I KZ 231/85

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Cieślak (sprawozdawca). Sędziowie: T. Rink, T. Szymanek (sędzia SW - deleg.).Prokurator Prokuratury Generalnej: S. Kaniewska. SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Tadeusza C. i innych, oskarżonych z art. 201 i 208 k.k. w zw. z art. 58 i 10 § 2 k.k. oraz z art. 215 § 1 k.k., po rozpoznaniu zażalenia prokuratora na postanowienie Sądu Wojewódzkiego w P. z dnia 22 października 1985 r. co do zwrotu sprawy prokuratorowi w celu uzupełnienia postępowania przygotowawczego i po wysłuchaniu wniosku prokuratora i zapoznaniu się z pisemnym wnioskiem Prokuratury Generalnejpostanowił uchylić zaskarżone postanowienie i sprawę przekazać Sądowi Wojewódzkiemu w P. w celu merytorycznego rozpoznania. Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki w P. postanowieniem z dnia 22 października 1985 r. zwrócił - na podstawie art. 299 § 1 pkt 2 k.p.k. - prokuratorowi sprawę przeciwko Tadeuszowi C. i innym oskarżonym z art. 201 k.k. w zb. z art. 208 i art. 215 § 1 k.k. do uzupełnienia postępowania, uznając, że nie został wyjaśniony problem poczytalności oskarżonego Tadeusza C., a ponadto że "brak danych do przyjęcia, czy przedłużający się stan depresji reaktywnej nie wyłącza możliwości świadomego uczestniczenia oskarżonego w procesie, przy czym braki te mają charakter istotny, wyłączający możliwość rozpoznania sprawy przed sądem w terminie możliwym do przewidzenia".Postanowienie zostało zaskarżone przez prokuratora (...).Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zażalenie jest zasadne.Przede wszystkim należy zgodzić się z wywodami zażalenia, że w świetle trzech opinii psychiatrycznych, z których ostatnia stanowi załącznik do zażalenia prokuratora, problem poczytalności oskarżonego w czasie dokonywania zarzucanych mu czynów przestępnych został wyjaśniony w zakresie niezbędnym do rozpoznania sprawy przez sąd pierwszej instancji.Sąd Wojewódzki w zaskarżonym postanowieniu dopatrzył się braku w postępowaniu przygotowawczym w tym, że "obserwacja oskarżonego w rzeczywistości nie została zrealizowana, skoro się zważy, iż oskarżony na obserwacji przebywał jedynie od dnia 1 do dnia 3 lipca 1985 r.", i z tego względu, mimo odmiennej opinii biegłych lekarzy psychiatrów, powołujących się na wyniki badań z tego okresu - "trudno uznać te wyniki za miarodajne". Nie można oceniać wyników badań psychiatrycznych połączonych z obserwacją na podstawie czasu trwania tej obserwacji. Sąd i prokurator nie jest uprawniony do skierowania oskarżonego lub podejrzanego ponownie na badania psychiatryczne połączone z obserwacją, jeżeli biegli lekarze nie zgłosili żądania w tej kwestii, uznając wyniki krótkiej obserwacji za wystarczające do wydania opinii o stanie zdrowia psychicznego podejrzanego lub oskarżonego w czasie popełnienia zarzucanych mu przestępstw. Co do opinii biegłych lekarzy psychiatrów Sąd Wojewódzki nie wysunął konkretnych zastrzeżeń, a powołał się jedynie na krótki czas trwania obserwacji, co samo przez się o niczym jeszcze nie świadczy. Ustawodawca w art. 184 § 3 k.p.k. przewidział stosunkowo niedługi czas trwania badań psychiatrycznych połączonych z obserwacją, który to okres w pewnych wypadkach "można przedłużyć na czas określony, niezbędny do wydania opinii". Z przytoczonych sformułowań kodeksu postępowania karnego wynika, że badania połączone z obserwacją powinny być przeprowadzone w zakresie niezbędnym do wydania opinii, przy czym opinię tę mogą wydać lekarze psychiatrzy, którzy żądali przeprowadzenia badań psychiatrycznych oskarżonego połączonych z obserwacją w zakładzie leczniczym. Opinia psychiatryczna podlega ocenie sądu rozpoznającego sprawę w pierwszej instancji. Nie można przy ocenie tej opinii pomijać możliwości sądu, które stwarza art. 182 k.p.k., jak również treści opinii z dnia 28 października 1985 r., załączonej do zażalenia, w której biegli stwierdzili symulację ze strony oskarżonego. W świetle sformułowań tej ostatniej opinii, że oskarżony Tadeusz C.: "(...) może odpowiadać przed sądem w charakterze oskarżonego", za niezasadne należy uznać wątpliwości Sądu Wojewódzkiego co do faktu, czy zachodzi "(...) zdolność (oskarżonego) do stawania przed sądem".Artykuł 261 k.p.k., wymieniający zadania postępowania przygotowawczego, nie przewiduje, iż obowiązkiem organu prowadzącego postępowanie przygotowawcze jest doprowadzenie do sytuacji, w której oskarżony będzie mógł uczestniczyć w procesie sądowym. Określone obowiązki w tym zakresie spoczywają na sądzie, do którego został wniesiony akt oskarżenia i który będzie mógł odpowiednio zastosować art. 15 k.p.k., jeżeli zaistnieją warunki do skorzystania z możliwości, jakie stwarza ten przepis. Oskarżony - jak to wynika z ostatniej fazy postępowania przygotowawczego - mógł brać udział w tym postępowaniu, a kwestię możliwości brania udziału w rozprawie sądowej ocenia sąd, odpowiednio uwzględniając opinię biegłych.Przy okazji rozpoznania tej sprawy Sąd Najwyższy ustalił, że sąd pierwszej instancji - wbrew obowiązkowi wynikającemu z art. 412 k.p.k. - nie wydał postanowienia przewidzianego w § 1 tego przepisu.Postanowienie wydane na podstawie art. 299 § 1 pkt 2 k.p.k. o zwrocie sprawy w celu uzupełnienia istotnych braków postępowania przygotowawczego nie należy do kategorii postanowień kończących postępowanie, o których mowa w art. 412 § 2 k.p.k. Nie można uznać, że wchodzi w grę zakończenie postępowania, skoro następuje zwrot sprawy w celu uzupełnienia postępowania, które tylko w pewnych wypadkach może być zakończone w postępowaniu przygotowawczym orzeczeniem kończącym to postępowanie. Wydanie postanowienia w trybie art. 412 § 1 k.p.k. przez sąd pierwszej instancji było tym bardziej uzasadnione, że prokurator do zażalenia dołączył dowód z pisemnej opinii biegłych lekarzy psychiatrów, który to dowód wymagał odpowiedniego ustosunkowania się ze strony sądu pierwszej instancji. Sąd Najwyższy uznał, że mimo niewydania postanowienia w trybie art. 412 § 1 k.p.k. zaistniały warunki do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy w postępowaniu odwoławczym (...).