VII KZP 15/76

Skład orzekającySąd Najwyższy na posiedzeniu połączonych Izb Karnej i Wojskowej w dniu 28 kwietnia 1978 r. w składzie:przewodniczący: Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego prof. dr W. Berutowicz; prezes Sądu Najwyższego: dr B. Dzięcioł; sędziowie Sądu Najwyższego: płk C. Bakalarski (sprawozdawca), B. Bartosik, J. Borodej, J. Bratoszewski, M. Budzianowski, J. Cieślak, S. Fornalik, C. Gajewski, J. Gawroński, płk J. Gawrysiak, płk J. Górski, S. Godlewski, K. Grzebuła, A. Hapon, L. Jax (sprawozdawca), płk J. Jeż, płk J. Juszczak, płk A. Kaszycki, płk H. Kmieciak, H. Kempisty, W. Komorniczak, S. Kotowski, F. Kozłowski, Z. Kwiecień, T. Majewski, płk S. Mendyka, J. Mikos, S. Mirski, R. Młynkiewicz, K. Mochtak, płk W. Morawski, J. Musioł, W. Ochman, S. Pawela, J. Polony, J. Pustelnik, T. Rybicki, płk W. Sieracki, W. Sikorski, R. Staszkiewicz, M. Szczepański, W. Sutkowski, J. Wieczorek, E. Wilczek, płk S. Wojtczak, płk J. Woźniak, płk E. Zawiłowski, Z. Ziemba (sprawozdawca), W. Żebrowski (sprawozdawca), J. Żurawski, A. Żylewicz;protokolant: sędzia SW J. Nóżyński - członek Biura Orzecznictwa SN,z udziałem Zastępcy Prokuratora Generalnego PRL A. Śliwierskiego i Pierwszego Zastępcy Ministra Sprawiedliwości T. Skóry, po rozpoznaniu w dniach 25 lutego i 16 września 1977 r. oraz 28 kwietnia 1978 r. wniosku Ministra Sprawiedliwości z dnia 30 lipca 1976 r. o ustalenie wytycznych wymiaru sprawiedliwości i praktyki sądowej co do wymiaru kary grzywny oraz po wysłuchaniu wniosku Zastępcy Prokuratora Generalnego PRL i wypowiedzi Pierwszego Zastępcy Ministra Sprawiedliwości, mając na względzie, że w polityce karnej kara grzywny może spełniać większą niż dotychczas rolę, a prawidłowe tendencje, które ostatnio wystąpił w orzecznictwie, wymagają pogłębienia i rozwinięcia,uchwalił, co następuje:Uzasadnienie faktyczne1. Stopień społecznego niebezpieczeństwa czynu, cele kary w zakresie społecznego oddziaływania oraz cele zapobiegawcze i wychowawcze, które ma ona osiągnąć w stosunku do skazanego, mają wpływ, w granicach przewidzianych w ustawie, na wymiar każdej kary, a więc również i każdej grzywny. Te ogólne dyrektywy znajdują rozwinięcie w szczegółowych wskazaniach wymiaru kary zawartych w art. 50 § 2 k.k., a co do grzywny - także w art. 50 § 3 k.k. Oprócz art. 50 § 1-3 k.k. również inne przepisy, zwłaszcza rozdziału VII kodeksu karnego, zawierają tego rodzaju wskazania. Niektóre z tych przepisów mają zastosowanie do wymiaru grzywny, np. art. 51-53 k.k., inne, np. art. 58-59 k.k., zezwalają lub nakazują wymierzyć tę karę w innej wysokości niż określona w art. 36 § 1 i 2 k.k. lub według sankcji przepisu szczególnego.Orzekając grzywnę należy harmonijnie łączyć wszystkie ustawowe dyrektywy i wskazania jej wymiaru, oceniając je na tle konkretnych okoliczności sprawy. W szczególności należy baczyć, aby kara grzywny była współmierna zarówno do stopnia społecznego niebezpieczeństwa czynu, jak i do jej celów w zakresie społecznego oraz indywidualnego oddziaływania.Dla tak rozumianego wymiaru grzywny istotne znaczenie mają rodzaj i rozmiar szkody wyrządzonej przestępstwem, korzyść, którą sprawca osiągnął lub zamierzał osiągnąć z przestępstwa, oraz jego stosunki majątkowe i dochody.Majątkowy charakter grzywny oraz to, że oprócz celów penalnych może ona spełniać także cele kompensacyjne, polegające np. na powetowaniu strat przez