WZP 1/88

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes Izby Wojskowej gen. bryg. K. Lipiński.Sędziowie: płk S. Dziubiński, płk J. Górski. płk J. Jeż, płk J. Juszczak, płk A. Kaszycki, płk H. Kmieciak, płk S. Kosmal (sprawozdawca), ppłk E. Matwijów, ppłk J. Medyk, ppłk S. Mendyka, ppłk E. Olczak, mjr W. Oziębło, płk B. Piechota, ppłk J. Steckiewicz, ppłk B. Szerszenowicz, płk E. Zawiłowski - z udziałem czasowo pełniącego obowiązki Naczelnego Prokuratora Wojskowego płka A. Suskiego.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu budzących wątpliwości zagadnień prawnych Izby Wojskowej Sądu Najwyższego - na podstawie art. 13 pkt 5 ustawy z dnia 20 września 1984 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. Nr 45, poz. 241) - w postanowieniu z dnia 2 grudnia 1987 r., w związku z rozpoznaniem wniesionej przez Prezesa Izby Wojskowej SN rewizji nadzwyczajnej na korzyść w sprawie Nelly O.B., Kazimierza Ż. i Romana P., wobec których prawomocnym postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 10 września 1986 r. w stadium śledztwa umorzono postępowanie karne na podstawie art. 4 ustawy z dnia 17 lipca 1986 r. o szczególnym postępowaniu wobec sprawców niektórych przestępstw (Dz. U. Nr 26, poz. 126) o czyn określony w art. 132 k.k., z jednoczesnym orzeczeniem na podstawie art. 2 ust. 3 tej ustawy przepadku przedmiotów, a mianowicie:"1. Czy od orzeczeń Sądu Najwyższego wydanych na podstawie art. 4 ustawy z dnia 17 lipca 1986 r. o szczególnym postępowaniu wobec sprawców niektórych przestępstw przysługuje rewizja nadzwyczajna, a jeśli tak - to czy wszystkim podmiotom uprawnionym do wnoszenia takiej rewizji na zasadach ogólnych, czy też tylko Prokuratorowi Generalnemu PRL?2. Czy w razie umorzenia postępowania przez Sąd Najwyższy na podstawie art. 4 cytowanej ustawy zastosowanie ma również art. 2 ust. 3 tej ustawy, tj. czy istnieje obowiązek orzekania przepadku narzędzi i innych określonych w tym przepisie przedmiotów?"zgodnie z art. 19 ust. 2 ustawy z dnia 20 września 1984 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. Nr 45, poz. 241)uchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktycznePrzedstawione przez powiększony skład Izby Wojskowej Sądu Najwyższego wątpliwości biorą się po pierwsze z tego, że występujący na rozprawie przed tym Sądem przedstawiciel Naczelnej Prokuratury Wojskowej zakwestionował możliwość zaskarżenia orzeczeń wydanych na podstawie art. 4 ustawy z dnia 17 lipca 1986 r. o szczególnym postępowaniu wobec sprawców niektórych przestępstw przede wszystkim z uwagi na wyjątkowy tryb postępowania w tego typu sprawach, a po wtóre z tego, że art. 4 tej ustawy nie zawiera w swojej treści żadnej wzmianki o konieczności lub tylko możliwości orzekania o przepadku narzędzi lub innych przedmiotów w wypadku umorzenia postępowania na podstawie tego przepisu.Uzasadnienie prawneUstosunkowując się do przedstawionych wątpliwości, Sąd Najwyższy stwierdził, co następuje:I. Orzeczenia o umorzeniu postępowania wydane na podstawie art. 4 ustawy z dnia 17 lipca 1986 r. o szczególnym postępowaniu wobec sprawców niektórych przestępstw stają się, jako kończące postępowanie i zapadłe przed Sądem Najwyższym, z chwilą ich wydania prawomocne.W takim zaś wypadku jednym ze środków mogących powodować wzruszenie owego orzeczenia może być rewizja nadzwyczajna. Zastosowaniu tej instytucji nie sprzeciwia się żaden z przepisów wspomnianej ustawy. Nie do pomyślenia jest także to, aby nie istniała możliwość naprawienia oczywiście wadliwych orzeczeń urastających w moc prawną li tylko z tego powodu, że wspomniana ustawa nie przewiduje instancyjnego toku załatwiania spraw