V KRN 280/68

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Zembaty.Sędziowie: W. Dąbrowski, Z. Chełmicki (współsprawozdawca), K. Grzebuła, L. Jax (sprawozdawca), S. Kaciczak, K. Wagner.Prokurator Prokuratury Generalnej: J. Rother.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie: 1) Zdzisława K. i 2) Tadeusza C., oskarżonych z art. 2 § 2 lit. a) ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228) w związku z art. 1 § 1 lit. b) ustawy z dnia 21 stycznia 1958 r. (Dz. U. Nr 4, poz. 11), oraz 3) Ireny C. i 4) Jana Mirosława C., oskarżonych z art. 27 k.k. w związku z art. 2 § 1 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228) i w związku z art. 1 § 1 lit. b) ustawy z dnia 21 stycznia 1958 r. (Dz. U. Nr 4, poz. 11), po rozpoznaniu rewizji nadzwyczajnej, założonej przez Prokuratora Generalnego PRL na niekorzyść oskarżonych, od wyroku Sądu Wojewódzkiego dla m.st. Warszawy w Warszawie z dnia 14 czerwca 1966 r. oraz od wyroku Sądu Najwyższego z dnia 29 listopada 1967 r., utrzymującego częściowo w mocy, a częściowo zmieniającego tenże wyrok Sądu Wojewódzkiego, na podstawie art. 394-396, 400 § 2 k.p.k.rewizję nadzwyczajną pozostawił bez uwzględnienia (...).Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki dla m.st. Warszawy wyrokiem z dnia 14 czerwca 1966 r. skazał:1)oskarżonego Zdzisława K. na karę 10 lat więzienia, 10.000 zł grzywny, utratę praw publicznych i obywatelskich praw honorowych na 4 lata oraz przepadek majątku w całości, a2)oskarżonego Tadeusza C. na karę 9 lat więzienia, 30.000 zł grzywny, utratę praw publicznych i obywatelskich praw honorowych na 4 lata i przepadek majątku w postaci 2 samochodów, nieruchomości składającej się z działki o powierzchni 4.167 m2 i domu mieszkalnego-obu za przestępstwo z art. 2 § 2 lit. a) ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228) w związku z art. 1 § 1 lit. b) i art. 2 § 1 ustawy z dnia 21 stycznia 1958 r. (Dz. U. Nr 4, poz. 11) oraz art. 47 § 1 lit. c) k.k., popełnione przez to, że w okresie od października 1962 r. do stycznia 1964 r. w W. Zdzisław K. jako konwojent Zakładów Mięsnych Przetwórni II, a Tadeusz C. jako kierownik Przedsiębiorstwa Transportowego nr II Handlu Wewnętrznego w W., działając w zorganizowanej grupie przestępczej z Zenonem B., Michałem S. i innymi osobami, uczestniczyli w zaborze mięsa w ilości co najmniej 11.000 kg, wartości ogółem 330.000 zł, stanowiącego własność Zakładów Mięsnych Przetwórni nr II, w ten sposób, że wytworzoną przez Zenona B., Michała S. i innych nadwyżkę mięsa wieprzowego, schabów, wołowego i cielęciny w półtuszach rozprowadzili poza ewidencją do sklepów MHM w celu sprzedaży na rachunek grupy przestępczej;3)oskarżoną Irenę C. m.in. na karę 8 lat więzienia, 30.000 zł grzywny, utratę praw publicznych i obywatelskich praw honorowych na 3 lata oraz przepadek majątku w postaci ½ willi w W., a4)oskarżonego Jana Mirosława C. na karę 8 lat więzienia, 20.000 zł grzywny, utratę praw publicznych i obywatelskich praw honorowych na 3 lata oraz przepadek majątku w całości-oboje za przestępstwo z art. 27 k.k. i art. 2 § 1 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228) w związku z art. 1 § 1 ustawy z dnia 21 stycznia 1958 r. (Dz. U. Nr 4, poz. 11), popełnione przez to, że w czasie od października 1962 r. do stycznia 1964 r. w W. Irena C. jako kierownik, a Jan Mirosław C. jako czeladnik sklepu nr 284 MHM udzielili pomocy Zdzisławowi K. i innym osobom do przywłaszczenia mięsa, stanowiącego własność Zakładów Mięsnych Przetwórni nr II w W., w ten sposób, że obiecując Zdzisławowi K. przed dokonaniem zaboru nabycie tego mięsa, zakupili co najmniej 7.000 kg mięsa wieprzowego, wołowiny i cielęciny, wartości ogółem 210.000 zł, wiedząc o tym, że osoby dokonujące zaboru tego mięsa są odpowiedzialne za jego ochronę w związku z zajmowanym stanowiskiem służbowym.W związku z jednoczesnym skazaniem oskarżonych Ireny C. i Jana Mirosława C. za inne przestępstwa Sąd