VI KZP 67/70

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes F. Wróblewski. Sędziowie: E. Binkiewicz (współsprawozdawca), M. Budzianowski, K. Czajkowski, L. Jax (sprawozdawca), J. Szamrej, A. Pyszkowski. Prokurator Prokuratury Generalnej: T. Guzkiewicz.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu wniosku z dnia 2 września 1970 r. złożonego przez Prokuratora Generalnego PRL i skierowanego przez Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego pod rozpoznanie składu siedmiu sędziów Izby Karnej o podjęcie uchwały mającej na celu wyjaśnienie przepisu art. 36 § 3 k.k., mogącego budzić wątpliwości co do tego:"Czy art. 36 § 3 k.k. ma zastosowanie także w wypadkach wymierzenia sprawcy działającemu w celu osiągnięcia korzyści majątkowej kary pozbawienia wolności za przestępstwo zagrożone alternatywnie tą karą, karą ograniczenia wolności albo grzywny?"i po wysłuchaniu wniosku prokuratora, na podstawie art. 29 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. Nr 11, poz. 54)uchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktycznePrzepis art. 36 § 3 k.k. wkłada na sąd obowiązek orzekania grzywny określonej w § 2 tegoż przepisu, "jeżeli sprawca działał w celu osiągnięcia korzyści majątkowej oraz w innych wypadkach wskazanych w ustawie". Ponieważ § 2 tegoż przepisu mówi o grzywnie orzeczonej "obok kary pozbawienia wolności", przeto należy przyjąć, że jeżeli spełnione zostały warunki określone w § 3 tegoż przepisu, a sprawca został skazany na karę pozbawienia wolności, to sąd obowiązany jest wymierzyć takiemu sprawcy także karę grzywny. Omawiany przepis bowiem, jako zawarty w części ogólnej kodeksu karnego, odnosi się do wszystkich wypadków skazania na karę pozbawienia wolności za przestępstwa określone w części szczególnej tegoż kodeksu, a także do przestępstw przewidzianych w innych ustawach (art. 121 k.k.), jeżeli ustawy te nie zawierają przepisów odmiennych.Skoro ustawa wiąże obowiązek orzekania grzywny wobec sprawców działających w celu osiągnięcia korzyści majątkowej wyłącznie z faktem skazania takiego sprawcy na karę pozbawienia wolności, to brak jest podstaw do takiej interpretacji omawianego przepisu, która by obowiązek orzekania grzywny uzależniała od tego, czy dane przestępstwo zagrożone jest wyłącznie karą pozbawienia wolności, czy też w zagrożeniu tym przewidziano alternatywnie - obok kary pozbawienia wolności - także karę ograniczenia wolności albo grzywnę.Przeciwko powyższej interpretacji nie przemawia okoliczność, że wśród przestępstw zagrożonych alternatywnie karą pozbawienia wolności, karą ograniczenia wolności albo grzywną znajdują się przestępstwa mniejszej wagi zagrożone karą pozbawienia wolności do roku (np. art. 199 § 2, 203 § 2 k.k.). Za tego rodzaju bowiem przestępstwa sądy będą mogły wymierzać kary łagodniejszego rodzaju, stosując się do wskazań kodeksu, dążącego do ograniczenia skazań na krótkoterminowe kary pozbawienia wolności. W wypadkach zaś gdy użycie najsurowszego z wchodzących w rachubę środków karnych sąd uzna za właściwe, wówczas żadne względy kryminalno-polityczne nie będą stały na przeszkodzie wymierzeniu - obok kary pozbawienia wolności, także kary grzywny, dostosowanej do wysokości osiągniętej korzyści majątkowej (art. 50 § 3 k.k.). Jednocześnie należy wziąć pod uwagę, że gdyby przyjąć pogląd, iż przepis art. 36 § 3 k.k. nie odnosi się do przestępstw zagrożonych alternatywnie karą pozbawienia wolności, ograniczenia wolności albo grzywną, to odpadłaby w ogóle możliwość stosowania dolegliwości ekonomicznej także wówczas, gdy sprawca zasługuje na zastosowanie do niego najsurowszego rodzaju kary w postaci pozbawienia wolności i gdy działał on w celu osiągnięcia korzyści majątkowej. Trzeba bowiem pamiętać o tym, że wśród przestępstw zagrożonych w taki sposób (alternatywnie) znajdują się także przestępstwa, które mogą być popełnione w celu osiągnięcia nawet znacznej korzyści majątkowej (np. przestępstwa z art. 167, 172 § 1, 216, 238, 259, 267 k.k.). Zrezygnowanie zaś z kary grzywny w takich wypadkach byłoby sprzeczne z ważkimi celami kryminalno-politycznymi, jakie ma do spełnienia grzywna w obowiązującym systemie prawa karnego.Nie można również wyciągnąć żadnych wniosków - na poparcie tezy przeciwnej niż reprezentowana w niniejszej uchwale - z faktu, że ustawodawca nie przewidział możliwości orzekania grzywny obok kary ograniczenia wolności. Jest to zresztą zrozumiałe dlatego, że kara ograniczenia wolności, chociaż dominuje w niej element wychowawczy, to jednak zawiera w sobie także pewien aspekt dolegliwości ekonomicznej. Kara pozbawienia wolności będzie stosowana za przestępstwa zagrożone w sposób alternatywny tylko wówczas, gdy stopień społecznego niebezpieczeństwa czynu będzie stosunkowo znaczny i gdy sąd uzna, że zastosowanie kary samoistnej grzywny albo kary ograniczenia wolności byłoby w stosunku do danego sprawcy niecelowe. W takich więc wypadkach - jeżeli sprawca działał w celu osiągnięcia korzyści majątkowej - wymierzenie obok kary pozbawienia wolności kary grzywny będzie obligatoryjne, przy czym o wysokości tej grzywny powinny decydować dyrektywy wymienione w art. 50 k.k.