III PZP 37/85

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN W. Myga (sprawozdawca). Sędziowie SN: A. Grymaszewski, M. Rafacz-Krzyżanowska.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, E. Bijowskiej, w sprawie z wniosku Mariana B. i innych wnioskodawców przeciwko Wojewódzkiemu Zakładowi Transportu Mlecznego w S. o wynagrodzenie za pracę w godzinach nadliczbowych, niedziele i święta oraz dni wolne od pracy i diety z tytułu podróży służbowych po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym dnia 17 września 1985 r. zagadnienia prawnego przekazanego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi postanowieniem z dnia 20 września 1984 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych:"Czy w przypadku kierowców Wojewódzkiego Zakładu Transportu Mleczarskiego w S., wykonujących stale obowiązki pracownicze poza siedzibą zakładu pracy, "stałym miejscem pracy" w rozumieniu uchwały nr 90 Rady Ministrów z dnia 27 kwietnia 1973 r. w sprawie diet i innych należności za czas podróży w kraju (jedn. tekst: M.P. z 1981 r. Nr 14, poz. 106) jest siedzibą placówki terenowej w R.M., w której są zatrudnieni, i czy w związku z tym podróżą służbową dla kierowców pozwanego Zakładu jest każdy wyjazd poza siedzibę placówki terenowej, czy też dopiero wyjazd poza teren działalności tej placówki?"powziął następującą uchwałę:Stałym miejscem pracy w rozumieniu § 1 ust. 2 uchwały nr 90 Rady Ministrów z dnia 27 kwietnia 1973 r. w sprawie diet i innych należności za czas podróży służbowych na obszarze kraju (tekst jedn.: M. P. z 1981 r. Nr 14, poz. 106) jest siedziba zakładu pracy, a nie teren objęty jego statutową działalnością.Uzasadnienie faktyczneWnioskodawcy zatrudnieni u strony pozwanej w charakterze kierowców-konwojentów domagają się zasądzenia diet za podróże służbowe twierdząc, że strona pozwana bezzasadnie, poczynając od dnia 1 lutego 1983 r., wstrzymała wypłatę tych diet.Terenowa Komisja Rozjemcza po ustaleniu, że do obowiązków wnioskodawców należą codzienne wyjazdy w teren do punktów skupu po mleko i jego przewóz, uwzględniła roszczenie wnioskodawców w zakresie diet. Zdaniem Komisji, wnioskodawcom przysługują diety, skoro pracują ponad 8 godzin dziennie poza siedzibą zakładu pracy i wożą mleko poza teren gminy R.M., w której ma siedzibę zakład pracy.W odwołaniu strona pozwana zarzucała, że wnioskodawcom nie przysługują diety, wyjazd bowiem w teren stale przez nich obsługiwany na podstawie harmonogramu pracy kierowców nie jest podróżą służbową w rozumieniu przepisów uchwały nr 90 Rady Ministrów z dnia 27 kwietnia 1973 r. w sprawie diet i innych należności za czas podróży służbowych na terenie kraju.Okręgowy Sąd przy rozpoznaniu powyższego odwołania powziął poważne wątpliwości prawne, które sprecyzował w przedstawionym na wstępie pytaniu.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Normatywną definicję podróży służbowej zawiera § 1 ust. 2 uchwały nr 90 Rady Ministrów z dnia 27 kwietnia 1973 r. w sprawie diet i innych należności za czas podróży służbowych na obszarze kraju (jedn. tekst: M.P. z 1981 r. Nr 14, poz. 106), który stanowi, że "Podróżą służbową jest wykonywanie zadania określonego przez zakład pracy poza miejscowością stanowiącą siedzibę zakładu pracy, zwaną dalej stałym miejscem pracy, w terminie i miejscu określonym w poleceniu wyjazdu służbowego".Wykładnia gramatyczna tego przepisu, a co zauważa Okręgowy Sąd w uzasadnieniu pytania prawnego, wskazuje, że podróżą służbową jest wyjazd pracownika poza siedzibę zakładu pracy, która tylko umownie zostaje określona jako "stałe miejsce pracy", za które umownie może być nawet uznane miejsce zamieszkania pracownika (§ 3 ust. 1 omawianej uchwały nr 90).Przepisy o dietach i innych należnościach za czas podróży służbowych należą do grupy przepisów płacowych i zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego powinny być wykładane ściśle z wyłączeniem wykładni rozszerzającej, jak również ścieśniającej.Stosując powyższą wskazówkę interpretacyjną brak jest jakichkolwiek podstaw do rozszerzającej wykładni umownego określenia "stałego miejsca pracy", uznania, że może oznaczać także teren objęty statutową działalnością zakładu pracy. Przepisy uchwały nr 90 bowiem nie dają podstawy do uznania, że jeżeli statutowa działalność zakładu pracy obejmuje jedno lub więcej województw, to wyjazd pracownika na polecenie zakładu pracy poza siedzibę zakładu pracy, ale w teren objęty jego statutową działalnością, nie stanowi podróży służbowej. Przeciwnie - z § 16 ust. 1 uchwały nr 90 wynika, że tylko wyjazd pracowników zatrudnionych na obszarze gminy w granicach administracyjnych tej gminy nie stanowi podróży służbowej w rozumieniu § 1 ust. 2 tej uchwały. W konsekwencji należy uznać, że każdy wyjazd pracownika na polecenie zakładu pracy poza jego siedzibę jest podróżą służbową, chociażby nie wykraczał poza statutowe granice terytorialne działalności zakładu pracy.Odbycie podróży służbowej uprawnia pracownika do diety (§ 2 uchwały nr 90), jeżeli czas jej przekracza 8 godzin (§ 4 ust. 4 uchwały nr 90). Bez znaczenia dla oceny prawa do diety jest okoliczność, czy pracownik z zasady wykonuje pracę w siedzibie zakładu pracy, czy też w przeważającej mierze lub stale poza siedzibą zakładu pracy. (...)Z powyższych względów na przedstawione pytanie prawne należało udzielić odpowiedzi jak w sentencji uchwały.