór, o którym mowa w art. 73 ust. 3 pkt 5, nad wydawaniem orzeczeń dla ce…art. 85i1. W celu realizacji zadań, o których mowa w art. 68 ust. 1 pkt 5, podmioty udzielające św…art. 85j1. Zadania związane z wydawaniem orzeczeń oraz kontrolą orzecznictwa o czasowej niezdolnoś…art. 861. Kontrolę wykonywania zadań i obowiązków w zakresie ubezpieczeń społecznych przez płatni…art. 871. W trakcie przeprowadzania kontroli inspektor kontroli Zakładu ma prawo: 1) badać wszelk…art. 881. Płatnicy składek są zobowiązani: 1) udostępnić wszelkie księgi, dokumenty i inne nośnik…art. 891. Inspektor kontroli Zakładu wszczyna kontrolę u płatnika składek po okazaniu legitymacji…art. 901. Czynności kontrolne prowadzone są w siedzibie płatnika składek oraz w miejscach prowadz…art. 911. Ustalenia kontroli opisuje się w protokole kontroli, który powinien zawierać: 1) oznacz…art. 91a(uchylony)art. 91bPrzepisy art. 87 ust. 1 pkt 1a, art. 88 ust. 1 pkt 1a i art. 89 ust. 5 stosuje się odpowie…art. 921. Inspektor kontroli Zakładu podlega wyłączeniu z udziału w kontroli w razie stwierdzenia…art. 92aDo kontroli płatnika składek będącego przedsiębiorcą stosuje się przepisy rozdziału 5 usta…art. 931. Inspektorem kontroli Zakładu może być pracownik Zakładu, który: 1) posiada wyłącznie ob…art. 941. Prezes Zakładu powołuje i odwołuje głównego inspektora kontroli Zakładu po zasięgnięciu…art. 961. Izby administracji skarbowej, urzędy skarbowe i urzędy celno-skarbowe są obowiązane prz…art. 97Rada Ministrów, w drodze rozporządzenia, określi szczegółowe zasady i tryb przeprowadzania…art. 981.96) Kto, jako płatnik składek albo osoba obowiązana do działania w imieniu płatnika: 1)…art. 1071. Płatnicy składek zobowiązani są dokonać imiennych zgłoszeń do ubezpieczeń społecznych w…art. 108Płatnicy składek na ubezpieczenia społeczne lub ubezpieczenie zdrowotne, którzy nie posiad…art. 109Składki na ubezpieczenie społeczne i zasiłki oraz zasiłki rodzinne i pielęgnacyjne należne…art. 1101. Płatnicy składek podwyższą ubezpieczonym, o których mowa w art. 16 ust. 1, przychód nal…art. 1111. Podział składki, o którym mowa w art. 22 ust. 3, jest obowiązkowy dla ubezpieczonych ur…art. 1121. Uruchomienie środków FRD może nastąpić niewcześniej niż w 2009 r. 2. W latach 2002 i 20…art. 112a1. Ubezpieczony, który w 2023 r. ustalał podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emeryta…art. 112b1. Marynarz zamieszkujący na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej może, na swój wniosek, z…art. 113Kadencja dotychczasowych rad nadzorczych Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, powołanych na po…art. 113a1. Do dnia powołania Prezesa Zakładu, o którym mowa w art. 73, jego funkcje sprawuje Preze…art. 113b1. Z dniem 1 stycznia 1999 r. wygasają akty powołania dyrektorów oddziałów Zakładu. 2. Oso…art. 113c1. Stroną stosunków pracy pracowników zatrudnionych w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych dz…art. 1141. Z dniem wejścia w życie ustawy majątek pozostający w zarządzie Zakładu, stanowiący włas…art. 1151. Zakład jest następcą prawnym działających do 1950 r. Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, u…art. 1161. Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, utworzony na podstawie ustawy, o której mowa w art. 12…art. 1171. Zakład przejmuje kolejowe jednostki organizacyjne właściwe do ustalenia i wypłaty świad…art. 118(uchylony) Art. 118a–121. (pominięte)art. 1221. Tracą moc: 1) ustawa z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpiecz…art. 123W sprawach uregulowanych ustawą stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjneg…art. 124Przepisy art. 50 ust. 1 w części dotyczącej informowania o danych zgromadzonych na koncie…Źródło: Internetowy System Aktów Prawnych — ISAP (isap.sejm.gov.pl), pozyskano 11.07.2026.
Legal AI