odebranie korzyści, przemawiają za tym, iż na wymiar grzywny mają wpływ przede wszystkim majątkowa szkoda lub majątkowa korzyść, w mniejszym zaś stopniu szkoda lub korzyść o innym charakterze.Wymierzając grzywnę należy kierować się tym, że im większa szkoda lub korzyść, tym wyższa grzywna. Nie przeczy temu to, że niekiedy wielkość szkody lub korzyści należy do ustawowych znamion czynu i powoduje inną jego kwalifikację prawną oraz inne ustawowe zagrożenie, ale nie w zakresie grzywny (por. np. art. 217 § 2, art. 240 pkt 2 k.k.).Również stosunki majątkowe i dochody sprawcy mają istotny wpływ na wymiar grzywny. Kierując się jednak dyrektywami wymiaru kary celowej, tj. między innymi takiej grzywny, aby była możliwa do wykonania w postaci pieniężnej przez uiszczenie lub egzekucję, wysokość tej kary należy odpowiednio dostosować do możliwości ekonomicznych oskarżonego.Grzywna ma do spełnienia różne funkcje w zależności od jej postaci i podstawy wymiaru, a także w zależności od tego, w jakim stopniu oprócz celów penalnych może również spełniać cele kompensacyjne. Wymierzając zatem grzywnę, należy mieć na względzie te konkretne funkcje, które powinna spełniać.2. Przepis art. 50 § 3 k.k., stanowiąc o stosunkach majątkowych i dochodach sprawcy, nie przewiduje w tym względzie ograniczeń, wobec tego przy wymiarze tej grzywny wchodzi w grę cały majątek sprawcy i wszystkie jego dochody, a w tym także uzyskane w drodze przestępstwa. Chodzi tu przy tym o majątek i dochody posiadane przez sprawcę w zasadzie aktualnie, tj. w czasie orzekania, a także o realne w tym względzie możliwości, np. wynikające z podjęcia pracy zarobkowej.W ocenie tych okoliczności należy uwzględniać stan rodzinny sprawcy i wynikające z niego obowiązki ekonomiczne. Obowiązki te mogą być dla sprawcy mniejsze wówczas, gdy członkowie rodziny posiadają własny majątek lub dochody. Tak więc - nie naruszając art. 53 k.k. - majątek i dochody członków rodziny mogą mieć wpływ na ocenę sytuacji majątkowej i dochodów sprawcy, a w konsekwencji na wymiar kary grzywny.W ocenie stosunków majątkowych i dochodów należy uwzględniać również inne orzekane wobec sprawcy oprócz grzywny dolegliwości ekonomiczne, jak: konfiskatę mienia, przepadek przedmiotu, nawiązkę, zobowiązanie do naprawienia szkody i zasądzenie odszkodowania. Mają one określone znaczenie dla oceny stosunków majątkoych i dochodów sprawcy, a w konsekwencji wpływają na wymiar kary grzywny. Należy więc uwzględnić, w jakim stopniu te inne dolegliwości ekonomiczne zmniejszają majątek i dochody sprawcy, a zatem mają wpływ na wymiar grzywny, gdyż jest oczywiste, że np. rozmiary lub wartość mienia objętego konfiskatą mogą być bardzo różne. Należy także mieć na względzie to, że w wypadku orzeczenia np. obowiązku naprawienia szkody, odszkodowania, nawiązki grzywna nie zawsze spełnia cele kompensacyjne.3. Jeżeli sąd za występek o charakterze chuligańskim wymierza w wyjątkowym wypadku samoistną karę grzywny, dolne zagrożenie tej kary ulega na podstawie art. 59 § 1 k.k. podwyższeniu o połowę, a w związku z tym wymierzona grzywna nie może być niższa od 750 zł.Przepis art. 58 k.k. w razie skazania za przestępstwo ciągłe zezwala sądowi na orzeczenie kary w granicach najwyższego ustawowego zagrożenia zwiększonego o połowę, przy czym kara ta nie może przekroczyć górnej granicy danego rodzaju kary. Przepis ten odnosi się również do kary