III PZP 13/86

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes SN T. Szymanek. Sędziowie SN: E. Brzeziński, W. Myga (sprawozdawca), Z. Stypułkowska, A. Szczurzewski, J. Wasilewski, Z. Zaziemski.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, J. Szewczyka, po rozpoznaniu wniosku Ogólnopolskiego Porozumienia Związków Zawodowych, skierowanego przez Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego na podstawie art. 18 ust. 3 ustawy o Sądzie Najwyższym pod rozpoznanie składu siedmiu sędziów Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego o podjęcie uchwały zawierającej odpowiedź na następujące pytanie prawne:"Czy decyzja kierownika zakładu pracy podjęta na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 21 lipca 1983 r. o szczególnej regulacji prawnej w okresie przezwyciężania kryzysu społeczno-ekonomicznego oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 39, poz. 176 ze zm.) przed dniem 1 stycznia 1986 r. o przedłużeniu okresu wypowiedzenia umowy o pracę i powodująca, że okres wypowiedzenia może skończyć się w 1986 r., jest aktem legalnym i skutecznym, skoro w omawianej ustawie nie znalazł się żaden przepis, który rozciągałby skutki działania tej ustawy poza termin jej obowiązywania, czyli po dniu 31 grudnia 1985 r.?"podjął następującą uchwałę:W przypadku wypowiedzenia umowy o pracę przez pracownika okres wypowiedzenia mógł być - pod rządami ustawy z dnia 21 lipca 1983 r. o szczególnej regulacji prawnej w okresie przezwyciężania kryzysu społeczno-ekonomicznego oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 39, poz. 176 ze zm.) przedłużony przez kierownika zakładu pracy maksymalnie do dnia 31 grudnia 1985 r. Świadczenie przez pracownika pracy po tej dacie i upływie ustawowego okresu wypowiedzenia oznacza zawarcie umowy na czas określony do dnia wskazanego przez kierownika zakładu pracy w decyzji o przedłużeniu okresu wypowiedzenia.Uzasadnienie faktyczneUstawa z dnia 21 lipca 1983 r. o szczególnej regulacji prawnej w okresie przezwyciężania kryzysu społeczno-gospodarczego oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 39, poz. 176 ze zm.) zawiera trzy rozdziały: przepisy obowiązujące w okresie przezwyciężania kryzysu społeczno-ekonomicznego, zmiany w przepisach obowiązujących, przepisy przejściowe i końcowe.Artykuł 2 ust. 1 zamieszczony w rozdziale I stanowi, że "w razie wypowiedzenia stosunku pracy przez pracownika zakładu pracy określonego w wykazie, o którym mowa w art. 6 ust. 1, kierownik zakładu pracy ze względu na szczególne potrzeby tego zakładu może przedłużyć okres wypowiedzenia ponad termin wynikający z przepisów prawa pracy, nie więcej jednak niż o 6 miesięcy". Z przepisu tego wynika, że nie wprowadził on dłuższych okresów wypowiedzenia w stosunku do okresów określonych w art. 36 k.p., lecz upoważnił tylko kierowników zakładów pracy, określonych w art. 6, do przedłużenia w drodze jednostkowych decyzji okresu wypowiedzenia - ze względu na szczególne potrzeby - maksymalnie o 6 miesięcy, w przypadku wypowiedzenia umowy o pracę przez pracownika.Artykuł 19, który kończy rozdział I, w ust. 1 stanowi, że przepisy art. 1-18 obowiązują w okresie do dnia 31 grudnia 1985 r. Poza wskazanym art. 19 ust. 1 omawiana ustawa, mimo posiadania przepisów przejściowych i końcowych, nie zawiera jakiejkolwiek normy międzyczasowej odnoszącej się do art. 1-18, która w sposób jednoznaczny wyjaśniałaby zagadnienie przedstawione w pytaniu prawnym.Brak jest natomiast podstaw do poszukiwania odpowiedzi na przedstawione pytanie w przepisach ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Przepisy wprowadzające kodeks pracy (Dz. U. Nr 24, poz. 142), w tym w art. XIII tej ustawy, które odnoszą się wyłącznie do stosunków pracy nawiązanych przed dniem wejścia w życie przepisów kodeksu pracy. Tym bardziej brak jest podstaw do stosowania przepisów wprowadzających kodeks cywilny.Odpowiedzi zatem na przedstawione pytanie prawne należy poszukiwać w samej ustawie z dnia 21 lipca 1983 r.Przepisy rozdziału I ustawy z dnia 21 lipca 1983 r., jak wynika z samego tytułu, są przepisami szczególnymi, które obowiązywały w konkretnie określonym przedziale czasu - do dnia 31 grudnia 1985 r. Są to przepisy o charakterze szczególnym, które należy wykładać ściśle.