III PZP 4/86

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN A. Filcek (sprawozdawca). Sędziowie SN: B. Błachowska, K. Michaluk.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, J. Szewczyka, w sprawie z wniosku Piotra A. przeciwko Przedsiębiorstwu Usług Budowlano-Remontowych Państwowych Gospodarstw Rolnych w N. o ekwiwalent po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie postanowieniem z dnia 30 grudnia 1985 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy były pracownik Państwowego Przedsiębiorstwa Usług Budowlano-Remontowych PGR N., po przejściu na emeryturę zachował uprawnienie do deputatów przewidzianych układem zbiorowym pracy dla państwowych przedsiębiorstw rolnych w sytuacji, gdy na skutek wprowadzenia nowego systemu wynagradzania zaprzestano tych wypłat w stosunku do pracowników nadal zatrudnionych w tym przedsiębiorstwie?"podjął następującą uchwałę:Wprowadzenie w przedsiębiorstwie usług budowlano-remontowych PGR zakładowego systemu wynagradzania, w którym odstąpiono od stosowania deputatów i innych świadczeń w naturze dla pracowników oraz ekwiwalentów pieniężnych za nie, nie pozbawia prawa do tych świadczeń byłych pracowników przedsiębiorstwa, którzy przeszli na emeryturę lub rentę, wynikającego z § 11 załącznika nr 2 do układu zbiorowego pracy z dnia 24 grudnia 1974 r. dla państwowych przedsiębiorstw rolnych.Uzasadnienie faktycznePrzedstawione Sądowi Najwyższemu pytanie prawne powstało w sprawie, w której powód, będący emerytem - był pracownikiem pozwanego przedsiębiorstwa, dochodził na podstawie § 11 załącznika nr 2 do układu zbiorowego pracy z dnia 24 grudnia 1974 r. dla państwowych przedsiębiorstw rolnych ekwiwalentu za niekorzystanie z należnych mu deputatów i świadczeń w naturze, w postaci bezpłatnego korzystania z mieszkania, użytkowania działki 5-arowej lub otrzymania bezpłatnie 5 kwintali ziemniaków oraz 1 litra mleka dziennie, w łącznej kwocie 1000 zł miesięcznie za okres od 1 stycznia 1985 r.Sąd Rejonowy - Sąd Pracy w Lublinie wyrokiem z dnia 23 października 1985 r. uwzględnił powództwo, jako uzasadnione w świetle powołanego wyżej postanowienia § 11 załącznika nr 2 do układu zbiorowego pracy dla państwowych przedsiębiorstw rolnych i zasądził na rzecz powoda kwotę 10.000 zł tytułem dochodzonego ekwiwalentu za okres od 1 stycznia do 31 października 1985 r. Sąd Rejonowy nie podzielił stanowiska strony pozwanej, że wymieniony układ zbiorowy przestał obowiązywać w pozwanym przedsiębiorstwie na podstawie art. 23 ust. 1 zakładowego porozumienia płacowego, gdyż porozumienie to dotyczy wyłącznie pracowników, nie obejmuje zaś emerytów i rencistów, którzy zachowują prawo do świadczeń przewidzianych w powołanym § 11 załącznika nr 2 do u.z.p.Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie rozpoznając sprawę na skutek rewizji pozwanego przedsiębiorstwa przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozpatrzenia sformułowane w sentencji niniejszej uchwały, a budzące poważne wątpliwości, pytanie prawne. W uzasadnieniu postanowienia zawierającego to pytanie Sąd Wojewódzki wyjaśnił, że wątpliwość wynika stąd, iż wprawdzie zakładowe porozumienie płacowe obejmuje tylko pracowników, a nie emerytów i rencistów, jednakże wskutek pozbawienia pracownika - w tym porozumieniu - prawa do deputatów i innych świadczeń w naturze lub ekwiwalentów za nie, emeryci i renciści znaleźliby się w lepszej sytuacji od osób świadczących pracę.Uzasadnienie prawneUdzielając odpowiedzi na przedstawione pytanie prawne Sąd Najwyższy rozważył, co następuje:Trafnie wskazuje Sąd Rejonowy w uzasadnieniu swego wyroku, że już z samej treści porozumienia z dnia 6 grudnia 1984 r. zawartego między pozwanym przedsiębiorstwem a związkiem zawodowym jego pracowników w sprawie wprowadzenia zakładowego systemu wynagrodzeń, a w szczególności art. 1 i 23 ust. 1 tegoż porozumienia, wynika, że dotyczy ono pracowników, a zatem osób aktualnie zatrudnionych, nie zaś emerytów i rencistów.Artykuł 23 ust. 1 porozumienia zatem stanowiący, że do pracowników objętych porozumieniem się stosuje się m.in. układu zbiorowego pracy dla państwowych przedsiębiorstw rolnych, nie może być rozumiany w sposób reprezentowany przez stronę pozwaną, że obejmuje on również emerytów i rencistów.Nie byłoby to możliwe nawet w sytuacji, gdyby art. 23 ust. 1 porozumienia expressis verbis wymieniał obok pracowników również emerytów i rencistów, a to dlatego, że zgodnie z art. 20 ustawy z dnia 26 stycznia 1984 r. o zasadach tworzenia zakładowych systemów wynagradzania (Dz. U. Nr 5, poz. 25) porozumienie o wprowadzeniu zakładowego systemu wynagradzania zastępuje m.in. odpowiednie postanowienie układów zbiorowych pracy tylko w zakresie określonym w ustawie. Ustawa zaś określa ten zakres zarówno pod względem przedmiotowym, mianowicie w odniesieniu tylko do wyszczególnionych w ustawie składników wynagrodzenia, jak i podmiotowym. W świetle zaś art. 5 porozumienie określa zasady wynagradzania pracowników zakładu pracy. Potwierdzają to dalsze przepisy ustawy dotyczące określonych składników wynagrodzenia pracowników za świadczoną przez nich pracę. Również zatem art. 19 ust. 2 ustawy stanowiący, że porozumienie może odstąpić w całości lub części od stosowania deputatów i innych świadczeń w naturze lub ekwiwalentów za nie, odnosi się tylko do pracowników, nie zaś do emerytów i rencistów. Przepis ten stanowiąc ponadto, że uzyskane w ten sposób środki przeznacza się na wzrost wynagrodzeń pracowników związanych z wynikami pracy, obala obawę Sądu, że pracownicy wskutek zniesienia deputatów i innych świadczeń w naturze mogą znaleźć się w gorszej sytuacji od emerytów i rencistów w razie utrzymania dla nich powyższych świadczeń. Pracownicy per saldo nie tracą, skoro środki uzyskane z odstąpienia od stosowania deputatów i innych świadczeń w naturze przeznaczone zostają na wzrost ich wynagrodzeń związanych z wynikami pracy. Natomiast przyjęcie, że zakładowe porozumienie płacowe o zniesieniu powyższych świadczeń dotyczy również emerytów i rencistów oznaczałoby, wobec braku odpowiedniej kompensaty utraconych świadczeń, ich ewidentne pokrzywdzenie, co rozumie również pozwane przedsiębiorstwo podejmując prawnie nieuzasadnione próby przerzucenia ciężaru spornych świadczeń dla emerytów i rencistów na Skarb Państwa lub Zakład Ubezpieczeń Społecznych.Powyższe względy uzasadniają udzielenie na przedstawione pytanie prawne odpowiedzi sprecyzowanej w sentencji niniejszej uchwały. W jej kierunku wypowiedział się także prokurator Prokuratury Generalnej PRL.