grzywny, z tym jednak zastrzeżeniem, że może mieć zastosowanie tylko w razie wymierzenia grzywny za przestępstwa skarbowe (por. art. 2 uk.s.) oraz na podstawie innych przepisów zawartych w ustawach szczególnych, w których zagrożenie wskazuje granicę grzywny, jaką można wymierzyć za dane przestępstwo; w wypadku bowiem wymierzania grzywny za przestępstwa przewidziane w kodeksie karnym górną jej granicę określa zawsze art. 36 § 1 albo art. 36 § 2 k.k.Zawarty w art. 58 k.k. zakaz przekroczenia górnej granicy grzywny określonejw art. 36 § 1 i 2 k.k. nie dotyczy spraw o przestępstwa skarbowe, gdyż art. 36 k.k. nie ma zastosowania do tych przestępstw (art. 2 u.k.s.).Również zaostrzenie kary przewidziane w art. 60 k.k. nie dotyczy kary grzywny.4. Grzywna samoistna powinna być orzekaza w pierwszej kolejności przed przewidzianą alternatywnym zagrożeniem karą pozbawienia wolności, zwłaszcza wtedy, gdy kara pozbawienia wolności miałaby nie przekraczać 6 miesięcy. Przeciwwskazania ustawowe do orzekania grzywny jako kary łagodniejszego rodzaju (art. 52 i 59 k.k.) zachodzą w szczególności wówczas, gdy istnieje potrzeba społecznego lub indywidualnego oddziaływania przez karę pozbawienia wolności. O wyborze zaś kary grzywny albo kary ograniczenia wolności powinno decydować w szczególności to, czy jest konieczne zapobiegawcze i wychowawcze oddziaływanie na skazanego przez pracę wykonywaną w warunkach kary ograniczenia wolności, zwłaszcza pracę określoną w art. 34 § 1 i 3 k.k.Wskazania te oznaczają, że grzywna samoistna, orzekana częściej, pozwoli między innymi ograniczyć stosowanie zwłaszcza krótkoterminowej kary pozbawienia wolności, połączone ze stykaniem nie zdemoralizowanego sprawcy ze środowiskiem przestępczym.Celowość częstszego orzekazania samoistnej grzywny nie może być rozumiana schematycznie, gdyż niekiedy, np. za przestępstwo niealimentacji określone w art. 186 k.k., orzeczenie takiej grzywny z zastosowaniem art. 54 albo 57 § 3 ust.3 k.k. może być niecelowe.Słuszne względy polityki kryminalnej wymagają, aby oprócz częstszego orzekania samoistnej grzywny wymierzano ją w odpowiedniej i zindywidualizowanej wysokości. Grzywna ta jest wprawdzie orzekana wobec sprawców czynów o mniejszym stopniu społecznego niebezpieczeństwa, ale nie zawsze uzasadnia to praktykę wymierzania jej w granicach zbliżonych do minimum określonego w art. 36 § 1 k.k., a więc w wysokości odbiegającej znacznie od zagrożenia górnego czy chociażby tylko średniego. Grzywna samoistna jest najłagodniejszą z kar przewidzianych w części szczególnej kodeksu karnego oraz możliwych do wymierzenia z zastosowaniem art. 54 albo art. 57 § 3 ust. 3 k.k., i dlatego już sam wybór tej kary najłagodniejszego rodzaju stanowi określony wyraz oceny wagi czynu oraz właściwości i warunków osobistych sprawcy - w związku z tym nie powinien powodować również jej wymiaru w wysokości zbliżonej do dolnej granicy zagrożenia.5. Wymierzając grzywnę na podstwie art. 36 § 3 k.k., sąd powinien każdorazowo brać pod uwagę szczególnie wysokość korzyści, którą sprawca osiągnął lub zamierzał osiągnąć z przestępstwa. Zachowanie bowiem właściwej proporcji pomiędzy osiągniętą lub zamierzoną korzyścią majątkową a orzekaną grzywną powinno prowadzić do takiego określenia wysokości tej kary, aby wynikająca z niej dolegliwość ekonomiczna była współmierna do wymienionych korzyści.Zagadnienie wymiaru grzywny orzekanej