III CO 162/26

III CO 162/26 POSTANOWIENIE 6 marca 2026 r. Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Agnieszka Piotrowska na posiedzeniu niejawnym 6 marca 2026 r. w Warszawie w sprawie z powództwa H. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w P. przeciwko Bank spółce akcyjnej w W. o zapłatę, na skutek wystąpienia przez Sąd Rejonowy dla Warszawy-Woli w Warszawie postanowieniem z 26 września 2025 r., I C 2882/25, o przekazanie do sądu równorzędnego, odmawia przekazania sprawy sądowi równorzędnemu. UZASADNIENIE Postanowieniem z 26 września 2025 r. Sąd Rejonowy dla Warszawy-Woli w Warszawie, w sprawie z powództwa H. sp. z o.o. z siedzibą w P. przeciwko Bank spółce akcyjnej z siedzibą w W. o zapłatę kwoty wynikającej z zastosowania sankcji kredytu darmowego, przedstawił Sądowi Najwyższemu tę sprawę w celu rozważenia przekazania jej do innego sądu rejonowego z uwagi na dobro wymiaru sprawiedliwości. W uzasadnieniu orzeczenia Sąd podniósł, że przedmiotowa sprawa została mu przekazana do rozpoznania, jak sądowi właściwemu ze względu na siedzibę pozwanego (art. 30 k.p.c.), postanowieniem Sądu Rejonowego Poznań – Nowe Miasto i Wilda w Poznaniu z 3 czerwca 2025 r.. III CO 162/26 2 Sąd występujący wskazał jednakże, że w jego ocenie, sprawa została przekazana z naruszeniem art. 372 k.p.c. Powodowa Spółka, jako nabywca wierzytelności od kredytobiorcy, wytoczyła powództwo, dokonując wyboru sądu na podstawie art. 372 k.p.c. ze względu na swoją siedzibę w P., ujawnioną w Krajowym Rejestrze Sądowym. Sąd przekazujący z P. wadliwie ocenił, że art. 372 k.p.c. dotyczy wyłącznie sytuacji, w której powodem jest kredytobiorca - konsument, a nie nabywca wierzytelności od konsumenta. Sąd ten zakwestionował również siedzibę powódki ujawnioną w KRS, ponadto zarzucił, że powódka działała w złej wierze, wskazując fikcyjną siedzibę w celu uzyskania korzystniejszej właściwości miejscowej. Wobec wadliwości wiążącego go postanowienia o przekazaniu, Sąd Rejonowy dla Warszawy-Woli w Warszawie zdecydował o zwróceniu się do Sądu Najwyższego z wnioskiem opartym o art. 441 k.p.c. w celu rozważenia przekazania tej sprawy przez Sąd Najwyższy do rozpoznania Sądowi Rejonowemu Poznań – Nowe Miasto i Wilda w Poznaniu ze względu na dobro wymiaru sprawiedliwości, podnosząc argumenty konstytucyjne, związane z prawem strony do wyboru sądu. Wskazał także na możliwe długofalowe konsekwencje pozostawienia w mocy postanowienia o przekazaniu sprawy, w tym na liczbę podobnych spraw rozpoznawanych przez Sąd Rejonowy Poznań – Nowe Miasto i Wilda. W ocenie Sądu występującego, pozostawienie w mocy skutków przekazania sprawy naruszałoby dobro wymiaru sprawiedliwości, gdyż prowadziłoby do utrwalenia – jego zdaniem – błędnej praktyki sądu poznańskiego i pozbawienia strony prawa wyboru sądu. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Stosownie do art.441 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy może przekazać sprawę do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu z sądem występującym, jeżeli wymaga tego dobro wymiaru sprawiedliwości, w szczególności wzgląd na społeczne postrzeganie sądu jako organu bezstronnego. Przepis ten ma charakter wyjątkowy i stanowi odstępstwo od konstytucyjnej zasady prawa do rozpoznania sprawy przez sąd właściwy (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP) oraz od ustawowych reguł właściwości określonych w art. 15-42 k.p.c. Z tego względu podlega wykładni III CO 162/26 3 ścisłej i nie może być stosowany w sposób prowadzący do obejścia ustawowych zasad właściwości ani zastępować środków prawnych służących kontroli czynności sądu, w tym postanowień o przekazaniu sprawy. Przesłanka „dobra wymiaru sprawiedliwości” ma charakter oceny i wiąże się z koniecznością zapewnienia rozpoznania sprawy