III CZP 71/86

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN K. Piasecki.Sędziowie SN: W. Łysakowski (sprawozd.), K. Olejniczak.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Łucji S. przeciwko Kazimierzowi S. o zobowiązanie do przeniesienia własności nieruchomości po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym dnia 7 października 1986 r. zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Opolu postanowieniem z dnia 9 lipca 1986 r., sygn. akt I Cr 356/86, do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:1."Czy w świetle art. 388 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego w brzmieniu po zmianie z 18 kwietnia 1985 r. (Dz. U. Nr 20, poz. 86) "rozpoznanie sprawy w innym składzie" dotyczy wszystkich sędziów (ławników), którzy wydali uchylony wyrok;2. czy obowiązek "innego składu" przy ponownym rozpoznaniu sprawy dotyczy rozprawy poprzedzającej wydanie wyroku i ponownego wyroku, czy też całego postępowania toczącego się po uchyleniu sprawy do ponownego rozpoznania?"podjął następującą uchwałę:Obowiązek rozpoznania sprawy w innym składzie, o jakim mowa w art. 388 § 1 k.p.c. w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 18 kwietnia 1985 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 20, poz. 86), rozumieć należy w ten sposób, że żaden z sędziów (ławników), którzy wydali uchylony wyrok, nie może brać udziału w ponownym rozpoznaniu sprawy.Uzasadnienie faktyczneW sprawie z powództwa Łucji S. przeciwko Kazimierzowi S. o zobowiązanie do przeniesienia własności nieruchomości Sąd Rejonowy w O. wydał w dn. 5.07.1985 r. wyrok uwzględniający powództwo. W składzie sądu brał m.in. udział ławnik C.A.Sąd Wojewódzki w Opolu, wyrokiem z dnia 25.10.1985 r., uchylił powyższe orzeczenie i przekazał sprawę Sądowi Rejonowemu w Opolu do ponownego jej rozpoznania w innym składzie.Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, w rozprawie z dnia 6.01.1986 r., w składzie sądu brał udział ławnik C.A. Rozprawa zastała odroczona. Ponowny wyrok zapadł w dniu 10.04.1986 r. W jego wydaniu nie brał udziału żaden z członków składu, który wydał wyrok uchylony.W rewizji od tego drugiego wyroku powódka podniosła zarzut nieważności postępowania polegającej na sprzeczności składu sądu z przepisami prawa.Przy rozpoznaniu rewizji Sądowi Wojewódzkiemu w Opolu nasunęły się wątpliwości sformułowane w sentencji niniejszej uchwały.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Terminologia "w innym składzie" nie jest nowa. Nakaz ponownego rozpoznania sprawy "w innym składzie" był zawarty w art. 437 dawnego k.p.c. (jednolity tekst: Dz. U. z 1932 r. Nr 112, poz. 934) oraz w art. 384 tegoż k.p.c., po jego nowelizacji dokonanej ustawę z dnia 28.03.1958 r. o zmianie przepisów postępowania w sprawach cywilnych (Dz. U. Nr 18, poz. 75). Przy pierwszej z wymienionych regulacji nakaz "innego składu Sędziów" dotyczył sądu ponownie rozpoznającego sprawę po uchyleniu wyroku tego sądu w następstwie uwzględnienia skargi kasacyjnej, przy drugiej - sądu ponownie rozpoznającego sprawę po uchyleniu wyroku tego sądu w wyniku uwzględnienia rewizji.Pod rządem art. 437 dawnego k.p.c. nie było w ogóle sporne, że "w innym składzie sędziów" oznacza w składzie całkowicie zmienionym, gdy wszyscy trzej członkowie składu orzekającego są "inni". Tak samo - w rozważanym aspekcie pojęcia "innego składu" - był rozumiany przepis art. 384 dawnego k.p.c. (pogląd, że ustawodawcy niekoniecznie chodziło o zmianę wszystkich członków składu i dlatego zmiana choćby jednego z członków zespołu orzekającego prowadzi do powstania "innego składu", nie został przyjęty).Nie ma uzasadnionych podstaw, by inaczej rozumieć pojęcie "innego składu" wprowadzone do przepisu art. 388 § 1 k.p.c. nowelą z dnia 18.04.1985 r. (Dz. U. Nr 20, poz. 86). Nowe unormowanie tego przepisu, podobnie jak unormowanie przepisu art. 384 dawnego k.p.c. (w brzmieniu ustalonym nowelą z 1958 r.), podyktowane zostało tym samym względem - przekonaniem ustawodawcy, że korzyści z niego płynące dla sprawnego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości są większe niż przy regulacji zakładającej ponowne rozpoznanie sprawy przez ten sam skład orzekający, który wydał orzeczenie uchylone w następstwie uwzględnienia rewizji (każde rozwiązanie ma swoje - znane zresztą - zalety i wady).Konsekwencje przyjęcia, że przez "inny skład" należy rozumieć skład całkowicie zmieniony, a zatem że żaden z sędziów (ławników), którzy wydali uchylone orzeczenie, nie może uczestniczyć w ponownym rozpoznaniu sprawy (w całym ponownym postępowaniu, w tym również w rozpoznaniu kwestii wpadkowej, której dotyczyło uchylone orzeczenie), są oczywiste. Naruszenie przepisu art. 388 § 1 k.p.c., wyrażające się w udziale sędziego (ławnika), który uczestniczył w wydaniu uchylonego orzeczenia, w ponownym rozpoznaniu sprawy, powoduje nieważność postępowania z powodu sprzeczności składu orzekającego z przepisami prawa (art. 369 pkt 4 k.p.c.).Rzecz jasna, jeżeli udział ten ograniczy się do części ponownego postępowania (np. do udziału w jednej rozprawie, jak to miało miejsce w niniejszej sprawie), nieważnością dotknięta jest ta część postępowania.Z przytoczonych względów na przedstawione pytanie prawne udzielono odpowiedzi sformułowanej w sentencji uchwały.