Wojewódzki wymierzył tym oskarżonym karę łączną w wysokości takiej samej jak za powyższe przestępstwo.Od tego wyroku założyli rewizje oskarżeni.Sąd Najwyższy wyrokiem z dnia 29 listopada 1967 r. utrzymał w mocy wyrok Sądu Wojewódzkiego w stosunku do oskarżonych Zdzisława K., Ireny C. i Jana Mirosława C., natomiast co do oskarżonego Tadeusza C. wyrok ten zmienił w orzeczeniu o karze pozbawienia wolności i przepadku majątku w ten sposób, że za przypisane temu oskarżonemu przestępstwo skazał go - obok kary grzywny i utraty praw publicznych i obywatelskich praw honorowych - na 8 lat więzienia oraz na karę dodatkową w postaci przepadku tylko jednego samochodu, opisanego w protokole zabezpieczenia ruchomości.Rewizja nadzwyczajna wniesiona przez Prokuratora Generalnego PRL z zachowaniem terminu z art. 397 k.p.k. na niekorzyść wymienionych wyżej oskarżonych zarzuca:1)wyrokowi Sądu Wojewódzkiego dla m.st. Warszawy w części utrzymanej w mocy wyrokiem Sądu Najwyższego - rażącą łagodność kar grzywny wymierzonych wszystkim wymienionym oskarżonym, wynikającą z niedostatecznego uwzględnienia znacznej szkody w mieniu społecznym, jaką wyrządzili swym działaniem, polegającym na udziale w zagarnięciu mienia społecznego wartości 330.000 zł (oskarżony Zdzisław K. i Tadeusz C.) i pomocy do zagarnięcia mienia społecznego wartości 210.000 zł (oskarżona Irena C. i Jan Mirosław C.);2)wyrokowi Sądu Najwyższego - obrazę art. 384 pkt 2 k.p.k. przez zmianę wyroku Sądu Wojewódzkiego w części orzekającej przepadek należących do oskarżonych Tadeusza C. dwóch samochodów oraz nieruchomości, składającej się z działki o powierzchni 4.167 m2 i domu mieszkalnego, oraz orzeczenie przepadku jedynie jednego samochodu mimo braku podstaw do uznania kary przepadku majątku, określonego w wyroku Sądu Wojewódzkiego, za rażąco surową,W konkluzji rewizja zawiera wniosek:1)o uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu Najwyższego z dnia 29 września 1967 r. w stosunku do oskarżonego Tadeusza C., w części dotyczącej orzeczenia kary przepadku majątku i o utrzymanie w tym zakresie w mocy wyroku Sądu Wojewódzkiego z dnia 14 czerwca 1966 r.;2)o uchylenie wyroku Sądu Najwyższego i Sądu Wojewódzkiego w stosunku do oskarżonych Ireny C. i Jana Mirosława C. w części dotyczącej orzeczenia o karze łącznej wymierzonej tym oskarżonym;3)o zmianę tych wyroków w części dotyczącej orzeczenia o karze wymierzonej oskarżonym Zdzisławowi K., Tadeuszowi C., Irenie C. i Janowi Mirosławowi C. za przypisane im przestępstwa z art. 2 § 2 lit a) oraz z art. 2 § 1 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228) art. 27 k.k. w związku z art. 1 § 1 lit. b) ustawy z dnia 21 stycznia 1958 r. (Dz. U. Nr 4, poz. 11) przez wymierzenie tym oskarżonym odpowiednio surowszej kary grzywny;4)o wymierzenie oskarżonym Irenie C. i Janowi Mirosławowi C. nowej kary łącznej.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Aczkolwiek nie można odmówić słuszności twierdzeniu rewizji nadzwyczajnej, że istnieje znaczna dysproporcja między wysokością szkód w mieniu społecznym wyrządzonych czynami przestępnymi, w których udział przypisano w zaskarżonym wyroku oskarżonym Zdzisławowi K., Tadeuszowi C., Irenie C. i Janowi Mirosławowi C., a wysokością grzywien wymierzonych tymże oskarżonym, to jednak zarzuty rażącej łagodności tychże kar grzywny, a jeśli chodzi o oskarżonego Tadeusza C., to także kary przepadku części majątku, nie są zasadne.Rozmiar wyrządzonej przestępstwem szkody stanowi w myśl art. 56 k.k. tylko jeden z elementów, które sąd powinien uwzględnić przy wymiarze kary grzywny. Jednocześnie bowiem należy brać pod uwagę także stosunki majątkowe sprawcy oraz wysokość korzyści majątkowej, jaką sprawca osiągnął z przestępstwa. W zależności od konkretnych okoliczności, a zwłaszcza tych, które są wymienione w art. 54 k.k. jako ogólne i najbardziej istotne przesłanki przy wymiarze kary, każdy z wyżej wymienionych elementów może mieć większy lub mniejszy