III UZP 24/85

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN B. Błachowska. Sędziowie SN: J. Myślicki (sprawozdawca), K. Michaluk.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, J. Szewczyka, w sprawie z wniosku Józefa S. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w W. G. o przyznanie prawa do zasiłku chorobowego dla rzemieślników po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Zielonej Górze z siedzibą w Sulechowie postanowieniem z dnia 8 marca 1985 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych:"Czy na podstawie art. 16 ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 1976 r. o ubezpieczeniu społecznym rzemieślników i niektórych innych osób prowadzących działalność zarobkową na własny rachunek oraz ich rodzin (jedn. tekst: Dz.U. z 1983 r. Nr 31, poz. 147) rzemieślnik zalegający z opłatą składek na ubezpieczenie społeczne ponad 3 miesiące nabywa po uiszczeniu zaległych składek prawo do zasiłku chorobowego, o którym mowa w art. 5 pkt 2 ustawy, za cały okres od dnia zachorowania, czy też jedynie za okres od dnia opłacenia zaległych składek?"podjął następującą uchwałę:Rzemieślnik lub osoba prowadząca działalność zarobkową zalegająca z opłatą należnych składek ubezpieczeniowych na kwotę przekraczającą trzymiesięczną składkę (art. 16 ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 1976 r. o ubezpieczeniu społecznym rzemieślników i niektórych innych osób prowadzących działalność zarobkową na własny rachunek oraz ich rodzin - jedn. tekst: Dz. U. z 1983 r. Nr 31, poz. 147) nabywa od dnia opłacenia w całości zaległych składek prawo do bieżących świadczeń z tytułu zasiłku chorobowego, o którym mowa w art. 5 pkt 2 powyższej ustawy.Uzasadnienie faktyczneZakład Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w Z.G. decyzją z dnia 11 października 1984 r. zatwierdzoną orzeczeniem Rady Nadzorczej tegoż Oddziału z dnia 22 grudnia 1984 r. odmówił wnioskodawcy Józefowi S. prawa do zasiłku chorobowego za okres od dnia 3 sierpnia do dnia 24 września 1984 r., ponieważ zalegał z opłaceniem składek na ubezpieczenie ponad 3 miesiące. Uzasadniając odmowę powołano się na art. 16 ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 1976 r. o ubezpieczeniu rzemieślników i niektórych innych osób prowadzących działalność zarobkową na własny rachunek oraz ich rodzin (jedn. tekst: Dz.U. z 1983 r. Nr 31, poz. 147).W odwołaniu do Sądu wnioskodawca podał, że od 3 sierpnia 1984 r. był leczony chirurgicznie, a od 31 sierpnia tegoż roku - psychiatrycznie, dlatego zaległe składki na ubezpieczenie uregulował z opóźnieniem.Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Zielonej Górze z tymczasową siedzibą w Sulechowie przedstawił Sądowi Najwyższemu w trybie art. 66 § 1 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych pytanie prawne wymienione w sentencji niniejszej uchwały.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Stosownie do art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 1976 r. o ubezpieczeniu społecznym rzemieślników i niektórych innych osób prowadzących działalność zarobkową na własny rachunek oraz ich rodzin (jedn. tekst: Dz.U. z 1983 r. Nr 31, poz. 147) obowiązek ubezpieczenia powstaje od pierwszego dnia miesiąca kalendarzowego, w którym nastąpiło rozpoczęcie działalności rodzącej obowiązek ubezpieczenia. Obowiązek ten ustaje z końcem miesiąca kalendarzowego, w którym nastąpiło zaprzestanie działalności.Uprawnienia do świadczeń określonych powołaną ustawą, uzależnione są od wykazania odpowiedniego okresu ubezpieczenia. Za okresy zaś ubezpieczenia uważa się te miesiące kalendarzowe, za które ubezpieczony opłacił składki na ubezpieczenie, lub w których nastąpiło zwolnienie od opłacenia składek (art. 15 ust. 2). Artykuł 23 ust. 1 ustawy przewiduje zasadę opłacania składek przez osoby prowadzące działalność za