III UZP 8/86

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes SN T. Szymanek. Sędziowie SN: A. Filcek, W. Myga, J. Myślicki (sprawozdawca), S. Perestaj, A. Szczurzewski, S. Szymańska.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, S. Trautsolta, po rozpoznaniu wniosku Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, skierowanego przez Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego na podstawie art. 18 ust. 3 ustawy o Sądzie Najwyższym pod rozpoznanie składu siedmiu sędziów Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego o podjęcie uchwały zawierającej odpowiedź na następujące pytanie prawne:"Czy 20-letnie okresy zatrudnienia nauczycieli pierwszej kategorii przewidziane w art. 88 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela (Dz. U. Nr 3, poz. 19 ze zm.), jako jeden z warunków przejścia na emeryturę, w wymiarze czasu pracy nie niższym niż połowa obowiązującego wymiaru zajęć, podlegają uwzględnieniu przy ustalaniu okresu zatrudnienia w szczególnym charakterze?"podjął następującą uchwałę i postanowił nadać jej moc zasady prawnej:Nauczycielom wymienionym w art. 1 pkt 1-5 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela (Dz. U. Nr 3, poz. 19 ze zm.) zalicza się do dwudziestoletniego okresu zatrudnienia przewidzianego w art. 88 ust. 1 wymienionej ustawy także okresy zatrudnienia w wymiarze nie niższym niż połowa obowiązującego wymiaru zajęć.Uzasadnienie faktyczneArtykuł 88 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela postanawia, że nauczyciele mający trzydziestoletni okres zatrudnienia, w tym 20 lat zatrudnienia pierwszej kategorii, zaś nauczyciele klas szkół, placówek i zakładów specjalnych - dwudziestopięcioletni okres zatrudnienia, w tym 20 lat zatrudnienia pierwszej kategorii w szkolnictwie specjalnym, mogą - po rozwiązaniu na swój wniosek stosunku pracy - przejść na emeryturę.Przepis ten wiąże się przedmiotowo z art. 86 ustawy, w myśl którego nauczyciele oraz członkowie ich rodzin mają prawo do zaopatrzenia emerytalnego określonego w przepisach o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin, z uwzględnieniem przepisów niniejszej ustawy, przy czym nauczycieli, o których mowa w art. 1 pkt 1-7, zalicza się do pracowników pierwszej kategorii zatrudnienia według terminologii przyjętej w art. 53 ust. 4 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin, nauczycieli dotychczas zaliczonych do pierwszej kategorii zatrudnienia uważa się za zatrudnionych w szczególnym charakterze. Artykuł 86 zawiera dwa unormowania. Jedno nadało w zakresie uprawnień emerytalnych nauczycieli przepisom ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. charakter szczególny, drugie zaś ustaliło zakres przedmiotowy osób zaliczonych do pierwszej kategorii zatrudnienia (uznanych za zatrudnionych w szczególnym charakterze), gdyż zostali nim objęci nauczyciele wymienieni w art. 1 pkt 1-7 ustawy i jednocześnie w tym ostatnim przepisie ustawodawca określił rodzaj ich miejsca zatrudnienia, w którym zajmują stanowiska wymagające kwalifikacji pedagogicznych. Można wśród nich rozgraniczyć dwie podstawowe grupy takich pracowników, tj. nauczycieli, wychowawców i innych pracowników pedagogicznych zatrudnionych w jednostkach organizacyjnych, o których mowa w pkt 1-5, a ponadto nauczycieli wymienionych w pkt 6-7 art. 1 ustawy, zatrudnionych w organach administracji państwowej, w organizacjach politycznych i społecznych oraz w związkach zawodowych.Zgodnie z art. 97 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. do nauczycieli zatrudnionych w wymiarze niższym niż połowa obowiązującego wymiaru zajęć nie mają zastosowania przepisy art. 52, 54-62, 71, 72 oraz 86-91. Treść tego przepisu jednoznacznie wskazuje, że - w zakresie objętym pytaniem prawnym - zaliczeniu do pierwszej kategorii zatrudnienia (uznaniu za zatrudnionych w szczególnym charakterze) nie podlegają wyłącznie nauczyciele zatrudnieni w wymiarze niższym niż połowa obowiązującego wymiaru zajęć. To unormowanie nie pozostaje w sprzeczności z zasadą wynikającą z § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego oraz wzrostu emerytur i rent inwalidzkich dla pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. Nr 8, poz. 43 ze zm.). Przepis ten przewiduje, że okresami pracy uzasadniającymi prawo do świadczeń w wysokości i na zasadach określonych w rozporządzeniu, są okresy, w których praca w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy, obowiązującym na danym stanowisku pracy. Rozporządzenie wydane zostało na podstawie delegacji zawartej w art. 55 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.). Przepis art. 53 ust. 4 tej ustawy przewiduje, że uprawnienia z tytułu szczególnego charakteru zatrudnienia nauczycieli, nauczycieli akademickich i innych pracowników naukowo-badawczych oraz pracowników naukowych regulują odrębne przepisy. Cytowana ustawa nie uchyliła jednak art. 97 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r., wobec czego przepis ten nie może być pominięty przy ocenie uprawnień nauczycieli określonych w art. 88 ust. 1 tej ustawy.Natomiast w odmienny sposób reguluje uprawnienia nauczycieli, wychowawców i innych pracowników pedagogicznych wykonujących pracę nauczycielską - wymienioną w art. 1 pkt 1-7 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - przepis § 15 wymienionego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r., który uzależnia nabycie prawa do emerytury między innymi od spełnienia warunków przewidzianych w § 4, a przepisu tego bez naruszenia spójności rozporządzenia nie można wykładać w oderwaniu od przepisu § 2 ust. 1 wymagającego wykonywania zatrudnienia stale i w pełnym wymiarze czasu pracy. Zasady te jednak nie pozostają w sprzeczności z uregulowaniem zawartym w art. 88 ust. 1 i art. 97 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. będącej odrębnym aktem prawnym. Ten ostatni przepis stanowi kontynuację analogicznego przepisu § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 1972 r. w sprawie zaliczenia nauczycieli do pierwszej kategorii zatrudnienia (Dz. U. Nr 35, poz. 241), obowiązującego przed wejściem w życie ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r.Sytuacja prawna wynikająca z art. 97 ustawy w zakresie obowiązującego wymiaru zajęć nauczycieli jest zamierzonym przez ustawodawcę uprzywilejowaniem tej grupy pracowników i nie ma podstaw do uogólnień w postaci porównywania omawianej sytuacji z uregulowaniem właściwym dla innych zawodów (górników, hutników itp.) tylko dlatego, że wykonują oni równie ciężką pracę.Przepis art. 97 jednak nie określa bliżej, do której z wymienionych na wstępie niniejszych rozważań dwóch grup nauczycieli (wychowawców i innych pracowników pedagogicznych) ma on zastosowanie.Okoliczność tę wyjaśnia art. 3 pkt 1 ustawy, w myśl którego ilekroć w ustawie jest mowa o nauczycielach bez bliższego określenia - rozumie się przez to nauczycieli, wychowawców i innych pracowników pedagogicznych zatrudnionych w szkołach i placówkach wymienionych w art. 1 pkt 1-5. Nie ma wobec tego zastosowania art. 97 do nauczycieli wymienionych w art. 1 pkt 6-7 ustawy.Z tych względów należało udzielić odpowiedzi jak w sentencji.