III PZP 33/87

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN B. Błachowska. Sędziowie SN: J. Bała (sprawozdawca), M. Sadowski.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, M. Bojarskiej, w sprawie z powództwa Eugeniusza R., Ryszarda D., Heleny W., Bogdana W. i Joanny S. przeciwko Kopalni Węgla Kamiennego (...) w B. o wynagrodzenie po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach postanowieniem z dnia 13 maja 1987 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy w stosunku do pracowników górnictwa zatrudnionych na powierzchni, lecz nie w ruchu zakładu górniczego ani też przy pracach związanych z zabezpieczeniem tego ruchu oraz administracyjno-biurowych, mogą mieć zastosowanie przepisy o czasie pracy określone w ustępie 4 § 12 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 grudnia 1981 r. w sprawie szczególnych przywilejów dla pracowników górnictwa (Dz. U. z 1982 r. Nr 2, poz. 13)?"podjął następującą uchwałę:Dla pracowników Kopalni Węgla Kamiennego (...) w B. wykonujących faktycznie pracę w oddziale techniczno-gospodarczym przy Szpitalu Górniczym w B. oprócz niedziel i innych dni ustawowo wolnych od pracy wszystkie soboty są dodatkowymi dniami wolnymi od pracy, a czas pracy tych pracowników wynosi 8 godzin na dobę i 40 godzin na tydzień (§ 11 i 12 ust. 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 grudnia 1981 r. w sprawie szczególnych przywilejów dla pracowników górnictwa - Karta Górnika - Dz. U. z 1982 r. Nr 2, poz. 13).Uzasadnienie faktycznePowodowie domagali się ustalenia, że obowiązuje ich 5-dniowy tydzień pracy, a ponadto iż za pracę w soboty szczegółowo wymienione w pozwie przysługuje im wynagrodzenie jak za pracę w godzinach nadliczbowych.Pozwana Kopalnia Węgla Kamiennego (...) w B. wniosła o oddalenie powództwa podnosząc, że powodowie - zatrudnieni w oddziale techniczno-gospodarczym przy Szpitalu Górniczym w B. - mimo iż są pracownikami Kopalni, nie należą do żadnej z grup pracowników, o jakich mowa w § 12 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 grudnia 1981 r. w sprawie szczegółowych przywilejów dla pracowników górnictwa - Karta Górnika (Dz. U. z 1982 r. Nr 2, poz. 13), a zatem obowiązuje ich 42-godzinny tydzień pracy.Sąd Rejonowy - Sąd Pracy w Bytomiu wyrokiem z dnia 30 grudnia 1986 r. powództwo oddalił. Sąd ustalił, że do powodów jako pracowników górnictwa zatrudnionych w dziale techniczno-gospodarczym przy Szpitalu Górniczym w B. nie mają zastosowania przepisy o czasie pracy zawarte w Karcie Górnika ani przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 grudnia 1985 r. w sprawie czasu pracy w uspołecznionych zakładach pracy w latach 1986-1989 (Dz. U. Nr 59, poz. 299). W tej sytuacji - zdaniem Sądu - można byłoby wyprowadzić wniosek, że czas pracy powodów wynosi - zgodnie z art. 129 § 1 k.p. - 46 godzin tygodniowo. Takie rozwiązanie jednak byłoby krzywdzące dla powodów i dlatego Sąd uznał, że powodów, tak jak innych pracowników gospodarki uspołecznionej, obowiązuje 42-godzinny tydzień pracy.Przy rozpoznawaniu rewizji powodów od powyższego wyroku Sądowi Wojewódzkiemu - Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach nasunęło się - przytoczone na wstępie, budzące poważne wątpliwości - zagadnienie prawne, które Sąd ten przedstawił do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:W sprawie nie budzi wątpliwości, że powodowie są pracownikami górnictwa, o jakich mowa w § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 grudnia 1981 r. w sprawie szczególnych przywilejów dla pracowników górnictwa - Karta Górnika (Dz. U. z 1982 r. Nr 2, poz. 13), gdyż są pracownikami Kopalni Węgla Kamiennego, mimo iż faktycznie wykonują pracę w oddziale techniczno-gospodarczym przy Szpitalu Górniczym w B. W stosunku zaś do wszystkich pracowników górnictwa zostały wyłączone przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 grudnia 1985 r. w sprawie czasu pracy w uspołecznionych zakładach pracy w latach 