III PZP 1/86

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes SN T. Szymanek. Sędziowie SN: B. Błachowska, A. Filcek (autor uzasadnienia), M. Rafacz-Krzyżanowska (sprawozdawca), S. Perestaj, F. Rusek, Z. Stypułkowska.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, S. Trautsolta, po rozpoznaniu wniosku Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych skierowanego przez Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego na podstawie art. 18 ust. 3 ustawy o Sądzie Najwyższym pod rozpoznanie składu siedmiu sędziów Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego o podjęcie uchwały zawierającej odpowiedź na następujące pytanie prawne:"1. Czy pracownikom zakładów pracy, wykonującym prace budowlano-montażowe lub projektowe w kopalniach lub na rzecz kopalń skalnych surowców drogowych, nie objętych rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 30 grudnia 1981 r. w sprawie szczególnych przywilejów dla pracowników górnictwa - Karta Górnika (Dz. U. z 1982 r. Nr 2, poz. 13), przysługują uprawnienia przewidziane tą Kartą?2. Czy uprawnienia przewidziane Kartą Górnika przysługują wszystkim pracownikom zakładów wykonujących prace budowlano-montażowe lub projektowe w kopalniach lub na rzecz kopalń skalnych surowców drogowych, objętych rozporządzeniem powołanym w pytaniu 1, oraz niezależnie od rozmiaru tych prac?"podjął następującą uchwałę i postanowił nadać jej moc zasady prawnej:Pracownikom zakładów pracy wykonujących prace budowlano-montażowe lub projektowe na rzecz kopalń skalnych surowców drogowych przysługują uprawnienia przewidziane rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 30 grudnia 1981 r. w sprawie szczególnych przywilejów dla pracowników górnictwa - Karta Górnika (Dz. U. z 1982 r. Nr 2, poz. 13), jeżeli wykonują prace na rzecz kopalń wymienionych w § 2 ust. 1 pkt 1 powołanego rozporządzenia.Uzasadnienie faktycznePrzedstawione składowi siedmiu sędziów Sądu Najwyższego zagadnienia prawne dotyczą wykładni § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 grudnia 1981 r. w sprawie szczególnych przywilejów dla pracowników górnictwa - Karta Górnika (Dz. U. z 1982 r. Nr 2, poz. 13), którego brzmienie jest następujące:"1. Uprawnienia przewidziane w rozporządzeniu przysługują pracownikom:1) kopalń: węgla kamiennego i brunatnego, piasku podsadzkowego, soli kamiennej, rud, kruszców, glinki ogniotrwałej, glin szlachetnych, barytów, anhydrytów, kaolitów, magnezytów, gipsów, dolomitów, kwarcytów i siarki,2) przedsiębiorstw wykonujących roboty górnicze w kopalniach wymienionych w pkt 1,3) ratownictwa górniczego,4) miernictwa górniczego,5) górniczego wykonawstwa budowlano-montażowego,6) górniczego zaopatrzenia, zbytu i transportu,7) bezpośrednio nadzorującym prace jednostek organizacyjnych, o których mowa w pkt 1-5, zatrudnionym na stanowiskach określonych przez właściwego ministra w porozumieniu z Ministrem Pracy, Płac i Spraw Socjalnych.2. Uprawnienia przewidziane w rozporządzeniu, w zakresie określonym w dalszych przepisach, przysługują również pracownikom:1) inspekcyjno-technicznym urzędów górniczych,2) przemysłu maszyn górniczych,3) górniczego zaplecza naukowo-badawczego i projektowego,4) szkół górniczych.3. Prezes Rady Ministrów może określić inne jednostki organizacyjne, do których stosuje się przepisy rozporządzenia, oraz ustalić zakres stosowania tych przepisów".Zagadnienie sprowadza się w