na podstawie art. 36 § 3 k.k. wobec sprawców zagarnięcia mienia społecznego znacznej wartości zostało już wyjaśnione w wytycznych wymiaru sprawiedliwości i praktyki sądowej w zakresie prawidłowego orzekania tych kar za przestępstwa zagarnięcia mienia społecznego znacznej wartości (OSNKW 1975, z. 10-11, poz. 134).Dyrektywy wyrażone w tych wytycznych powinny mieć zastosowanie również w razie ustalania wysokości grzywny wymierzanej sprawcom przestępstwa zagarnięcia mienia o wartości poniżej 100.000 złotych, oczywiście z zachowaniem odpowiednich proporcji grzywien do osiągniętej przez sprawcę korzyści majątkowej i spowodowanej szkody.Do przestępstw, za które powinny być wymierzane odpowiednio wysokie kary grzywny, należą również przestępstwa spekulacji i oszustwa, a także łapownictwa, które są popełniane przede wszystkim w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, a jednocześnie stanowią poważne zagrożenie dla interesów gospodarczych państwa oraz dla prawidłowych stosunków społecznych. Należy dodać, że liczba przestępstw spekulacji ulega w niektórych okresach zwiększeniu i wówczas przy wymierzaniu grzywny za te przestępstwa sądy powinny mieć na względzie szczególnie dyrektywę społecznego oddziaływania kary, co powinno skutkować wymierzanie odpowiednio surowych grzywien także wtedy, gdy jednostkowy wypadek będący przedmiotem rozpoznania spowodował stosunkowo niewielką szkodę.6. Przepis art. 36 § 3 k.k. zobowiązuje sąd do orzeczenia kary grzywny w każdym wypadku, gdy sprawca przestępstwa działał w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, przy czym przez pojęcie korzyści majątkowej rozumie się tu zarówno korzyść dla samego sprawcy, jak i dla kogo innego (art. 120 § 3 k.k.).W konsekwencji takiego sformułowania omawianego przepisu należy stwierdzić, że orzeczenie grzywny jest obowiązkowe także wówczas, gdy sprawca dopuścił się jedynie usiłowania przestępstwa, w związku z czym zamierzonej korzyści nie osiągnął, jak również w wypadku, gdy szkoda wyrządzona przestępstwem została naprawiona przez zwrot w całości osiągniętej korzyści majątkowej.Wymierzając grzywnę za usiłowanie przestępstwa, sąd - uwzględniając wprawdzie, że stopień niebezpieczeństwa społecznego jest w takim wypadku z reguły niższy - powinien zgodnie z art. 50 § 3 k.k. brać pod uwagę wysokość korzyści, jaką sprawca zamierzał osiągnąć z przestępstwa.W wypadku zwrotu osiągniętej korzyści majątkowej okoliczność ta powinna mieć wpływ na wysokość grzywny, lecz nie może zmienić samej zasady niezbędności odczucia przez sprawcę przestępstwa dolegliwości ekonomicznej.Skoro wobec każdego sprawcy działającego w celu osiągnięcia korzyści majątkowej należy zawsze orzekać grzywnę, to nie może ulegać wątpliwości, że dotyczy to również podżegaczy i pomocników, jeżeli osoby te działają w celu osiągnięcia korzyści majątkoej dla siebie lub dla innej osoby, którą może być np. sprawca przestępstwa.Brak natomiast podstaw do wymierzenia grzywny na podstawie art. 36 § 3 k.k. w wypadku, gdy przestępstwo powoduje wprawdzie przysporzenie korzyści majątkowej sprawcy lub innej osobie, lecz osiągnięcie takiej korzyści nie było celem działania sprawcy.7. Skoro ustawa wiąże obowiązek orzekania grzywny wobec sprawcy działającego w celu osiągnięcia korzyści majątkowej wyłącznie z faktem skazania takiego sprawcy na karę pozbawienia wolności, to brak podstaw do takiej interpretacji