w sposób bezstronny, w sprawiedliwym i rzetelnym postępowaniu, którego celem jest wydanie merytorycznie prawidłowego orzeczenia. Nie chodzi tylko o wewnętrzny aspekt bezstronności sądu, tj. subiektywną swobodę orzekania i związaną z nią zdolność sądu do obiektywnego rozpoznania sprawy, lecz także, na co akcent kładzie brzmienie art. 441 k.p.c., aspekt zewnętrzny, a zatem to, czy okoliczności sprawy mogą wytworzyć w opinii publicznej przekonanie o braku warunków do bezstronnego rozpoznania sprawy (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 29 stycznia 2026 r., III CO 1514/25 i z 12 grudnia 2025 r., III CO 1379/25). Nie jest to wartość samoistna, lecz instrumentalna – służy zapewnieniu rzetelnego procesu oraz ochronie zaufania do sądów. Nie może być utożsamiane ani z interesem stron, z dobrem organizacyjnym sądu, ani z samą sprawnością postępowania. Elementy te mogą być brane pod uwagę jedynie pomocniczo i nie mają charakteru dominującego. W orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazuje się, że przesłanka „dobra wymiaru sprawiedliwości” obejmuje sytuacje szczególne, w których rozpoznanie sprawy przez sąd właściwy jest obiektywnie niemożliwe albo mogłoby budzić uzasadnione wątpliwości co do jego bezstronności. Przesłanka „dobra wymiaru sprawiedliwości” przewidziana w art. 441 k.p.c. może zostać uznana za spełnioną jedynie wówczas, gdy sąd występujący wykaże istnienie konkretnych, obiektywnych i nieusuwalnych przeszkód uniemożliwiających rozpoznanie sprawy przez sąd właściwy albo gdy zachodzą uzasadnione wątpliwości co do jego bezstronności w jakiejkolwiek obsadzie sędziów orzekających w tym sądzie. W pozostałych przypadkach ingerencja w ustawowe zasady właściwości sądu nie jest dopuszczalna (por. m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z 12 grudnia 2025 r., III CO 1379/25). Ze względu na argumenty wskazane przez Sąd Rejonowy dla Warszawy-Woli w Warszawie, należy wskazać, że art. 441 § 1 k.p.c. nie może być wykorzystywany do korygowania ewentualnych uchybień procesowych w toku postępowania, do usuwania skutków prawomocnych rozstrzygnięć, ewentualnie III CO 162/26 4 zastępowania środków zaskarżenia. W szczególności przepis ten nie służy ponownemu badaniu prawidłowości postanowień o przekazaniu sprawy między sądami równorzędnymi, gdyż prowadziłoby to do obejścia art. 200 § 2 k.p.c. i naruszenia zasady związania sądu, któremu sprawę przekazano. Odwołanie się do art. 2 oraz art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, gwarantujących prawo do sądu i pewność prawa, nie zmienia zakresu zastosowania art. 441 § 1 k.p.c. Prawo do rozpoznania sprawy przez sąd właściwy ma charakter procesowy i jego realizacja podlega kontroli w drodze środków zaskarżenia. Nie może ono stanowić podstawy do pomijania skutków prawomocnego postanowienia o przekazaniu sprawy ani do korygowania zaniechań stron w zakresie korzystania z przysługujących im środków prawnych umożliwiających kontrolę zasadności przekazania sprawy pomiędzy sądami równorzędnymi. Przedstawione przez Sąd występujący wywody kwestionują, w istocie, zasadność postanowienia Sądu Rejonowego Poznań – Nowe Miasto i Wilda w Poznaniu o przekazaniu sprawy, w szczególności dokonaną przez ten Sąd wykładnię art. 372 k.p.c., co nie jest dopuszczalne ani skuteczne przy rozpoznawaniu przez Sąd Najwyższy wniosku na podstawie art.441 k.p.c., ponieważ ten ostatni przepis nie służy, jak to już akcentowano, korekcie jakichkolwiek decyzji procesowych. Instrumentem kontroli prawidłowości przekazania sprawy między sądami równorzędnymi w oparciu o art. 200 § 14 k.p.c. jest zażalenie zainteresowanej strony postępowania do sądu drugiej instancji (art. 391 § 1 pkt 4 k.p.c.). W tym stanie rzeczy orzeczono, jak w sentencji. Agnieszka Piotrowska (A.D.) [SOP]