V K 273/61

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia M. Grudziński (sprawozdawca).Sędziowie: A. Janowski, Z. Kapitaniak (współsprawozdawca), M. Dźbikowski, A. Górski, A. Pyszkowski, W. Dąbrowski.Prokurator: J. Sztumpf.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Ireny G. i Mariana D., oskarżonych z art. 290 § 1 k.k., po rozpoznaniu założonych na niekorzyść oskarżonych rewizji nadzwyczajnych Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego i Prokuratora Generalnego PRL od wyroku Sądu Najwyższego z dnia 9 listopada 1960 r. oraz od wyroku Sądu Wojewódzkiego we Wrocławiu z dnia 4 maja 1960 r., na podstawie art. 394-396, 400, 384 pkt 2 k.p.k.zmienił oba wyżej wymienione wyroki co do kar, wymierzonych oskarżonym Irenie G. i Marianowi D., w ten sposób, że za przypisane czyny skazuje każde z nich - niezależnie od wymierzonych im kar więzienia po 1 roku i 6 miesięcy z warunkowym zawieszeniem wykonania tej kary oskarżonej Irenie G. na okres lat 3 - na grzywnę w kwocie 15.000 zł z zamianą w razie nieściągalności na 300 dni więzienia (...).Sąd Wojewódzki we Wrocławiu wyrokiem z dnia 4 maja 1960 r. uznał oskarżonych Irenę G. i Mariana D. za winnych popełnienia występku z art. 290 § 1 k.k., polegającego na tym, że w grudniu 1958 r. w N. Marian D. jako procentmistrz, a Irena G. jako kontystka punktu odbioru buraków Cukrowni w Ł., w związku z urzędowaniem, przyjęli od Edmunda B.: Marian D. - kwotę 10.000 zł, którą od tegoż Edmunda B. żądał, a Irena G. - kwotę 14.000 zł, i za te czyny skazał oboje oskarżonych na podstawie art. 290 § 1 k.k. i art. 42 § 2 k.k. na kary po 1 roku i 6 miesięcy więzienia i grzywny po 5.000 zł.Sąd Najwyższy, rozpoznając niniejszą sprawę na skutek rewizji oskarżonych, zmienił zaskarżony wyrok co do oskarżonej Ireny G. - w części dotyczącej kary - przez warunkowe zawieszenie wykonania wymierzonej jej kary więzienia na okres 3 lat, a co do oskarżonego Mariana D. zaskarżony wyrok utrzymał w mocy.Od tych wyroków wnieśli rewizje nadzwyczajne na niekorzyść oskarżonych Ireny G. i Mariana D.: Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego i Prokurator Generalny PRL.I. Rewizja nadzwyczajna Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego, która wnosi o zmianę obu wyżej wymienionych wyroków co do oskarżonych Ireny G. i Mariana D. w części dotyczącej kar grzywny przez wymierzenie tymże oskarżonym kar grzywny w wysokości odpowiadającej co najmniej rozmiarom osiągniętych przez nich korzyści z przypisanych im czynów - zarzuca rażącą łagodność kar grzywny wymierzonych tym obojgu oskarżonym w stosunku do przypisanych im czynów.II. Natomiast rewizja nadzwyczajna Prokuratora Generalnego PRL, która zawiera wniosek o uchylenie wymienionego wyroku Sądu Najwyższego w stosunku do oskarżonej Ireny G. oraz o utrzymanie co do niej w mocy wymienionego wyżej wyroku Sądu Wojewódzkiego, a nadto o orzeczenie w stosunku do niej kary dodatkowej utraty praw publicznych i obywatelskich praw honorowych na podstawie przepisu art. 47 § 2 k.k. - zarzuca wyrokowi Sądu Najwyższego błędną ocenę okoliczności faktycznych stanowiących podstawę wyroku, a polegającą na wysnuciu z zebranego w sprawie materiału dowodowego błędnego wniosku, że oskarżona pomimo niewykonania orzeczonej kary pozbawienia wolności nie popełni nowego przestępstwa, wyrokowi zaś Sądu Wojewódzkiego - obrazę art. 47 § 2 k.k. polegającą na zaniechaniu w stosunku do Ireny G. orzeczenia kary dodatkowej utraty praw publicznych i obywatelskich praw honorowych, jakkolwiek przypisane jej przestępstwo popełnione zostało z chęci zysku.Uzasadnienie faktycznePowiększony skład Sądu Najwyższego wyraził następujący pogląd prawny:I. Rewizja nadzwyczajna Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego jest słuszna.Materiał dowodowy w sprawie pozwala na ustalenie, że oskarżeni Irena G. i Marian D. jako urzędnicy skupu buraków Cukrowni w