II CR 462/84

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN W. Łysakowski.Sędziowie SN: T. Bielecki (spr.), G. Borkowski.SentencjaSąd Najwyższy Izba Cywilna i Administracyjna po rozpoznaniu w dniu 11 lutego 1985 r. sprawy z powództwa Cecylii S. i Franciszka S. przeciwko Skarbowi Państwa - Urzędowi Miasta i Gminy w W. o odszkodowanie na skutek rewizji powódki Cecylii S. od wyroku Sądu Wojewódzkiego w J. z dnia 3 września 1984 r., sygn. akt (…):1)uchyla zaskarżony wyrok w części oddalającej powództwo o kwotę 10.945 (dziesięć tysięcy dziewięćset czterdzieści pięć) zł, jak również postanowienie w przedmiocie umorzenia postępowania o kwotę 38.000 (trzydzieści osiem tysięcy) zł oraz co do kosztów procesu i sprawę w tym zakresie przekazuje Sądowi Wojewódzkiemu w J. do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach procesu za instancję rewizyjną;2) w pozostałej części oddala rewizję powodów.Uzasadnienie faktycznePowodowie Cecylia i Franciszek małż. S. wnosili o zasądzenie na ich rzecz od Skarbu Państwa (Urzędu Miasta i Gminy w W.) kwoty 98.650 zł z odsetkami i kosztami procesu - tytułem odszkodowania (art. 417 § 1 k.c.). W uzasadnieniu pozwu przytoczyli m.in., że w dniu 10 marca 1981 r. funkcjonariusze pozwanego wyeksmitowali powodów z lokalu mieszkalnego w R. do budynku w K., nie powiadamiając o tej czynności egzekucyjnej powodów. Podczas przeprowadzenia przekwaterowania część ruchomości, stanowiących dorobek powodów (w szczególności meble), uległy uszkodzeniu w takim stopniu, że nie nadają się do użytku, część zaś zaginęła. Zginęła też gotówka w kwocie 12.000 zł. Funkcjonariusze pozwanego zabili również psa powodów, pilnującego obejście w K. Ogólną wartość szkody określili na kwotę dochodzoną pozwem (98.650 zł).Pozwany Skarb Państwa nie uznał powództwa i wniósł o jego oddalenie.Wyrokiem z dnia 1 czerwca 1982 r. Sąd Wojewódzki w J. uwzględnił powództwo do wysokości 5.920 zł (2.000 zł za uszkodzoną szafę, 1.000 zł za uszkodzoną wersalkę - kanapę, 500 zł za uszkodzony stół, 120 zł za zaginioną farbę do metali i 120 zł za zaginioną lampę wiszącą); oddalił powództwo w pozostałej części.W uwzględnieniu rewizji powodów Sąd Najwyższy wyrokiem z dnia 22 listopada 1982 r. uchylił wyrok Sądu Wojewódzkiego w części oddalającej powództwo oraz orzekającej o kosztach procesu i przekazał sprawę w tym zakresie Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.Po ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Wojewódzki zasądził od pozwanego na rzecz powodów kwotę 30.775 zł z 8% od dnia 5 marca 1982 r.; umorzył postępowanie o kwotę 38.000 zł; poza tym oddalił powództwo, znosząc między stronami wzajemne koszty procesu.Sąd Wojewódzki dokonał następujących ustaleń faktycznych sprawy. Termin eksmisji wyznaczony został na dzień 9 marca 1981 r., o czym powodowie zostali zawiadomieni; dokonano jej jednak w dniu 10 marca 1981 r. bez wiedzy i pod nieobecność poszkodowanych, którzy tego dnia przebywali w C. Powodowie zajmowali w R. lokal kwaterunkowy (pokój z kuchnią) oraz piwnicę, w podwórzu zaś korzystali z komórki. W dacie przekwaterowania, które dokonane zostało tylko z mieszkania, powodowie posiadali:1)12.000 zł ukryte w bieliźnie,2)szafę trzydrzwiową,3)wersalkę (kanapę),4)stół,5)2 pejzaże i obraz św. Magdaleny,6)2 płyty kuchenne, wartości 320 zł,7)półtora litra farby do metalu, wartości 270 zł,8) wycieraczkę do nóg, wartości 80 zł,9)lampę wiszącą, wartości 150 zł,10) cztery szyby do drzwi, wartości 400 zł,11)zamek drzwiowy, wartości 60 zł,Wszystkie wymienione ruchomości zaginęły za wyjątkiem szafy, wersalki i stołu, które z kolei uległy poważnemu uszkodzeniu w czasie przeprowadzki. W szczególności połamane zostały niektóre elementy szafy i stołu, a wersalka uległa zmoczeniu przez padający deszcz - po złożeniu jej - przez funkcjonariuszy