III CZP 1/85

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN K. Piasecki (sprawozdawca).Sędziowie SN: R. Czarnecki, J. Majorowicz.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Jerzego Ch., przeciwko Alicji Ch. o rozwód po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Gdańsku postanowieniem z dnia 26 listopada 1984 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy na posiedzeniu pojednawczym w sprawie o rozwód na zasadzie art. 178 k.p.c. można zawiesić postępowanie w sprawie?"podjął następującą uchwałę:W postępowaniu przewidzianym w art. 436 k.p.c. nie jest wyłączone zawieszenie postępowania na zgodny wniosek stron (art. 178 k.p.c.).Uzasadnienie faktycznePozytywne rozstrzygnięcie przedstawionego Sądowi Najwyższemu zagadnienia prawnego wynika z rozważenia następujących argumentów:Sąd Najwyższy - jak trafnie podkreśla to Sąd Wojewódzki w uzasadnieniu postanowienia o przekazaniu zagadnienia prawnego - w orzeczeniu z dnia 7 marca 1968 r., III CRN 36/68 (OSNCP 1968, z. 11, poz. 195) dokonał wykładni w tym sensie, że zawieszenie postępowania na zgodny wniosek stron (art. 178 k.p.c.) jest dopuszczalne również w postępowaniu w sprawach małżeńskich (art. 425-452 k.p.c.). Powołanymi przepisami objęte jest także unormowanie dotyczące posiedzenia pojednawczego w sprawie o rozwód (art. 436-438 k.p.c.). Nie powinno ulegać wątpliwości, że ani przepisy regulujące sprawy o rozwód, ani w ogóle przepisy ogólne normujące postępowanie w sprawach małżeńskich nie mają takiego charakteru, iż wyłączają zastosowanie w tych sprawach ogólnego przepisu art. 178 k.c.p. przewidującego zawieszenie postępowania na zgodny wniosek stron. Dopuszczalność zawieszenia postępowania w sprawie o rozwód na zgodny wniosek potwierdza przepis art. 182 § 3 k.p.c. traktujący o umorzeniu zawieszonego postępowania m. in. w sprawie rozwodowej.Wśród przepisów postępowania odrębnego w sprawach o rozwód zamieszczony został przepis art. 440 § 1 k.p.c. przewidujący zawieszenie postępowania, jeżeli sąd nabierze przekonania, że istnieją widoki na utrzymanie pożycia małżeńskiego. W tym wypadku zawieszenie postępowania, i to z urzędu, następuje w innej, późniejszej, fazie procesowej. Z istoty rzeczy zawieszenie postępowania na tej podstawie nie wyłącza zawieszenia postępowania na zgodny wniosek na posiedzeniu pojednawczym.Zawieszenie postępowania w tym stadium postępowania może służyć temu samemu celowi, a mianowicie "utrzymaniu pożycia małżeńskiego". W uchwale pełnego składu Izby Cywilnej z dnia 9 czerwca 1976 r. III CZP 46/75 (OSNCP 1976, z. 9, poz. 184), Sąd Najwyższy zaznaczył, że "wobec stale wzrastającej liczby spraw o rozwód konieczne jest wzmożenie wysiłków na rzecz prób pojednania zwaśnionych małżonków (...). Należy w szczególności zwrócić uwagę na art. 436 § 2 k.p.c. przewidujący możliwość odroczenia posiedzenia pojednawczego i kontynuowania prób pojednawczych. Z możliwości tej sądy korzystają raczej wyjątkowo. Zbyt rzadko również sięgają sądy do art. 440 § 1 k.p.c., nakazującego zawieszenie postępowania o rozwód, jeżeli sąd nabierze przekonania, że istnieją widoki na "utrzymanie pożycia małżeńskiego". Nawiązując do wyrażonego w tym wywodzie stanowiska, można stwierdzić, że dopuszczenie zawieszenia postępowania w sprawie o rozwód na posiedzeniu pojednawczym uzupełnia procesowe środki stwarzające szanse utrzymania małżeństwa. Nie koliduje to przy tym ani z celem, ani z charakterem posiedzenia pojednawczego. Rozwiązanie to nie jest też wyeliminowane możliwością odroczenia posiedzenia pojednawczego, gdyby to było celowe (art. 436 § 2 k.p.c.).Przeciwko przyjętej wykładni nie przemawia możliwość postawienia zagadnienia w ten sposób, czy zawieszenie postępowania na zgodny wniosek stron należy uznać za czynność wchodzącą w zakres postępowania pojednawczego. Należy bowiem zwrócić uwagę na to, że sędzia wyznaczony (art. 436 § 1 k.p.c.) ma prawo przewodniczącego i prawa sądu orzekającego (art. 436 § 3 k.p.c.). Oznacza to, że spełnia on nie tylko jakieś wstępne czynności procesowo-techniczne w pierwszej fazie procesu. Tym samym z zakresu jego kompetencji nie jest wyłączone wydanie postanowienia o zawieszeniu postępowania na podstawie zgodnego wniosku stron o jego zawieszenie (art. 178 k.p.c.).