III CO 242/26

III CO 242/26 POSTANOWIENIE 6 marca 2026 r. Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Agnieszka Piotrowska na posiedzeniu niejawnym 6 marca 2026 r. w Warszawie w sprawie z powództwa C. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w P. przeciwko Bank spółce akcyjnej w W. o zapłatę, na skutek wystąpienia przez Sąd Rejonowy dla Warszawy-Woli w Warszawie postanowieniem z 17 lutego 2026 r., I C 646/26, o przekazanie do sądu równorzędnego, odmawia przekazania sprawy innemu Sądowi równorzędnemu. UZASADNIENIE Postanowieniem z 17 lutego 2026 r. Sąd Rejonowy dla Warszawy-Woli w Warszawie, w sprawie z powództwa C. sp. z o.o. z siedzibą w P. przeciwko Bank spółce akcyjnej z siedzibą w W. o zapłatę kwoty wynikającej z zastosowania sankcji kredytu darmowego, przedstawił Sądowi Najwyższemu tę sprawę w celu rozważenia przekazania jej do innego sądu rejonowego z uwagi na dobro wymiaru sprawiedliwości. W uzasadnieniu orzeczenia Sąd podniósł, że przedmiotowa sprawa została mu przekazana do rozpoznania, jak sądowi właściwemu ze względu na siedzibę pozwanego (art. 30 k.p.c.), postanowieniem Sądu Rejonowego Poznań - Nowe III CO 242/26 2 Miasto i Wilda w Poznaniu z 27 czerwca 2025 r. Postanowienie to zostało jednak wydane, zdaniem Sądu występującego, z naruszeniem art. 372 k.p.c. Powodowa spółka wniosła bowiem pozew do Sądu Rejonowego Poznań - Nowe Miasto i Wilda w Poznaniu, dokonując wyboru sądu, przed którym sprawa ma się toczyć i nie dopuściła się nadużycia prawa procesowego (art.41 k.p.c.). Sąd Rejonowy dla Warszawy-Woli w Warszawie stwierdził, że jest związany wskazanym wyżej postanowieniem z 27 czerwca 2025 r., ale jest ono błędne, stąd zadecydował o zwróceniu się do Sądu Najwyższego z wnioskiem opartym o art. 441 k.p.c. w celu rozważenia przekazania tej sprawy przez Sąd Najwyższy do rozpoznania przez Sąd Rejonowy Poznań - Nowe Miasto i Wilda w Poznaniu ze względu na dobro wymiaru sprawiedliwości. W ocenie Sądu występującego, rozpoznanie przez niego tej sprawy spowoduje naruszenie konstytucyjnego i konwencyjnego prawa powoda do rzetelnego procesu, którego jedną z gwarancji jest rozpoznanie sprawy przez właściwy sąd. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Artykuł 441 § 1 k.p.c. pozwala Sądowi Najwyższemu na przekazanie sprawy do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu, jeżeli wymaga tego dobro wymiaru sprawiedliwości, w szczególności wzgląd na społeczne postrzeganie sądu jako organu bezstronnego. Przepis ten ma charakter wyjątkowy i stanowi odstępstwo od konstytucyjnej zasady prawa do rozpoznania sprawy przez sąd właściwy (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP) oraz od ustawowych reguł właściwości określonych w art. 15-42 k.p.c. Z tego względu podlega wykładni ścisłej i nie może być stosowany w sposób prowadzący do obejścia ustawowych zasad właściwości ani zastępować środków prawnych służących kontroli czynności sądu, w tym postanowień o przekazaniu sprawy. Przesłanka „dobra wymiaru sprawiedliwości” ma charakter oceny i wiąże się z koniecznością zapewnienia rozpoznania sprawy w sposób bezstronny, w sprawiedliwym i rzetelnym postępowaniu, którego celem jest wydanie merytorycznie prawidłowego orzeczenia. Nie chodzi tylko o wewnętrzny aspekt bezstronności sądu, tj. subiektywną swobodę orzekania III CO 242/26 3 i związaną z nią zdolność sądu do obiektywnego rozpoznania sprawy, lecz także, na co akcent kładzie brzmienie art. 441 k.p.c., aspekt zewnętrzny, a zatem to, czy okoliczności sprawy mogą wytworzyć w