III UZP 25/85

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN J. Myślicki (sprawozdawca). Sędziowie SN: T. Kasiński, M. Rafacz-Krzyżanowska.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, J. Szewczyka, w sprawie z wniosku Tadeusza R. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w S. o przyznanie prawa do zasiłku chorobowego osobie prowadzącej działalność zarobkową na własny rachunek po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Zielonej Górze z siedzibą w Sulechowie postanowieniem z dnia 26 kwietnia 1985 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych:"Czy osoba prowadząca działalność zarobkową na własny rachunek, która na skutek rozłożenia na raty należności z tytułu podwyższenia składek na ubezpieczenie społeczne nie opłaciła pełnych składek przez okres ponad 3 miesięcy, zgodnie z art. 16 ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 1976 r. - o ubezpieczeniu społecznym rzemieślników i niektórych innych osób prowadzących działalność zarobkową na własny rachunek oraz ich rodzin (jedn. tekst: Dz. U. z 1983 r. Nr 31, poz. 147), nabywa prawo do zasiłku chorobowego od daty zachorowania, czy też od daty pełnego uregulowania podwyższonych składek?"podjął następującą uchwałę:Nie ma charakteru zaległości w rozumieniu art. 16 ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 1976 r. o ubezpieczeniu społecznym rzemieślników i niektórych innych osób prowadzących działalność zarobkową na własny rachunek oraz ich rodzin (tekst jedn.: Dz. U. z 1983 r. Nr 31, poz. 147) należność z tytułu podwyższenia składek na ubezpieczenie, którą ubezpieczonemu prowadzącemu działalność zarobkową rozłożono na raty, jeżeli ubezpieczony spłaca raty łącznie ze składką bieżącą w ustalonych terminach.Uzasadnienie faktyczneZakład Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w S. decyzją z dnia 27 grudnia 1984 r. zatwierdzoną orzeczeniem Rady Nadzorczej tegoż Oddziału ZUS z dnia 7 lutego 1985 r. odmówił wnioskodawcy Tadeuszowi R. (prowadzącemu działalność zarobkową w zakresie transportu osobowego) prawa do zasiłku chorobowego za okres od dnia 4 października 1984 r. do dnia 30 grudnia 1984 r.Odmowę uzasadniono faktem zalegania wnioskodawcy z opłatą należnych składek na ubezpieczenie społeczne, na kwotę przekraczającą trzymiesięczną składkę w okresie poprzedzającym zachorowanie, oraz powołano się na art. 16 ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 1976 r. o ubezpieczeniu społecznym rzemieślników i niektórych innych osób prowadzących działalność zarobkową na własny rachunek oraz ich rodzin.W odwołaniu do sądu wnioskodawca zaznaczył, że w dniu 15 lutego 1984 r. wystąpił do oddziału ZUS o podwyższenie podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne, poczynając od dnia 1 stycznia 1983 r. Pismem z dnia 23 lutego 1984 r. Oddział ZUS poinformował go, że z tytułu zwiększonych składek ma dopłacić w terminie do dnia 20 czerwca 1984 r. kwotę 29 200 zł. Należność ta na prośbę wnioskodawcy została rozłożona na 11 rat miesięcznych, przy czym pierwsza rata, w kwocie 2610 zł, miała być wpłacona do dnia 22 marca 1984 r., a pozostałe 10 rat po 2659 zł miesięcznie - płatne w terminie do 10 każdego miesiąca. Pierwszą ratę wnioskodawca uiścił w dniu 10 marca 1984 r., a następnie nadesłał zwolnienie od pracy na okres od dnia 4 października do dnia 30 listopada 1984 r. i od dnia 1 grudnia do dnia 30 grudnia 1984 r. Domagał się wypłaty zasiłku chorobowego za te okresy. Na dzień 28 grudnia 1984 r. miał regularnie opłacone wszystkie składki.Na tle stanu faktycznego sprawy Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Zielonej Górze z tymczasową siedzibą w Sulechowie przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 § 1 ustawy o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych pytanie prawne zamieszczone w sentencji niniejszej uchwały.