omawianego przepisu, która by obowiązek orzekania grzywny uzależniała od tego, czy dane przestępstwo zagrożone jest wyłącznie karą pozbawienia wolności, czy też w zagrożeniu tym przewidziano alternatywnie - obok kary pozbawienia wolności - także karę ograniczenia wolności albo grzywnę.Pogląd taki wypowiedział już Sąd Najwyższy w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 17 grudnia 1970 r. - VI KZP 67/70 (OSNKW 1971, z. 3, poz. 34).8. Wprawdzie orzeczenie grzywny na podstawie art. 36 § 4 k.k. pozostawione jest uznaniu sądu, niemniej jednak - mając na względzie wymienione wyżej funkcje tej grzywny - należy wskazać na potrzebę jej częstszego stosowania, zwłaszcza wtedy, gdy wysokość szkody w mieniu społecznym jest stosunkowo duża, gdy sprawca wykazał rażąco lekceważący stosunek do tego mienia, a wreszcie gdy był uprzednio skazany za przestępstwo gospodarcze lub przeciwko mieniu społecznemu.Ponadto należy przypomnieć, że w wytycznych wymiaru sprawiedliwości i praktyki sądowej w sprawach o przestępstwa niegospodarności, marnotrawstwa oraz spowodowanie niedoboru w mieniu społecznym (OSNKW 1976, z. 4-5, poz. 52) Sąd Najwyższy wskazał (teza 15) na to, że sądy mają obowiązek rozważania celowości orzeczenia kary grzywny na podstawie art. 36 § 4 k.k. w tych wszystkich wypadkach, gdy sprawca przestępstwa określonego w art. 217 lub 218 k.k. obejmował szkodę w mieniu społecznym winą umyślną.9. Przepis art. 75 § 1 k.k., rozszerzając zakres środków karnych stosowanych wobec sprawców przestępstw i umożliwiając lepszą indywidualizację wymiaru kary, wyznacza wymierzanej na jego podstawie karze grzywny istotne zadania, co wynika przede wszystkim z faktu, że grzywna ta, orzekana łącznie z warunkowym zawieszeniem wykonania kary pozbawienia wolności, jest właściwie główną częścią składową orzeczenia o karze.Grzywna taka powinna przede wszystkim zapewnić realną dolegliwość kary oraz przeciwdziałać szkodliwemu przekonaniu - zarówno sprawcy przestępstwa, jak i społeczeństwa - o bezkarności lub bagatelizowaniu przestępstwa.Grzywna orzekana na podstawie art. 75 § 1 k.k. powinna ponadto spełniać rolę profilaktyczno-wychowawczą w stosunku do sprawcy przestępstwa także przez stymulowanie jego zachowania w kierunku określonym w art. 73 § 2 k.k., skoro jej nieuiszczenie w terminie może być ocenione jako jedna z przesłanek do zarządzenia wykonania kary pozbawienia wolności, a uiszczenie ani nie zwalnia skazanego od obowiązku przestrzegania porządku prawnego, ani nie wyłącza ewentualności zarządzenia wykonania kary w razie postępowania odmiennego lub niedopełnienie któregoś z nałożonych w trybie art. 75 § 2 i 3 k.k. obowiązków.Aby powyższe zadania spełniać skutecznie, grzywna orzekana na podstawie art. 75 § 1 k.k. powinna również uwzględniać odpowiednio dyrektywy przewidziane w art. 50 k.k.Należy przy tym mieć na względzie, że grzywny przewidziane w art. 36 § 3 i art. 36 § 4 k.k. wyłączają stosowanie art. 75 § 1 k.k. z przyczyn wskazanych w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 20 sierpnia 1970 r. - VI KZP 34/70 (OSNKW 1970, z. 11, poz. 140).Natomiast grzywna mająca charakter alternatywny, przewidziana w przepisie określającym przestępstwo, za które sprawcę skazano, nie wyłącza zastosowania art. 75 § 1 k.k., jeżeli orzeczono karę pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem wykonania; przez wybór bowiem kary pozbawienia