opinii publicznej przekonanie o braku warunków do bezstronnego rozpoznania sprawy (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 29 stycznia 2026 r., III CO 1514/25 i z 12 grudnia 2025 r., III CO 1379/25). Nie jest to wartość samoistna, lecz instrumentalna - służy zapewnieniu rzetelnego procesu oraz ochronie zaufania do sądów. Nie może być utożsamiane ani z interesem stron, ani z dobrem organizacyjnym sądu, ani z samą sprawnością postępowania. Elementy te mogą być brane pod uwagę jedynie pomocniczo i nie mają charakteru dominującego. W orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazuje się, że przesłanka „dobra wymiaru sprawiedliwości” obejmuje sytuacje szczególne, w których rozpoznanie sprawy przez sąd właściwy jest obiektywnie niemożliwe albo mogłoby budzić uzasadnione wątpliwości co do jego bezstronności. Przesłanka „dobra wymiaru sprawiedliwości” przewidziana w art. 441 k.p.c. może zostać uznana za spełnioną jedynie wówczas, gdy sąd występujący wykaże istnienie konkretnych, obiektywnych i nieusuwalnych przeszkóld uniemożliwiających rozpoznanie sprawy przez sąd właściwy albo gdy zachodzą uzasadnione wątpliwości co do jego bezstronności w jakiejkolwiek obsadzie sędziów orzekających w tym sądzie. W pozostałych przypadkach ingerencja w ustawowe zasady właściwości sądu nie jest dopuszczalna (por. m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z 12 grudnia 2025 r., III CO 1379/25). Ze względu na argumenty wskazane przez Sąd Rejonowy dla Warszawy-Woli w Warszawie, uzasadniające wniosek o przekazanie sprawy przez Sąd Najwyższy innemu sądowi równorzędnemu z uwagi na dobro wymiaru sprawiedliwości należy wskazać, że art. 441 § 1 k.p.c. nie może być też wykorzystywany do korygowania ewentualnych uchybień procesowych w toku postępowania lub usuwania skutków prawomocnych rozstrzygnięć, ewentualnie zastępowania środków zaskarżenia. W szczególności przepis ten nie służy ponownemu badaniu prawidłowości postanowień o przekazaniu sprawy między III CO 242/26 4 sądami równorzędnymi, gdyż prowadziłoby to do obejścia art. 200 § 2 k.p.c. i naruszenia zasady związania sądu, któremu sprawę przekazano. Odwołanie się do art. 2 oraz art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, gwarantujących prawo do sądu i pewność prawa, nie zmienia zakresu zastosowania art. 441 § 1 k.p.c. Prawo do rozpoznania sprawy przez sąd właściwy ma charakter procesowy i jego realizacja podlega kontroli w drodze środków zaskarżenia. Nie może ono stanowić podstawy do pomijania skutków prawomocnego postanowienia o przekazaniu sprawy ani do korygowania zaniechać stron w zakresie korzystania z przysługujących im środków prawnych umożliwiających kontrolę zasadności przekazania sprawy pomiędzy sądami równorzędnymi. Przedstawione przez Sąd występujący wywody kwestionują, w istocie, zasadność postanowienia Sądu Rejonowego Poznań - Nowe Miasto i Wilda w Poznaniu z 27 czerwca 2025 r. o przekazaniu sprawy, w szczególności dokonaną przez ten Sąd wykładnię art. 371 k.p.c., co nie jest dopuszczalne ani skuteczne przy rozpoznawaniu przez Sąd Najwyższy wniosku na podstawie art.441 k.p.c., ponieważ ten ostatni przepis nie służy, jak to już akcentowano, korekcie jakichkolwiek decyzji procesowych. Instrumentem kontroli prawidłowości przekazania sprawy między sądami równorzędnymi w oparciu o art. 20Ó § I4 k.p.c. jest zażalenie zainteresowanej strony postępowania do sądu drugiej instancji (art. 391 § 1 pkt4 k.p.c.). W tym stanie rzeczy orzeczono, jak w sentencji. Agnieszka Piotrowska (A.D.) [SOP]