I PRN 35/83

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia M. Rafacz-Krzyżanowska (sprawozdawca). Sędziowie: S. Rejman, J. Sokołowski.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z wniosku Mariana S. i in. przeciwko Komunalnemu Przedsiębiorstwu Transportowo-Sprzętowemu w L. o wynagrodzenie na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych od wyroku Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu z dnia 29 czerwca 1982 r.uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał do ponownego rozpoznania Okręgowemu Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu.Uzasadnienie faktyczneSiedemdziesięciu pięciu wnioskodawców (kierowców) domagało się zasądzenia od strony pozwanej diet z tytułu kosztów delegacji służbowych na terenie województwa L. Według twierdzeń wnioskodawców strona pozwana odmawia im wypłacenia diet wówczas, gdy wnioskodawcy jeżdżą po terenie województwa L., ponieważ przedmiotem działalności pozwanego Przedsiębiorstwa jest świadczenie usług transportowych i spedycyjnych na terenie województwa L. Diety wypłaca się jedynie wówczas, gdy wnioskodawcy odbywają podróż służbową poza terenem województwa L.Strona pozwana wnosiła o oddalenie żądania, podnosząc, że wnioskodawcy zatrudnieni są w charakterze kierowców i ich czas pracy liczy się od momentu wyjazdu z bazy do momentu powrotu do bazy. W związku z tym - zdaniem strony pozwanej - wnioskodawcom nie przysługują diety na podstawie uchwały nr 90 Rady Ministrów z dnia 27 kwietnia 1973 r. w sprawie diet i innych należności za czas podróży służbowych na obszarze kraju (M.P. z 1981 r. Nr 14, poz. 106).Terenowa Komisja Rozjemcza wniosek oddaliła a Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych oddalił odwołanie wnioskodawców, kierując się następującymi przesłankami:Bezsporne jest, że wnioskodawcy są zatrudnieni u strony pozwanej w charakterze kierowców, głównie samochodów ciężarowych, że zakresem działania pozwanej jest teren województwa L. i że czas pracy wnioskodawców liczy się od momentu wyjazdu z bazy do momentu przyjazdu do bazy, przy czym za czas przekraczający 8 godzin na dobę wnioskodawcy otrzymują wynagrodzenie za godziny nadliczbowe.Sąd przyjął, że wynagrodzenie za pracę w godzinach nadliczbowych pokrywa koszty utrzymania wnioskodawców w czasie jazdy. Sąd podkreślił, że przepisy uchwały nr 90 nie mają do wnioskodawców zastosowania, ponieważ uchwała ta przewiduje sytuacje typowe, tj. kiedy siedziba zakładu pracy jest stały miejscem pracy pracownika, który udaje się do innej miejscowości, aby tam świadczyć pracę. Tymczasem wnioskodawcy z reguły wykonują pracę poza siedzibą zakładu pracy. Inaczej też niż u innych pracowników liczy się czas pracy wnioskodawców jako kierowców, a mianowicie czas ten liczy się już od momentu wyjazdu w teren. W konsekwencji wnioskodawcy za cały czas jazdy otrzymują pełne wynagrodzenie za pracę, tj. wraz z dodatkiem za pracę w godzinach nadliczbowych. W myśl § 4 ust. 1 cytowanej uchwały dieta ma stanowić ekwiwalent pieniężny na pokrycie zwiększonych kosztów utrzymania. Skoro te zwiększone koszty utrzymania pokrywa - zdaniem sądu - wynagrodzenie za pracę w godzinach nadliczbowych, to brak jest podstaw do żądania wypłacenia również diet.Wyrok ten zaskarżył rewizją nadzwyczajną Minister Pracy, Płac i Spraw Socjalnych, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy sądowi do rozpoznania. Skarżący zarzuca naruszenie § 1 ust. 2 uchwały nr 90 Rady Ministrów z dnia 27 kwietnia 1973 r. w sprawie diet i innych należności za czas podróży służbowych na obszarze kraju (M.P. z 1981 r. Nr 14, poz. 106).Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zgodnie z § 1 ust. 2 uchwały nr 90 Rady Ministrów z dnia 27 kwietnia 1973 r. w sprawie diet i innych należności za czas podróży służbowych na obszarze kraju (M.P. z 1981 r. Nr 14, poz. 106), która ma zastosowanie również do kierowców samochodowych, "podróżą służbową jest wykonywanie zadania określonego przez zakład pracy poza miejscowością stanowiącą siedzibę zakładu pracy", przy czym stosownie do § 2 tejże uchwały pracownikowi z tytułu podróży służbowej przysługują diety. W sprawie jest niesporne, że siedzibą zakładu pracy zatrudniającego wnioskodawców jest L. Nie można się zgodzić ze stanowiskiem strony pozwanej wyrażonym w piśmie procesowym z dnia 10.V.1982 r., że miejscem pracy (siedziba zakładu pracy) nie jest L., lecz samochód stanowiący ruchomy warsztat pracy. Strona pozwana błędnie utożsamia pojęcie siedziby zakładu pracy (miejsca pracy) z pojęciem narzędzia pracy, jakim posługuje się pracownik przy wykonywaniu obowiązków. Dlatego też w świetle § 1 ust. 2 uchwały nr 90 wnioskodawcy, wykonywając zlecone im przez zakład pracy zadanie poza siedzibą zakładu pracy, tj. w konkretnej sytuacji poza L., pozostają w podróży służbowej w rozumieniu tegoż § 1 ust. 2 uchwały. W dalszej więc konsekwencji wnioskodawcom należą się diety, o których mowa w § 2 uchwały. Błędne też jest stanowisko sądu, że uchwała nr 90 nie ma zastosowania do kierowców, ma ona bowiem zastosowanie do wszystkich pracowników.Główną przesłanką, która skłoniła sąd do oddalenia odwołania wnioskodawców, był argument, że czas pracy wnioskodawców liczy się od wyjazdu z bazy w L. do powrotu do tej bazy, w związku z czym w razie przekroczenia 8 godzinnej normy pracy otrzymują oni wynagrodzenie za pracę w godzinach nadliczbowych. Zdaniem sądu wynagrodzenie za pracę w godzinach nadliczbowych pokrywa zwiększone koszty utrzymania w czasie jazdy, a zatem brak jest podstaw do wypłacenia wnioskodawcom diety z tytułu podróży służbowej. Powyższe stanowisko uznać należy za błędne. Stosownie do § 4 ust. 1 uchwały nr 90 dieta stanowi ekwiwalent pieniężny na pokrycie zwiększonych kosztów utrzymania w czasie podróży służbowej, natomiast wynagrodzenie za godziny nadliczbowe stanowi ekwiwalent za pracę wykonywaną ponad 8 godzinną dobową normy pracy. Są to dwie odmienne kategorie. Wnioskodawcy otrzymują wynagrodzenie za godziny nadliczbowe za to, że po przekroczeniu 8 godzin dobowej normy pracy wykonywają swe obowiązki pracownicze, tj. prowadzą jako kierowcy samochód. Jeżeli zaś w tym czasie znajdują się oni - w związku z poleceniem zakładu pracy - poza siedzibą swego zakładu pracy, tj. poza L., to przysługują im również diety, jako ekwiwalent za zwiększone koszty utrzymania w czasie podróży służbowej.W tym stanie rzeczy należy stwierdzić, że pracownikom odbywającym podróż służbową w rozumieniu uchwały nr 90 Rady Ministrów z dnia 27 kwietnia 1973 r. w sprawie diet i innych należności za czas podróży służbowych na obszarze kraju (M.P. z 1981 r. Nr 14, poz. 106) przysługują diety przewidziane w tej uchwale, niezależnie od wynagrodzenia za godziny nadliczbowe.Nadmienić przy tym trzeba, że Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 27 lipca 1976 r. I PRN 47/76 (OSNCP 1977, poz. 39), wyraził pogląd, który podziela obecny skład sądzący, że "zgodnie z uchwałą nr 90 Rady Ministrów z dnia 27 kwietnia 1973 r. w sprawie diet i innych należności za czas podróży służbowych na obszarze kraju (M.P. Nr 22, poz. 127) diety stanowią ekwiwalent pieniężny za zwiększone koszty utrzymania w czasie podróży służbowych, a charakter prawny tego świadczenia wyklucza uzależnienie jego wymagalności od obowiązujących przepisów płacowych poszczególnych kategorii pracowników". Cytowany wyrok dotyczył również kierowców.Uznając przeto zarzuty i wnioski rewizji nadzwyczajnej - tak co do rażącego naruszenia prawa, jak i interesu PRL - za uzasadnione, Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Pracy do ponownego rozpoznania, w celu ustalenia wysokości należności poszczególnych wnioskodawców.