wolności wyeliminowana została możliwość orzeczenia - w danym wypadku - kary grzywny na innej podstawie niż art. 75 § 1 k.k.10. Z treści art. 36 k.k. wynika, że wysokość kary grzywny uzależniona jest od tego, czy ma ona charakter samoistny czy niesamoistny; to znaczy, czy w stosunku do kary pozbawienia wolności jest ona karą alternatywną, czy też orzekana jest obok niej.Wysokość grzywny samoistnej określa art. 36 § 1 k.k., a grzywny niesamoistnej - art. 36 § 2 k.k. Trzeciej ewentualności natomiast kodeks karny nie przewiduje.W związku z tym, że grzywna przwidziana w art. 75 § 1 k.k. jest orzekana obok kary pozbawienia wolności, a mianowicie w razie warunkowego zawieszenia jej wykonania, przeto wysokość tej grzywny określa art. 36 § 2 k.k. Górny próg tej wysokości uzasadniony jest niewątpliwie wypadkami, gdy grzywna wymierzana jest na podstawie art. 36 § 3 i 4 k.k., jednakże i na podstawie art. 75 § 1 k.k. może być ona orzekana powyżej 25.000 zł, jeżeli przemawiają za tym okoliczności sprawy.11. Warunkowe zawieszenie wykonania kary pozbawienia wolności obostrzone grzywną przewidzianą w art. 75 § 1 k.k. należy uznać - z punktu widzenia interesów oskarżonego - za rozwiązanie pośrednie między karą bezwarunkowego pozbawienia wolności a karą pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania.Nie ma więc przeszkód do stosowania w postępowaniu rewizyjnym art. 75 § 1 k.k. łącznie z art. 73 § 1 k.k. także wtedy, gdy brak rewizji na niekorzyść oskarżonego, a nawet wtedy, gdy rewizja oskarżonego tej kwestii nie porusza.Aby jednak nie doszło do naruszenia zakazu reformationis in peius (art. 383 § 1 k.p.k.), warunkiem zastosowania w postępowaniu rewizyjnym art. 75 § 1 k.k. wtedy, gdy brak rewizji na niekorzyść oskarżonego, jest taki wymiar grzywny, by kara zastępcza pozbawienia wolności - na wypadek nieuiszczenia grzywny w terminie - nie była wyższa od warunkowo zawieszonej kary zasadniczej pozbawienia wolności.12. W sprawach o przestępstwa przewidziane w ustawie karnej skarbowej przepisy zawarte w art. 36 k.k. nie mają zastosowania (art. 2 u.k.s.), a grzywny są wymierzane samoistnie lub kumulatywnie z karą pozbawienia wolności, w zależności od sankcji karnych zawartych w przepisach szczegółowych tejże ustawy, przy czym dolna granica grzywien przewidziana jest w art. 10 u.k.s. Wyjątkowo, a mianowicie w art. 26 § 1 oraz w art. 120, ustawa karna skarbowa przewiduje także możliwość wymierzenia grzywny obok kary ograniczenia wolności. Górne granice grzywien, jakie mogą być wymierzone za poszczególne przestępstwa skarbowe, przewidziane są w przepisach szczegółowych, i to bądź liczbowo, bądź jako wielokrotność kwoty należnego cła, wartość towaru będącego przedmiotem przestępstwa lub kwoty uszczuplonego podatku.Przepisy szczegółowe tej ustawy przewidują obligatoryjne wymierzenie grzywny obok kary pozbawienia wolności tylko w niektórych wypadkach (art. 47 § 1, art. 51 § 1 i art. 54 § 1 k.k. oraz za kwalifikowane przestępstwa dewizowe i celne określone w art. 70 § 1 i 2 oraz w art. 83 § 1 i 2 u.k.s.).Liczne natomiast przepisy tej ustawy przewidują zagrożenie w postaci kary pozbawienia wolności lub kary grzywny albo obu tych kar łącznie. Stosując te przepisy, sąd - orzekając karę pozbawienia wolności - powinien z reguły wymierzać także karę grzywny, mimo że orzeczenie tej kary nie jest obligatoryjne. Potrzeba taka wynika z charakteru tych