III UZP 58/84

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN A. Grymaszewski. Sędziowie SN: W. Myga, T. Kasiński (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy z udziałem prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, E. Bijowskiej, w sprawie z wniosku Leokadii K. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. o rentę rodzinną z tytułu choroby zawodowej po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym dnia 9 stycznia 1985 r. zagadnienia prawnego przekazanego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Opolu postanowieniem z dnia 30 października 1984 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych:"Czy przepis art. 49 ust. 3 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (jedn. tekst: Dz. U. z 1983 r. Nr 30, poz. 144) stosuje się wyłącznie do spraw o jednorazowe świadczenie z tytułu uszczerbku na zdrowiu spowodowanego chorobą zawodową, czy też ma zastosowanie także do roszczeń o rentę inwalidzką lub rodzinną z tytułu choroby zawodowej?"podjął następującą uchwałę:Przepis art. 49 ust. 3 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (tekst jedn.: Dz. U. z 1983 r. Nr 30, poz. 144) nie ma zastosowania do roszczeń o rentę z tytułu choroby zawodowej.Uzasadnienie faktyczneWedług stanu faktycznego sprawy, na tle której zgłoszone zostało pytanie prawne, zmarły mąż wnioskodawczyni Jan K. zatrudniony był ostatnio w Kopalni Surowców Mineralnych w S. - do 18 stycznia 1969 r. - w charakterze pomocnika młynowego i został zwolniony na skutek długotrwałej choroby. Obwodowa Komisja Lekarska ds. Inwalidztwa i Zatrudnienia w Z. orzeczeniem z dnia 30 marca 1969 r. zaliczyła Jana K. do III grupy inwalidów z ogólnego stanu zdrowia. W dniu 21 grudnia 1982 r. Jan K. zmarł, w związku z czym wnioskodawczyni zgłosiła w dniu 18 października 1983 r. wniosek o przyznanie renty rodzinnej z tytułu choroby zawodowej, załączając decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 25 maja 1983 r. stwierdzającą u Jana K. chorobę zawodową pylicę płuc nabytą w czasie pracy w Kopalni na stanowisku pomocnika młynarza. Komisja Lekarska ZUS orzeczeniem z dnia 4 listopada 1983 r. stwierdziła, że zgon wymienionego spowodowany był chorobą zawodową pylicą płuc, a następnym orzeczeniem z dnia 13 czerwca 1984 r. ustaliła, że zmarły nie stał się inwalidą w związku z chorobą zawodową w ciągu dwóch lat - od ustania zatrudnienia (nie podając żadnego uzasadnienia swego stanowiska).Oddział ZUS w O. wydał dnia 23 lipca 1984 r. decyzję odmawiającą przyznania wnioskodawczyni renty rodzinnej z tytułu choroby zawodowej, powołując się na przepisy dekretu z dnia 25 czerwca 1954 r. o p.z.e., uzależniające prawo do tej renty od powstania inwalidztwa zmarłego pracownika najdalej w ciągu 2 lat od ustania zatrudnienia.Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, rozpoznając odwołanie wnioskodawczyni od decyzji ZUS z dnia 23 lipca 1984 r., powziął przedstawione w pytaniu wątpliwości prawne w zakresie wykładni intertemporalnego przepisu art. 49 ust. 3 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych, wynikające z odmienności sformułowań ust. 1 i 3 tego artykułu, określających rodzaje świadczeń i sytuacje podlegające bądź przepisom nowej ustawy, bądź też przepisom wcześniejszym. Zdaniem Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, gramatyczna wykładnia ust. 1 art. 49 prowadzi do wniosku, że przepisy ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. stosuje się do wszystkich świadczeń przewidzianych w ustawie - jednorazowych odszkodowań, rent inwalidzkich i rent rodzinnych, natomiast z treści ust. 3 wynika, że dotyczy on jedynie spraw o jednorazowe odszkodowanie z tytułu choroby zawodowej. Gdyby bowiem chodziło o odmienne uregulowanie zasad dochodzenia wszystkich świadczeń z tytułu choroby zawodowej przewidzianych w ustawie, treść tego przepisu byłaby sformułowana jak w ust. 1, czyli określiłaby je jako świadczenia z tytułu chorób zawodowych. Ponadto w takiej sytuacji treść ust. 1 zdanie 2 utraciłaby swój sens.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Kwestią wykładni art. 49 ust. 3 cytowanej ustawy zajmował się Sąd Najwyższy już we wcześniejszej uchwale z dnia 19 kwietnia 1984 r. III PZP 13/84 (OSNCP 1984, z. 11, poz. 193). Chociaż sprawa dotyczyła innego roszczenia - o jednorazowe odszkodowanie - o wyniku jej decydowało również stanowisko co do zakresu określenia "świadczenie z tytułu uszczerbku na zdrowiu" zawartego w tym przepisie. W wymienionej uchwale dokonano - z szerszym uzasadnieniem - rozróżnienia znaczeniowego sformułowań "świadczenia z tytułu chorób zawodowych" (z ust. 1 art. 49) oraz "świadczenia z tytułu uszczerbku na zdrowiu" (z ust. 3 tego artykułu) jako przesłanki wniosku, iż "zastrzeżenie ust. 3" wspomniane w końcowej treści ust. 1 art. 49 dotyczy tylko jednorazowego odszkodowania z tytułu stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu uregulowanego przepisami art. 9-11 ustawy. Rozróżnienie to niewątpliwie ma zastosowanie w przypadku z niniejszej sprawy, gdy dochodzone jest świadczenie w postaci renty rodzinnej z tytułu choroby zawodowej. Prowadzi to do odpowiedzi zawartej w sentencji uchwały.Z przedstawionego na wstępie stanu faktycznego sprawy wynika, że u Jana K. - męża wnioskodawczyni - nie doszło do stwierdzenia uszczerbku na zdrowiu spowodowanego chorobą zawodową, gdyż do chwili śmierci nie pobierał on, a nawet nie ubiegał się o jakiekolwiek świadczenie z tytułu choroby zawodowej - co tłumaczy się na tyle nieistnieniem takiej choroby lub brakiem z jej powodu uszczerbku na zdrowiu u poszkodowanego, ile faktem, że Jan K. nie troszczył się o świadczenia z ZUS, pobierając rentę zagraniczną z tytułu zatrudnienia w kopalni we Francji. W tej sytuacji, przepis ust. 1 art. 49, w którego treści Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych widzi podstawę do uznania prawa wnioskodawczyni do renty rodzinnej, pozornie nie mógłby mieć zastosowania, jednakże przy stosowaniu tego przepisu decydujące znaczenie ma również data śmierci byłego pracownika wskutek choroby zawodowej, którą z punktu widzenia wymienionych w powyższym przepisie przesłanek stosowania nowej ustawy należy traktować - w sytuacji gdy nie było orzeczenia stwierdzającego u niego uszczerbek na zdrowiu - na równi z datą stwierdzenia uszczerbku na zdrowiu spowodowanego chorobą zawodową w rozumieniu art. 49 ust. 1 ustawy wypadkowej.W ten sposób więc w przypadku wnioskodawczyni przyjąć należy spełnienie przesłanek do zastosowania do zgłoszonego przez nią roszczenia o rentę rodzinną przepisów ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r.