III PZP 10/86

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN S. Perestaj. Sędziowie SN: W. Myga (sprawozdawca), G. Szymańska.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, W. Bryndy, w sprawie z wniosku Zbigniewa S. przeciwko Kuratorium Oświaty i Wychowania Urzędu Miasta w Ł. o wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi postanowieniem zawartym w wyroku z dnia 3 grudnia 1985 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy rozwiązanie stosunku pracy z nauczycielem mianowanym podlega ograniczeniu w świetle przepisu art. 23 Karty Nauczyciela z dnia 26 stycznia 1982 r. (Dz. U. Nr 3, poz. 19), a jeżeli tak, to czy wadliwe rozwiązanie takiego stosunku daje nauczycielowi prawo do żądania wynagrodzenia za cały czas pozostawania bez pracy - na podstawie art. 57 § 2 k.p. w związku z art. 98 ust. 1 Karty Nauczyciela?"podjął następującą uchwałę:Nauczycielowi mianowanemu przywróconemu do pracy, wobec bezzasadnego rozwiązania stosunku pracy na podstawie art. 52 k.p., przysługuje wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy na zasadach określonych w art. 57 § 1 k.p.; jeżeli nauczyciel mianowany należy do osób wymienionych w art. 57 § 2 k.p., wynagrodzenie przysługuje mu za cały czas pozostawania bez pracy.Uzasadnienie faktyczneWnioskodawca był mianowanym nauczycielem języka polskiego w Zasadniczej Szkole Mechanicznej w Ł. Od dnia 2 września 1982 r. do dnia 1 września 1984 r. pracy nie wykonywał korzystając ze zwolnień lekarskich lub urlopu dla poratowania zdrowia i dnia 3 września 1984 r. powinien podjąć pracę. Mimo stawienia się do pracy w tym dniu ani dyrektor Szkoły Zasadniczej, ani Kuratorium w tym dniu ani w dniach następnych nie wskazali wnioskodawcy miejsca pracy.Dnia 27 września 1984 r. wręczono wnioskodawcy pismo Kuratorium z dnia 14 września 1984 r. o rozwiązaniu umowy o pracę (na podstawie art. 52 k.p. w związku z art. 98 karty nauczyciela) z dniem 1 września 1984 r.Terenowa Komisja Odwoławcza uznając, że rozwiązanie umowy o pracę nastąpiło z naruszeniem obowiązujących przepisów prawa, na podstawie art. 56 przywróciła wnioskodawcę do pracy i zgodnie z art. 57 § 2 k.p. przyznała mu wynagrodzenie za cały okres pozostawania bez pracy, uznając, że rozwiązanie umowy o pracę z wnioskodawcą podlegało ograniczeniu z mocy przepisu szczególnego, jakim jest Karta Nauczyciela z 1982 r.Wyrokiem częściowym z dnia 3 grudnia 1985 r. Sąd Wojewódzki oddalił odwołanie strony pozwanej w części dotyczącej przywrócenia wnioskodawcy do pracy uznając, że brak było podstaw do przypisania wnioskodawcy ciężkiego naruszenia podstawowych obowiązków pracowniczych, a powołanie się na przepis art. 52 k.p. było błędne, gdyż nie ma on zastosowania do nauczycieli mianowanych.W części dotyczącej prawa do wynagrodzenia za okres pozostawania bez pracy Sąd Wojewódzki przedstawił Sądowi Najwyższemu pytanie prawne sprecyzowane na wstępie.W uzasadnieniu pytania prawnego Sąd Wojewódzki wyraził pogląd, że Karta Nauczyciela z 1982 r. w sposób kompleksowy reguluje tryb i warunki rozwiązania stosunku pracy i rozwiązanie stosunku pracy z nauczycielem mianowanym na podstawie art. 52 k.p. jest