przestępstw, gdyż godzą one w interes finansowy państwa, a celem działania sprawcy jest niemal z reguły osiągnięcie korzyści majątkowej. Mając do wyboru różne środki karne, sądy będą stosowały najsurowszy środek tylko w wypadku przestępstw o większym stopniu niebezpieczeństwa społecznego; wówczas celowe będzie z reguły wzmożenie dolegliwości przez kumulację kary pozbawienia wolności z karą grzywny.Niektóre z przestępstw skarbowych powodują szczególnie istotne straty dla interesów finansowych państwa, co należy uwzględnić w razie ustalania wysokości wymierzanych za nie grzywien.Tak np. wśród przestępstw dewizowych większe straty powodują te przestępstwa, gdy jedną ze stron przestępczej transakcji jest cudzoziemiec dewizowy. Szczególnie wyraźnie występuje to w wypadku przestępczej wymiany pieniędzy polskich na obcą walutę, dokonywanej z reguły na znacznie korzystniejszych dla cudzoziemca warunkach od tych, jakie wynikają z obowiązującego w kraju kursu walut, co w konsekwencji pozbawia państwo dopływu dewiz. Zwrócić też należy uwagę na to, że część sprawców przestępstw dewizowych osiąga wysokie zyski z tego procederu. Sądy powinny uwzględniać to przy wymiarze grzywny, zwłaszcza w wypadku skazania za przestępstwo ciągłe.13. Prawidłowe zebranie danych określonych w art. 8 k.p.k. zarówno w postępowaniu przygotowawczym, jak i sądowym, a w szczególności o stosunkach majątkowych i rodzinnych oskarżonego, jego wykształceniu, zawodzie, zatrudnieniu oraz sposobie życia, sprzyja prawidłowemu orzeczeniu i następnie wykonaniu grzywny. Sprzyja temu również zabezpieczenie mienia oskarżonego na poczet grożącej grzywny (art. 248 i nast. k.p.k.), gdyż orientuje to lepiej co do stosunków majątkowych i dochodów oskarżonego oraz czyni realniejszym wykonanie tej kary.Określony pozytywny wpływ - zwłaszcza na wykonanie grzywny jako kary zasadniczej lub zastępczej - wywierać powinno stosowanie zindywidualizowanych, a nie uproszczonych zamienników (art. 37 i 84 § 2 k.k.) lub zaliczeń (art. 83 § 3 k.k.). Określając je należy kierować się dyrektywami i wskazaniami wymiaru kary, a w szczególności stosunkami majątkowymi oraz dochodami sprawcy, z uwzględnieniem w sytuacji wskazanej w art. 84 § 2 k.k. także wysokości wymiaru nieodpłatnej dozorowanej pracy (art. 34 § 1 k.k.) albo wysokości orzeczonych potrąceń (art. 34 § 2 i 3 k.k.). Chodzi tu zwłaszcza o takie stosowanie tych instytucji, ażeby skłaniały one skazanego do uiszczenia grzywny, nawet przez jej odroczenie, rozłożenie na raty czy egzekucję, bez potrzeby wykonania kary zastępczej, która - w razie takiej konieczości - nie powinna być dla skazanego względniejsza od kary grzywny.Należy tu jeszcze wskazać, że:- art. 37 k.k. dotyczy grzywny samoistnej i orzeczonej obok kary pozbawienia wolności także z warunkowym zawieszeniem jej wykonania oraz orzeczonej na podstawie art. 26 § 1 pkt 2 i art. 120 u.k.s. obok kary ograniczenia wolności, jak również łącznej kary grzywny;- art. 83 § 3 k.k. ma zastosowanie do zaliczenia okresu tymczasowego aresztowania także na poczet grzywny orzeczonej obok kary pozbawienia wolności, której wykonanie warunkowo zawieszono;- art. 84 § 2 k.k. nie ogranicza zastępczej kary grzywny do 25.000 zł i grzywna ta może być określona do wysokości 72.000 zł, odpowiadającej maksymalnemu wymiarowi kary ograniczenia wolności (2 lata) i maksymalnemu miesięcznemu równoważnikowi (3.000 zł).