I PR 69/85

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN M. Rafacz-Krzyżanowska (sprawozdawca).Sędziowie SN: E. Brzeziński, A. Filcek.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z wniosku Edwarda W. przeciwko Okręgowemu Zarządowi Zakładów Karnych w K. o odszkodowanie na skutek odwołania obu stron od orzeczenia Terenowej Komisji Odwoławczej do Spraw Pracy w W. z dnia 20 listopada 1984 r.uchylił zaskarżone orzeczenie i sprawę przekazał do rozpoznania Dyrektorowi Centralnego Zarządu Zakładów Karnych w W.Uzasadnienie faktyczneWnioskodawca (b. funkcjonariusz Służby Więziennej) domagał się zasądzenia odszkodowania w związku z niewydaniem mu w terminie świadectwa pracy oraz zasądzenia odprawy.Terenowa Komisja Rozjemcza zasądziła na rzecz wnioskodawcy 15.375 zł z tytułu odszkodowania za niewydanie w terminie świadectwa pracy, nie orzekając w sentencji orzeczenia o drugim żądaniu wnioskodawcy.Odwołanie od tego orzeczenia złożyły obie strony. Wnioskodawca kwestionował wysokość zasądzonego odszkodowania oraz domagał się zasądzenia odprawy. Strona pozwana zarzucała brak właściwości organów powołanych do rozpoznawania spraw ze stosunku pracy w zakresie rozpoznania żądania wnioskodawcy na tej podstawie, że wnioskodawca wywodzi swe roszczenia z okresu, kiedy był funkcjonariuszem Służby Więziennej.Okręgowemu Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych przy rozstrzyganiu sprawy nasunęły się poważne wątpliwości prawne, które znalazły wyraz w przedstawionym Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnieniu prawnym o następującej treści:"Czy w sprawach nie uregulowanych w ustawie o Służbie Więziennej stosuje się przepisy kodeksu pracy?"Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy, przejąwszy sprawę do rozpoznania, zważył, co następuje:Postępowanie przed Okręgowym Sądem Pracy i Ubezpieczeń Społecznych zostało wszczęte przed wejściem w życie ustawy z dnia 18 kwietnia 1985 r. o rozpoznawaniu przez sądy spraw z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 20, poz. 85). Zgodnie z art. 14 ust. 1 cytowanej ustawy postępowanie to toczy się według przepisów dotychczasowych, a zatem znajduje zastosowanie przepis art. 242 k.p., który do właściwości organów powołanych do rozstrzygania sporów pracowniczych przekazał spory o roszczenia pracowników ze stosunku pracy. Istotne przeto znaczenie ma wyjaśnienie, czy taki charakter ma spór o roszczenia b. funkcjonariusza Służby Więziennej, a zatem, czy funkcjonariusz Służby Więziennej jest pracownikiem w rozumieniu przepisów kodeksu pracy. Wątpliwości z tym związane nie były obce Sądowi Pracy, który w uzasadnieniu pytania prawnego przytacza argumenty mogące przemawiać za przyjęciem alternatywy, że funkcjonariusz Służby Więziennej jest pracownikiem w rozumieniu przepisów kodeksu pracy, jak również argumenty świadczące o stanowisku przeciwnym.Z przepisów ustawy o Służbie Więziennej z dnia 10 grudnia 1959 r. (jedn. tekst: Dz. U. z 1934 r. Nr 29, poz. 149) wynika, że Służba Więzienna jest formacją jednolitą, uzbrojoną i umundurowaną (art. 2 ust. 1 ustawy), jak również, że stosunek służbowy funkcjonariuszy Służby Więziennej powstaje przez mianowanie (art. 3 ust. 1 ustawy). Wprawdzie kodeksowi pracy znane jest też mianowanie, jako sposób nawiązania stosunku pracy (art. 2 k.p.), to jednak "mianowanie" w świetle przepisów kodeksowych nie jest co do treści identyczne z "mianowaniem" określonym w ustawie o Służbie Więziennej. Zarówno w jednym, jak i w drugim "mianowaniu" mieści się wprawdzie element dyspozycyjności, jednakże dyspozycyjność w Służbie Więziennej jest znacznie intensywniejsza od dyspozycyjności pracownika mianowanego, o którym wspomina kodeks pracy. Przejawem zwiększonej dyspozycyjności funkcjonariusza Służby Więziennej są decyzje władz przełożonych w zakresie władczego kształtowania sytuacji funkcjonariusza Służby Więziennej, co m.in. znalazło wyraz w tym, że funkcjonariusz Służby Więziennej może być z urzędu przeniesiony do innej miejscowości (art. 55 ust. 1 ustawy), jak również, że może mu być na czas nie przekraczający 12 miesięcy powierzony obowiązek pełnienia funkcji służbowych na innym stanowisku (art. 56 ust. 1).Przeciwko uznaniu stosunku służbowego funkcjonariusza Służby Więziennej za stosunek pracy w rozumieniu przepisów kodeksu pracy przemawia treść art. 302 k.p., zgodnie z którym do okresu zatrudnienia wlicza się okres służby w organach Służby Więziennej w zakresie i na zasadach przewidzianych odrębnymi przepisami. Cytowany przepis byłby zbędny w razie zaliczenia funkcjonariuszy Służby Więziennej do pracowników w rozumieniu kodeksu pracy. Dlatego też należy przyjąć, że stosunki służbowe funkcjonariuszy Służby Więziennej nie mają charakteru pracowniczych unormowanych w kodeksie pracy, co w ostatecznym wyniku wyłącza stosowanie w tych sprawach przepisu art. 242 k.p., jako dotyczącego sporów powstałych nie ze stosunków administracyjnoprawnych, lecz - ze stosunków pracy.W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyrażono już pogląd o niedopuszczalności drogi sądowej w sprawach o roszczenia wynikające ze stosunku służbowego funkcjonariuszy Służby Więziennej ze względu na administracyjnoprawny charakter tej służby (postanowienie z dnia 20 marca 1973 r. II PR 29/73, OSNCP 1973, z. 12, poz. 226). Jakkolwiek orzeczenie to wydane zostało przed wejściem w życie kodeksu pracy, to jednak zachowało aktualność pod rządem tego kodeksu.W tym stanie rzeczy należy stwierdzić, że rozpoznanie sporu z wniosku b. funkcjonariusza Służby Więziennej o zasądzenie mu odszkodowania z tytułu niewydania w terminie świadectwa pracy, jak również odprawy, należy do kompetencji organów służbowych tych funkcjonariuszy, a nie do organów powołanych do rozstrzygnięcia sporów pracowników ze stosunku pracy.Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy na podstawie art. 51 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych uchylił orzeczenie Komisji Odwoławczej do Spraw Pracy i sprawę przekazał do rozpoznania Dyrektorowi Centralnego Zarządu Zakładów Karnych w Warszawie.