niedopuszczalne. Niedopuszczalność rozwiązania stosunku pracy na podstawie art. 52 k.p. może wskazywać na szczególną ochronę stosunku pracy nauczycieli w rozumieniu art. 57 § 2 k.p., który - z mocy art. 98 ust. 1 Karty Nauczyciela, wobec braku w Karcie regulacji zakresu uprawnień nauczyciela mianowanego w przypadku wadliwego rozwiązania stosunku pracy - stanowiłby podstawę do przyznania nauczycielowi wynagrodzenia za cały okres pozostawania bez pracy na skutek wadliwego rozwiązania stosunku pracy.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (Dz. U. Nr 3, poz. 19 ze zm.) w sposób pełny w art. 23 i 26 uregulowała sposoby rozwiązania lub ustania stosunku pracy nauczyciela mianowanego i w tym zakresie nie mają zastosowania przepisy kodeksu pracy. Na tle art. 64 i 66 k.p. pogląd taki wyraził Sąd Najwyższy w dwóch uchwałach (zasadach prawnych) - z dnia 3 czerwca 1983 r. (OSNCP 1983, z. 11, poz. 169) i z dnia 29 września 1984 r. (OSNCP 1985, z. 2-3, poz. 20).Stosunek pracy nauczyciela mianowanego nie może być także rozwiązany na podstawie art. 52 k.p. Wprawdzie Karta Nauczyciela nie przewiduje możliwości rozwiązania stosunku pracy z nauczycielem mianowanym bez wypowiedzenia z jego winy, co mogłoby uzasadniać twierdzenie, że art. 52 k.p. w związku z art. 98 ust. 1 Karty Nauczyciela ma zastosowanie do nauczycieli mianowanych, ale takie stanowisko byłoby nieuzasadnione, skoro w przypadku dopuszczenia się przez nauczyciela np. ciężkiego naruszenia podstawowych obowiązków powinno być wszczęte postępowanie dyscyplinarne (art. 75 ust. 1 Karty Nauczyciela), w którym można wymierzyć karę (art. 76 ust. 1 pkt 3 i 4 Karty Nauczyciela) powodującą wygaśnięcie stosunku pracy (art. 26 ust. 1 pkt 1 i 2 tej Karty). Chociaż więc Karta Nauczyciela nie przewiduje wprost możliwości rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy nauczyciela mianowanego, to jednak reguluje ustanie stosunku pracy z przyczyn określonych w art. 52 k.p., co czyni niedopuszczalnym stosowanie art. 52 k.p. w świetle art. 98 ust. 1 Karty Nauczyciela do nauczyciela mianowanego.Karta Nauczyciela nie zawiera natomiast przepisów regulujących uprawnienia nauczyciela mianowanego w przypadku wadliwego (nieuzasadnionego lub sprzecznego z prawem) rozwiązania stosunku pracy i w tym zakresie z mocy art. 98 ust. 1 tej Karty mają w pełni zastosowanie przepisy kodeksu pracy.Kodeks pracy ustanowił bezwzględną skuteczność czynności dotyczących rozwiązania stosunku pracy, chociażby np. wypowiedzenia umowy o pracę dokonano ustnie (art. 30 § 3 k.p.) lub z naruszeniem trybu współdziałania z zakładową organizacją związkową (art. 38 k.p.). Rozwiązanie umowy o pracę przez zakład pracy jest jednak skuteczne do chwili wzruszenia go orzeczeniem wydanym w postępowaniu wszczętym na wniosek pracownika (art. 44, 56, 67 k.p.).O zakresie świadczeń w przypadku wadliwego rozwiązania umowy o pracę przez zakład pracy decyduje sposób jej rozwiązania. Jeżeli umowę rozwiązano za wypowiedzeniem, pracownikowi przywróconemu do pracy przysługuje wynagrodzenie za okres nie dłuższy niż 2 miesiące (art. 47 § 1 k.p.), a gdy rozwiązanie (ustanie) umowy o pracę miało skutek