I KR 17/85

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Cieślak (sprawozdawca). Sędziowie: Z. Halota, T. Rink.Prokurator Prokuratury Generalnej: Z. Śliwiński.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy Ryszarda B. co do wyroku łącznego, z powodu rewizji wniesionej przez obrońcę oskarżonego od wyroku Sądu Wojewódzkiego w P. z dnia 24 lipca 1984 r.:1) zmienił zaskarżony wyrok w orzeczeniu o karze zastępczej pozbawienia wolności w ten sposób, że orzeczoną karę łączną grzywny zamienił w razie nieuiszczenia jej w terminie na karę zastępczą pozbawienia wolności, przyjmując jeden dzień tej kary za równoważny 400 zł grzywny; 2) w pozostałych częściach wyrok ten utrzymał w mocy (...).Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki po rozpoznaniu sprawy Ryszarda B., skazanego prawomocnymi wyrokami:1) Sądu Rejonowego w P. z dnia 30 grudnia 1983 r. za przestępstwo popełnione w dniu 20 grudnia 1982 r. - na podstawie art. 208 k.k. w zw. z art. 60 § 1 k.k. i art. 36 § 1 i 2 k.k. - na karę 2 lat pozbawienia wolności i 20.000 zł grzywny z orzeczeniem na podstawie art. 62 § 2 i art. 63 § 1 k.k. nadzoru ochronnego na okres 4 lat,2) Sądu Wojewódzkiego w P. z dnia 18 kwietnia 1984 r. za przestępstwo ciągłe, popełnione w okresie od dnia 1 grudnia 1982 r. do dnia 4 lutego 1983 r. - na podstawie art. 208, 11 § 1 k.k. w zw. z art. 208 k.k., art. 203 § 1, art. 214 § 2 k.k. w zw. z art. 58 k.k. i art. 60 § 1 k.k.,za które na podstawie art. 208 k.k. w zw. z art. 60 § 1 k.k. i na podstawie art. 36 § 3 k.k. wymierzono mu karę 5 lat pozbawienia wolności i 80.000 zł grzywny z zaliczeniem na poczet kary pozbawienia wolności okresu tymczasowego aresztowania od dnia 17 lutego 1983 r., z jednoczesnym orzeczeniem wobec niego na podstawie art. 62 § 1 i art. 63 § 1 i 2 k.k. nadzoru ochronnego na okres lat 3 - wyrokiem łącznym z dnia 24 lipca 1984 r. - na podstawie art. 66, 67 § 1, art. 70 § 1, art. 71 § 1 k.k. - wymierzył jedną karę łączną 5 lat pozbawienia wolności i 100.000 zł grzywny, z zamianą - w razie nieuiszczenia - na 500 dni zastępczej kary pozbawienia wolności; uznał, że kary z wymienionych wyroków zostały pochłonięte niniejszym wyrokiem łącznym, a w pozostałych częściach wyroki te podlegają odrębnemu wykonaniu; orzekł wobec skazanego nadzór ochronny na okres 4 lat; ustalił, że początek kary łącznej należy liczyć od dnia 17 lutego 1983 r.(...).Wyrok ten został zaskarżony przez obrońcę oskarżonego (...).Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rewizja jest częściowo zasadna.Nie można przyznać racji obrońcy oskarżonego, że kara grzywny orzeczona w wyroku łącznym z zastosowaniem zasady pełnej kumulacji jest karą rażąco surową. Sąd Wojewódzki wskazał w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku przekonujące przesłanki swego rozstrzygnięcia w tej kwestii i argumenty zawarte w rewizji nie są w stanie podważyć trwałości tego stanowiska. Orzekając karę łączną grzywny, Sąd Wojewódzki miał na uwadze dyrektywy wynikające z art. 50 § 1 - 3 k.k., które znalazły swe rozwinięcie we wskazanych wytycznych Sądu Najwyższego z dnia 28 kwietnia 1978 r. - VII KZP 15/76 (OSNKW 1978, z. 4-5, poz. 41) co do orzekania kary grzywny. Nie można także - rozpatrując tę kwestię - pomijać spadku wartości polskiego pieniądza w związku z procesami inflacyjnymi dokonującymi się w ciągu ostatnich lat, co należy odpowiednio uwzględniać orzekając łączne kary grzywny w wyrokach łącznych.Nie można jednak odmówić racji zarzutowi wymienionemu w pkt 1 rewizji.Wprawdzie art. 67 § 1 k.k. i pozostałe przepisy rozdziału X kodeksu karnego, normujące kwestię kary łącznej, nie wprowadzają określonych zasad, dotyczących równoważnika zamiany kary grzywny na karę zastępczą pozbawienia wolności, jednakże z całokształtu powołanych przepisów wynika, że orzekając karę łączną grzywny lub wymierzając karę tę w wyroku łącznym nie może być orzekany równoważnik zamiany mniej korzystny dla sprawcy od tych równoważników, które były określone przy zamianie kar grzywny podlegających połączeniu (por. OSNKW 1967 r., z. 11, poz. 171).Sąd Najwyższy w swym wyroku z dnia 22 marca 1973 r. (OSNKW z 1973 r., z. 7-8, poz. 96) stwierdził m.in., że kara łączna w wyroku łącznym nie może stwarzać większej dolegliwości od tej, jaka wyniknęła z kolejnego wykonania zapadłych przeciwko skazanemu wyroków podlegających połączeniu. Pogląd wyrażony w tej tezie odnosi się w pełni do rozpatrywanej kwestii.Skoro kara zastępcza jest elementem nieodłącznie związanym z karą grzywny, wyłączając oczywiście grzywny najniższe do określonej wysokości, które zamianie na kary zastępcze nie podlegają, i skoro niedopuszczalne jest przekroczenie przy orzekaniu kary łącznej sumy wymierzonych grzywien, to za niedopuszczalne należy również uznać zastosowanie w karze łącznej grzywny, orzeczonej w wyroku łącznym, mniej korzystnego dla sprawcy zamiennika tej kary na karę zastępczą pozbawienia wolności od zamienników orzeczonych w karach podlegających połączeniu.Odmienny pogląd sądu pierwszej instancji, który powołał się na brak ustawowego uregulowania kwestii zamiany kary łącznej grzywny na karę zastępczą, nie dawał temu sądowi prawa do wprowadzenia przy orzekaniu kary łącznej większych dolegliwości dla skazanego od tych, które były przyjęte w połączonych wyrokach.Nie do przyjęcia jest koncepcja tego sądu, że fakt zastosowania zasady absorpcji przy orzekaniu kary łącznej pozbawienia wolności dawał podstawę do pogorszenia sytuacji skazanego przy określeniu zamiennika i rozmiarów kary zastępczej (...). Twierdzenia w uzasadnieniu wyroku o warunkowym charakterze kary zastępczej niczego w zakresie rozpatrywanej kwestii nie rozstrzygają.Dlatego też Sąd Najwyższy zmienił zaskarżony wyrok w tym zakresie w sposób wskazany w części dyspozytywnej wyroku, uznając, że zamiennik w wysokości 400 zł, zastosowany w wyroku Sądu Wojewódzkiego w P., a dotyczący 4/5 grzywien, które zostały zsumowane przy połączeniu, stanowił najbardziej zindywidualizowany zamiennik, który należało również zastosować przy orzekaniu łącznej kary grzywny w wyroku łącznym.Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w części dyspozytywnej wyroku, zwalniając skazanego od obowiązku ponoszenia kosztów postępowania odwoławczego, gdyż zasadniczym powodem rewizji i zmiany zaskarżonego wyroku przez Sąd Najwyższy były rozbieżności w zakresie interpretacji przepisów prawa karnego materialnego o karze łącznej.