III CRN 395/85

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN K. Piasecki (sprawozdawca). Sędziowie SN: A. Gola, H. Ciepła.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Jerzego K. przeciwko Przedsiębiorstwu Ceramiki Budowlanej w B. o wydanie przedmiotu sprzedaży na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Bydgoszczy z dnia 18 kwietnia 1985 r.oddalił rewizję nadzwyczajną i nakazał pobrać od strony pozwanej na rzecz Skarbu Państwa (Sądu Rejonowego w Bydgoszczy) kwotę 546 zł tytułem wpisu od rewizji nadzwyczajnej.Uzasadnienie faktyczneZaskarżonym obecnie rewizją nadzwyczajną wyrokiem z dnia 17 października 1984 r. Sąd Rejonowy nakazał Przedsiębiorstwu Ceramiki Budowlanej w B. wydanie powodowi 4.000 sztuk bloczków wapienno-piaskowych za jednoczesną zapłatą pozwanemu kwoty 8.400 zł.Sąd Rejonowy (w wyniku ponownego rozpoznania sprawy) ustalił, że w październiku 1981 r. powód zwrócił się do zakładu produkcyjnego w P., będącego zakładem pozwanego Przedsiębiorstwa, w sprawie sprzedaży 4.000 sztuk bloczków wapienno-piaskowych produkowanych przez ten zakład. Kierownik zakładu, Józef C., zawarł z powodem umowę sprzedaży tych bloczków. Przekazem pocztowym z dnia 14 listopada 1981 r. powód wpłacił na rzecz pozwanego tytułem ceny kwotę 8.400 zł. Na tym dowodzie wpłaty Józef C. sporządził adnotację: "wydać".Świadek J.C. zeznał, że nie miał uprawnień do zawierania takiej umowy i z powodem umowy sprzedaży nie zawierał. Zeznaniom tym nie można dać wiary. Gdyby świadek ten nie zawarł z powodem takiej umowy, to jest niezrozumiałe jego polecenie na dowodzie wpływu: "wydać". Wpłata na konto pozwanego kwoty 8.400 zł i sporządzenie przez kierownika zakładu adnotacji: "wydać" stanowi zawarcie umowy sprzedaży. Umowa ta ma charakter konsensualny i stwarza zobowiązanie do przeniesienia na nabywcę własności rzeczy za zapłatą ceny. Z art. 455 k.c. wynika, że jeśli termin spełnia świadczenia nie jest oznaczony ani nie wynika z właściwości zobowiązania, świadczenie powinno być spełnione niezwłocznie po wezwaniu dłużnika do wykonania. Brak jest jakichkolwiek danych, aby strony uzgodniły termin wydania bloczków, powód zatem powinien je otrzymać od zakładu produkcyjnego pozwanego po zgłoszeniu się do magazynu po raz pierwszy.Nie jest celowe rozważanie, czy powód nie powinien wpłacić za bloczki ceny obowiązującej po dniu 1 stycznia 1982 r., albowiem kupujący obowiązany jest uiścić cenę obowiązującą w chwili zawarcia umowy, a obowiązek zapłaty ceny ustalonej po zawarciu umowy dotyczy jedynie jednostek gospodarki uspołecznionej (art. 542 k.c.). Nie może mieć znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy fakt, że kwota 8.400 zł została powodowi zwrócona. Nastąpiło to już w toku procesu i należało dać wiarę twierdzeniom powoda, iż pieniądze te przyjęła jego żona, nie będąc zorientowana, jaka to należność. Nie stanowiło to zatem zgody powoda na odstąpienie od umowy. Rozważając kwestię uprawnień kierownika zakładu w P. do zawarcia umowy z powodem, stwierdzić należy, że żaden przepis nie daje podstaw do przyjęcia, iż umowa ta wobec braku umocowania jest nieważna.Jest niesporne, że do zakresu zadań pozwanego wykonywanych przez jego jednostki organizacyjne należała produkcja i sprzedaż bloczków wapienno-piaskowych. Skoro zatem powód zawarł umowę z kierownikiem zakładu produkcyjnego, a okoliczności jej zawarcia wskazywały na jego uprawnienie do sprzedaży, powodowi przysługuje w myśl art. 535 § 1 k.c. roszczenie o wydanie przedmiotu sprzedaży.Sąd Wojewódzki w Bydgoszczy wyrokiem z dnia 18 kwietnia 1984 r. oddalił rewizję pozwanego Przedsiębiorstwa.W rewizji nadzwyczajnej od tego wyroku Minister Sprawiedliwości wnosi o jego uchylenie wraz z wyrokiem Sądu Rejonowego i oddalenie powództwa.Rewizja nadzwyczajna opiera się na zarzucie rażącego naruszenia art. 387 k.p.c., art. 535 § 1 i art. 39 § 1 k.c.