III UZP 35/88

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN S. Perestaj. Sędziowie: SN E. Mzyk. S. Szymańska (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy z udziałem prokuratora Prokuratury Generalnej, B. Skirzyńskiego, w sprawie z wniosku Ludwiki N. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. o emeryturę po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Szczecinie postanowieniem z dnia 13 września 1988 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy nauczycielowi mającemu trzydziestoletni okres zatrudnienia łącznie w szkole i w szkole wyższej zalicza się do 20 lat zatrudnienia w pierwszej kategorii, o jakiej mowa w art. 88 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela, okres zatrudnienia w szkole wyższej?"podjął następującą uchwałę:Okres pracy w szkole wyższej w charakterze nauczyciela akademickiego nie podlega wliczeniu do dwudziestoletniego okresu pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze określonego w art. 88 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (Dz. U. Nr 3, poz. 19 ze zm.). Uzasadnienie faktyczneLudwika N. w odwołaniu od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. odmawiającej prawa do emerytury z braku wymaganego okresu pracy w charakterze nauczyciela wniosła o zmianę decyzji i przyznanie prawa do emerytury nauczycielskiej na podstawie art. 88 ust. 1 ustawy z 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (Dz. U. Nr 3, poz. 19 ze zm.).Wnioskodawczyni w okresie od dnia 15 sierpnia 1958 r. do dnia 30 marca 1969 r. pracowała na stanowisku nauczycielki w szkole podstawowej. W okresie od dnia 1 lipca 1969 r. do dnia 14 września 1986 r. była zatrudniona w Akademii (...) w S. na stanowisku nauczyciela akademickiego, zaś od dnia 15 września 1986 r. do dnia 31 sierpnia 1988 r. ponownie w szkole podstawowej. Ogółem przepracowała 30 lat i 16 dni. Organ rentowy stwierdził, że wnioskodawczyni z tego okresu, objęta była Kartą Nauczyciela 12 lat, 10 miesięcy i 2 dni i dlatego uznał, że wnioskodawczyni nie nabyła prawa do emerytury na podstawie art. 88 ust. 1 Karty Nauczyciela, gdyż nie spełniła warunku posiadania 20 lat zatrudnienia w szkołach, o jakich mowa w art. 1 pkt 1-3 tejże Karty. W odwołaniu wnioskodawczyni utrzymuje, że spełnia warunki do przejścia na emeryturę na podstawie art. 88 ust. 1 Karty Nauczyciela, gdyż legitymuje się 20-letnim okresem pracy nauczycielskiej. Według wnioskodawczyni, uprawnienia nauczycieli i nauczycieli akademickich do dnia 31 grudnia 1982 r. były takie same, a poza tym nie ma podstawy do różnicowania pracy w charakterze nauczyciela i nauczyciela akademickiego.Sąd Wojewódzki uznał, że w sprawie występuje poważne zagadnienie prawne, wymagające rozstrzygnięcia przez Sąd Najwyższy, o treści przytoczonej w sentencji niniejszej uchwały.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Z uzasadnienia zagadnienia prawnego wynika, że Sąd Wojewódzki jest zdania, iż wnioskodawczyni przed wejściem w życie Karty Nauczyciela wykonywała pracę zaliczoną do I kategorii zatrudnienia - także w czasie zatrudnienia w szkole wyższej w charakterze nauczyciela akademickiego. Stanowisko takie nie jest uzasadnione. Profesorowie zwyczajni, profesorowie nadzwyczajni, docenci i pozostali nauczyciele akademiccy państwowych szkół wyższych z mocy art. 1 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 27 kwietnia 1972 r. - Karta praw i obowiązków nauczyciela (Dz. U. Nr 16, poz. 114 ze zm.) byli wprawdzie objęci tą Kartą, jednakże nie byli zaliczeni do I kategorii pracowników. W art. 12 ust. 1 pkt 1 Karty praw i obowiązków nauczyciela wyjaśniono, iż ilekroć w ustawie mówi się o nauczycielach bez bliższego określenia, należy przez to rozumieć nauczycieli, wychowawców i innych pracowników pedagogicznych powołanych w szkołach i placówkach wymienionych w art. 1 ust. 1 pkt 1 i pkt 4-6. Artykuł 103 tej Karty (dział X - Zaopatrzenie emerytalne) zaś stanowił, że nauczyciele i nauczyciele akademiccy oraz członkowie ich rodzin mają prawo do zaopatrzenia emerytalnego określonego w przepisach o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym, z tym jednak zastrzeżeniem, że nauczyciel zalicza się do pracowników I kategorii zatrudnienia. Z brzmienia tego przepisu zatem wynika jednoznacznie, że za pracowników I kategorii zatrudnienia uznawano tylko nauczycieli, a nie nauczycieli akademickich. Powołane przez Sąd Wojewódzki rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 1972 r. w sprawie zaliczenia nauczycieli do pierwszej kategorii pracowników (Dz. U. Nr 35, poz. 241) w § 1 pkt 1 jednoznacznie określało, którzy nauczyciele i w jakich zatrudnieni szkołach są pracownikami I kategorii. Rozporządzenie to nie dotyczyło nauczycieli akademickich. Wynika to zarówno z treści rozporządzenia, jak i jego tytułu, w którym zawarte jest tylko określenie "nauczyciele".Obowiązująca od dnia 1 lutego 1982 r. Karta Nauczyciela w art. 1 pkt 1-7 wymienia w sposób szczegółowy nauczycieli i innych pracowników pedagogicznych podlegających tej Karcie, przy czym w art. 86 stanowi, że nauczyciele i członkowie ich rodzin mają prawo do zaopatrzenia emerytalnego określonego w przepisach o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników, a nauczycieli, o których mowa w art. 1 pkt 1-7, zalicza się do pracowników I kategorii zatrudnienia (według obowiązującej nomenklatury - pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze). Karta Nauczyciela nie obejmuje nauczycieli akademickich, ponieważ ich uprawnienia są uregulowane w ustawie z dnia 4 maja 1982 r. o szkolnictwie wyższym (jedn. tekst: Dz. U. z 1985 r. Nr 42, poz. 201), ta ustawa zaś nie zalicza pracy nauczycieli akademickich do pracy w szczególnym charakterze (por. art. 156).Nauczyciele akademiccy nie zostali także objęci § 15 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego oraz wzrostu emerytur i rent inwalidzkich dla pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. Nr 8, poz. 43 ze zm.).Możliwość zaliczenia okresu pracy w szkołach w charakterze nauczyciela do okresu pracy naukowo-dydaktycznej na podstawie § 4 ust. 2 rozporządzenia Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych z dnia 15 października 1984 r. w sprawie dodatków do emerytur i rent z tytułu pracy naukowo-dydaktycznej (Dz. U. Nr 51, poz. 266) nie daje - wbrew sugestii Sądu Wojewódzkiego - podstawy do wniosku, że okres pracy w szkole wyższej w charakterze nauczyciela akademickiego podlega wliczeniu do dwudziestoletniego okresu pracy w szczególnym charakterze, określonego w art. 88 ust. 1 Karty Nauczyciela. Paragraf 4 ust. 2 powołanego rozporządzenia jest przepisem szczególnym i reguluje tylko sytuację w nim określoną, w związku z czym musi być wykładany ściśle. Dlatego przepis ten nie może mieć wpływu na wykładnię art. 88 ust. 1 Karty Nauczyciela, w zakresie objętym zagadnieniem prawnym. Artykuł 88 ust. 1 Karty Nauczyciela musi być wykładany łącznie z art. 86 tejże Karty, a ten przepis wyraźnie określa, że do pracowników wykonujących pracę w szczególnym charakterze zalicza się nauczycieli, o których mowa w art. 1 ust. 1-7 Karty. Dlatego okres pracy w szkole wyższej w charakterze nauczyciela akademickiego nie podlega wliczeniu do dwudziestoletniego okresu pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze określonego w art. 88 ust. 1 Karty Nauczyciela. Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji uchwały. Podjęta uchwała jest zbieżna z uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 1986 r. III UZP 56/85, w której Sąd Najwyższy stwierdził, że do dwudziestu lat zatrudnienia w pierwszej kategorii, o jakich mowa w art. 88 ust. 1 Karty Nauczyciela, zalicza się wyłącznie okresy pracy nauczycieli, wychowawców i innych pracowników pedagogicznych wymienionych w art. 1 pkt 1-7 ustawy.