każdy miesiąc ubezpieczenia.Wątpliwości Sądu odnoszą się do sytuacji określonej w art. 16 ust. 1 ustawy, który postanawia, że - w razie zalegania przez osobę prowadzącą działalność z opłatą należnych składek na ubezpieczenie na kwotę przekraczającą trzymiesięczną składkę - świadczenia, o których mowa w art. 5 pkt 1-3, nie przysługują do czasu opłacenia w całości zaległych składek.Użyte w tym przepisie określenie "... na kwotę przekraczającą trzymiesięczną składkę..." prowadzi do wniosku, że osoba zainteresowana może pobierać świadczenia do wyczerpania trzymiesięcznej kwoty niepłacenia składek na ubezpieczenie. Natomiast zawarte w dalszej części tego przepisu wyrazy "... nie przysługują do czasu opłacenia w całości..." wskazują, że osoba zainteresowana nie może otrzymać świadczeń dopóki nie ureguluje w całości zaległych składek.Wykładnia gramatyczna jednak omawianego przepisu nie udziela jednoznacznej odpowiedzi na pytanie, czy świadczenia określone w art. 5 pkt 1-3 ustawy przysługują po opłaceniu zaległych składek także za okresy wsteczne, czy też przysługują bieżąco tylko od daty uregulowania zaległych składek.Obecne brzmienie przepis art. 16 ust. 1 otrzymał (od dnia 1 stycznia 1983 r.) z mocy ustawy z dnia 1 lutego 1983 r. o zmianie niektórych przepisów o świadczeniach z ubezpieczenia społecznego i o zaopatrzeniu emerytalnym (Dz.U. Nr 5, poz. 33). Do tej zaś daty powołany przepis postanowił, że w razie zalegania przez osobę prowadzącą działalność z opłatą należnych składek na ubezpieczenie za okres dłuższy niż trzy miesiące świadczenia, o których mowa w art. 5 pkt 1-3, nie przysługują za ten okres. Ówczesna redakcja cytowanego przepisu expressis verbis wskazywała, że przekroczenie trzymiesięcznego okresu niepłacenia składek powodowało utratę za ten okres prawa do świadczeń określonych w art. 5 pkt 1-3 ustawy.Jednakże zmiana redakcji art. 16 ust. 1 ustawy nie pociągnęła za sobą jednoczesnej zmiany stanowiska ustawodawcy polegającego na odstąpieniu od zamiaru pozbawienia osób zainteresowanych prawa do zaległych świadczeń pomimo uregulowania przez nie zaległych składek. Za poglądem tym przemawia § 15 rozporządzenia Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych z dnia 11 lutego 1977 r. w sprawie wykonania ustawy o ubezpieczeniu społecznym rzemieślników i niektórych innych osób prowadzących działalność zarobkową na własny rachunek oraz ich rodzin (Dz.U. Nr 6, poz. 25 ze zm.). Przepis ten postanawia, że składkę na ubezpieczenie za okres kontynuowania ubezpieczenia opłaca ubezpieczony w trybie obowiązującym w okresie istnienia obowiązku ubezpieczenia; w razie nieopłacenia składki w terminie ubezpieczenie ustaje od miesiąca kalendarzowego, za który nie opłacono składki. Termin ten - jak wynika z art. 16 ust. 1 ustawy - upływa z końcem okresu trzymiesięcznego zalegania z opłatą składek, przy czym może on być przywrócony przez dyrektora właściwego oddziału ZUS. Uchybienie więc terminu opłacania składek powoduje utratę prawa do zaległych świadczeń (art. 5 pkt 2-3 ustawy) oraz prawa do bieżących świadczeń, z tym jednak zastrzeżeniem, że realizacja tych ostatnich może być podjęta, lecz tylko od dnia uregulowania zaległych składek. Podobne stanowisko zawarte jest w § 33 instrukcji stanowiącej załącznik do zarządzenia nr 2 Prezesa ZUS z dnia 19 lutego 1977 r. wprowadzającego instrukcję w sprawie wykonania ubezpieczenia społecznego rzemieślników i niektórych innych osób prowadzących działalność zarobkową... (Dz.Urz. ZUS Nr 2-3, poz. 8 ze zm.). Zawiera on stwierdzenie, że opłacenie zaległych składek nie powoduje wypłacenia zasiłków.Tym elementem dyscyplinującym położony został nacisk na wynikający z ustawy i rozporządzenia wykonawczego obowiązek przestrzegania zasady regularnego opłacania składek.Kierując się powyższymi względami należało udzielić odpowiedzi jak w sentencji.