pierwszej kolejności do kwestii, czy pracownikom wymienionym w ust. 1 pkt 5 oraz ust. 2 pkt 3 cytowanego § 2 rozporządzenia uprawnienia przewidziane w Karcie Górnika przysługują tylko wtedy, gdy wykonują prace na rzecz kopalń skalnych surowców drogowych określonych w ust. 2 pkt 1 cytowanego paragrafu, czyli kopalń dolomitów i kwarcytów, czy też kopalń również innych skalnych surowców drogowych (np. granitu, bazaltu).Gramatyczna wykładnia wskazanych przepisów w porównaniu z § 2 ust. 1 pkt 2 prowadzić może do poglądu, że pracownikom górniczego wykonawstwa budowlano-montażowego oraz górniczego zaplecza projektowego przysługują uprawnienia z Karty Górnika bez względu na to, czy pracują na rzecz kopalń surowców wymienionych w ust. 1 pkt 1, skoro wyraźne odwołanie się do tego przepisu zawarte jest jedynie w ust. 1 pkt 2, w pozostałych zaś punktach zarówno ustępu 1, jak i 2 § 2 nie ma takiego odniesienia.Taka jednak wykładnia oznaczałaby, że pracownicy wykonawstwa budowlano-montażowego i zaplecza projektowanego byliby w lepszej sytuacji niż pracownicy kopalń, gdyż korzystaliby z uprawnień przewidzianych w Karcie Górnika, choćby wykonywali prace na rzecz kopalń surowców nie wymienionych w § 2 ust. 1 Karty, podczas gdy pracownicy zatrudnieni bezpośrednio w kopalniach korzystaliby z tych uprawnień tylko wtedy, gdy przedmiotem wydobycia przez kopalnie byłyby surowce określone w tym przepisie. Takie zaś rozwiązanie byłoby sprzeczne z celem Karty Górnika, która w pierwszej kolejności wyróżnia pracowników kopalń.Dlatego też rozwiązania poszukiwać należy we właściwym tłumaczeniu przymiotnika "górniczego", użytego w przepisach § 2 ust. 1 pkt 3-6 oraz ust. 2 pkt 1-4 Karty Górnika. Z § 2 ust. 1 pkt 1 tejże Karty wynika, że obejmuje ona nie wszystkich pracowników "górnictwa" w rozumieniu przepisów dekretu z dnia 6 maja 1953 r. - Prawo górnicze (Dz. U. z 1978 r. Nr 4, poz. 12), ale tylko górnictwa surowców wyszczególnionych w tym przepisie, zatem również w odniesieniu do wymienionych w § 2 ust. 1 pkt 3-6 i ust. 2 pkt 1-4 Karty Górnika pracowników innych zakładów pracy niż kopalnie wykonujących prace służebne na rzecz kopalń lub do pracowników wykonujących takie prace uznać należy, że nie chodzi o zakłady lub pracowników pracujących na rzecz górnictwa w rozumieniu prawa górniczego, ale na rzecz górnictwa surowców określonych w § 2 ust. 1 pkt 1 Karty Górnika.Skoro zatem pracownicy zatrudnieni bezpośrednio w kopalniach innych surowców drogowych niż wymienione w przepisie dolomity i kwarcyty nie są objęci Kartą Górnika, a ich szczególne przywileje uregulowane są w uchwale nr 270 Rady Ministrów z dnia 27 grudnia 1982 r. w sprawie szczególnych przywilejów dla pracowników górnictwa skalnego, to tym bardziej nie mogą być uznani za objętych tą Kartą pracownicy górniczego wykonawstwa budowlano-montażowego lub górniczego zaplecza projektowego, wykonujący prace na rzecz kopalń innych skalnych surowców drogowych niż dolomity i kwarcyty.Kolejnym zagadnieniem wymagającym wyjaśnienia jest kwestia, czy uprawnienia z Karty Górnika przysługują wszystkim pracownikom zakładów wykonujących prace budowlano-montażowe lub projektowe w kopalniach lub na rzecz kopalń skalnych surowców drogowych wymienionych w § 1 ust. 1 pkt 1 Karty (czyli dolomitów i kwarcytów) oraz niezależnie od rozmiaru tych prac, które świadczone są zarówno na rzecz kopalń tych surowców, jak i kopalń innych skalnych