natychmiastowy, przywróconemu pracownikowi przysługuje wynagrodzenie maksymalne za okres 3 miesięcy (art. 57 § 1 k.p. i art. 67 k.p.). Jeśli jednak umowę o pracę rozwiązano z pracownikiem chronionym, w przypadku przywrócenia do pracy przysługuje mu wynagrodzenie za cały okres pozostawania bez pracy (art. 47 § 1 zdanie 2 i art. 57 § 2 k.p.).Stosując powyższe zasady kodeksu pracy do nauczycieli mianowanych na podstawie art. 98 ust. 1 Karty Nauczyciela należy stwierdzić, że w przypadku wadliwego rozwiązania umowy o pracę za wypowiedzeniem (art. 23 ust. 1 pkt 5 i ust. 4 Karty Nauczyciela) nauczycielowi przywróconemu do pracy będą przysługiwały roszczenia określone w art. 47 § 1 k.p., a w przypadku wadliwego wygaśnięcia stosunku pracy (art. 16 ust. 1 Karty Nauczyciela) nauczycielowi mianowanemu przywróconemu do pracy będą przysługiwały roszczenia określone w art. 57 w związku z art. 67 k.p.Nieuzasadnione lub sprzeczne z prawem rozwiązanie stosunku pracy z nauczycielem mianowanym uprawnia go do dochodzenia na podstawie przepisów kodeksu pracy takich świadczeń, jakie przysługują osobie zatrudnionej na podstawie umowy o pracę. Jeżeli więc organ uprawniony do mianowania nauczyciela bezzasadnie uzna wygaśnięcie stosunku pracy mimo braku przesłanek (np. brak prawomocnego ukarania), to nauczyciel mianowany przywrócony do pracy może otrzymać wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy nie dłuższy niż 3 miesiące (art. 57 § 1 w związku z art. 67 k.p.). Taka sama sytuacja wystąpi wtedy, gdy organ rozwiązujący stosunek pracy z nauczycielem mianowanym wskaże wadliwą (błędną) podstawę prawną, lub rozwiąże stosunek pracy w sposób prawem (przepisami Karty Nauczyciela) nie przewidziany. Natychmiastowe rozwiązanie stosunku pracy z nauczycielem mianowanym w sposób Kartą Nauczyciela nie przewidziany stanowi jedynie podstawę do uznania, że stosunek pracy został rozwiązany sprzecznie z prawem. Nie może to jednak prowadzić do wniosku, że rozwiązanie stosunku pracy z nauczycielem mianowanym "podlega ograniczeniu z mocy przepisu szczególnego" w rozumieniu art. 57 § 2 k.p.Przepis art. 57 § 2 k.p. (tak jak art. 47 § 1 zdanie drugie k.p.) gwarantuje prawo do wynagrodzenia za cały okres pozostawania bez pracy pracownikowi ze względu na jego cechy podmiotowe (np. pracownica w ciąży, zakładowy społeczny inspektor pracy itp.). Takie samo znaczenie ma odesłanie w art. 57 § 2 k.p. do "ograniczeń z mocy przepisu szczególnego" (np. inwalidzi wojenni).Odmienny pogląd prowadziłby do równego traktowania w zakresie uprawnień do wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy np. nauczycielki ciężarnej i nauczyciela nie wymienionego w art. 57 § 2 k.p. Byłaby to jednak wykładnia przepisów kodeksu pracy sprzeczna z art. 7 k.p., którego przepisy zmierzały do ograniczenia zakresu roszczeń za okres pozostawania bez pracy z tytułu wadliwego rozwiązania stosunku pracy, czyniąc wyłom od tej zasady w stosunku do pracowników, którzy ze względu na szczególną ich sytuację (ciąża) lub pełnioną funkcję (społeczny inspektor pracy) zasługują na większą ochronę.Z powyższych względów na przedstawione pytanie należało udzielić odpowiedzi jak w uchwale.