Ł. przyjęli od współoskarżonego Edmunda B. za dyskrecję co do jego przestępczej działalności: Irena G. 14.000 zł, a Marian D. 10.000 zł.Uwzględniając przede wszystkim wysokość osiągniętych przez oskarżonych Irenę G. i Mariana D. korzyści materialnych, należy uznać, że wymierzone im kary grzywny są niewspółmiernie niskie.Grzywna jest karą, której dolegliwość skazany powinien odczuć niezależnie od kary pozbawienia wolności. W związku z tym w sprawach, w których sprawca osiągnął korzyść majątkową z przestępstwa, kara grzywny powinna być środkiem decydującym o tym, czy sprawca w końcowym efekcie będzie miał zysk z przestępstwa, czy też nie. Właściwy wymiar kary grzywny ma decydujące znaczenie w szczególności w wypadkach, gdy wykonanie kary pozbawienia wolności ulega warunkowemu zawieszeniu, gdyż wówczas sprawca odczuje dolegliwość kary tylko wtedy, gdy grzywna w swej wysokości przekroczy osiągniętą korzyść majątkową z przestępstwa.W tych warunkach, jeśli uwzględni się różnice pomiędzy osiągniętymi przez oskarżonych Irenę G. i Mariana D. korzyściami majątkowymi a wymierzonymi im karami grzywny oraz weźmie pod uwagę, że - jak wynika z okoliczności sprawy - oskarżeni w chwili popełnienia przypisanych im przestępstw znajdowali się w niezłej sytuacji materialnej (mąż oskarżonej Ireny G. jest murarzem, a dzieci oskarżonego Mariana D. są już dorosłe, jego zaś żona posiada gospodarstwo rolne o powierzchni 7,35 ha ziemi), należało wymierzone im grzywny podwyższyć do granicy wskazanej w sentencji.II. Rewizja nadzwyczajna Prokuratora Generalnego PRL nie mogła natomiast być uwzględniona. Wbrew bowiem zarzutowi tej rewizji nie można przyjąć, by wysnuty z zebranego w sprawie materiału dowodowego wniosek składu zwykłego Sądu Najwyższego, że oskarżona Irena G. pomimo niewykonania wymierzonej jej kary więzienia nie popełni nowego przestępstwa, był błędny, gdyż za trafnością tego wniosku przemawia szereg okoliczności sprawy, które rewizja pomija. Do okoliczności tych należy przede wszystkim fakt, że oskarżona przypisane jej przestępstwo - w przeciwstawieniu do oskarżonego Mariana D., któremu łapówka została wręczona na jego żądanie - popełniła pod wpływem współoskarżonego Edmunda B., który zaproponował jej łapówkę z inicjatywy oskarżonego Mariana D. Stopień napięcia złej woli oskarżonej był więc mniejszy aniżeli oskarżonego Mariana D. Oskarżonej, kobiecie stosunkowo młodej i o niedługim stażu urzędniczym (urodzona w roku 1933), było dość trudno oprzeć się propozycji o dziesięć lat od niej starszego Edmunda D. (ur. w 1923 r.), który nadto jako wagowy i kierownik punktu odbioru buraków był jej przełożonym. Na korzyść oskarżonej przemawia nadto jej bardzo dobra opinia w miejscu zamieszkania i w obecnym zakładzie pracy oraz dotychczasowa niekaralność i przyznanie się do winy. Na niekorzyść oskarżonej przemawia natomiast to, że przyjęła od Edmunda B. łapówkę w stosunkowo dużej wysokości (14.000 zł) w zamian za dyskrecję co do jego przestępnej działalności, której się domyślała. Te jednak fakty w świetle okoliczności łagodzących, które wyżej omówiono, ani nie uzasadniają wniosku, że nie istnieje podstawa do przyjęcia, iż oskarżona pomimo niewykonania wymierzonej jej kary więzienia nie popełni nowego przestępstwa, ani też nie pozwalają na uznanie za niecelowe zastosowanie do oskarżonej przepisu art. 61 k.k.Podniesiony w rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego PRL zarzut obrazy art. 47 § 2 k.k. też nie jest słuszny, skoro stosownie do tego przepisu orzekanie utraty praw publicznych i obywatelskich praw honorowych nie jest obowiązkowe w razie skazania za występek z art. 290 § 1 k.k., lecz tylko może nastąpić, zdaniem zaś powiększonego składu Sądu Najwyższego orzeczenie tej kary dodatkowej co do oskarżonej Ireny G. nie byłoby słuszne ze względu na przytoczone wyżej okoliczności łagodzące.Z tych powodów orzeczono jak w sentencji.