Ścisła wykładnia przepisów szczególnych art. 1-18 prowadzi do wniosku, że zarówno czynności prawne, jak i skutki tych czynności muszą mieścić się w ramach czasowych określonych art. 19 ust. 1, tj. do dnia 31 grudnia 1985 r.W konsekwencji, skoro przedłużenie okresu wypowiedzenia na podstawie przepisu art. 2 ust. 1 mogło nastąpić tylko w drodze indywidualnej decyzji kierownika zakładu pracy (a nie z mocy prawa), to należy uznać, że zarówno decyzja o przedłużeniu okresu wypowiedzenia mogła być podjęta przed dniem 31 grudnia 1985 r., jak i przedłużenie okresu wypowiedzenia było dopuszczalne tylko na czas obowiązywania ustawy, tj. do dnia 31 grudnia 1985 r.Odmienny wniosek sprowadzający się do przyjęcia, że w okresie do dnia 31 grudnia 1985 r. wystarczało podjęcie decyzji o przedłużeniu wypowiedzenia, a skutki jej mogą wystąpić po tym dniu, musiałby znaleźć odzwierciedlenie w pozytywnym przepisie prawa. Gdyby taka była wola ustawodawcy, to w ustawie z dnia 21 lipca 1983 r. powinien być zamieszczony przepis odpowiadający treściowo art. 19 ustawy z dnia 12 grudnia 1982 r. o szczególnej regulacji prawnej w okresie zawieszenia stanu wojennego (Dz. U. Nr 41, poz. 273), który stanowił: "Decyzje oraz inne indywidualne rozstrzygnięcia prawne, wydane na podstawie przepisów obowiązujących w czasie stanu wojennego, zachowują moc prawną na zasadach ogólnych"; a który m.in. utrzymywał w mocy dokonane w okresie stanu wojennego wyznaczenie na inne stanowisko osoby zatrudnionej w zakładzie zmilitaryzowanym (art. 197 i 198 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej - jedn. tekst: Dz. U. z 1984 r. Nr 7, poz. 31).Stanowisko przyjęte w uchwale jest zgodne z regułą interpretacyjną zawartą w art. 7 k.p. Jeśli w interesie Państwa Ludowego było przedłużenie okresu wypowiedzenia w czasie przezwyciężania kryzysu społeczno-ekonomicznego oznaczonego do dnia 31 grudnia 1985 r., to należy wnioskować, że po tym dniu nie zachodziła potrzeba stosowania przedłużonego okresu wypowiedzenia nawet w zakładach pracy ważnych dla gospodarki narodowej, chociażby w tym okresie nie osiągnięto zakładanego celu. Jeśliby taka potrzeba jednak nadal zachodziła, zasady praworządności socjalistycznej wymagałyby, aby ustawodawca wyraził swoją wolę w odpowiednim akcie prawnym.Dopuszczalność przedłużenia okresu wypowiedzenia na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 21 lipca 1983 r. maksymalnie do dnia 31 grudnia 1985 r. powoduje, że przedłużenie okresu wypowiedzenia po dniu 1 stycznia 1986 r. było niewiążące dla pracownika i uprawniało go do zaprzestania wykonywania pracy po dniu 31 grudnia 1985 r. także wtedy, gdy najpóźniej z tym dniem upłynął ustawowy okres wypowiedzenia z art. 36 § 1 k.p. Jeżeli natomiast umowa o pracę została wypowiedziana przez pracownika przed dniem 31 grudnia 1985 r., a okres wypowiedzenia upływał po dniu 1 stycznia 1986 r., umowa o pracę uległa rozwiązaniu z upływem ustawowego okresu wypowiedzenia z art. 36 § 1 k.p. przypadającego po dniu 31 grudnia 1985 r.W powyższych sytuacjach, po upływie okresów wypowiedzenia, pracownik był uprawniony do zaniechania wykonywania pracy, a zaniechanie wykonywania pracy nie mogło być ocenione przez zakład pracy jako porzucenie pracy (art. 65 k.p.), chociażby nie upłynął jeszcze okres przedłużonego przez dyrektora zakładu okresu wypowiedzenia.W przypadku podjęcia przed dniem 31 grudnia 1985 r. przez kierownika zakładu pracy decyzji o przedłużeniu okresu wypowiedzenia umowy o pracę i dalszego wykonywania przez pracownika pracy po dniu 1 stycznia 1986 r. i po upływie ustawowego okresu wypowiedzenia (art. 36 § 1 k.p.) należy uznać, że w decyzji kierownika zakładu pracy o przedłużeniu okresu wypowiedzenia zawarta była oferta zawarcia umowy o pracę na czas określony do dnia wskazanego w decyzji (art. 66 § 1 k.c. w związku z art. 300 k.p.), która została przyjęta przez pracownika przez przystąpienie do jej wykonania, tj. wykonywania pracy po upływie ustawowego okresu wypowiedzenia (art. 70 k.c. w związku z art. 300 k.p.). Taka umowa o pracę na czas określony ulega (lub ulegnie) rozwiązaniu po upływie okresu wskazanego przez kierownika zakładu pracy w decyzji o przedłużeniu okresu wypowiedzenia (art. 30 § 1 pkt 4 k.p.), a wcześniej za porozumieniem stron lub bez zachowania okresu wypowiedzenia (art. 30 § 1 i 3 k.p.). Samowolne zaniechanie wykonywania pracy przez pracownika, po uprzednim przyjęciu zaproponowanych warunków zatrudnienia na czas określony, stanowi porzucenie pracy.