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:W wywodach zawartych w rewizji nadzwyczajnej kwestionuje się uznanie przez Sąd Rejonowy i Sąd Wojewódzki faktu zawarcia umowy kupna-sprzedaży, podnosząc zagadnienie reprezentacji osoby prawnej. Brak jest uzasadnionych podstaw prawnych do opowiedzenia się za tym stanowiskiem. Motywację zawartą w wyroku Sądu Rejonowego należy uznać za prawidłową.Przede wszystkim nasuwa się konieczność przeprowadzenia pojęciowego rozróżnienia między "reprezentacją" osoby prawnej a uprawnieniem pracowników osoby prawnej do dokonywania konwencjonalnych czynności prawnych w postaci masowych aktów sprzedaży.Stosownie do art. 38 k.c. osoba prawna działa przez swoje organy w sposób przewidziany w ustawie i w opartym na niej statucie. Przepisy o ustroju osoby prawnej określają wypadki, w których osoba ta działa przez jedną tylko osobę fizyczną jako organ, oraz sytuacje, w których działa ona przez dwie lub więcej osób fizycznych występujących łącznie. Wadliwości w tym zakresie reguluje art. 39 k.c.Określona działalność, zwłaszcza przedsiębiorstwa, nie ogranicza się tylko do podejmowania czynności prawnych, nawiązywania stosunków cywilnoprawnych przez organy osoby prawnej. Na działalność tego rodzaju składa się działalność wszystkich pracowników lub osób związanych z osobą prawną innym stosunkiem prawnym.Z faktu, że określona osoba fizyczna nie wchodzi w skład organów osoby prawnej, nie wynika, że taka osoba nie jest uprawniona, czy też zobowiązana, do dokonywania czynności prawnych w ramach określonej działalności handlowej, usługowej itd. w stosunkach z osobami trzecimi. Tego rodzaju działalność osób fizycznych i ich uprawnienia do zawierania stosunków cywilnoprawnych mogą być oceniane z dwóch punktów widzenia, a mianowicie z punktu widzenia jej stosunków z samą osobą prawną oraz z punktu widzenia osób trzecich. Wkroczenie przez pracownika wchodzącego z racji swoich obowiązków i swojego stanowiska w stosunki prawne z osobami trzecimi może pociągać określone negatywne konsekwencje prawne w sferze relacji między osobą prawną a jej pracownikiem. Okoliczność ta jednak sama przez się nie musi oddziaływać ujemnie na skutki prawne czynności prawnej dokonanej z osobą trzecią (konsumentem w szerokim tego słowa znaczeniu).Na tym tle uzasadnione jest zapatrywanie, że skuteczna jest umowa kupna-sprzedaży lub inna umowa związana z obsługą konsumentów zawarta z pracownikiem jednostki handlowej lub produkcyjno-handlowej, który - jak się okazało później - nie był z mocy zarządzeń tej jednostki uprawniony do zawierania umów, jeżeli transakcja została dokonana w okolicznościach, w których zwyczajowo dokonuje się czynności prawnych. Kontrahent bowiem nie ma w normalnym toku rzeczy obowiązku ustalenia, czy określona osoba jest uprawniona do zawierania umów. Ryzyko negatywnych skutków w tej mierze może obciążać nie kontrahenta, ale przedsiębiorstwo. Niemniej jednak nie oznacza to, żeby można było zwolnić kontrahentów od zachowania ostrożności w wypadku nabywania rzeczy w podejrzanych warunkach.Wbrew zarzutowi wysuniętemu w rewizji nadzwyczajnej nie ma podstaw do przyjęcia, że powód zamierzał wymusić transakcję przed podwyżką cen. Zagadnienie to zostało prawidłowo rozstrzygnięte przez Sąd Rejonowy. Wreszcie, powołane w rewizji nadzwyczajnej orzeczenie SN z dnia 30 października 1969 r. II CR 430/69 (OSNCP 1970, poz. 152) nie dotyczy zagadnienia prawnego występującego w sprawie.W tym stanie rzeczy rewizja nadzwyczajna jako nieuzasadniona podlega oddaleniu.