III CZP 58/85

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN Z. Świeboda. Sędziowie SN: A. Gola, A. Wielgus (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Zbigniewa Z. z udziałem Barbary Z. o podział majątku dorobkowego po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Białymstoku postanowieniem z dnia 7 czerwca 1985 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy w związku z treścią art. 216 § 1 prawa spółdzielczego w sprawie o podział majątku dorobkowego Sąd przyznając prawo do lokalu mieszkalnego małżonkowi, który nie jest członkiem spółdzielni, przydziela mu wprost prawo do lokalu, czy też tylko prawo do wkładu - stosownie do tezy III pkt Ib wytycznych wymiaru sprawiedliwości i praktyki sądowej z dnia 30 listopada 1974 r. w zakresie stosowania przepisów o podziale majątku wspólnego małżonków w wypadku, gdy w skład tego majątku wchodzi spółdzielcze prawo do lokalu?"podjął następującą uchwałę:W sprawie o podział majątku wspólnego małżonków w wypadku, gdy w skład tego majątku wchodzi spółdzielcze prawo do lokalu, sąd orzekający o podziale majątku wspólnego przyznaje prawo do lokalu spółdzielczego, choćby małżonek uzyskujący to prawo nie był członkiem spółdzielni.Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki w uzasadnieniu przedstawionego Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienia prawnego przytoczył następujący stan faktyczny sprawy:Z wniosku Zbigniewa Z. Sąd Rejonowy postanowieniem z dnia 22 stycznia 1985 r. dokonał podziału majątku wspólnego. W skład tego majątku wchodzi między innymi spółdzielcze prawo do lokalu typu lokatorskiego. Członkiem spółdzielni mieszkaniowej, któremu spółdzielnia ta przydzieliła mieszkanie, jest wnioskodawca, Sąd Rejonowy zaś przydzielając to prawo uczestniczce postępowania, która nie jest formalnym członkiem spółdzielni, przyznał jej prawo do wkładu związanego z lokalem spółdzielczym, opierając się w tym względzie na tezie III wytycznych Sądu Najwyższego w zakresie stosowania przepisów o podziale majątku wspólnego małżonków w wypadku, gdy w skład tego majątku wchodzi spółdzielcze prawo do lokalu (OSNCP 1975, z. 3, poz. 37).Rozpoznając rewizję wnioskodawcy od powyższego orzeczenia, kwestionującą zasadność rozstrzygnięcia o podziale majątku wspólnego, Sąd Wojewódzki powziął wątpliwości co do prawidłowości przydzielenia uczestniczce postępowania tylko prawa do wkładu mieszkaniowego, a nie wprost prawa do lokalu spółdzielczego. Treść art. 216 prawa spółdzielczego wskazuje na to, że w obecnym stanie prawnym Sąd przyznając prawo do lokalu temu małżonkowi, który nie jest członkiem spółdzielni, powinien wprost o tym orzec, a nie przyznawać mu tylko prawo do wkładu mieszkaniowego. Takie rozumienie art. 216 § 1 prawa spółdzielczego oznaczałoby to, że w świetle przepisów nowego prawa spółdzielczego utraciła aktualność część III tezy powołanych wytycznych Sądu Najwyższego, wedle której małżonkowi, który nie jest członkiem spółdzielni mieszkaniowej, można przyznać tylko prawo do lokalu mieszkalnego.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Artykuł 138 ustawy o spółdzielniach i ich związkach z dnia 17 lutego 1961 r. (Dz. U. Nr 12, poz. 61 ze zm.) ustanowił zasadę, że członkostwo w spółdzielni przysługiwało tylko jednej osobie i zasada ta podlegała ograniczeniu tylko wówczas, gdy spółdzielcze prawo do lokalu należało do obojga małżonków na zasadach majątkowej wspólności małżeńskiej w rozumieniu art. 31 k.r.o.Także i art. 215 § 1 prawa spółdzielczego z dnia 16 września 1982 r. (Dz. U. Nr 40, poz. 210 ze zm.) przejmuje powyższą zasadę jednopodmiotowości spółdzielczego prawa do lokalu, a dopuszcza do dwupodmiotowości wtedy, gdy spółdzielcze prawo do lokalu przydzielone zostało obojgu małżonkom lub jednemu z nich w czasie trwania małżeństwa dla zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych rodziny bez względu na istniejące między nimi stosunki majątkowe. Oznacza to, że spółdzielcze prawo do lokalu może należeć trwale do obojga małżonków bądź na zasadzie wspólności łącznej (art. 215 § 2), bądź na zasadzie wspólności ułamkowej (art. 215 § 3). W każdym razie o przysługującym prawie do lokalu spółdzielczego decyduje sam fakt istnienia małżeństwa, nie zaś układ stosunków majątkowych pomiędzy małżonkami. Ta odmienność sytuacji prawnej małżonków w świetle art. 215 prawa spółdzielczego ma to znaczenie, że rozstrzygając kwestie związane z przyznawaniem uprawnień do lokalu mieszkalnego, które są następstwem członkostwa w spółdzielni, należy orzekać wprost o tych uprawnieniach.Prawo spółdzielcze, podobnie jak poprzednio obowiązująca ustawa o spółdzielniach i ich związkach, nie reguluje zasad podziału spółdzielczego prawa do lokalu, a art. 216 prawa spółdzielczego nakłada jedynie obowiązek dokonania takiego podziału w sytuacji, gdy ustaje małżeństwo na skutek rozwodu lub unieważnienia. Przy podziale obowiązują zasady zawarte w kodeksie rodzinnym i opiekuńczym oraz w przepisach o współwłasności.Zachowały także swoją aktualność wytyczne wymiaru sprawiedliwości i praktyki sądowej z dnia 30 listopada 1974 r. w zakresie stosowania przepisów o podziale majątku wspólnego w wypadku, gdy w skład tego majątku wchodzi spółdzielcze prawo do lokalu (OSNCP 1975, z. 3, poz. 37), zarówno co do przynależności do majątku wspólnego małżonków spółdzielczego prawa do lokalu jak i zasad jego podziału.Uwzględniając jednak to, że według art. 215 § 4 prawa spółdzielczego prawo do lokalu mieszkalnego należy do obojga małżonków, i to niezależnie od tego czy stanowi ono przedmiot wspólnego majątku małżonków (art. 31 k.r.o.), jeżeli przydział lokalu nastąpił w czasie trwania małżeństwa, przy dokonywaniu podziału majątku wspólnego, w skład którego wchodzi spółdzielcze prawo do lokalu, sąd przyznając to prawo jednemu z małżonków powinien o tym orzec wprost. W tym też tylko zakresie wymienione wytyczne wymiaru sprawiedliwości i praktyki sądowej utraciły swoją aktualność (teza III pkt Ib).Dotychczas stosowana forma przyznawania, przy podziale majątku wspólnego małżonków, wkładu mieszkaniowego zachowuje pełne zastosowanie, gdy zachodzi sytuacja, o której mowa w art. 215 § 4 prawa spółdzielczego, tj. wówczas, gdy małżonkowie oczekują na przydział lokalu mieszkalnego.Z tych przyczyn Sąd Najwyższy rozstrzygnął przedstawione zagadnienie prawne jak w sentencji uchwały.