surowców drogowych.Wątpliwości w powyższym zakresie wynikają w szczególności z niejednolitości sformułowań użytych w poszczególnych punktach § 2 ust. 1 i 2 Karty Górnika.O ile nie ulega wątpliwości, że punkty 1 i 2 ust. 1 oraz pkt 4 ust. 2 § 2 odnoszą się do wszystkich pracowników wymienionych w tych punktach zakładów pracy (kopalń, przedsiębiorstw, szkół górniczych), a pkt 7 ust. 1 i pkt 1 ust. 2 § 2 tylko do niektórych pracowników zatrudnionych na określonych stanowiskach lub przy określonych pracach, o tyle sformułowania pozostałych punktów obu wymienionych ustępów, a wśród nich pkt 5 ust. 1 i pkt 3 ust. 2 odnoszących się do pracowników, objętych drugim z przedstawionych Sądowi Najwyższemu pytań, nie są jednoznaczne. Zdaniem Sądu Najwyższego, odnoszą się one również do zakładów pracy trudniących się wykonawstwem budowlano-montażowym oraz zakładów pracy stanowiących zaplecze naukowo-badawcze i projektowe budownictwa, a nie wyłącznie do pracowników wykonujących bezpośrednio prace budowlano-montażowe lub projektowe. Za takim stanowiskiem przemawia treść ust. 3 § 2 Karty Górnika, w którym upoważniono Prezesa Rady Ministrów do określenia innych jednostek organizacyjnych (niż wskazane w poprzednich ustępach), do których będą miały zastosowanie przepisy Karty Górnika. Uznać zatem należy, że w ust. 1 i 2 wymienione są w zasadzie jednostki organizacyjne, określone zaś stanowiska czy rodzaje prac tylko wtedy, gdy wynika to jednoznacznie z treści przepisu.Skoro zaś nie budzi wątpliwości, że w kopalniach surowców wymienionych w § 2 pkt 1 Karty Górnika oraz w przedsiębiorstwach wykonujących roboty górnicze w tych kopalniach (§ 2 ust. 1 pkt 2) uprawnieniami z Karty Górnika objęci są wszyscy pracownicy bez względu na ciężar i znaczenie ich pracy - chyba że dalsze przepisy Karty uzależniają niektóre uprawnienia od spełnienia dodatkowych warunków (jak np. § 9 ust. 1 pkt 1 odnoszący się do pracowników górnictwa zatrudnionych pod ziemią) - to, wobec braku wyłączeń czy dodatkowych warunków w Karcie Górnika, również wszyscy pracownicy zakładów pracy wykonujących prace budowlano-montażowe lub projektowe na rzecz kopalń skalnych surowców drogowych wymienionych w § 2 ust. 1 pkt 1 Karty Górnika objęci są uprawnieniami przewidzianymi w tej Karcie.Karta nie zawiera żadnych wymagań, które uzależniałyby przewidziane w niej uprawnienia od rozmiaru prac świadczonych na rzecz kopalń surowców wymienionych w § 2 ust. 1 pkt 1, w sytuacji gdy określony górniczy zakład wykonawstwa budowlano-montażowego lub zakład projektowy świadczy prace nie tylko na rzecz kopalń tych surowców, lecz również na rzecz kopalń innych skalnych surowców drogowych, wobec czego okoliczność ta nie ma prawnego znaczenia dla uprawnień pracowników. Gdy normodawca chciał takie ograniczenie wprowadzić, czynił to w sposób wyraźny, na co wskazuje np. § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego oraz wzrostu emerytur i rent inwalidzkich dla pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. Nr 8, poz. 43 ze zm.), według którego to przepisu za podstawę do świadczeń przewidzianych dla tych pracowników przyjmuje się okresy, w których praca w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wykonywana jest stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy.Z powyższych względów Sąd Najwyższy na przedstawione zagadnienie prawne udzielił odpowiedzi sformułowanej w sentencji uchwały.