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:W myśl art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 1976 r. o ubezpieczeniu społecznym rzemieślników i niektórych innych osób prowadzących działalność zarobkową na własny rachunek oraz ich rodzin (jedn. tekst: Dz. U. z 1983 r. Nr 31, poz. 147) obowiązek ubezpieczenia powstaje od pierwszego dnia miesiąca kalendarzowego, w którym nastąpiło rozpoczęcie działalności rodzącej obowiązek ubezpieczenia, obowiązek ten ustaje z końcem miesiąca kalendarzowego, w którym nastąpiło zaprzestanie działalności.Okresem ubezpieczenia są te miesiące kalendarzowe, za które ubezpieczony opłacił składki na ubezpieczenie lub w których nastąpiło zwolnienie od opłacania składek (art. 15 ust. 2 ustawy), przy czym osoba prowadząca działalność obowiązana jest opłacać składki za każdy miesiąc ubezpieczenia (art. 23 ust. 1 ustawy).Podstawowym warunkiem uzyskania prawa do świadczeń określonych w art. 5 pkt 1-3 ustawy jest nie tylko fakt objęcia ubezpieczeniem, lecz - jak na to wskazuje art. 16 ust. 1 ustawy - regularne opłacanie składek. Przepis ten postanawia, że w razie zalegania przez osobę prowadzącą działalność z opłatą należnych składek na ubezpieczenie, na kwotę przekraczającą trzymiesięczną składkę, świadczenia, o których mowa w art. 5 pkt 1-3, nie przysługują do czasu opłacenia w całości zaległych składek.W § 3 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych z dnia 24 listopada 1983 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie wykonania ustawy o ubezpieczeniu społecznym rzemieślników i niektórych innych osób prowadzących działalność zarobkową na własny rachunek oraz ich rodzin (Dz. U. Nr 66, poz. 300) przewidziana została możliwość złożenia przez ubezpieczonego wniosku o podwyższenie podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie także za okres wsteczny, nie wcześniej niż od dnia 1 stycznia 1983 r.Podwyższenie podstawy wymiaru składek w niniejszej sprawie nastąpiło poprzez ustalenie kwoty odpowiadającej sumie podwyższonych składek za okres wsteczny (od dnia 1 stycznia 1983 r.) i zakreślenie terminu jej wpłaty, przy czym na prośbę zainteresowanego powyższą kwotę oddział ZUS rozłożył na raty, wskazując jednocześnie terminy ich płatności.Skutki uchybienia terminu opłacania składek, wynikające z art. 16 ust. 1 ustawy, dotyczą utraty prawa do świadczeń określonych w art. 5 pkt 1-3 ustawy za okres wsteczny i bieżący, z tym zastrzeżeniem, że opłacenie składek za okres wsteczny zezwala na korzystanie ze świadczeń tylko za okres bieżący, poczynając od daty uregulowania wszystkich należnych składek. Uchybienie jednak terminu płatności składek w razie rozłożenia na raty kwoty stanowiącej podwyższenie podstawy wymiaru (jak w niniejszej sprawie za okres wsteczny od dnia 1 stycznia 1983 r.) nie odnosi się do podlegającej uregulowaniu pełnej kwoty podwyższonej podstawy wymiaru składek, lecz do okoliczności zalegania z terminową wpłatą poszczególnych rat wspomnianej kwoty.Jeżeli wnioskodawca w terminach ustalonych przez Oddział ZUS opłacał raty podwyższonej podstawy wymiaru składek niezależnie od opłacanych składek bieżących, nie ponosi konsekwencji wynikających z art. 16 ust. 1 ustawy w odniesieniu do świadczeń z tytułu zasiłku chorobowego za okres niezdolności do pracy.W tym stanie rzeczy należało udzielić odpowiedzi jak w sentencji.