wpływ na wymiar grzywny. Nie bez znaczenia jest nadto okoliczność, czy za powstanie szkody odpowiedzialny jest tylko jeden oskarżony, a w razie wyrządzenia szkody w wyniku współdziałania większej grupy osób - okoliczność, w jakim stopniu fakt udziału oskarżonego w przestępstwie przyczynił się do powstania tej szkody.W sprawie niniejszej oskarżeni Zdzisław K. i Tadeusz C. zostali uznani za winnych uczestnictwa w zaborze 11.000 kg nadwyżek mięsnych wartości około 330.000 zł. Zabór ten został dokonany przez większą grupę osób działających w zorganizowanej grupie przestępczej, przy czym nadwyżki te były wyprodukowane przez inne osoby, rola zaś oskarżonych: Zdzisława K. jako konwojenta i oskarżonego Tadeusza C. jako kierowcy Przedsiębiorstwa Transportowego polegała na rozprowadzaniu tychże nadwyżek poza ewidencją do sklepów w celu sprzedaży na rachunek grupy przestępczej. Tak więc oskarżeni odegrali wprawdzie istotną i aktywną rolę w realizacji przestępstwa, jednakże była to rola o tyle drugorzędna, że brali oni udział dopiero w końcowej fazie zagarnięcia, gdyż zajmowali się jedynie sprzedażą nadwyżek, wytworzonych uprzednio bez ich udziału.Okoliczności powyższe muszą mieć wpływ na zmniejszenie znaczenia wysokości wyrządzonej szkody jako elementu wymiaru grzywny dla tychże oskarżonych. Jeżeli zaś chodzi o dalszy element, mianowicie wysokość osiągniętej z przestępstwa korzyści, to na podstawie wyjaśnień oskarżonego Zdzisława K. złożonych w toku śledztwa (które to wyjaśnienia stanowiły główną podstawę ustaleń nie tylko w zakresie czynu przypisanego temuż oskarżonemu, ale także oskarżonym Tadeuszowi C., Irenie C. i Janowi Mirosławowi C.) należy przyjąć, że oskarżony Zdzisław K. uzyskał z przestępstwa około 10.000 zł. Mniej więcej taki sam był także zysk oskarżonego Tadeusza C., któremu Zdzisław K. przekazywał każdorazowo połowę z kwoty 1.000 zł, jaką otrzymywał za sprzedanie 500 kg mięsa. Jeżeli zaś wziąć ponadto pod uwagę, że z ustaleń zawartych w wyroku sądu pierwszej instancji wynika, iż Zdzisław K. znajduje się w wyjątkowo złych warunkach materialnych (czworo dzieci, poważna choroba żony), a oskarżony Tadeusz C., który został określony w tymże wyroku jako "człowiek zamożny", w rzeczywistości jest obciążony poważnymi zaległościami podatkowymi, na pokrycie których sprzedano m.in. posiadane przez niego 2 samochody (pisma z dnia 10 października 1968 r. oraz zaświadczenie z dnia 18 grudnia 1968 r. Wydziału Finansowego Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej, ujawnione w trybie art. 389 § 3 k.p.k.) - to nie można grzywien wymierzonych tymże oskarżonym obok kar długoletniego więzienia uznać za rażąco łagodne. Dotyczy to także kwestionowanego przez rewizję nadzwyczajną orzeczenia przepadku części majątku oskarżonego Tadeusza C. w postaci jednego samochodu.Również oskarżeni Irena C. i Jan Mirosław C. - którym przypisano przestępstwo zakwalifikowane z art. 27 k.k. w związku z art. 2 § 1 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228) i z art. 1 § 1 lit. b) ustawy z dnia 21 stycznia 1958 r. (Dz. U. Nr 4, poz. 11) a polegające na zakupie co najmniej około 7.000 kg mięsa pochodzącego z nadwyżek i przedstawiającego wartość około 210.000 zł - stanowili jedynie ostatnie ogniwo w łańcuchu osób, które dopuściły się zaboru tychże nadwyżek. Materiał zebrany w aktach sprawy nie pozwala na ustalenie, jakie korzyści mogli ci oskarżeni uzyskać z przestępstwa (oskarżeni nie przyznali się do zarzuconego im czynu ani na rozprawie, ani w toku śledztwa). Nie jest jednak prawdopodobne, aby zysk osiągnięty łącznie przez obu oskarżonych mógł przekraczać 20% wartości mięsa, a więc około 40.000 zł. W tej sytuacji, uwzględniając stosunki majątkowe obu tych oskarżonych oraz biorąc pod uwagę wysokość kar pozbawienia wolności i kar dodatkowych - nie można wymierzonych im kar grzywien, (oskarżonej Irenie C. 30.000 zł i oskarżonemu Janowi Mirosławowi C. 20.000 zł) uznać za rażąco łagodne.