pozwanego - na podwórzu (pod gołym niebem) w K.Sąd Wojewódzki oddalił powództwo o odszkodowanie za przedmioty pozostające w komórce i piwnicy, gdyż z tych pomieszczeń nie usuwano rzeczy, a w chwili czynności drzwi do nich były zamknięte.Na rozprawie w dniu 16 kwietnia 1984 r. powód cofnął pozew (wg jego oświadczenia imieniem własnym żony) o 8.000 zł za zaginione obrazy oraz cofnął pozew i zrzekł się roszczenia o 30.000 zł za zabitego przez funkcjonariuszy pozwanego - na podwórzu w K. - psa, który pilnował obejścia powodów. Sąd Wojewódzki przy zastosowaniu art. 355 § 1 k.p.c. umorzył postępowanie o kwotę 38.000 zł.Na podstawie opinii biegłego W.M. Sąd Wojewódzki ustalił, że powodowie zakupili:1) szafę trzydrzwiową (w dniu 17 września 1969 r.) za kwotę 2.100 zł, która w trakcie używania została zużyta w 30%;2)wersalkę rozkładaną (w dniu 10 lutego 1978 r.) za kwotę 6.600 zł, która w trakcie eksploatacji została zużyta w 15%;3)stół okrągły (w dniu 25 maja 1972 r.) za 600 zł, stopień zużycia - 25%;Na skutek powszechnej podwyżki cen mebli wartość wymienionych rzeczy w 1981 r. wzrosła o 200%. Meble przedstawiają obecnie wartość materiału opałowego.Wysokość szkody - zd. Sądu I instancji - przedstawia się następująco:Przedmioty zaginione - 13.200 zł (w tym płyty kuchenne - 320 zł, farba - 270 zł, lampa wisząca - 150 zł, 4 szyby - 400 zł, zamek do drzwi - 60 zł i gotówka - 12.000 zł). Od powyższej sumy (13.200 zł) podlega odliczeniu kwota 240 zł za farbę do metalu i lampę wiszącą, gdyż poprzednim wyrokiem (w tej części prawomocnym) zasądzono powodom po 120 zł za każdą z tych rzeczy. Szkodę za meble Sąd Wojewódzki wyliczył jak niżej:1) wartość szafy trzydrzwiowej w dniu zakupu wynosiła 2.100 zł, w dacie eksmisji wzrosła o 200%, czyli do kwoty 6.300 zł, wskutek normalnego zużycia obniżyła się o 30%, zatem wartość ostateczną równa się kwocie 4.410 zł;2)wartość kanapy (wersalki) w dniu zakupu wynosiła 6.100 zł, w 1981 r. wzrosła do kwoty 18.300 zł (200%), wskutek normalnego zużycia obniżyła się o 15% co ostatecznie daje kwotę 15.555 zł,3) stół w dniu zakupu przedstawiał wartość 600 zł, a w 1981 r. - 1.800 zł (wzrost o 200%); wskutek normalnego zużycia obniżyła się o 25%, co daje ostatecznie kwotę 1.350 zł. Szkoda w meblach - wg cen z marca 1981 r. - wynosi więc 21.315 zł. Powyższa kwota podlega redukcji o 3.500 zł, ponieważ poprzednim wyrokiem (w tej części prawomocnym) zasądzono na rzecz powodów za szafę - 2.000 zł, kanapę - 1.000 zł i stół - 500 zł. Udowodniona szkoda zamyka się więc kwotą 30.775 zł (17.815 + 12.960 zł) i tę kwotę - na zasadzie art. 417 § 1 w zw. z art. 361 i 363 § 2 k.c. - Sąd Wojewódzki zasądził na rzecz powodów od pozwanego Skarbu Państwa.Powyższy wyrok zaskarżyła powódka Cecylia S. Domagała się zmiany wyroku w części oddalającej powództwo oraz orzekającej o kosztach procesu i uwzględnienie żądania w całości z zasądzeniem kosztów procesu za wszystkie instancje. Wnosiła też o uchylenie postanowienia - zawartego w zaskarżonym wyroku - w przedmiocie umorzenia postępowania o kwotę 38.000 zł.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rewizja jest tylko częściowo uzasadniona.Nie można podzielić zarzutu, że pozwany Skarb Państwa ponosi odpowiedzialność za ewentualne szkody w mieniu przechowywanym w piwnicy i komórce.Z zebranego w sprawie materiału dowodowego i prawidłowych ustaleń Sądu Wojewódzkiego wynika, że funkcjonariusze pozwanego nie dokonywali opróżnienia piwnicy, ani komórki. Żądanie zatem wyrównania szkody za zaginione przedmioty, przechowywane w tych pomieszczeniach, jest nieuzasadnione. Powodowie nie wykazali bowiem przesłanek z art. 417 § 1 k.c. W tym zakresie rewizja podlega więc oddaleniu (art. 387 k.p.c.).Uznać natomiast należy za uzasadnione pozostałe zarzuty rewizji. Jeżeli naprawienie szkody ma nastąpić w