I CR 272/86

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN T. Miłkowski. Sędziowie SN: H. Ciepła (sprawozdawca), K. Strzępek.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem prokuratora Prokuratury Generalnej, W. Bryndy, po rozpoznaniu na rozprawie sprawy z wniosku Zofii Wandy S. z udziałem Georgija Farida K. o uznanie orzeczenia sądu RFN na skutek rewizji wnioskodawczyni od postanowienia Sądu Wojewódzkiego w Warszawie z dnia 16 kwietnia 1986 r.:oddalił rewizję.Uzasadnienie faktyczneWnioskodawczyni domagając się uznania skuteczności na obszarze Polski orzeczenia Sądu Powiatowego we Frankfurcie n. Menem z dnia 22 sierpnia 1984 r. stwierdzającego dziedziczenie spadku po Werze K., obywatelce RFN, zmarłej dnia 3 lipca 1984 r., przytoczyła na uzasadnienie żądania, że uznanie wymienionego orzeczenia umożliwi spadkobiercy objęcie spadku położonego w Polsce i zaspokojenie jej roszczeń z masy spadkowej.Sąd Wojewódzki w Warszawie postanowieniem z dnia 16 kwietnia 1986 r. wniosek oddalił, uznając, że wnioskodawczyni nie ma interesu prawnego w żądaniu uznania w rozumieniu art. 1147 § 1 k.p.c., jak też z braku wzajemności w uznawaniu orzeczeń spadkowych sądów polskich przez sądy RFN.Wnioskodawczyni w rewizji opartej na niewyjaśnieniu istotnych okoliczności i sprzeczności ustaleń z zebranym materiałem (art. 368 pkt 3 i 4 k.p.c.) wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneRozpoznając sprawę na skutek tej rewizji Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Skarżąca słusznie wywodzi, że Sąd Wojewódzki nie wyjaśnił sprawy co do warunku wzajemności w uznawaniu orzeczeń spadkowych sądów polskich przez sądy Republiki Federalnej Niemiec, jednakże zarzut ten nie może odnieść skutku z innych przyczyn.Zgodnie z art. 1146 § 1 pkt 2 k.p.c. orzeczenie sądu zagranicznego podlega uznaniu pod warunkiem wzajemności między innymi wówczas, gdy sprawa nie należy według polskiego prawa lub umowy międzynarodowej do wyłącznej jurysdykcji sądów polskich.Kwestię jurysdykcji krajowej w sprawach spadkowych regulują przepisy art. 1102 § 1 k.p.c. w związku z art. 1108 k.p.c. Stosownie do przepisu art. 1102 § 1 k.p.c. do wyłącznej jurysdykcji krajowej należą między innymi sprawy o prawa rzeczowe i o posiadanie nieruchomości w Polsce. Natomiast według art. 1108 k.p.c. do jurysdykcji krajowej należą sprawy spadkowe, jeżeli spadkodawca w chwili śmierci miał obywatelstwo polskie lub nie posiadając żadnego obywatelstwa zamieszkiwał w Polsce. A contrario z przepisu art. 1108 § 1 k.p.c. wynika brak jurysdykcji krajowej w tych sprawach m.in. wówczas, gdy spadkodawca w chwili śmierci był obywatelem obcego państwa.Przyjęte w art. 1108 § 1 k.p.c. unormowanie niewątpliwie pozostaje w ścisłym związku z przepisem art. 1102 § 1 k.p.c., który został zamieszczony w tytule II, obejmującym przepisy łączne dla jurysdykcji krajowej w procesie i w postępowaniu nieprocesowym. Już więc z samej lokaty ma on priorytet przed przepisami o jurysdykcji krajowej w procesie, jak również w postępowaniu nieprocesowym i zbędne było powtarzanie go w tytule dotyczącym jurysdykcji krajowej w sprawach nieprocesowych. Tak więc, mimo że przepis art. 1108 § 1 k.p.c. nie uzależnia jurysdykcji krajowej od majątku ruchomego czy nieruchomego położonego w Polsce, wykładnia tego przepisu w powiązaniu z art. 1102 § 1 k.p.c. uzasadnia pogląd, że postępowanie spadkowe po cudzoziemcu w zakresie dotyczącym wchodzącym w skład spadku praw rzeczowych na terenie Polski podlega wyłącznej jurysdykcji krajowej sądów polskich. Dyspozycja art. 1102 § 1 k.p.c. nie uzasadnia poglądu, że w takiej sytuacji jurysdykcja krajowa odnosi się do całego spadku, jak to może wynikać z orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia 22 lutego 1966 r. III CR 395/65 (OSNCP 1966, z. 11, poz. 197), w którym wyrażono pogląd, że "jeżeli postępowanie spadkowe po cudzoziemcu dotyczy majątku nieruchomego w Polsce, sprawa należy do wyłącznej jurysdykcji krajowej w myśl art. 1102 k.p.c.".Przy przyjęciu przedstawionej wykładni przepisu art. 1102 § 1 k.p.c. rozstrzygające znaczenie w sprawie miało wyjaśnienie pojęcia "sprawy o prawa rzeczowe" w rozumieniu tego przepisu oraz, czy pojęcie to obejmuje swoim zakresem własnościowe prawo do lokalu w spółdzielni mieszkaniowej.Wykładnia gramatyczna tego przepisu uwzględniająca użycie zwrotu "sprawy o prawa rzeczowe" bez jakichkolwiek ograniczeń, czy wyłączeń, prowadzi do wniosku, że ustawodawca użył tego zwrotu w szerokim znaczeniu, a więc obejmującym pełny zakres pojęciowy praw rzeczowych wynikający z kodeksu cywilnego. Będzie to więc własność i inne (nie będące własnością) prawa rzeczowe, w tym też ograniczone prawa rzeczowe.Ponieważ własnościowe prawo do lokalu w spółdzielni mieszkaniowej jest ograniczonym prawem rzeczowym i jest dziedziczne (art. 223 § 1 prawa spółdzielczego), a z akt sprawy wynika, że w skład spadku po Werze K. wchodzi własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego położonego w Polsce, postępowanie spadkowe w zakresie tego prawa podlega stosownie do przepisu art. 1102 § 1 k.p.c. wyłącznej jurysdykcji krajowej. Zachodzi więc brak ustawowej przesłanki z art. 1146 § 1 pkt 2 k.p.c. do uznania tego orzeczenia za skuteczne na obszarze Polski i już z tej przyczyny wniosek podlegał oddaleniu, czyniąc zbędnym wyjaśnienie w trybie art. 1143 § 2 k.p.c. kwestii wzajemności.Z tych względów zaskarżone orzeczenie, mimo błędnego uzasadnienia, odpowiada prawu, co skutkowało oddalenie rewizji (art. 387 k.p.c. w związku z art. 13 § 2 k.p.c.).