1986-1988 oraz zmian niektórych przepisów o czasie pracy (Dz. U. Nr 59, poz. 299), co wyraźnie wynika z § 22 pkt 1 tegoż rozporządzenia. Takie wyłączenie przepisów tego rozporządzenia w stosunku do pracowników górnictwa wynika stąd, że Karta Górnika została wydana m.in. na podstawie delegacji zawartej w art. 129 § 2 k.p. i samodzielnie reguluje czas pracy pracowników górnictwa objętych tą Kartą. Zgodnie z § 11 Karty Górnika dla pracowników zatrudnionych w kopalniach głębinowych, oprócz niedziel i innych dni ustawowo wolnych od pracy, wszystkie soboty są dodatkowymi dniami wolnymi od pracy. Z przepisu tego jednoznacznie wynika, że górnik może być zobowiązany tylko do świadczenia pracy maksymalnie przez pięć dni w tygodniu (od poniedziałku do piątku), a pracę w sobotę, niedzielę i święta może podjąć tylko dobrowolnie. W przepisie tym nie został wprawdzie określony dobowy ani tygodniowy czas pracy, lecz w takiej sytuacji ma oczywiście zastosowanie art. 129 § 1 k.p., zgodnie z którym czas pracy nie może przekraczać 8 godzin na dobę.Przy uwzględnieniu zaś pięciodniowego tygodnia pracy wynikającego z § 11 Karty Górnika czas pracy powodów nie może przekraczać 40 godzin na tydzień.Przytoczone na wstępie budzące poważne wątpliwości zagadnienie prawne wynika - zdaniem Sądu Wojewódzkiego - stąd, że w § 12 Karty Górnika został szczegółowo uregulowany czas pracy pracowników kopalń w zależności od rodzaju pracy od 7,5 godziny na dobę i 37,5 godziny na tydzień do 8 godzin na dobę i 40 godzin na tydzień - przy pięciodniowym tygodniu pracy z dalszym skróceniem tego czasu pracy przewidzianym w ust. 2 i 3 § 12 Karty Górnika, przy czym w przepisie tym nie zostali expressis verbis wymienieni pracownicy działalności nieprzemysłowej, pracujący faktycznie poza terenem kopalni. Brak jednak wyszczególnienia w tym przepisie tej ostatniej grupy pracowników nie pozwala na przyjęcie, że ich czas pracy może wynosić więcej niż 40 godzin na tydzień. Niezależnie bowiem od przytoczonej wcześniej argumentacji podkreślić należy, że gdyby ustawodawca miał taki zamiar, dałby temu wyraz w odpowiednim unormowaniu podobnym do zawartego w § 4 poprzednio obowiązującego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 lutego 1981 r. w sprawie czasu pracy oraz zasad i trybu udzielania dodatkowych dni wolnych od pracy pracownikom górnictwa głębinowego w 1981 r. (Dz. U. Nr 6, poz. 24). Zgodnie z tym przepisem czas pracy pozostałych pracowników zatrudnionych w kopalniach głębinowych poza określonymi w § 2 i 3, a w szczególności pracowników działalności nieprzemysłowej, pracujących poza terenem kopalni głębinowej wynosi średnio 42 godziny na tydzień. Brak analogicznego uregulowania w Karcie Górnika jest konsekwencją wprowadzenia dopiero w § 11 tej Karty generalnej zasady, że dla wszystkich pracowników zatrudnionych w kopalniach głębinowych wszystkie soboty są dodatkowymi dniami wolnymi od pracy. W poprzednio zaś obowiązującym rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 26 lutego 1981 r. pięciodniowy tydzień pracy obowiązywał tylko niektórych pracowników zatrudnionych w górnictwie, szczegółowo wymienionych w tym rozporządzeniu.W tej sytuacji należy przyjąć, że w stosunku do powodów świadczących faktycznie usługi na rzecz Szpitala Górniczego w B., a więc będących pracownikami "działalności nieprzemysłowej", ma zastosowanie przepis § 12 ust. 4 Karty Górnika, gdy w istocie są pracownikami administracyjnymi, o których mowa w tym przepisie. W myśl zaś tego przepisu czas pracy pracowników administracyjnych wynosi 8 godzin na dobę i 40 godzin na tydzień, przy pięciodniowym tygodniu pracy.Za taką wykładnią omawianego przepisu przemawia także okoliczność, że ustawodawca uregulował jednakowo czas pracy pracowników "administracyjnych" oraz pracowników "biurowych".Z wymienionych względów, mając na uwadze stan faktyczny sprawy, w której powstało przedstawione zagadnienie prawne, Sąd Najwyższy rozstrzygnął je jak w sentencji uchwały.