pieniądzu (jak w sprawie) wysokość odszkodowania winna być ustalona według cen z daty ustalenia szkody, a więc z daty zamknięcia rozprawy przez Sąd I instancji (art. 316 § 1 k.p.c.), chyba że szczególne okoliczności wymagają przyjęcia za podstawę cen istniejących we wcześniejszej dacie (art. 363 § 2 k.c.). Materiał procesowy sprawy nie daje podstawy do ustalenia ceny z innej chwili niż chwila zamknięcia rozprawy. W tej zaś chwili, jak zarzucono w rewizji, wartość zniszczonych mebli była wyższa o 10.945 zł, niż w chwili wyrządzenia szkody (10 marca 1931 r.), którą bezpodstawnie przyjął Sąd Wojewódzki za miarodajną.W tym stanie rzeczy, gdy Sąd Wojewódzki nie wyjaśnił wartości szkody w meblach (szafa, wersalka i stół) według cen z daty ustalenia szkody (art. 363 § 2 in prine k.c.) - zaskarżony wyrok w tym zakresie podlega uchyleniu, a sprawa przekazaniu do ponownego rozpoznania (art. 388 § 1 k.p.c.). Rewizja, o ile zawiera dalej idące żądania, jako bezzasadna ulega oddaleniu (art. 387 k.p.c.). Uchyleniu podlega zawarte w wyroku postanowienie o umorzeniu postępowania co do kwoty 38.000 zł.Niesporne jest w sprawie, że zarówno pies, jak i obrazy stanowiły dorobek powodów, wchodzący w skład majątku objętego wspólnością ustawową (art. 31 k.r.o.). Roszczenie o odszkodowanie za te rzeczy, jako wchodzące w skład majątku objętego wspólnością ustawową, służy obojgu małżonkom łącznie, gdyż jest ono niepodzielne.Współuczestnictwo powodów ma charakter współuczestnictwa koniecznego, ponieważ oboje pozostają w jednakowym stosunku do treści żądania (art. 72 i 195 k.p.c.); jest ono równocześnie współuczestnictwem jednolitym, gdyż wyrok ze względu na naturę rzeczy (żądanie odszkodowania za przedmioty wchodzące w skład majątku wspólnego) dotyczyć musi niepodzielnie obojga powodów (art. 73 § 2 k.p.c.).Z istoty współuczestnictwa wynika, że każdy współuczestnik procesu działa w imieniu własnym i ma prawo popierać sprawę (art. 73 § 1 i 74 k.p.c.).Zasada samodzielnego działania współuczestnika w procesie doznaje jednak ograniczenia w wypadku współuczestnictwa jednolitego. Polega ono na tym, że do zawarcia ugody, zrzeczenia się, ograniczenia albo cofnięcia żądania i uznania powództwa wymagana jest zgoda wszystkich współuczestników (art. 73 § 2 k.p.c.).Brak zgody sprawia zaś, że akt dyspozytywny współuczestnika jest nieskuteczny.Z tego, co przedstawiono wyżej, można więc wyprowadzić wniosek, że w procesie o naprawienie szkody w zakresie składników należących do majątku wspólnego małżonków (art. 31 k.r.o.) po stronie powodowej zachodzi współuczestnictwo jednolite czynne. W takim zaś wypadku do podjęcia czynności procesowej o charakterze dyspozytywnym, której przedmiotem jest zrzeczenie się, cofnięcie lub ograniczenie żądania, zawarcie ugody i uznania powództwa, potrzebna jest zgoda obojga małżonków. Brak zgody jednego z nich wywołuje ten skutek, że taka czynność dyspozytywna jest bezskuteczna.Poza tym czynności procesowe współuczestników działających są skuteczne wobec niedziałających w tym znaczeniu, że niedziałający współuczestnicy mogą odnosić tylko korzyść z czynności współuczestników działających, konsekwencją takiego stanu rzeczy jest np., że w wypadku współuczestnictwa jednolitego wniesienia środka odwoławczego przez jednego współuczestnika jest skuteczne wobec pozostałych, a sąd rewizyjny rozpoznaje sprawę tak, jakby wszyscy współuczestnicy wnieśli ten środek.Skoro w rozpoznawanej sprawie powodowie są współuczestnikami jednolitymi, to powód F.S. nie mógł skutecznie - bez zgody żony - cofnąć pozwu o kwotę 8.000 zł i zrzec się roszczenia co do kwoty 30.000 zł. Umorzenie postępowania co do tych kwot nastąpiło z naruszeniem art. 73 § 2 k.p.c. i 355 § 1 k.p.c.; prowadzi to do konieczności uchylenia zaskarżonego postanowienia (art. 397 § 2 w zw. z art. 383 § 1 k.p.c.).