umorzonych na podstawie art. 4 tej ustawy.Zważywszy, że rewizja nadzwyczajna stanowi swoisty środek pozainstancyjnego nadzoru judykacyjnego sprawowanego przez Sąd Najwyższy, a ustawa z dnia 17 lipca 1986 r. o szczególnym postępowaniu wobec sprawców niektórych przestępstw nie zawiera uregulowań w tym względzie wyjątkowych, brak podstaw, aby inicjatywność podmiotów uprawnionych do jej wnoszenia doznawała jakichkolwiek ograniczeń, na co wskazuje treść art. 15 wspomnianej ustawy.Z tego też względu wyrazić należy pogląd, że od orzeczeń wydanych przez Sąd Najwyższy na podstawie art. 4 ustawy z dnia 17 lipca 1986 r. o szczególnym postępowaniu wobec sprawców niektórych przestępstw przysługuje rewizja nadzwyczajna, która może być wniesiona przez wszystkie podmioty wymienione w art. 464 i 591 § 1 k.p.k.II. Przewidziany w art. 2 ust. 3 ustawy o szczególnym postępowaniu wobec sprawców niektórych przestępstw obowiązek orzekania przepadku narzędzi i innych przedmiotów. które służyły lub były przeznaczone do popełnienia przestępstwa, a także przedmiotów pochodzących bezpośrednio z przestępstwa, jak też przedmiotów, których posiadanie jest zabronione lub wymaga zezwolenia, dotyczy wypadków umorzenia postępowania w sprawach o przestępstwa wymienione w art. 1 cytowanej ustawy, z wyłączeniami określonymi w jej art. 2 ust. 4.Przepis ten nie został powtórzony ani w wypadku odnoszącym się do umorzenia postępowania na podstawie art. 4, ani też w wypadku odnoszącym się do umorzenia postępowania na podstawie art. 5 powołanej ustawy. Brak więc podstaw, aby w tych wypadkach mógł być stosowany choćby odpowiednio.Ilekroć bowiem ustawodawca w aktach prawnych podobnego typu wiązał umorzenie postępowania z obowiązkiem orzeczenia przepadku narzędzi lub przedmiotów - zawsze wyraźnie to wskazał (art. 2 ust. 3 i art. 5 ust. 4 dekretu z dnia 19 lipca 1977 r. o amnestii - Dz. U. Nr 24, poz. 102, art. 3 ust. 3 i art. 4 ust. 3 ustawy z dnia 21 lipca 1983 r. o amnestii - Dz. U. Nr 39, poz. 177 oraz art. 2 ust. 2 i art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 21 lipca 1984 r. o amnestii - Dz. U. Nr 36, poz, 126).Brak podstawy prawnej do obligatoryjnego przepadku narzędzi i innych przedmiotów pochodzących z przestępstwa albo mających związek z tym przestępstwem w razie umorzenia postępowania na podstawie art. 4 i 5 ustawy z dnia 17 lipca 1986 r. o szczególnym postępowaniu wobec sprawców niektórych przestępstw nie oznacza jednak braku możliwości orzeczenia o takim przepadku na podstawie innego przepisu prawa.Skoro uwzględnienie przez Sąd Najwyższy złożonego przez Prokuratora Generalnego PRL wniosku o umorzenie postępowania karnego na podstawie art. 4 wspomnianej ustawy wyłącza ukaranie sprawcy przestępstwa, to Sąd ten może rozważyć możliwość orzeczenia przepadku narzędzi i innych przedmiotów, np. na podstawie art. 104 k.k.Umorzenie postępowania na podstawie art. 4 i 5 ustawy z dnia 17 lipca 1986 r. o szczególnym postępowaniu wobec sprawców niektórych przestępstw, podobnie jak warunkowe umorzenie postępowania, zakłada przecież istnienie winy po stronie sprawcy.Jeżeli zatem z myśl art. 104 k.k. można orzec przepadek narzędzi i przedmiotów mających związek z przestępstwem w razie warunkowego umorzenia postępowania, to wyłączenie tej możliwości w razie umorzenia postępowania na podstawie art. 4 cytowanej ustawy byłoby rzeczą niezrozumiałą, tym bardziej że celem umorzenia postępowania na podstawie art. 4 tej ustawy jest tylko uwolnienie sprawcy od odpowiedzialności karnej za określony czyn, a nie pozostawienie mu środków umożliwiających korzystanie z owoców przestępstwa lub naruszenie porządku prawnego w przyszłości.