III UZP 56/85

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN A. Grymaszewski. Sędziowie SN: W. Myga, J. Myślicki (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy z udziałem prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, J. Szewczyka, w sprawie z wniosku Kazimierza S. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. o emeryturę po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gdańsku z siedzibą w Gdyni postanowieniem z dnia 25 października 1985 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 § 1 k.p.c.:"Czy uprawnienia do wcześniejszej emerytury przysługują nauczycielowi, który nie przepracował pełnych 20 lat w zawodzie nauczycielskim, lecz przepracował odpowiednią ilość lat w innym zatrudnieniu zaliczanym do pierwszej kategorii?"podjął następującą uchwałę:Do dwudziestu lat zatrudnienia w pierwszej kategorii, o jakich mowa w art. 88 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela (Dz. U. Nr 3, poz. 19 ze zm.), zalicza się wyłącznie okresy pracy nauczycieli, wychowawców i innych pracowników pedagogicznych wymienionych w art. 1 pkt 1-7 tej ustawy.Uzasadnienie faktycznePowołując się na art. 88 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela (Dz. U. Nr 3, poz. 19 ze zm.) Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. decyzją z dnia 21 sierpnia 1984 r. odmówił wnioskodawcy Kazimierzowi S., ur. 4 lutego 1931 r., prawa do emerytury.W uzasadnieniu decyzji zaznaczono, że wnioskodawca wprawdzie posiada trzydziestoletni okres zatrudnienia, jednakże jako nauczyciel przepracował tylko 8 lat w czasie od 1 sierpnia 1977 r. do 31 sierpnia 1984 r., zamiast ustawowo wymaganych dwudziestu lat.Od zatwierdzającego powyższą decyzję orzeczenia Rady Nadzorczej Oddziału ZUS z dnia 11 lipca 1985 r. wnioskodawca odwołał się do Sądu podnosząc, że przepracował 33 lata, w tym 23 lata w pierwszej kategorii zatrudnienia w takich zakładach, jak: Cukrownia Kruszwica, Janikowskie Zakłady Sodowe, Energomontaż Południe i innych.Sąd Wojewódzki w Gdańsku - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z siedzibą w Gdyni przedstawił Sądowi Najwyższemu w trybie art. 391 § 1 k.p.c. do rozstrzygnięcia pytanie prawne wymienione w sentencji niniejszej uchwały.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Artykuł 88 ust. 1 i ust. 3 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela przewiduje, że nauczyciele mający trzydziestoletni okres zatrudnienia, w tym 20 lat zatrudnienia pierwszej kategorii, nauczyciele zaś klas, szkół, placówek i zakładów specjalnych - dwudziestopięcioletni okres zatrudnienia w tym 20 lat zatrudnienia pierwszej kategorii w szkolnictwie specjalnym mogą - po rozwiązaniu na swój wniosek stosunku pracy - przejść na emeryturę. Uprawnienie to przysługuje od dnia 1 stycznia 1984 r.Cytowany przepis ma charakter szczególny w stosunku do art. 86 powołanej ustawy, który w zasadzie odsyła nauczycieli oraz członków ich rodzin w przedmiocie zaopatrzenia emerytalnego do systemu zaopatrzenia emerytalnego pracowników i ich rodzin, lecz jednocześnie postanawia, że nauczycieli, o których mowa w art. 1 pkt 1-7 ustawy, zalicza się do pracowników pierwszej kategorii zatrudnienia. W zakresie, w jakim to ostatnie postanowienie oraz dalsze przepisy ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. określają warunki, od spełnienia których uzależnione jest nabycie prawa do świadczeń emerytalno-rentowych przez nauczycieli, wyłączone są przepisy ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin.Zaliczonymi do pierwszej kategorii zatrudnienia w rozumieniu ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. są wymienieni w art. 1 pkt 1-7 nauczyciele, wychowawcy i inni pracownicy pedagogiczni, których rodzaj lub miejsce zatrudnienia zostały dokładnie w tym przepisie wyszczególnione. Ścisła konstrukcja przepisu nie zezwala na jego wykładnię rozszerzającą poprzez uwzględnienie również innego zatrudnienia, choćby w myśl odrębnych przepisów podlegało ono zaliczeniu do pierwszej kategorii zatrudnienia (obecnie do zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze).Trzeba też zaznaczyć, że art. 53 ust. 4 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.) kwestię uprawnień z tytułu szczególnego charakteru zatrudnienia nauczycieli (nauczycieli akademickich i innych pracowników naukowo-badawczych oraz pracowników naukowych) odsyła do odrębnych przepisów. W art. 55 tej ustawy zawarte jest upoważnienie dla Rady Ministrów do określenia w drodze rozporządzenia rodzaju prac lub stanowisk pracy oraz warunków, na jakich osobom wymienionym w art. 11 ust. 3 oraz w art. 53 ust. 2 i 3 tejże ustawy przysługuje prawo do emerytury oraz prawo do wzrostu emerytury lub renty.Na podstawie wymienionego upoważnienia wydane zostało rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego oraz wzrostu emerytur i rent inwalidzkich dla pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. Nr 8, poz. 43 ze zm.). Paragraf 15 rozporządzenia przewiduje, że nauczyciel, wychowawca lub inny pracownik pedagogiczny wykonujący pracę nauczycielską wymienioną w art. 1 pkt 1-7 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r., określoną w tej ustawie jako praca zaliczona do pierwszej kategorii zatrudnienia, nabywa prawo do emerytury na zasadach określonych w § 4 i jest uważany za wykonującego pracę w szczególnym charakterze. Nabycie więc prawa do emerytury na podstawie tego przepisu uzależnione zostało od dwóch podstawowych warunków: praca wykonywana przez nauczyciela powinna być określona w art. 1 pkt 1-7 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r., ponadto zaś praca taka w myśl ustawy powinna kwalifikować się do pierwszej kategorii zatrudnienia. Dopiero wtedy nauczyciel uważany jest w rozumieniu § 15 rozporządzenia za wykonującego pracę w szczególnym charakterze. Jak to już zaznaczono, nauczyciele, których uważa się za pracowników pierwszej kategorii zatrudnienia, zostali bliżej określeni w art. 86 wymienionej ustawy. W ten sposób, w obowiązującym stanie prawnym uregulowana została kwestia "odrębnych przepisów" określających uprawnienia nauczycieli z tytułu szczególnego charakteru ich zatrudnienia.Paragraf 15 wymienionego rozporządzenia nie przewiduje możliwości zaliczenia nauczycielom do okresów pracy w szczególnym charakterze jakichkolwiek innych okresów zatrudnienia, nawet uznanych w myśl rozporządzenia za wykonywane w szczególnym charakterze (lub w szczególnych warunkach).Przedstawione powyżej dwa tytuły prawne, mimo pewnych różnic w warunkach nabycia przez nauczycieli prawa do emerytury, za pierwszą kategorię zatrudnienia (pracę w szczególnym charakterze) uważają wyłącznie pracę nauczycieli, wychowawców i innych pracowników pedagogicznych wymienionych w art. 1 pkt 1-7 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r.Wobec powyższego należało udzielić odpowiedzi jak w sentencji.